ทุกครั้งที่เปิดโดราเอมอน สายตาเราผ่านบ้านหลังนั้นไปโดยไม่รู้ตัว แต่ถ้าหยุดดูให้ดี บ้านโนบิตะ ไม่ได้เป็นแค่ฉากหลัง — มันคือหลักฐานทางสถาปัตยกรรมของชีวิตคนญี่ปุ่นทั้งยุค
บ้านโนบิตะ บ้านธรรมดาที่ไม่ธรรมดาเลย
บ้านโนบิตะ หรือ บ้านโนบิ (野比家) คือบ้านพักอาศัยหลักของครอบครัวโนบิในการ์ตูนเรื่องโดราเอมอน เป็นสถานที่สำคัญที่โนบิตะ โดราเอมอน และคนในครอบครัวใช้พักอาศัย
บ้านโนบิเป็นบ้านญี่ปุ่นแนวโมเดิร์นสมัยใหม่ รอบๆ บ้านเป็นสวนขนาดเล็ก และมีห้องเก็บของตั้งอยู่หนึ่งห้อง ภายในห้องต่างๆ เป็นห้องสไตล์ญี่ปุ่นและมีประตูบานเลื่อนกระดาษ
ลักษณะบ้านของโนบิตะ เป็นบ้านที่มีพื้นฐานการออกแบบในสไตล์มินิมอลตามแบบฉบับของบ้านญี่ปุ่นทั่วไปที่เน้นความเรียบง่าย ตัวบ้านมีขนาดสองชั้น หลังคาของบ้านเป็นหลังคารูปทรงหน้าจั่ว ผนังภายนอกตกแต่งด้วยโทนสีน้ำตาลแบบไม้ธรรมชาติ
สิ่งที่ทำให้ บ้านโนบิตะ น่าสนใจมากกว่าแค่ฉากหลังของการ์ตูนคือความที่มันสะท้อนสถาปัตยกรรมบ้านพักอาศัยของชนชั้นกลางญี่ปุ่นในยุค 1960-1970 ได้อย่างถูกต้องและละเอียด และนั่นไม่ใช่เรื่องบังเอิญ
โดราเอมอนในยุคที่ญี่ปุ่นกำลังฟื้นฟู
เพื่อเข้าใจว่าทำไม สถาปัตยกรรมในโดราเอมอน ถึงดูเป็นแบบที่เห็น ต้องเข้าใจบริบทของยุคสมัยก่อน
ค.ศ. 1969 คือจุดกำเนิดของโดราเอมอนในรูปแบบหนังสือการ์ตูนซีรีส์มังงะญี่ปุ่น วาดและเขียนโดยฟูจิโกะและฟูจิโอะ โดยตีพิมพ์เรื่องเต็มครั้งแรกใน ค.ศ. 1970 และพิมพ์ต่อเนื่องไปจนถึง ค.ศ. 1996 รวมทั้งหมด 45 เล่ม
ช่วงเวลาที่ผู้เขียนสร้างโดราเอมอนคือยุคที่ญี่ปุ่นกำลังฟื้นฟูเมืองหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 และมุ่งพัฒนาเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว ทำให้บ้านพักอาศัยในยุคนั้นสะท้อนความเป็น “บ้านสมัยใหม่” ที่ปรับมาจากแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น
ในการ์ตูนเรื่องโดราเอมอน แม้ว่าหลายบ้านจะได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมแบบโมเดิร์น ทำให้มีโครงสร้างภายนอกและรูปทรงที่เหมือนและคล้ายคลึงกัน แต่ทุกๆ บ้านก็พยายามแสดงเอกลักษณ์ของตนเองออกมา สังเกตได้จากการทาสีหลังคาที่แตกต่างกัน การเลือกวัสดุของรั้วที่ไม่เหมือนกันไป การปลูกต้นไม้คนละแบบ รวมไปถึงการตกแต่งภายในตัวบ้านที่แสดงนัยยะให้เห็นถึงตัวตนของผู้อยู่อาศัย
แปลนบ้านโนบิตะ อ่านได้มากกว่าแค่ผัง
การถอดแบบแปลนของบ้านโนบิตะค่อยๆ เริ่มต้นจากการเก็บรายละเอียดส่วนต่างๆ ของตัวบ้านทั้งภายนอกและภายในผ่านการ์ตูน จนได้แบบแปลนที่เป็นรูปเป็นร่างขึ้นมา
แปลนบ้านโนบิตะ ที่นักออกแบบหลายคนพยายามถอดออกมาพบว่าตัวบ้านมีความสมเหตุสมผลมากกว่าที่คิด ชั้นล่างประกอบด้วยห้องนั่งเล่นที่ใช้พื้นที่ร่วมกับห้องรับประทานอาหาร ห้องครัว และชาน ส่วนชั้นบนมีห้องนอนของโนบิตะซึ่งเป็น “ห้องโนบิตะ” อันโด่งดัง และห้องนอนของพ่อแม่
สิ่งที่น่าสังเกตคือ “ห้องโนบิตะ” บนชั้นสองนั้นค่อนข้างเล็ก สะท้อนความเป็นจริงของบ้านชนชั้นกลางญี่ปุ่นที่พื้นที่ส่วนตัวของเด็กมักมีขนาดจำกัด แต่บ้านทั้งหลังมีห้องเก็บของ (ตู้เก็บของขนาดใหญ่) ซึ่งเป็นองค์ประกอบสำคัญของบ้านสไตล์ญี่ปุ่น แบบดั้งเดิมและถือเป็นพื้นที่หลักที่โดราเอมอนประจำอยู่
บ้านโนบิตะกับสถาปัตยกรรมญี่ปุ่น สิ่งที่ซ่อนอยู่ในทุกมุม
สถาปัตยกรรมญี่ปุ่น ในบ้านของโนบิตะมีรายละเอียดที่น่าสนใจหลายอย่าง
ประตูบานเลื่อนกระดาษ (Shoji) ที่ปรากฏภายในบ้านคือองค์ประกอบดั้งเดิมของบ้านไม้ญี่ปุ่น ที่ช่วยควบคุมแสงและแบ่งพื้นที่ได้อย่างยืดหยุ่น ชาน (Engawa) หรือระเบียงไม้รอบบ้านที่เห็นในหลายฉากคือพื้นที่กึ่งในกึ่งนอกที่สำคัญในสถาปัตยกรรมญี่ปุ่น ใช้ทั้งเป็นพื้นที่พักผ่อนและเชื่อมต่อภายในบ้านกับสวน
ในการ์ตูนทีวีแต่ละฉบับนั้น สีของหลังคาและตัวบ้านก็มักจะคล้ายกัน คือหลังคาสีแดงและผนังนอกบ้านสีเนื้อค่อนไปทางขาว ซึ่งเป็นลักษณะของบ้านสองชั้นสมัยใหม่ที่ได้รับอิทธิพลจากสถาปัตยกรรมตะวันตกมาผสมกับรูปแบบดั้งเดิมของญี่ปุ่น
เมื่อบ้านในการ์ตูนกลายเป็นบ้านจริง
สิ่งที่น่าทึ่งเกี่ยวกับ บ้านโนบิตะ คือมันสร้างได้จริงและสวยงามมาก
ถึงแม้บ้านหลังนี้จะเป็นเพียงแค่จินตนาการที่มาจากการ์ตูน แต่พอถอดแบบออกมาแล้วกลับดีงาม สร้างได้จริง ที่สำคัญสวยงาม น่าอยู่
มีบ้านจริงที่สถาปนิกแอบตั้งชื่อเล่นให้ว่า “บ้านโนบิตะ” เพราะมีลักษณะคล้ายกับบ้านโนบิตะในการ์ตูนเรื่องโดราเอมอน ซึ่งเป็นการรีโนเวตบ้านไม้เก่าอายุ 80 ปีให้กลับมามีชีวิตชีวาในแบบบ้านสไตล์ญี่ปุ่นที่ทั้งดูแลง่ายและน่าอยู่
นั่นพิสูจน์ว่า ฟูจิโกะ ฟูจิโอะ ไม่ได้แค่วาดบ้านสวยๆ ขึ้นมาเพื่อเป็นฉากหลัง แต่ได้สร้างแบบบ้านที่มีเหตุผลทางสถาปัตยกรรม สัดส่วนที่ถูกต้อง และการใช้พื้นที่ที่สมเหตุสมผลในแบบที่สถาปนิกมืออาชีพจะพึงพอใจ
บ้านโนบิตะ สอนอะไรเราเกี่ยวกับ “บ้าน”
เมื่อวิถีการดำเนินชีวิตเปลี่ยนแปลงไปตามสภาพสังคมแต่ละยุค คำนิยามที่เราสร้างขึ้นให้กับคำว่าบ้าน ก็จะเปลี่ยนแปลงตามไปด้วย
บ้านโนบิตะ คือบ้านที่บอกว่า “บ้านที่ดีไม่จำเป็นต้องใหญ่โต” มันเป็นบ้านขนาดกลางๆ ของครอบครัวชนชั้นกลางที่ไม่ร่ำรวย แต่มีพื้นที่ครบถ้วนสำหรับทุกกิจกรรมของครอบครัว มีสวนเล็กๆ ที่ให้ความรู้สึกเชื่อมต่อกับธรรมชาติ และมีพื้นที่สำหรับเด็กที่จะเติบโตและฝัน
ทุกครั้งที่เห็นบ้านโนบิตะ ในโดราเอมอน เราไม่ได้แค่เห็นบ้านในการ์ตูน แต่กำลังมองผ่านหน้าต่างเข้าไปในชีวิตของคนญี่ปุ่นยุคหนึ่ง ที่ฝันถึงบ้านที่อบอุ่น พอเพียง และมีความสุขในแบบที่ไม่ต้องการอะไรมากไปกว่าการอยู่ด้วยกันในพื้นที่ที่เรียกว่า “บ้าน”
“บ้านโนบิตะ ไม่ใช่แค่ฉากการ์ตูน มันคือความฝันของคนทำงานชาวญี่ปุ่นยุคหลังสงคราม ที่อยากมีบ้านหลังเล็กๆ ที่อบอุ่นสักหลังเป็นของตัวเอง”
