นั่นคือ บ้านจักรพงษ์
วังท่าเตียน เกิดมาเพื่อพระราชโอรส
สร้างขึ้นในปีพ.ศ. 2451 โดยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ พระราชโอรสพระองค์ที่ 43 ในรัชกาลที่ 5 และพระองค์ที่ 5 ในสมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง
เดิมชื่อ วังท่าเตียน ถูกสร้างเมื่อปี พ.ศ. 2452 โดยจอมพล สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ เพื่อประทานให้เป็นวังที่ประทับของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ ตลอดจนใช้เป็นที่ประทับพักผ่อนรับรองพระอาคันตุกะและเป็นท่าเรือส่วนพระองค์
สมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ฯ ทรงมีวังที่ประทับหลักคือวังปารุสกวันอยู่แล้ว แต่ทรงโปรดให้สร้าง บ้านจักรพงษ์ ริมแม่น้ำเจ้าพระยาเพิ่มเติม เพื่อให้เป็นที่ประทับส่วนพระองค์ที่ใกล้กับพระบรมมหาราชวัง และมีท่าเรือเพื่อการเสด็จทางน้ำ
มาริโอ ตามัญโญ สถาปนิกอิตาลีที่เซ็นชื่อบนหลายอาคารสำคัญของสยาม
ในยุคสมัยนั้นเจ้านายนิยมสร้างบ้านสไตล์ฝรั่ง จึงมอบหมายให้สถาปนิกชาวอิตาลีอย่าง มาริโอ ตามัญโญ ผู้ออกแบบพระที่นั่งอัมพรสถานและมิวเซียมสยาม มารับหน้าที่ออกแบบบ้านจักรพงษ์ให้มีความสวยงามทันสมัยเหมือนฝั่งตะวันตก แต่ทางด้านการใช้งานต้องเหมาะกับเขตเมืองร้อนอย่างประเทศไทย จึงเกิดเป็นบ้านสองชั้นที่มีหอคอยไว้ชมวิวแม่น้ำเจ้าพระยาโดยรอบ ซึ่งต่อมาภายหลังได้มีการต่อเติมพื้นที่ชั้น 3 โดยเอ็ดเวิร์ด ฮีลีย์ พระสหายของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ
ผลงานที่ มาริโอ ตามัญโญ ทิ้งไว้ในกรุงเทพนั้นมีอยู่หลายแห่ง แต่ บ้านจักรพงษ์ มีเอกลักษณ์ที่ต่างออกไป เพราะนอกจากจะเป็นอาคารสไตล์อิตาเลียนวิลล่าที่สวยงามแล้ว ยังถูกออกแบบให้รับลมจากแม่น้ำ มีช่องระบายอากาศที่เหมาะกับสภาพอากาศไทย และมีหอสูงที่ให้ทิวทัศน์แม่น้ำเจ้าพระยาแบบ 360 องศา
จากวังสู่มือทายาทรุ่นต่อรุ่น
ต่อมาเมื่อเจ้าฟ้าจักรพงษ์เสด็จทิวงคต วังจักรพงษ์ได้ตกทอดเป็นของ พระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ พระโอรสพระองค์เดียวในเจ้าฟ้าจักรพงษ์ กับ หม่อมคัทริน ณ พิษณุโลก
เมื่อพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ สิ้นพระชนม์ในปี พ.ศ. 2506 วังจักรพงษ์ตกเป็นของ ม.ร.ว.นริศรา จักรพงษ์ พระธิดา ทายาทเพียงคนเดียวของราชสกุลจักรพงษ์
สายทายาทที่ผ่านมาหลายรุ่นทำให้บ้านจักรพงษ์ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์แช่แข็งไว้ในยุคใดยุคหนึ่ง แต่คือบ้านที่ยังมีผู้อยู่อาศัยและยังเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตครอบครัว ทำให้ทุกห้องทุกมุมยังคงมีอุณหภูมิของความเป็นบ้านอยู่
วิกฤตต้มยำกุ้ง จุดเปลี่ยนที่เปิดบ้านให้โลก
จากวิกฤตต้มยำกุ้ง พ.ศ. 2540 ที่ส่งผลกระทบถึงทุกภาคส่วน ไม่เว้นแม้แต่บ้านจักรพงษ์ ได้ส่งผลให้หม่อมราชวงศ์นริศราอยากดัดแปลงพื้นที่บางส่วนภายในบ้านจักรพงษ์ให้กลายเป็นโรงแรมขนาดเล็ก แต่มีบริการชั้นเลิศ มอบความสะดวกสบายที่ครบครัน จนเป็นที่มาของจักรพงษ์วิลล่า (Chakrabongse Villa) “ตอนเกิดวิกฤตต้มยำกุ้ง รายได้ก็แทบไม่มี เลยคิดว่าจะทำอย่างไรให้เลี้ยงคนที่ทำงานอยู่กับเราได้”
การตัดสินใจในปี 2540 นั้นไม่ใช่การเลือกระหว่าง “ขายบ้าน” กับ “รักษาบ้านไว้” แต่คือการหาทางที่สามที่ทำให้บ้านยังอยู่ได้และยังมีคนดูแล นั่นคือการเปิดให้คนอื่นเข้ามาสัมผัสประวัติศาสตร์ที่ฝังอยู่ในทุกอิฐทุกเสาของChakrabongse Villas
ห้องแดง ห้องขาว และของที่ซ่อนอยู่ในตู้เก่า
การบูรณะบ้านครั้งนี้เองที่ทำให้หม่อมราชวงศ์นริศราได้เจอข้าวของต่างๆ ที่ถูกเก็บไว้ตั้งแต่สมัยสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้า จักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ เช่น เครื่องดนตรี เครื่องเงิน ภาพวาด และภาพถ่ายที่หาดูได้ยากยิ่ง สิ่งเหล่านี้ได้ทำให้บ้านจักรพงษ์กลับมามีชีวิตชีวาขึ้นอีกครั้ง
เครื่องดนตรี เครื่องเงิน ภาพถ่ายที่หาดูไม่ได้จากที่ไหน ล้วนถูกเก็บอยู่ในห้องและตู้ต่างๆ ของบ้านจักรพงษ์มานานหลายสิบปี การบูรณะในช่วงวิกฤตเศรษฐกิจจึงกลายเป็นการ “ขุดพบ” สมบัติประวัติศาสตร์ที่คนในตระกูลเองก็ไม่รู้ว่ายังอยู่ที่นั่น
ม.ร.ว.นริศรา ผู้รักษาเรื่องเล่า ไม่ใช่แค่บ้าน
หม่อมราชวงศ์นริศรา จักรพงษ์ คือเหลนของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 หลานสมเด็จฯ เจ้าฟ้าจักรพงษ์ภูวนาถ กรมหลวงพิษณุโลกประชานาถ และเป็นพระธิดาเพียงคนเดียวของพระเจ้าวรวงศ์เธอ พระองค์เจ้าจุลจักรพงษ์ กับหม่อมเอลิสะเบธ จักรพงษ์ ณ อยุธยา
นอกจากงานสำนักพิมพ์ หม่อมราชวงศ์นริศรา จักรพงษ์ ยังได้เปิดบ้านริมแม่น้ำเจ้าพระยาให้เป็นบูติกโฮเต็ลชื่อว่า Chakrabongse Villas ซึ่งเป็นทั้งที่พักและพื้นที่สัมผัสประวัติศาสตร์ราชสกุลจักรพงษ์ในแบบที่ไม่มีที่ไหนในโลกให้ได้
สิ่งที่ทำให้ ม.ร.ว.นริศรา จักรพงษ์ ต่างจากทายาททั่วไปคือเธอไม่ได้แค่รักษาบ้านไว้ แต่รักษาเรื่องราวของบ้านไว้ด้วย ผ่านสำนักพิมพ์ River Books ที่ตีพิมพ์หนังสือประวัติศาสตร์ไทยและราชสกุลหลายเล่ม รวมถึงหนังสือที่เล่าเรื่องเจ้าฟ้าจักรพงษ์ฯ และหม่อมรัสเซียที่เป็นต้นสายของเธอ
ที่พักที่คุณนอนกับประวัติศาสตร์
หม่อมราชวงศ์นริศราดัดแปลงส่วนหน้าที่ติดกับแม่น้ำเจ้าพระยาให้เป็น “จักรพงษ์วิลล่า” (Chakrabongse Villas) โรงแรมบูทีค โฮเทล ซึ่งประกอบไปด้วยห้องชุด 7 ห้อง เปิดให้เข้าพักและให้เช่าเป็นสถานที่จัดงานแต่งงาน รวมทั้งมีกิจกรรมต่างๆ มากมาย
บริเวณภายนอกกำแพงของจักรพงษ์วิลล่านั้น อุดมด้วยรถราและผู้คนขวักไขว่ เสียงดังและเต็มไปด้วยมลพิษบนท้องถนน แต่ทันทีที่เดินเข้าประตูมาด้านในนั้น จะพบแต่ความสงบ เสียงนกร้อง ภาพของใบไม้ไหวอยู่รอบๆ
ประสบการณ์ที่ Chakrabongse Villas จึงไม่ใช่แค่การพักในโรงแรมหรู แต่คือการได้นอนในพื้นที่ที่บุคคลสำคัญของประวัติศาสตร์ไทยเคยดำรงพระชนม์อยู่ นั่งชมแม่น้ำเจ้าพระยาจากมุมที่เจ้าฟ้าจักรพงษ์ฯ เคยทรงมองออกไปเมื่อร้อยกว่าปีก่อน
ข้อมูลการเดินทาง: บ้านจักรพงษ์ / Chakrabongse Villas ตั้งอยู่ที่ถนนมหาราช แขวงท่าเตียน เขตพระนคร กรุงเทพฯ เดินทางได้โดยเรือโดยสาร MRT สถานีสนามไชย หรือรถจาก BTS สะพานตากสิน
