ผีเสื้อและดอกไม้ จากปลายปากกาของ นิพพานฯ นามปากกาของ มกุฏ อรฤดี ที่ตีพิมพ์ครั้งแรกในนิตยสารสตรีสารเมื่อปี 2518 ก่อนจะรวมเล่มในปี 2521 มันเป็นหนังสือที่เก่ากว่านักอ่านหลายคน แต่ทุกครั้งที่เปิดอ่าน กลับรู้สึกว่ามันพูดถึงปัญหาที่ยังไม่มีใครแก้ได้
ผีเสื้อและดอกไม้ คืออะไร
ผีเสื้อและดอกไม้ บอกเล่าประเด็นที่ลึกซึ้งของชีวิต ความใฝ่ฝัน คุณค่าที่แท้จริงในใจคนว่าดีงามและสูงส่งได้ปานใด เรื่องนี้ยังสะท้อนถึงความอยุติธรรม โอกาสในชีวิต และความยากไร้อย่างจริงจัง
ผีเสื้อและดอกไม้ เป็นนวนิยายเยาวชนที่เล่าเรื่องผ่านสายตาของ “ฮูยัน” เด็กชายวัย 13 ปีจากครอบครัวมุสลิมยากจนในหมู่บ้านชายแดนไทย-มาเลเซีย ฮูยัน เด็กชายวัย ๑๓ ปี อยู่กับพ่อและน้องๆ เช้าวันหนึ่งเมื่อพ่อของเขาบอกว่า “รายได้ของเราน้อลง” ฮูยันต้องคิดหนัก คิดถึงพ่อ คิดถึงอนาคตของน้องที่ตอนนี้ยังไม่ได้เรียนหนังสือ เขาตัดสินใจเลิกเรียนมาขายไอสกรีมแท่ง และต่อมาทำงานลักลอบขนข้าวข้ามแดน
หนังสือเล่มนี้ได้รับเลือกเป็นหนังสืออ่านนอกเวลา ระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย วิชาภาษาไทยบังคับ และได้รับเลือกเป็นหนังสือดีที่เด็กและเยาวชนไทยควรอ่าน 1 ใน 100 เล่ม ในโครงการวิจัยของ สกว.
นิพพานฯ คือใคร
นิพพานฯ คือนามปากกาของ มกุฏ อรฤดี นักเขียนและบรรณาธิการชาวไทยผู้ก่อตั้งสำนักพิมพ์ผีเสื้อ ซึ่งตีพิมพ์วรรณกรรมคุณภาพมาอย่างยาวนาน
ผู้แต่งได้นำสภาพแวดล้อมและจินตนาการมาเป็นวัตถุดิบสำคัญในการแต่ง มีตัวละครเอกเป็นตัวดำเนินเรื่อง ฉากมีความสมจริงและสัมพันธ์กับตัวละคร แก่นเรื่องเน้นการดำเนินชีวิตและปัญหาของคนยากจน และผู้แต่งใช้ถ้อยคำที่เรียบง่าย ใช้ภาพพจน์ที่โดดเด่น
สิ่งที่ทำให้งานเขียนของ นิพพานฯ โดดเด่นคือความไม่ “โลกสวย” เกินจริง แต่ก็ไม่สิ้นหวังจนหมด มันเหมือนชีวิตจริงที่ยากแต่ยังมีแสงส่องผ่านมาได้เสมอ
ฮูยัน มิมปี และโลกที่ดูเล็กแต่ยิ่งใหญ่
หัวใจของ ผีเสื้อและดอกไม้ คือความสัมพันธ์ระหว่างฮูยันกับมิมปี เพื่อนสาวของเขา
มิมปีเป็นเพื่อนร่วมชั้นของฮูยัน เธอก็ต้องออกมาช่วยแม่ขายของบนรถไฟ มิตรภาพของฮูยันและมิมปีดำเนินไปเป็นความผูกพันที่แสนงาม
ภาพของเด็กสองคนที่โตก่อนวัยเพราะความจำเป็น แต่ยังรักษาความฝันและมิตรภาพไว้ได้ คือสิ่งที่ทำให้ ผีเสื้อและดอกไม้ ยังอ่านได้และรู้สึกได้หลังจากผ่านมาเกือบ 50 ปี
ฉันเคยบอกเธอ เรื่องที่จะเที่ยวไปให้ไกล เธอจำได้ไหม เหมือนกับผีเสื้อ ที่มันบินไปไหนก็ได้ ผีเสื้อน่ะได้พบดอกไม้มาก ที่สุดแล้วดอกไม้ก็สวย การได้พบของสวยๆ นี่นับว่าเป็นโชคดีนะ
ประโยคนั้นคือสิ่งที่อธิบาย ผีเสื้อและดอกไม้ ในระดับสัญลักษณ์ได้ดีที่สุด ความฝันไม่ต้องยิ่งใหญ่ การได้เห็นและสัมผัสสิ่งสวยงามคือของขวัญในตัวมันเอง
เมื่อวรรณกรรมกลายเป็นภาพยนตร์มรดกชาติ
หนังเรื่องนี้ที่ออกฉายครั้งแรกในปี 2528 มีอายุอานามกว่า 37 ปีแล้ว แต่ความละเมียดละไมในการสร้างของยุทธนา มุกดาสนิท ไม่ว่าจะเป็นเทคนิคการถ่ายในแบบแบกกล้องในรถไฟในยุคสมัยที่อุปกรณ์การถ่ายทำยังไม่ทันสมัยดังเช่นปัจจุบัน เพื่อสร้างภาพจำอันสมจริงในหนัง
ผีเสื้อและดอกไม้หาได้โรยราไปตามกาลเวลา ยังคงชัดเจนในฐานะ 1 ในหนังไทยที่ขึ้นทะเบียนมรดกภาพยนตร์ของชาติ ครั้งที่ 1 โดย หอภาพยนตร์ (องค์การมหาชน)
การที่ทั้งหนังสือและภาพยนตร์ยังคงอยู่ในความทรงจำของคนไทยหลังครึ่งศตวรรษ ไม่ใช่เรื่องบังเอิญ มันคือหลักฐานว่าเรื่องราวที่จริงและมีมนุษยธรรมนั้น ไม่มีวันล้าสมัย
สิ่งที่ผีเสื้อและดอกไม้ทำได้ดีกว่าหนังสือหลายเล่ม
ผีเสื้อและดอกไม้ เล่าเรื่องบนบรรทัดฐานของความดี ทั้งในศาสนาอิสลาม และศาสนาพุทธ ผู้คนที่ต่างศาสนา ต่างปะปนไปด้วยความดีและความเลวเสมอภาคถ้วนทั่วกัน
ในยุคที่ความขัดแย้งเรื่องศาสนาและพื้นที่ชายแดนยังคงเป็นประเด็นที่ละเอียดอ่อน ผีเสื้อและดอกไม้ เลือกมองผ่านสายตาของเด็กที่ยังไม่มีอคติ และทำให้เห็นว่าความยากจนและความดีงามไม่ได้แบ่งตามศาสนา
ผีเสื้อและดอกไม้ เป็นหนังสืออันทรงคุณค่าที่จะทำให้คุณได้รู้จักกับหมู่บ้านเล็กๆ ซึ่งอยู่ห่างไกลไปจากความเจริญ ที่อยู่ของชีวิตเล็กๆ ซึ่งอาจจะไม่มีความหมายอะไรสำหรับคุณ
นั่นคือสิ่งที่ดีที่สุดที่วรรณกรรมทำได้ คือพาเราเข้าไปอยู่ในชีวิตที่เราไม่เคยเข้าถึง แล้วทำให้เราเข้าใจว่ามันมีคุณค่า
ทำไมต้องอ่าน ผีเสื้อและดอกไม้ ในวันนี้
ในยุคที่คอนเทนต์เร็ว สั้น และลืมง่าย ผีเสื้อและดอกไม้ คือการชวนให้หยุด อ่านช้าๆ และนั่งอยู่กับชีวิตที่ไม่ใช่ของตัวเองสักพัก
ไม่ว่าจะเป็นศาสนาไหนในโลกนี้ ทั้งคนดีและคนเลวก็มีอยู่ในนั้นได้เสมอ — ประโยคที่ดูเรียบง่ายแต่ยังจำเป็นต้องพูดถึงอยู่เสมอ
ถ้ายังไม่เคยอ่าน ผีเสื้อและดอกไม้ ก็ถึงเวลาแล้ว และถ้าเคยอ่านแล้ว ก็ถึงเวลาที่จะหยิบขึ้นมาอ่านซ้ำ เพราะหนังสือที่ดีมักมีบางอย่างที่เราพลาดไปในครั้งแรกเสมอ
“ผีเสื้อน่ะได้พบดอกไม้มาก ที่สุดแล้วดอกไม้ก็สวย การได้พบของสวยๆ นี่นับว่าเป็นโชคดีนะ” มิมปี, ผีเสื้อและดอกไม้
