มีหนังบางเรื่องที่เมื่อดูจบแล้ว คุณไม่แน่ใจว่าเพิ่งดูหนังแอ็กชัน หนังผี หนังดราม่า หรือหนังการเมือง
ขุนพันธ์ 3 คือหนังแบบนั้น และนั่นคือคำชมสูงสุดที่จะมอบให้ได้
สิบปี จักรวาลขุนพันธ์ และการทิ้งทวนที่คุ้มค่า
นี่คือที่สุดของโปรเจกต์แอ็กชันฮีโร่ไทยแห่งทศวรรษ ประโยคนั้นไม่ได้เกินจริง
ตลอดระยะเวลา 10 ปีนับจากขุนพันธ์ภาคแรกในปี 2559 ผู้กำกับ โขม-ก้องเกียรติ โขมศิริ สร้างสิ่งที่หนังไทยไม่ค่อยทำสำเร็จ — จักรวาลภาพยนตร์ที่เติบโตขึ้นทุกภาค ไม่ใช่แค่ใหญ่ขึ้น แต่ลึกขึ้น ซับซ้อนขึ้น และมีอะไรจะพูดมากขึ้น
ขุนพันธ์ 3 คือภาคที่บ้าขั้นสุด เท่เกินพิกัด และเปี่ยมไปด้วยมนตร์เสน่ห์
แต่สิ่งที่ทำให้มันพิเศษกว่าภาคก่อนๆ ไม่ใช่แค่ฉากแอ็กชันที่ยิ่งใหญ่ขึ้น แต่คือคำถามที่มันถามกลับมาที่ผู้ชม
เมื่อขุนพันธ์อยากวางมือ
ขุนพันธ์ 3 เล่าถึงช่วงเวลาที่ขุนพันธ์ตั้งใจจวางมือจากทุกสิ่งเพราะเหนื่อยหน่ายจากความไม่ได้เรื่องของราชการเต็มทน ยิ่งกับสภาพสงครามโลกครั้งที่ 2 ที่เต็มไปด้วยความรุนแรงทั้งการเมืองระหว่างประเทศและการเมืองในประเทศ
นั่นคือจุดเริ่มต้นที่น่าสนใจมาก เพราะหนังซูเปอร์ฮีโร่ส่วนใหญ่มักเปิดด้วยการที่ฮีโร่กำลังรุ่งเรือง ไม่ใช่กำลังล้า
หากว่าขุนพันธ์ภาคก่อนๆ ‘แน่จริง’ เพราะมีคาถาอาคมหนังเหนียวยิงไม่เข้า ภาคนี้เขาก็กลายเป็นชายวัยกลางคนที่เหนื่อยล้าอยากวางมือ ถูกฝันร้ายของการปราบปรามคนชั่วในนามของรัฐหลอกหลอนจนอยู่ไม่สุข ครั้นจะออกไปต่อสู้แบบเดิมก็พบว่าทำเช่นนั้นไม่ได้แล้วเพราะเขาล่าช้าเกินไป อาคมเสื่อมเกินไป
อนันดา เอเวอริงแฮมพูดถึงตัวละครนี้ว่า “10 ปีของชีวิตผม คือตัวละครขุนพันธ์ 1 ใน 4 ของชีวิตผมที่อยู่กับตัวละครตัวนี้ จนกลายเป็นส่วนหนึ่งของผมไปแล้ว ขุนพันธ์ยังเต็มไปด้วยความดุดัน เราจะได้เห็นแง่มุมในหลากหลายมิติของตัวละคร ในแง่ความเป็นมนุษย์คนหนึ่ง มีเลือดเนื้อ เป็นภาคที่เราจะได้เห็นด้านมนุษย์ที่สุดของท่านขุน”
นั่นคือสิ่งที่ขุนพันธ์ 3 ทำได้ดีที่สุด — มันเอาฮีโร่ลงมาอยู่ในระดับเดียวกับมนุษย์
สองเสือ สองโลกทัศน์
ภาพยนตร์ฟอร์มยักษ์ที่ได้สองนักแสดงมากฝีมือมารับบทสองโจร ในช่วงเวลาที่ประเทศไทยกำลังระส่ำระสายจากเหตุการณ์ต่างๆ ในช่วงหลังสงครามโลกครั้งที่สอง
เสือมเหศวร รับบทโดย มาริโอ้ เมาเร่อ และ เสือดำ รับบทโดย โตโน่-ภาคิน คำวิลัยศักดิ์ คือสองตัวละครที่ทำให้ขุนพันธ์ 3 แตกต่างจากหนังแอ็กชันทั่วไป
อาคมปัดเป่ากระสุนจากฝั่งตรงข้าม ก็เป็นอาคมที่กันได้แค่เพียงกระสุนที่ตาเห็นเท่านั้น เท่ากับว่าหากกระสุนถูกยิงมาจากด้านหลังก็กลายเป็นใช้กายเนื้อรับเต็มๆ
นั่นคือสัญลักษณ์สำคัญที่หนังเล่นกับ — อาคมที่แข็งแกร่งเพียงไหน ก็ยังมีจุดอ่อน และศัตรูที่แท้จริงมักไม่ได้มาจากด้านหน้าที่เราตั้งรับอยู่ แต่มาจากด้านหลังที่เราไม่ทันระวัง
เสือมเหศวรและเสือดำไม่ใช่แค่ผู้ร้าย พวกเขาเป็นตัวแทนของอีกโลกทัศน์หนึ่ง — คนที่ระบบกดขี่จนหันมาเป็นคนนอกกฎหมาย และคำถามที่หนังทิ้งไว้คือ ในโลกที่ระบบเอง corrupt ใครคือผู้ร้ายที่แท้จริง?
การเมืองที่ซ่อนอยู่ในยุคสงครามโลก
ไล่เรียงไปกับบริบทของการเมืองไทยร่วมสมัย หนังขุนพันธ์ 3 ตั้งคำถามต่อศรัทธา ทั้งในฐานะศรัทธาของขุนพันธ์ที่มีต่ออาชีพพิทักษ์สันติราชของตนต่อข้าราชการและต่อรัฐไทย ซึ่งทั้งหมดทั้งมวลดูเป็นความกังวล ความไม่เชื่อมั่นและความสั่นคลอนที่ผู้คนในปัจจุบันร่วมรับรู้อยู่
ความตายของ ทองอินทร์ ภูริพัฒน์ จำลอง ดาวเรือง ถวิล อุดล เตียง ศิริขันธ์ และ ทองเปลว ชลภูมิ คือสัญลักษณ์ของการปะทะกันระหว่าง 2 ขั้วอำนาจ ประชาธิปไตยไม่มีทางผลิบานในยุคเผด็จการครองเมือง
ผู้กำกับนำเหตุการณ์ประวัติศาสตร์จริงมาใช้เป็นฉากหลัง และนั่นทำให้ขุนพันธ์ 3 ไม่ใช่แค่หนังฟันม่าน แต่คือหนังที่ตั้งใจบอกอะไรบางอย่างเกี่ยวกับสังคมไทย
ผู้กำกับยังคงตอกย้ำให้เจ็บใจถึงความไม่เปลี่ยนแปลง โดยนำเรื่องการเมืองและความเหลื่อมล้ำมาใส่อย่างเข้มข้นตั้งแต่ต้นจนจบ
โปรดักชันที่ยอมทนทุกข์เพื่อความจริง
ทีมงานจึงได้ทำเลเป็นโรงงานกระดาษไทยกาญจนบุรี ขนาดพื้นที่ 70 ไร่ ออกแบบโดยวิศวกรชาวเยอรมัน สร้างเสร็จก่อนเกิดสงครามโลก และใช้งานจนถึงช่วงหลังสงคราม ถือว่าตรงกับไทม์ไลน์ของเรื่อง แถมความสมจริงที่ว่ายังรวมถึงการถ่ายทำในอุณหภูมิที่โคตรร้อน ร้อนกว่า 40 องศา จนระเบิดที่วางเอาไว้ปะทุเองแบบไม่มีปี่ไม่มีขลุ่ย
นั่นคือระดับของความทุ่มเทที่ทำให้รู้สึกได้ทุกเฟรม
มาริโอ้ เมาเร่อโดดจากหอคอยสูง 8 เมตรเพื่อถ่ายฉากจริง อนันดาและโตโน่เล่นแอ็กชันต่อเนื่อง 48 ชั่วโมงในฉากไคลแมกซ์ ทีมงานเดินลุยน้ำ ถ่อแพ พายเรือในสถานที่จริงทั่วประเทศ ตั้งแต่นนทบุรี กาญจนบุรี น่าน ไปจนถึงสระบุรี
ประการแรกคือ การออกแบบฉากแอ็กชันที่ลงตัวมากขึ้น ทั้งฉากบนรถไฟที่ดูสมจริงสมจังมากขึ้นกว่าภาคแรก ฉากการเปิดตัวเสือมเหศวรและเสือดำที่สร้างภาพจำให้เราได้ตั้งแต่แรกเห็น ฉากดวลตัวต่อตัวระหว่างขุนพันธ์และเสือดำที่เป็นอีกหนึ่งไฮไลต์สำคัญของเรื่อง
หนังที่กล้าผสมทุกรส
นอกเหนือจากจะให้มันเป็นหนังแอ็กชันเลือดพล่านแล้ว ผู้กำกับยังปรารถนาให้มันเป็นทั้งหนังผี หนังดราม่า ไปจนถึงใส่ความคอมิดี้เข้าไปด้วย ตลอดความยาวเกือบหนึ่งชั่วโมงครึ่ง ขุนพันธ์ 3 จึงเต็มไปด้วยรสชาติหลากหลาย ที่ยิ่งตอกย้ำว่าหนังไทยยังหลากรสชาติกว่านี้ได้อีกมากหากมันมีพื้นที่ทั้งในเชิงรอบฉาย ในเชิงโอกาสจากการหาทุน
การที่หนังกล้าผสมทุกรสชาติเข้าด้วยกัน บางคนอาจมองว่าเป็นจุดอ่อน แต่ในสายตาที่เห็นด้วยกับผู้กำกับ มันคือจุดแข็ง เพราะชีวิตจริงก็ไม่ได้เลือกรสชาติให้เราเช่นกัน
ปลายทางของฮีโร่ในโลกที่ไม่รอดนักปราบ
ในวันอาทิตย์ที่ฉากสุดท้ายแสดงให้เห็นว่าเขารอดชีวิตมาได้และกลายเป็นนักการเมืองที่กำลังประสบความสำเร็จ เขาถูกวิญญาณชั่วร้ายเข้าสิงและเปลี่ยนเป็นคนชั่วและกำลังเซ็นเอกสารบางอย่างบนโต๊ะ
ฉากนั้นพูดถึงบางอย่างที่น่าสะเทือนใจมาก — ว่าอาคมสามารถสิ้นสุดลงได้ แต่ความชั่วมันหาทางอยู่รอดต่อไปเสมอ เพียงแต่เปลี่ยนรูปร่างไปอยู่ในร่างใหม่
และในโลกการเมือง ร่างนั้นเปลี่ยนได้ง่ายกว่าที่เราคิด
สิ่งที่ขุนพันธ์ 3 บอกเกี่ยวกับหนังไทย
จุดแข็งของหนังไตรภาคขุนพันธ์คือการที่มันเป็นเสมือนหนังซูเปอร์ฮีโร่สัญชาติไทยเต็มไปด้วยการใช้พลังวิเศษ คาถาอาคมและฉากการต่อสู้ดุเดือดชั้นยอด และกับภาคสุดท้ายนี้ยิ่งเดือดดาลกว่าเดิม
ขุนพันธ์ 3 พิสูจน์ว่าหนังไทยสามารถมี Universe ของตัวเองได้ สามารถเล่าเรื่องที่ลึกและซับซ้อนพร้อมกับให้ความบันเทิงได้ และสามารถพูดถึงการเมืองและสังคมโดยไม่ต้องทิ้งความมันส์ไว้
ในยุคที่คนไทยหลายคนมองหาหนังไทยที่ “ใหญ่พอ” จะดูในโรง ขุนพันธ์ 3 คือคำตอบว่ามันทำได้
อาคมเสื่อม แต่เรื่องเล่ายังอยู่
ขุนพันธ์ 3 ปิดฉากไตรภาคในแบบที่ไม่ทำให้รู้สึกว่าทุกอย่างจบสวยงามและยุติธรรม เพราะโลกในหนังก็เหมือนโลกจริง — ความชั่วไม่ได้หมดไปกับการตายของเสือสักตัว
มันยังคงวนเวียนอยู่ เปลี่ยนรูปร่าง เปลี่ยนชื่อ แต่ไม่เคยหายไปไหน
และนั่นคือสิ่งที่ทำให้ขุนพันธ์ 3 ไม่ใช่แค่หนังแอ็กชัน แต่คือหนังที่พูดถึงบางอย่างซึ่งเราทุกคนรู้สึกอยู่แต่อาจไม่กล้าพูดออกมาตรงๆ
อาคมสู้กับการเมืองไม่ได้ แต่เรื่องเล่าที่ดีอาจทำให้เราตั้งคำถามได้นานกว่า
ข้อมูลหนัง ชื่อ : ขุนพันธ์ 3 (Khun Phan 3) ผู้กำกับ : ก้องเกียรติ โขมศิริ นักแสดงนำ : อนันดา เอเวอริงแฮม, มาริโอ้ เมาเร่อ, ภาคิน คำวิลัยศักดิ์, ษริกา สารทศิลป์ศุภา, ภูมิภัทร ถาวรศิริ วันฉาย : 2 มีนาคม 2566 ผู้ผลิต : สหมงคลฟิล์ม อินเตอร์เนชั่นแนล
