มีหนังบางเรื่องที่เวลาไม่ใช่ตัวกำหนดความลึก
Petite Maman ใช้เวลาเพียง 72 นาทีในการเล่าเรื่องที่คนทั่วโลกใช้ทั้งชีวิตพยายามทำความเข้าใจ — ว่าแม่ของเราเคยเป็นเด็กคนหนึ่งที่กลัวสิ่งเดียวกับที่เรากลัวอยู่
ออกฉายในปี 2021 กำกับโดย Céline Sciamma ผู้กำกับชาวฝรั่งเศสที่โลกรู้จักดีจาก Portrait of a Lady on Fire Petite Maman คือหนังที่ดูแล้วไม่เหมือนดู แต่เหมือนนั่งอยู่กับความรู้สึกที่ไม่รู้จะอธิบายให้ใครฟังอย่างไร
Petite Maman คือหนังเกี่ยวกับอะไร?
Petite Maman หรือ “เจ้าหญิงน้อย” ในชื่อไทย เป็นภาพยนตร์ดราม่า-แฟนตาซีฝรั่งเศสที่เล่าเรื่องของ Nelly เด็กหญิงวัย 8 ปีที่เพิ่งสูญเสียยาย
หลังการจากไปของยาย Nelly เดินทางไปกับพ่อแม่เพื่อช่วยกันจัดการทรัพย์สินที่บ้านเกิดของแม่ แต่แม่ของเธอทนรับกับความเจ็บปวดไม่ไหวและจากไปกลางทาง ทิ้ง Nelly ไว้กับพ่อที่บ้านหลังนั้น
ระหว่างที่เดินเล่นในป่าแถวบ้าน Nelly ได้พบกับเด็กหญิงวัยเดียวกันชื่อ Marion ซึ่งกำลังสร้างกระท่อมบนต้นไม้อยู่คนเดียว ทั้งสองกลายเป็นเพื่อนกันอย่างรวดเร็ว และ Nelly ค่อยๆ ค้นพบว่า Marion คือแม่ของเธอในวัยเด็ก
Petite Maman ข้ามพ้นกาลเวลาเพื่อเล่านิทานเกี่ยวกับความโศกเศร้า ครอบครัว และความเชื่อมโยงข้ามรุ่น ผ่านภาพที่เปล่งประกายและมีพื้นผิวอันอุดมสมบูรณ์
Céline Sciamma ผู้กำกับที่เข้าใจโลกของเด็กผู้หญิงดีที่สุดคนหนึ่ง
ก่อนจะพูดถึง Petite Maman ต้องรู้จัก Céline Sciamma ก่อน
Sciamma มีผลงานคุณภาพหลายเรื่องที่ได้รับเสียงชื่นชม ไม่ว่าจะเป็น Portrait of a Lady on Fire, Being 17, Tomboy, Girlhood หรือ Water Lilies แถมยังเป็นมือเขียนบทที่เคยคว้ารางวัลเขียนบทยอดเยี่ยมจากเทศกาลหนังเมืองคานส์มาแล้วในปี 2019
สิ่งที่ทำให้ Sciamma แตกต่างจากผู้กำกับคนอื่นคือวิธีที่เธอมองเด็กผู้หญิง — ไม่ใช่มองจากข้างนอก แต่มองจากข้างใน ในแบบที่เด็กผู้หญิงมองตัวเอง ไม่มีการตัดสิน ไม่มีการทำให้ดูน่ารัก แต่ให้ความรู้สึกสมจริงและสมศักดิ์ศรีอย่างที่หายากมากในหนังทั่วไป
Petite Maman บอกเล่าเรื่องในมุมมองของเด็กอย่างสมบูรณ์ โดย Sciamma ดึงแรงบันดาลใจจากโลกแฟนตาซีของ Hayao Miyazaki มาสำรวจธีมเรื่องแม่และความซับซ้อนของการเติบโต
สองพี่น้องในบทเดียวกัน เวทมนตร์ที่แท้จริงของ Petite Maman
หนึ่งในสิ่งที่ทำให้ Petite Maman ทรงพลังเป็นพิเศษคือการเลือกนักแสดง
Nelly และ Marion รับบทโดย Joséphine และ Gabrielle Sanz ซึ่งเป็น พี่น้องฝาแฝดในชีวิตจริง การตัดสินใจนี้ไม่ใช่แค่ความบังเอิญ Sciamma รู้ว่าถ้าเธอต้องการให้ผู้ชมเชื่อว่าเด็กสองคนนี้คือแม่กับลูกในเวลาที่ต่างกัน พวกเธอต้องมีบางอย่างที่ลึกกว่าการแสดง — ต้องมีความเชื่อมโยงที่เป็นธรรมชาติจริงๆ
Sciamma ไม่ได้ใช้ดนตรีประกอบ แต่ปล่อยให้เสียงธรรมชาติอย่างลม ฝน และความเงียบสร้างบรรยากาศแทน เมื่อเพลงป๊อปสั้นๆ เล่นขึ้นในซาวด์แทร็ก มันระเบิดออกมาด้วยพลังพิเศษราวกับทลายมนตร์สะกดที่ผู้ชมตกอยู่ใต้อำนาจมาตลอด
ความโศกเศร้าในมุมมองเด็ก 8 ขวบ
สิ่งที่ Petite Maman ทำได้ดีที่สุดคือการนำเสนอความโศกเศร้าในแบบที่ไม่เคยมีหนังเรื่องไหนทำมาก่อน
เด็กวัย 8 ปีไม่ได้เศร้าในแบบผู้ใหญ่ พวกเขาเศร้าในระหว่างที่ยังวิ่งเล่น ยังหัวเราะ ยังสร้างกระท่อมบนต้นไม้ ความโศกเศร้าของพวกเขาซ่อนอยู่ในคำถามที่ถามตรงๆ และในความเงียบที่เกิดขึ้นหลังคำตอบ
Petite Maman เต็มไปด้วยความจริงอันหนักหน่วงของผู้ใหญ่ แต่ก็เต็มไปด้วยความงดงามและความอ่อนโยนเล็กๆ จนทำให้รู้สึกว่าโลกนี้มีสิ่งมหัศจรรย์มากกว่าความเศร้า มีการเชื่อมโยงมากกว่าความโดดเดี่ยว มีความหวังมากกว่าความสิ้นหวัง
Time Travel ที่ไม่ต้องการคำอธิบาย
Petite Maman ใช้ธีม Time Travel แต่ไม่เคยอธิบายว่ามันเกิดขึ้นได้อย่างไร
ไม่สนใจตอบคำถามนั้น มันสนใจแค่ว่า ถ้าคุณได้พบแม่ของคุณตอนเธออายุเท่ากับคุณ คุณอยากพูดอะไรกับเธอ?
และนั่นคือคำถามที่ทำให้ผู้ชมนั่งนิ่งอยู่กับหน้าจอไปอีกนาน หลังจากที่หนังจบลงแล้ว
Petite Maman พาผู้ชมออกเดินทางเข้าข้างใน เพื่อเล่านิทานที่เงียบงันแต่น่าอัศจรรย์เกี่ยวกับการเดินทางทางอารมณ์ข้ามกาลเวลา
ตัวละครหญิงสามรุ่น และสิ่งที่ส่งต่อกัน
Petite Maman เป็นเรื่องราวของผู้หญิงโดยเฉพาะ ตัวละครหญิงในหนังเป็นตัวแทนของความเป็นแม่สามช่วงเวลา — อดีต ปัจจุบัน และอนาคต
ยาย คือภาพของแม่ในอนาคตที่ Nelly จะไม่มีวันได้รู้จักอีก แม่ คือคนที่กำลังเรียนรู้จะรับมือกับการสูญเสียในแบบที่เธอยังไม่รู้วิธี และ Marion คือแม่ในวัยที่เธอกลัว เปราะบาง และยังไม่รู้ว่าชีวิตจะพาเธอไปทางไหน
Petite Maman ไม่ได้บอกว่าเราควรจะรักแม่ มันแค่แสดงให้เห็นว่าแม่ก็เคยเป็นเด็กที่กลัว และนั่นทำให้รักเธอได้ในแบบที่ใหม่กว่าและลึกกว่า
72 นาที ที่ไม่มีนาทีไหนเกินความจำเป็น
ด้วยความยาวเพียง 72 นาที คนอาจคาดว่า Petite Maman จะให้ความลึกได้แค่ผิวเผิน แต่ Sciamma กลับเปลี่ยนข้อจำกัดนั้นให้เป็นข้อดี ราวกับบอกว่า ชีวิตสั้น — จงรักคนรอบข้างตราบที่ยังมีโอกาส
ทุกฉากในหนังมีหน้าที่ ไม่มีฉากไหนที่ใส่มาเพื่อความบันเทิงหรือเพื่อยืดเวลา มันแน่นและเป๊ะในแบบที่หนังที่ยาวกว่าสองชั่วโมงหลายเรื่องทำไม่ได้
รางวัลและการตอบรับ
Petite Maman ฉายรอบปฐมทัศน์โลกที่ เทศกาลภาพยนตร์เบอร์ลิน ครั้งที่ 71 ในเดือนมีนาคม 2021
ต่อมา ยังฉายที่ Toronto International Film Festival ในเดือนกันยายน 2021 และได้รับรางวัล Audience Award จาก San Sebastián International Film Festival และในเดือนกุมภาพันธ์ 2023 The Criterion Collection ประกาศนำ Petite Maman เข้าสู่คอลเลกชั่น
การที่ Criterion เลือกหนังเรื่องนี้เข้าคอลเลกชั่นคือคำยืนยันที่ดีที่สุดว่า Petite Maman ไม่ใช่แค่หนังดีในปี 2021 แต่คือหนังที่จะถูกพูดถึงไปอีกนาน
Petite Maman เหมาะกับใคร?
Petite Maman เหมาะมากสำหรับคนที่อยากดูหนังที่ “รู้สึก” มากกว่า “เข้าใจ” คนที่สนใจงานผู้กำกับสตรีฝรั่งเศส คนที่ชอบหนังเงียบๆ ที่ไม่รีบ คนที่เพิ่งสูญเสียคนรัก และโดยเฉพาะอย่างยิ่ง คนที่อยากเข้าใจแม่ของตัวเองมากขึ้น
แต่ Petite Maman อาจไม่เหมาะกับคนที่ต้องการ Plot ที่ซับซ้อน Action ที่ตื่นเต้น หรือ Twist ที่ทำให้ตกใจ เพราะมันไม่มีสิ่งเหล่านั้นเลย
คำสองคำที่ทรงพลังที่สุดในหนัง
การแลกเปลี่ยนครั้งสุดท้ายที่เปี่ยมอารมณ์ของ Petite Maman ประกอบด้วยคำเพียงสองคำเท่านั้น แต่ชีวิตทั้งชีวิตถูกสื่อผ่านมันออกมา
ถ้าคุณดู Petite Maman แล้วไม่ร้องไห้ คุณอาจยังไม่ถึงวัยที่เข้าใจว่าแม่ก็เคยกลัวเหมือนกัน แต่ถ้าคุณร้องไห้ คุณก็รู้ว่าทำไมหนังเรื่องนี้ถึงสำคัญ
