ปติสร เพ็ญสุต หรือ ดร.ตั้ว นักโบราณคดีเชื้อสายโปรตุเกสที่กลายเป็นกูรูด้านคริสตศิลป์อันดับต้นของเมืองไทย เจ้าของคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ ผู้พาผู้อ่านท่องโลกคริสตศิลปะผ่านการตั้งคำถามที่นักวิชาการมักไม่ถาม
มีนักวิชาการบางคนที่พอเปิดปากพูดก็ทำให้สิ่งที่ฟังดูยากกลายเป็นสิ่งที่น่าสนใจ
ปติสร เพ็ญสุต คือหนึ่งในนั้น
ปติสร เพ็ญสุต คือใคร
ปติสร เพ็ญสุต หรือที่คนใกล้ชิดและในแวดวง รู้จักในชื่อ “ดร.ตั้ว” คือนักโบราณคดีและนักวิชาการอิสระที่มีเชื้อสายโปรตุเกส จบการศึกษาระดับปริญญาเอกด้านประวัติศาสตร์ศิลปะจากคณะโบราณคดี ผู้เชี่ยวชาญด้านการออกแบบภาพสันนิษฐานโบราณสถาน และกูรูด้านคริสตศิลป์ในประเทศไทย
นอกจากงานวิชาการ ปติสร เพ็ญสุต ยังเป็นที่รู้จักในฐานะคอลัมนิสต์ประจำคอลัมน์ “ครุ่นคริสต์” ซึ่งเป็นคอลัมน์ที่พาผู้อ่านท่องโลกคริสตศิลปะและโบราณคดีคริสต์ในแบบที่ไม่เคยมีมาก่อนในสื่อไทย
ตามคำแนะนำ ปติสร เพ็ญสุต เป็นนักรื้อค้นหอจดหมายเหตุ ชอบเดินตรอกบ้านเก่าและชุมชนโบราณ สนใจงานศิลปะในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้หลายประเภท รวมทั้งคริสตศิลป์ด้วย
คอลัมน์ “ครุ่นคริสต์” — สร้างจากการถามคำถามที่คนอื่นไม่ถาม
สิ่งที่ทำให้คอลัมน์ ครุ่นคริสต์ ของ ปติสร เพ็ญสุต แตกต่างจากบทความวิชาการทั่วไปคือวิธีการตั้งคำถาม
ปติสร เพ็ญสุต เคยเล่าว่าเขาชอบทำงานกับคนที่ไม่ใช่นักวิชาการ เพราะหลายครั้งเมื่อไปเป็นที่ปรึกษาของบางบริษัท คนนอกวงวิชาการมักถามในเรื่องที่นักวิชาการไม่ถามกัน เช่น “สมัยอยุธยาเขาได้ยินเสียงอะไรบ้าง” หรือ “ได้กลิ่นอะไรบ้าง” ขณะที่นักวิชาการมักถามแต่ว่า “ลวดบัวเป็นยังไง” หรือ “ปูนปั้นเป็นยังไง”
“ทำไมนักวิชาการเราไม่ถามกันแบบนี้บ้าง เป็นการฝึกสติปัญญาดีนะครับ” ปติสร เพ็ญสุต กล่าว
คำถามแบบนั้นคือสิ่งที่ขับเคลื่อนคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ ให้น่าอ่านมากกว่าบทความวิชาการทั่วไป
จุดเริ่มต้นของ ครุ่นคริสต์
คอลัมน์ ครุ่นคริสต์ เริ่มต้นมาจากน้องชื่อ อภิชาติ กิตติเมธาวีนันท์ ซึ่งเป็นสถาปนิกที่ไปเรียนต่อ ทำให้ ปติสร เพ็ญสุต เริ่มเขียนคอลัมน์นี้ขึ้นมา และค่อยๆ สร้างฐานผู้อ่านที่สนใจโลกคริสตศิลป์ในแบบที่ไม่เคยมีสื่อไทยพาไปก่อน
ความเชี่ยวชาญที่หาได้ยาก
สิ่งที่ทำให้ ปติสร เพ็ญสุต โดดเด่นในแวดวงนักวิชาการไทยคือความเชี่ยวชาญที่ครอบคลุมทั้งโบราณคดี ประวัติศาสตร์ศิลปะ และคริสตศิลป์ในประเทศไทย ซึ่งเป็นความเชี่ยวชาญที่หาได้ยากมากในไทย
ปติสร เพ็ญสุต เป็นผู้เชี่ยวชาญด้านกระจกสีในโบสถ์คาทอลิกในประเทศไทย ซึ่งเป็นงานศิลปะที่ผ่านมาแทบไม่มีนักวิชาการไทยคนไหนศึกษาอย่างจริงจัง ความสนใจนี้เชื่อมโยงกับเชื้อสายโปรตุเกสของเขาเอง เพราะชาวโปรตุเกสคือคนกลุ่มแรกที่นำคริสต์ศาสนาเข้ามาในสยาม
ดร.ตั้ว กับรายการอารามบอย
นอกจากคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ ปติสร เพ็ญสุต ยังเป็นแขกรับเชิญประจำในรายการ อารามบอย ที่พาผู้ฟังไปสำรวจสถาปัตยกรรมและศิลปะทางศาสนาในประเทศไทย
ตอนหนึ่งของ อารามบอย ที่ได้รับความสนใจมากคือการที่ ปติสร เพ็ญสุต พาผู้ฟังไปสำรวจ อาสนวิหารอัสสัมชัญ โบสถ์เก่าแก่อายุร่วม 200 ปีริมแม่น้ำเจ้าพระยา รวมถึงห้องใต้ดินลับที่ฝังศพบาทหลวงและบุคคลสำคัญ ซึ่งทำให้ผู้ฟังได้เห็นโบสถ์ในมุมที่แทบไม่มีใครเคยถ่ายทอดมาก่อน
อีกตอนที่น่าสนใจคือการถอดรหัสสัญลักษณ์ในคริสตศิลป์ ตั้งแต่คนเลี้ยงแกะ แกะ นกพิราบ ไม้กางเขน INRI ดาวแห่งเบธเลเฮม ไปจนถึงอักษร Α และ Ω รวมถึงการตั้งคำถามว่าทำไมเครื่องทรมานพระเยซูถึงกลายมาเป็นสัญลักษณ์ความศักดิ์สิทธิ์ และทำไมพระเยซูถึงถูกเปรียบเป็น “แกะ”
คริสตศิลป์คืออะไร และทำไมถึงสำคัญ
สิ่งที่ ปติสร เพ็ญสุต ทำผ่านคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ คือการพิสูจน์ว่าคริสตศิลป์ไม่ใช่เรื่องของชาวคริสต์เท่านั้น แต่คือส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์ศิลปะไทยที่เชื่อมโยงกับสยามมานานกว่า 500 ปีตั้งแต่ยุคอยุธยา
ประติมากรรม จิตรกรรม สถาปัตยกรรม และกระจกสีในโบสถ์คาทอลิกทั่วกรุงเทพฯ ล้วนมีเรื่องราวที่ซ่อนอยู่ ทั้งร่องรอยอิทธิพลโปรตุเกส ฝรั่งเศส และอิตาเลียน ที่ผสมผสานกับศิลปะไทยในแบบที่หาดูได้ยากมากในวัดพุทธ
ปติสร เพ็ญสุต เป็นคนที่อ่านร่องรอยเหล่านั้นได้ และสำคัญกว่านั้นคือสามารถถ่ายทอดให้คนทั่วไปอ่านตามได้
ผลงานและบทบาทอื่นๆ
ปติสร เพ็ญสุต ยังเป็นที่ปรึกษาด้านโบราณคดีและประวัติศาสตร์ศิลปะให้กับองค์กรต่างๆ และเป็นวิทยากรในงานของสมาคมสยาม ซึ่งเป็นสมาคมทางวิชาการและวัฒนธรรมที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศ
ในฐานะที่ปรึกษา ปติสร เพ็ญสุต เน้นว่าคนที่ทำให้งานวิชาการมีชีวิตชีวาที่สุดคือคนนอกวงวิชาการ ที่ตั้งคำถามในแบบที่นักวิชาการไม่กล้าถาม
ทำไมต้องอ่าน ครุ่นคริสต์
สำหรับคนที่ไม่ได้นับถือศาสนาคริสต์ คอลัมน์ ครุ่นคริสต์ ของ ปติสร เพ็ญสุต ไม่ได้เขียนเพื่อชักชวนให้เปลี่ยนศาสนา แต่เขียนเพื่อให้เห็นว่าโบสถ์และคริสตศิลป์คือหน้าต่างที่เปิดไปสู่ประวัติศาสตร์ไทยอีกมิติหนึ่งที่ส่วนใหญ่มองข้ามไป
เวลาเดินผ่านโบสถ์คาทอลิกในกรุงเทพฯ หลังจากอ่านคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ แล้ว ทุกอย่างตั้งแต่รูปทรงหน้าต่าง กระจกสี ไปจนถึงสีของผนัง จะมีเรื่องเล่าซ่อนอยู่ที่ไม่เคยสังเกตมาก่อน
คนที่ทำให้โบสถ์น่าสนใจสำหรับทุกคน
ปติสร เพ็ญสุต คือตัวอย่างของนักวิชาการที่รู้ว่าความรู้มีประโยชน์ที่สุดเมื่อถูกแบ่งปัน ไม่ใช่เมื่อถูกเก็บไว้ในวารสารวิชาการที่ไม่มีใครอ่าน
ผ่านคอลัมน์ ครุ่นคริสต์ และรายการอารามบอย เขาพิสูจน์ว่าโบราณคดีคริสต์ไม่ใช่เรื่องของผู้เชี่ยวชาญเฉพาะกลุ่ม แต่เป็นเรื่องของทุกคนที่อยากรู้ว่าประเทศไทยมาจากไหน
