The Cloud x OKMD

1.

ไม่รู้เหมือนกันว่า หนังสือ กับ เพลง อะไรมาก่อน-หลัง ที่ทำให้โตมาแล้วยังมีโอกาสได้ใกล้ชิดเป็นชีวิตจิตใจจนเข้าวัยเลข 3 คงไม่สำคัญแล้ว เพราะทั้งหมดแทบไม่สามารถแยกออกจากกันได้

‘สมจริง’ เป็นทั้งร้าน (ห้อง) หนังสือเล็ก ๆ ของ ไนท์-พิชิต ชัยสิทธิ์ กับ ยิ้ม-ปราณีต จารุพันธุ์งาม และเป็นวงดนตรีอิสระเล็ก ๆ ที่เขียนเอง ทำกันเองกับเพื่อน ๆ ทั้งสองสิ่งที่รักและถนัดที่สุดคลานคลอดออกมาห่างกันไม่ถึงปี เพลงที่เขียนทั้งหมดล้วนมีส่วนประกอบจากหนังสือที่เคยอ่าน กลายร่างเป็นเรื่องราวใหม่ให้เราได้รับฟัง ‘ห้องหนังสือสมจริง (Somjing Book)’ โตมากับ ‘วงสมจริง (Somjing Studio)’ ย่างเข้าปีที่ 4 แล้ว

ห้องหนังสือสมจริง ร้านหนังสือของคู่รักในขอนแก่น ที่มีเพลงและเทศกาลดนตรีของตัวเอง

2.

ห้องหนังสือสมจริง (Somjing Book) คือหนึ่งในสมาชิกของชุมชนเล็ก ๆ ที่ชื่นชอบการทำงานศิลปะ งานดนตรี งานฝีมือ กาแฟ-เบเกอรี่ บ้านพัก รวมถึง Workshop & Creative Space กับสมาชิกอีกกว่า 10 ร้าน ในชื่อ ‘Columbo craft village’ ตั้งอยู่ไม่ไกลจากรั้วมหาวิทยาลัยขอนแก่น

เรียกว่า ‘ห้อง’ ได้เต็มปากกว่า ‘ร้าน’ เพราะเริ่มต้นไม่ได้เป็นการค้าขายแต่แรก ตัวเองกินอยู่ใช้ชีวิตที่นี่ เป็นธรรมชาติที่อยากสร้างแวดล้อมที่ให้ความรู้สึกว่าที่นี่คือ ‘บ้านของเรา’ พร้อมต้อนรับทุกคนที่แวะเวียนมา ตัดสินใจระบายหนังสือที่อ่านและสะสมมาทั้งชีวิตออกจากห้องนอนที่มีพื้นที่จำกัดขึ้นทุกวันมาไว้หน้าบ้าน เพื่อชวนทุกคนมาหยิบ เติม แลกเปลี่ยน ยืม และปันกันอ่าน เพียงไม่นานเริ่มมีคนสนใจมากขึ้น ทั้งจากเพื่อนพี่น้องที่รู้จักและไม่เคยรู้จักแวะเวียนถามไถ่อยากได้หนังสือเล่มอื่น ๆ ตามมา ทุกอย่างเริ่มจากการเป็นส่วนหนึ่งในการใช้ชีวิตมาก่อน ถึงได้ขยับเป็นการงานอีกด้านของชีวิตภายหลัง

ห้องหนังสือสมจริง ร้านหนังสือของคู่รักในขอนแก่น ที่มีเพลงและเทศกาลดนตรีของตัวเอง
ห้องหนังสือสมจริง ร้านหนังสือของคู่รักในขอนแก่น ที่มีเพลงและเทศกาลดนตรีของตัวเอง

3.

เป็นรูปเป็นร่างชัดเจนจากยิ้ม คนรักที่เคยคลุกคลีกับงานหนังสือมาก่อน บวกกับไนท์ที่ตัดสินใจเลิกทำงานประจำตอนเช้า มาเติมความตั้งใจและให้นิยามของ ‘สมจริง’ ไว้ด้วยกันว่า “คือพื้นที่ที่มีความจริง เพื่อได้เห็นความจริง แต่มีความหวัง ให้ได้ผ่อนคลายหัวใจแล้วคงความคิดสร้างสรรค์เอาไว้”

พยายามสำรวจตลาดหนังสือไม่ให้ช้ำและซ้ำจากร้านหนังสือตามห้างใหญ่ คัดเลือกหนังสือกันเองจากความสนใจส่วนตัวก่อน ติดต่อสายส่งจำนวนหนึ่ง แต่ส่วนมากคือติดต่อสำนักพิมพ์ที่เราเป็นแฟนหนังสืออยู่แล้วโดยตรง อย่าง สำนักพิมพ์กำมะหยี่, 10 ML, อ่าน – ฟ้าเดียวกัน, หอน ของน้าชาติ กอบกิตติ, Anthill Archive​ และคัดบางปกพิเศษ เช่น สำนักพิมพ์ Bookscape, Merry-Go-Round, Bibli​o -​ Be(ing)​, ผจญภัย​, Bookmoby, มองฟ้า​, มติชน​ฯ​ รวมถึงสำนักพิมพ์ที่ไนท์เคยทำงานด้วย เป็นหนังสือประวัติศาสตร์ การเมือง วรรณกรรมอีสาน ภายหลังเลือกหนังสือเล่มพิเศษสำหรับเด็ก-เยาวชน เข้ามาเพิ่มด้วยอีกจำนวนหนึ่ง

ห้องหนังสือสมจริง ร้านหนังสือของคู่รักในขอนแก่น ที่มีเพลงและเทศกาลดนตรีของตัวเอง

4.

พอให้เราอยู่กับพื้นที่นี้ไปได้ยาว ๆ และ อยากทำให้เป็นมากกว่าร้าน (ห้อง) หนังสือ คือหัวใจหลัก

นอกเหนือจากดนตรีกับหนังสือ ยังมีความสนใจในด้านอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของภาพยนตร์ ภาพถ่าย งานศิลปะ งานฝีมือ อาหาร การท่องเที่ยว ไปจนถึงประเด็นทางการเมือง สังคม วัฒนธรรม และสิทธิมนุษยชน ยังคงคลุกคลีกับสิ่งเหล่านี้มาตลอด ด้วยเป็นส่วนหนึ่งของงานอีกด้านที่เราทำอยู่ ยิ้มทำฟาร์มสเตย์ การท่องเที่ยว Content Creative ที่เรียนจบเกี่ยวกับภาพยนต์ ส่วนไนท์ยังเล่นดนตรี รับถ่ายภาพ เฝ้าห้องหนังสือ ที่เรียนจบกฎหมาย เราวาดหวังไว้เล็ก ๆ ว่าสิ่งต่าง ๆ นี้จะมีที่ทางให้สามารถมาอยู่และไปด้วยกันได้ในที่สุด

ไม่นานนักเราค่อย ๆ หยิบเอากิจกรรมต่าง ๆ มาอยู่ในพื้นที่เดียวกันกับห้องหนังสือ เช่น เทศกาลดนตรีหน้าห้องหนังสือ Columbo Folk Music #1 #2 ฟังเพลงจาก 10 ศิลปินอิสระในขอนแก่น ชวนนำต้นไม้หรือหนังสืออย่างน้อย 1 ต้น / เล่ม แลกกับบัตรเข้าชม เพื่อชวนทำห้องสมุดในพื้นที่และคัดหนังสือมอบให้พื้นที่อื่น ๆ / กิจกรรมอ่านเพลงบรรเลงหนังสือ #1 #2 ชวนศิลปินที่เป็นที่สนใจของคนรุ่นใหม่มาพูดคุยเรื่องหนังสือ มุมมองการทำงาน การใช้ชีวิต การเดินทาง แรงบันดาลใจ และแสดงงานดนตรี (Song is your book, Book is your Song) / ฉายภาพยนตร์ทางเลือกร่วมกับ Documentary Club , Cinemaspot , พก ร้านหนังสือและโรงหนังขนาดเล็ก (Movie is your book, Book is your Movie) / จัดโซนหนังสือในมุมเล็ก ๆ ที่ไม่ขาย แต่ชวนมา เติม แบ่ง แลก ให้ และให้ยืม / ตั้งวงเล่า เอาหนังสือที่อ่านมารีวิวให้กันฟังร่วมกับเพื่อนพี่น้องนักอ่านกลุ่มเล็ก ๆ ในชื่อ Empathizer / Photo book และจัดแสดงงานภาพถ่าย งานศิลปะจากเพื่อน / พื้นที่เสวนาต้อนรับนักอ่าน นักเขียน คนทำงานหนังสือ ศิลปินหลากสาขา นักท่องเที่ยว และองค์กรอิสระที่ทำงานเกี่ยวกับการศึกษา สิ่งแวดล้อม และสิทธิมนุษยชนในประเด็นต่าง ๆ ตามโอกาสและวาระพิเศษ ฯลฯ

ห้องหนังสือสมจริง ร้านหนังสือของคู่รักในขอนแก่น ที่มีเพลงและเทศกาลดนตรีของตัวเอง
ห้องหนังสือสมจริง ร้านหนังสือของคู่รักในขอนแก่น ที่มีเพลงและเทศกาลดนตรีของตัวเอง

5.

ในความคิดเห็น ‘หนังสือ หรือ ร้านหนังสือ’ ไม่ใช่ธุรกิจหรืออุตสาหกรรมร่ำรวย แต่หนังสือคือมหาสมุทรทางความคิด วัฒนธรรมและคลังข้อมูลคุณภาพที่ร่ำรวยและหลากหลากหลายที่สุด

ในเมื่อร้าน (ห้อง) หนังสือคือพื้นที่ที่มีเสน่ห์ มีคุณสมบัติพิเศษเฉพาะตัวอยู่แล้ว ยิ่งประกอบสร้างไปกับบุคลิก อุปนิสัย ความสนใจ และความถนัดส่วนตัวของเจ้าของพื้นที่เอง รวมกับการเปิดพื้นที่ให้ทุกคนมีส่วนร่วมจากความหลากหลายของผู้คนรอบข้างที่แวะเวียนมาก็ยิ่งทำให้พื้นที่มีชีวิต มีบรรยากาศที่ดี เติบโตไปในทิศทางที่สร้างสรรค์ มีเรื่องให้ได้แปลกใจ เกินความคาดหมาย และเต็มไปด้วยเรื่องราวพิเศษระหว่างผู้อยู่กับผู้มาเยือนอยู่เสมอ

ความสนใจที่หลากหลายนี้ทำงานไปด้วยกันได้ไม่ต่างกับประเภทหนังสือที่มีให้เราได้เลือกอ่าน ตามอิสระของความสนใจ คงน่าเสียดาย ถ้าเราไม่ลองทำ ไม่ลองเอาความสนใจเหล่านี้มาอยู่ด้วยกันเพื่อหนุนเสริมเติมเต็ม ตามความถนัดและชื่นชอบในแบบของตัวเอง ซึ่งเป็นทั้งประโยชน์ต่อการอยู่รอดในเชิงธุรกิจ​ และ​เป็นการสร้างคุณค่าต่อพื้นที่​และแวดล้อมของผู้คนรอบข้าง

‘หนังสือ’ ได้เตือนย้ำว่าหลายอย่างคือหนังสือประเภทหนึ่ง เพียงแต่การรับรู้เปลี่ยนแปลงแตกแขนงหลากรูปแบบ ไม่ใช่แค่ ‘ตัวอักษร’ เมื่อใดที่เรายังมีความสนใจ ความต้องการ เปิดรับ และยังมีความรักที่อยากจะเรียนรู้ หนังสือดี ๆ บทเพลงดี ๆ ภาพยนตร์ ดนตรี งานศิลปะ แม้แต่ประเด็นทางสังคมในมิติต่าง ๆ จะเป็นไปเพื่อความสุนทรีย์ เพื่อจรรโลงใจ เพื่อการพักผ่อน เพื่อการต่อสู้ เพื่อรับฟังแง่มุมที่ต่างออกไป หรือแม้แต่เพื่อการซึมซับรับรู้ โดยไม่จำเป็นต้องเข้าใจทุกอย่าง ตามจริตของแต่ละบุคคล

สิ่งเหล่านี้ล้วนทำงานคล้ายกัน และเชื่อว่าสามารถขับเคลื่อนไปด้วยกันได้เสมอ

ห้องหนังสือสมจริง ร้านหนังสือของคู่รักในขอนแก่น ที่มีเพลงและเทศกาลดนตรีของตัวเอง

6.

อย่างไรก็ตาม ห้องหนังสือเล็ก ๆ นี้ยังอยากลองทำอะไรอีกหลายอย่าง ตามกำลังที่มี แล้วอยู่ให้ได้โดยธรรมชาติแวดล้อมของพื้นที่เอง ท้ายสุด ความเป็นไปได้ใหม่ ๆ และการออกแบบพื้นที่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับไนท์หรือยิ้ม เพียงใครคนหนึ่ง หากอยากให้เป็นพื้นที่ของทุกคนที่มาใช้ร่วมกันได้ ร่วมกันขับเคลื่อน และมีส่วนในการออกแบบพื้นที่จากทุกคนได้

จะเป็นคำเสนอแนะ ความต้องการ เสียงตอบรับ คำติชม กำลังใจ แรงสนับสนุน ล้วนเป็นประโยชน์อย่างยิ่งที่อยากจะให้พื้นที่ทางเลือกเล็ก ๆ แห่งนี้ดำเนินอยู่ต่อไปท่ามกลางสภาพนิยามการพัฒนาสังคมเมืองกระแสหลักที่ซับซ้อน ขัดแย้ง เร่งเร้า บอบบาง และในวันหนึ่งวันใดหวังเล็ก ๆ ไว้ว่าจะได้รับการสานต่อจากคนรุ่นใหม่ หรือแม้แต่การมีร้านหนังสือ มีคาเฟ่ มีชุมชนเล็ก ๆ เกิดขึ้นอีกในหลาย ๆ พื้นที่ในอนาคต

หวังว่าเราจะได้เจอกันในเร็ววัน ยินดีต้อนรับทุกคน ขอให้ทุกคนมีความสุขกับการงานและความเป็นอยู่ของชีวิต ^^  

หนังสือแนะนำ

1. 

โอ้แม่มหากวีศรีศตวรรษที่ 21 (Oh, the Great Poetess of the 21st Century)

ผู้เขียน : นันดานี

สำนักพิมพ์ : Anthill Archive 

ราคา : 260 บาท

Somjing Book (ห้องหนังสือสมจริง) ร้านหนังสือใน Columbo craft village ที่บรรจบกันของความรักในหนังสือ ดนตรี ภาพยนตร์ ภาพถ่าย งานฝีมือ และความถูกต้อง

12 เรื่องสั้นจากสำนักพิมพ์อิสระที่ถูกคุมโทนอารมณ์แต่ละเรื่องไว้ได้ลื่นนัว เจ็บแสบ จัดจ้าน เปรี้ยวเผ็ด ร้อน ขี้ดื้อ กวน ฮา แบบอึน ๆ

2.

เหมือนหนึ่งนกที่จากรัง : รวมเรื่องเอก

ผู้เขียน : รพินทรนาถ ฐากุร

สำนักพิมพ์ : ชนนิยม-แม่คำผาง 

ราคา : 250 บาท

Somjing Book (ห้องหนังสือสมจริง) ร้านหนังสือใน Columbo craft village ที่บรรจบกันของความรักในหนังสือ ดนตรี ภาพยนตร์ ภาพถ่าย งานฝีมือ และความถูกต้อง

วรรณกรรมของรพินทรนาถ แม้บางส่วนจะมีภาษาเบงกาลีก็จริง แต่ขอบเขตแห่งความรู้สึกนึกคิดของท่านมิได้จำกัดอยู่ในส่วนใดส่วนหนึ่งของอินเดียโดยเฉพาะ โดยเนื้อหาสารัตถะอันสำคัญ ขณะเดียวกันก็เป็นแนวคิดที่โอบอ้อมไว้ซึ่งมวลมนุษยชาติทั้งผอง เป็นทั้งของชาติอินเดียและของนานาชาติ

3.

มันทำร้ายเราได้แค่นี้

ผู้เขียน : ภรณ์ทิพย์ มั่นคง

สำนักพิมพ์ : อ่าน 

ราคา : 550 บาท

Somjing Book (ห้องหนังสือสมจริง) ร้านหนังสือใน Columbo craft village ที่บรรจบกันของความรักในหนังสือ ดนตรี ภาพยนตร์ ภาพถ่าย งานฝีมือ และความถูกต้อง

แม้เราอาจคาดหวังว่า.. มันจะเป็นหนังสือเล่าเรื่องความทุกข์โศกแสนสาหัส แต่อย่าได้ปฏิเสธเรื่องราวอันไม่ทุกข์โศกนี้เลย เพราะแท้จริงมันเป็นดินแดนแสนสนุก ที่จะทำให้พวกคุณรู้ว่า มนุษย์นั้นมีศักยภาพที่ยิ่งใหญ่และงดงาม แม้จะต้องอยู่ในความมืด

4. 

แมววัด

ผู้เขียน : ยูโตะ ฟุคะยะ

สำนักพิมพ์​ : ผีเสื้อ 

ราคา : 239 บาท

Somjing Book (ห้องหนังสือสมจริง) ร้านหนังสือใน Columbo craft village ที่บรรจบกันของความรักในหนังสือ ดนตรี ภาพยนตร์ ภาพถ่าย งานฝีมือ และความถูกต้อง

หนังสือบันทึกจากเยาวชน ลูกครึ่งไทย-ญี่ปุ่น เมืองขอนแก่น กับโครงการสมุดบันทึกของสำนักพิมพ์ผีเสื้อ สมุดบันทึกคือวิธีค้นหาอัจฉริยภาพของเด็กได้อย่างน่าอัศจรรย์ อ่านเพลินมาก ๆ

5. 

คีตกวีลูกทุ่ง ไพบูลย์ บุตรขัน

เรียบเรียง : วัฒน์ วรรลยางกูร

สำนักพิมพ์ : the writer’s secret

ราคา : 590 บาท

Somjing Book (ห้องหนังสือสมจริง) ร้านหนังสือใน Columbo craft village ที่บรรจบกันของความรักในหนังสือ ดนตรี ภาพยนตร์ ภาพถ่าย งานฝีมือ และความถูกต้อง

หนังสือที่ว่าด้วยเรื่องราวชีวิตและผลงานของ ครูไพบูลย์ บุตรขัน เนื้อหาภายในเล่มถูกถ่ายทอดผ่านสำนวนภาษาของ วัฒน์ วรรลยางกูร โดยหนังสือเล่มนี้ถูกจัดพิมพ์เป็นครั้งที่ 4 โดยมีการเพิ่มข้อมูลในส่วนภาคผนวกเข้ามา นอกจากนั้นแล้วยังมีการเพิ่มรูปภาพและเอกสารประกอบอีกจำนวนมาก จึงทำให้การพิมพ์ครั้งนี้ถือได้ว่าเป็นการพิมพ์ที่สมบูรณ์ที่สุดตั้งแต่มีการจัดพิมพ์ขึ้นมา

6. 

ด้วยรัก ความตาย และหัวใจสลาย : Norwegian Wood

ผู้เขียน : Haruki Murakami

สำนักพิมพ์ : กำมะหยี่ 

ราคา : 365 บาท

Somjing Book (ห้องหนังสือสมจริง) ร้านหนังสือใน Columbo craft village ที่บรรจบกันของความรักในหนังสือ ดนตรี ภาพยนตร์ ภาพถ่าย งานฝีมือ และความถูกต้อง

หนึ่งในหนังสือวรรณกรรมที่ชอบที่สุดของ มูราคามิ อาจไม่หวือหวาแต่อ่านได้เรื่อย ๆ อ่านไปเหมือนได้ฟังเพลงไปในตัว มีความเหงา ร้าวลึกอยู่ในนั้น คาแรกเตอร์ของแต่ละตัวละครถูกดึงความรู้สึกของความเป็นมนุษย์ออกมาได้อย่างลึกซึ้ง หัวใจคนทำไมถึงซับซ้อนและเปราะบางเหลือเช่นนี้

Somjing Book (ห้องหนังสือสมจริง)

ที่ตั้ง ​: โครงการ​ Columbo​ craft​ village​ 674​ ม.19​ ต.ศิลา​ อ.เมือง​ ขอนแก่น ​40000​ (แผนที่)

วัน-เวลาทำการ : เปิดวันพุธ-จันทร์ (หยุดทุกวันอังคาร) 10.00 น. 19.00 น.

โทรศัพท์ : 06 3393 5393​ / 08 5083 7635​

เว็บไซต์ : www.somjingdairy.com

Facebook : Somjing Book 

Line​ ID : che_knight / yimpyimpyimp

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาร้านหนังสือเป็นแหล่งความรู้สร้างสรรค์ โดยความร่วมมือของ The Cloud และ OKMD

Writer & Photographer

พิชิต ชัยสิทธิ์

เรียนจบนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น แต่เป็นนักดนตรีกลางคืน ที่ชอบเขียนพลง ขายหนังสือตอนกลางวัน ที่แอบไปรับงานถ่ายรูป หลัง ๆ หลงรักการฉายหนัง ตั้งแคมป์ จัดคอนเสิร์ตเล็ก ๆ เล่นกับแมว INSTAGRAM : somjing2121

The Bookseller

เรื่องราวของร้านหนังสืออิสระ แหล่งเรียนรู้รื่นรมย์

The Cloud x OKMD

จำนวนปีในการทำร้านหนังสือของผม เกินหน้าระยะเวลาในการทำนิตยสารมาหลายปีแล้ว ตั้งแต่มีความฝันเรื่องทำหนังสือ เขียนหนังสือ เมื่อครั้งยังเป็นหนุ่มน้อย แล้วมีโอกาสย่างเท้าก้าวเข้ามาสู่วงการ ชีวิตผมก็อยู่แถวนี้ตลอด ไม่เคยคิดถอนเท้าออก ไม่ได้ทำนิตยสารก็เป็นคอลัมนิสต์ให้นิตยสารต่าง ๆ ช่วงกลางของการรับจ้างเขียนคอลัมน์ ผมได้ลงมือทำร้านหนังสือชื่อ ‘บุ๊คโทเปีย’ ที่บ้านเกิด-อุทัยธานี ไม่ใช่ร้านแบบที่ขายหนังสือพิมพ์และนิตยสารด้วย หากเป็นอีกแบบ 

อย่างไรก็ตาม ตอนเริ่มนั้น ความคิดรวบยอดเกี่ยวกับบุ๊คโทเปียยังไม่ชัด ยังไม่รู้ว่าจะไปทิศทางไหน แต่ทำร้านได้สัก 2 – 3 ปี ผมพอรู้บ้างแล้วว่า ทิศใดที่เราจะไม่ไป แม้ทิศดังกล่าวอาจทำให้ขายหนังสือได้เพิ่มขึ้น

บุ๊คโทเปียเป็นร้านหนังสือที่มีแฟนประจำ บางปี เราชวนนักอ่านที่รู้จักมักคุ้นกันมาทำนา ตั้งชื่อโครงการว่า ‘ทำนาประสา Booktopia’ ชาวนาคนหนึ่งเรียนจบวิศวะ แล้วไม่อยากเป็นวิศวกร แต่ชอบทำเกษตร คุยกับเขาจนกระทั่งเกิดไอเดีย ชวนนักอ่านมาทำนาน่าจะดีเหมือนกัน โครงการนี้เริ่มตั้งแต่ดำนาช่วงสิงหาฯ จนถึงเก็บเกี่ยวตอนธันวาฯ นี่คือครั้งแรกในชีวิตที่ผมไถนา ดำนา และเกี่ยวข้าว 

หลายคนที่มาร่วมทำนา ก็เป็นครั้งแรกในชีวิตของพวกเขาเหมือนกันที่ได้ลงไปเดินบนท้องนา บางปี ผมได้ไปสอนหนังสือที่โรงเรียนเล็ก ๆ แห่งหนึ่ง และสอนอยู่ 1 เทอม การเรียนการสอนเริ่มต้นทุกบ่ายโมงวันศุกร์ และเรียนกันใต้ต้นไม้ใหญ่ โครงการ ‘ห้องเรียนใต้ร่มไม้’ มีต้นธารจากแฟนร้านหนังสืออีกนั่นแหละ โรงเรียนแห่งนี้มีนักเรียนทั้งหมด 22 คน (เด็กเล็กจนถึงประถม 6) วิชาที่ผมเลือกไปสอน ก็อย่างเช่น วิชาท้องฟ้า วิชาความสุข วิชาฟังเพลง ฯลฯ บางศุกร์มีรุ่นน้องจากเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งมาช่วยสอนด้วย

บันทึก 15 ปีร้าน Booktopia เมื่อนักเขียนกลับบ้านไปทำร้านหนังสือและสำนักพิมพ์ที่อุทัยธานี
บันทึก 15 ปีร้าน Booktopia เมื่อนักเขียนกลับบ้านไปทำร้านหนังสือและสำนักพิมพ์ที่อุทัยธานี

แต่ที่คล้ายว่าไปสอนเด็กนั้น ความจริงเด็ก ๆ สอนผมมากกว่า ผมใช้เวลาหลายสัปดาห์ทีเดียวกว่าจะแทนตัวเองว่า ‘ครู’ เวลาพูดกับเด็กเหล่านี้อย่างไม่ขัดเขิน และเมื่อสนิทสนมกันดีแล้ว ต่างก็ผูกพันกันมากขึ้น เวลาผมไปถึงโรงเรียน พวกเขาจะวิ่งมาหา มาช่วยขนของลงจากรถ ศุกร์สุดท้ายของการสอนและเป็นวันปิดภาคเรียนของห้องเรียนใต้ร่มไม้ มีรุ่นน้องและแฟนร้านหนังสือมาร่วมปิดภาคด้วย ผมเขียนนิทานให้เด็ก ๆ และเตรียมมาอ่านในวันนี้ โดยหนึ่งในผู้ที่มาช่วยให้เสียงในนิทาน คือ เช็ค-สุทธิพงษ์ ธรรมวุฒิ 

โรงเรียนดังกล่าวชื่อโรงเรียนบ้านท่าดาน อยู่ที่อำเภอทัพทัน จ.อุทัยธานี หนึ่งปีต่อมาโรงเรียนซื่อ ๆ น่ารักก็ถูกยุบ แต่ห้องเรียนใต้ร่มไม้ถือเป็นความทรงจำที่แสนพิเศษสำหรับผมจนกระทั่งปัจจุบัน

การเปิดร้านหนังสือสัก 14 – 15 ปี ความทรงจำที่สืบเนื่องมาจากบุ๊คโทเปียย่อมไม่น้อยเป็นธรรมดา ปลายปีที่แล้ว มีน้องคนหนึ่งพาเพื่อนของเขามาที่ร้าน โดยบอกเพื่อนว่าจะพามาดูจุดเริ่มต้น ปัจจุบันน้องคนนี้ทำงานออกแบบเครื่องประดับในกรุงเทพฯ แรกเปิดร้าน เขามาบุ๊คโทเปียกับกลุ่มเพื่อนที่เรียนชั้นมัธยม เคยมาเล่าเรื่องเก็บเงินเพื่อไปดูคอนเสิร์ตเลดี้ กาก้า เรา (ร้านหนังสือ) ยุให้ไปดูเลย บางทีก็มาถ่ายรูปสนุก ๆ แปลก ๆ ที่บุ๊คโทเปีย 

เพื่อนที่เขาพามาเป็นหลานชายของ พี่ไข่-สมชาย แก้วทอง การแต่งเนื้อแต่งตัวและท่วงท่าการพูดคล้ายพี่ไข่มาก พอเอ่ยถึงช่างภาพแฟชั่นบางคนที่เป็นเพื่อนผม เขาก็รู้จักมักคุ้นด้วย ผมรู้สึกดีที่บุ๊คโทเปียได้มีส่วนในการเป็นแรงบันดาลใจเล็ก ๆ น้อย ๆ ให้เด็กมัธยมคนหนึ่งได้เดินตามเส้นทางที่วาดฝันเอาไว้ ผมชวนทั้งคู่… วันหลังมาทำอะไร ๆ เรื่องเสื้อผ้าที่อุทัยฯ ดีไหม

บันทึก 15 ปีร้าน Booktopia เมื่อนักเขียนกลับบ้านไปทำร้านหนังสือและสำนักพิมพ์ที่อุทัยธานี
บันทึก 15 ปีร้าน Booktopia เมื่อนักเขียนกลับบ้านไปทำร้านหนังสือและสำนักพิมพ์ที่อุทัยธานี

การทำร้านหนังสือไม่แตกต่างจากการทำงานอื่น ๆ คือมีทั้งวันดีและวันไม่ดี มีช่วงที่คึกคักไฟลุกโชนและช่วงที่เบื่อหน่าย ตอนเบื่อนั้น ผมเคยคิดว่ามานั่งเฝ้าร้านหนังสือเล็ก ๆ แคบ ๆ ทำไม แต่ความคิดดังกล่าว ผ่านเข้ามาแล้วผ่านออกไปอย่างรวดเร็ว พ.ศ. 2554 ซึ่งน้ำท่วมใหญ่ บุ๊คโทเปียประสบ (อุทก) ภัยเช่นกัน เราปิดร้านประมาณ 2 เดือน ผมได้ยินเสียงน้ำเสียงเรือจนเบื่อ ตอนแรกรู้สึกเพลิน ๆ ที่มีเรือมาจอดหน้าร้าน เพลินที่เห็นน้ำสาดซัด เห็นเรือแล่นผ่านราวกับร้านตั้งอยู่ริมคลอง แต่พอหลายวันหลายสัปดาห์ก็เริ่มอึดอัดขัดข้องกับสภาพความเป็นอยู่ ร่องรอยน้ำท่วมร้านหนังสือยังพอเหลือให้เห็น

แล้วการปิดร้านที่ยาวนานกว่าน้ำท่วมใหญ่ก็เกิดขึ้น กลางเดือนมกราฯ พ.ศ.​ 2563 บุ๊คโทเปียจัดสนทนาธรรมของ หลวงพี่ไพศาล วิสาโล ที่หน้าร้าน นี่คือครั้งที่ 2 ที่เรานิมนต์หลวงพี่มาสนทนาธรรมให้นักอ่านฟัง และเรื่องที่เลือกมาคุยได้แก่หนังสือ 2 เล่มที่ท่านแปล (เหนือห้วงมหรรณพ และ ประตูสู่สภาวะใหม่) ครั้งนี้มีชาวบ้านที่รู้ข่าวหอบหิ้วเก้าอี้มานั่งฟังด้วย บรรยากาศของเย็นวันนั้นยอดเยี่ยมทีเดียว และธรรมะที่หลวงพี่ท่านแสดงก็ลึกซึ้ง ข่าวการระบาดของไวรัสตัวใหม่มาถึงแล้ว แต่ก็ยังดูเป็นเรื่องไกลตัว และนึกไม่ถึงว่าโควิด-19 จะสร้างแรงสั่นสะเทือน ตลอดจนความเสียหายต่อมวลมนุษย์อย่างมหาศาลในเวลาต่อมา หลังจากการสนทนาธรรมของหลวงพี่ไพศาลครั้งนั้น บุ๊คโทเปียก็ยังไม่ได้จัดกิจกรรมที่หน้าร้านอีกเลย

บันทึก 15 ปีร้าน Booktopia เมื่อนักเขียนกลับบ้านไปทำร้านหนังสือและสำนักพิมพ์ที่อุทัยธานี

พ.ศ. 2563 – 2564 เราปิดร้านมากกว่าเปิด บางช่วงกลับมาเปิดได้ แต่ไม่นานก็ต้องปิดอีก ปีที่แล้ว บุ๊คโทเปียเปิดร้านรวม ๆ กัน ไม่น่าจะเกิน 70 วันด้วยซ้ำ ใครบ้างไม่เดือดร้อนเพราะโคโรน่าไวรัส ผมใช้เวลาตอนไม่ได้นั่งเฝ้าร้าน เขียนหนังสือเล่มใหม่ที่เขียนค้างไว้จนจบ รวมถึงทำงานอย่างอื่น การไม่เปิดร้านสร้างความเคยชินใหม่ ๆ ให้ ชีวิตมีกิจวัตรประจำวันที่ชัดเจน ที่เคยรอว่าเมื่อไรจะได้เปิดร้าน นานวันเข้าก็รู้สึกไม่เป็นไร ครั้งหนึ่งที่กลับมาเปิดร้าน… ประตูเหล็กหน้าร้านถูกเปิดกว้าง ไฟในร้านทุกดวงถูกเปิด แสงจากด้านนอกลอดเข้ามา และผมรู้สึกอย่างจริงจังว่าบุ๊คโทเปียสว่างมาก

เกี่ยวกับความเดือดร้อนนั้น หากไม่ไปตอกย้ำคร่ำครวญ เราก็ลดทอนอำนาจของมันลงได้ตามสมควร โควิดทำให้บางแผนการของบุ๊คโทเปียเลื่อนออกไป บางแผนก็ชะลอไว้ก่อน แต่การเขียนหนังสือสามารถทำได้ทันที ผมเริ่มเขียนหนังสืออีกเล่มตอนต้นปี และเมื่อเดือนมีนาฯ ก็เริ่มอีกเล่ม เล่มหลังคือ Rocktopia : Revisited ซึ่งตั้งท่ามานาน จึงถึงเวลาลงมือเสียที ขณะที่ยังเขียนงานได้และยังมีเรื่องที่อยากเล่าก็ควรทำ ร้านหนังสือนั้นไม่ค่อยมีอะไรให้ทดลองมากนัก แต่ในงานเขียน ผมมีหลายสิ่งที่อยากทดลอง

การทำร้านหนังสือทำให้ได้พบปะผู้คนใหม่ ๆ เสมอ หลายอายุและหลากอาชีพ แต่ก็เคยมีคนขี่มอเตอร์ไซค์มาจอดหน้าร้าน แล้วบอกว่าจะมาขอเช่าพระ นานมาแล้ว มีตำรวจมาที่ร้าน บอกว่านายให้มาดูสถานที่ก่อน เดี๋ยวจะมา นายของเขาคือภรรยาของพลตำรวจตรี และบางกรณีก็เหมือนเรื่องแต่ง ผู้หญิงคนหนึ่งมาที่ร้าน บอกว่าอดีตคนรักของเธอเคยพูดถึงบุ๊คโทเปีย พอเลิกกันแล้ว เธออยากเดินทางไปยังสถานที่ที่อดีตคนรักชอบ 

ส่วนบางเรื่องก็เกิดขึ้นยาก เช่นการที่ฝาแฝด 2 คู่มาอยู่ที่ร้านในเวลาเดียวกัน ผมเคยคิดจะเขียนเรื่องราวทั้งหลายของบุ๊คโทเปีย ตั้งชื่อหนังสือไว้แล้วว่า The Ballad of Booktopia แต่คงจะไม่เขียน เพราะมีสิ่งอื่นที่อยากเขียนมากกว่า แต่ถ้าร้านหนังสือเล่าเรื่องเองได้ ผมอยากรู้ว่าร้านหนังสือจะพูดถึงคนเฝ้าร้านอย่างไรบ้าง

เวลาเคลื่อนไปข้างหน้าทุกขณะ วันแล้ววันเล่า ปีแล้วปีเล่า ตอนที่เป็นคอลัมนิสต์งานชุก ผมใช้ชีวิตที่โต๊ะทำงานค่อนข้างมาก และตั้งแต่ทำร้านขายหนังสือเมื่อสิบกว่าปีก่อน ชีวิตส่วนใหญ่ก็หมดไปในร้านหนังสือ นั่งเขียนงาน นั่งอ่านหนังสือ นั่งฟังเพลง นั่งหลับ ฯลฯ 

บันทึก 15 ปีร้าน Booktopia เมื่อนักเขียนกลับบ้านไปทำร้านหนังสือและสำนักพิมพ์ที่อุทัยธานี

ช่วงที่ทำหนังสือของสำนักพิมพ์อารีมิตร ร้านบุ๊คโทเปียก็แปลงร่างเป็นสำนักพิมพ์จิ๋ว ๆ เป็นออฟฟิศของคนทำหนังสือ บางขณะผมนึกถึงบรรยากาศสมัยทำงานประจำ ซึ่งมีการปิดเล่มและอื่น ๆ ผมเลิกทำงานประจำนานเกือบ 30 ปีแล้ว แต่ก็มีเหตุให้นึกถึงหรือพูดถึงอยู่บ้าง บางเรื่องนั้นใช่จะเลือนหายไปจากชีวิตได้ง่าย ๆ 

หลังพิมพ์หนังสือเสร็จ เรามักจัดเปิดตัวที่หน้าร้าน บางการเปิดตัว เราก็ปิดถนนบริเวณร้านหนังสือ ปกติคนที่นี่เขาจะปิดถนนเพื่อจัดงานบวช งานแต่ง หรืองานทำนองเดียวกัน ที่หน้าบุ๊คโทเปียเคยมีการแสดงดนตรีเล็ก ๆ น้อย ๆ ด้วย พี่ซัน-มาโนช พุฒตาล ก็เคยมาเล่นกีตาร์และร้องเพลงในงานเปิดตัวหนังสือของ พี่เชน-หม่อมหลวงปริญญากร วรวรรณ

หน้าบุ๊คโทเปียเป็นพื้นที่สำหรับพบปะพูดคุย อย่างว่านั่นแหละ ร้านเราเล็ก อยู่กันสัก 7 – 8 คนก็จะดูแออัด บางทีหลังงาน (กิจกรรมเปิดตัวหนังสือ) จบลงในตอนดึกมาก รุ่งขึ้นก็ยังมีผู้คนจำนวนหนึ่งจากเมื่อคืนตกค้างอยู่ พวกเขาดื่มกิน พูดคุย และรื่นรมย์จนเย็น บ้างก็มาทำความรู้จักกันตอนนี้ กิจกรรมหน้าร้านหนังสืออย่างไม่เป็นทางการเกิดขึ้นเนือง ๆ 

เมื่อเริ่มต้นทำบุ๊คโทเปีย ผมยังมองไม่เห็นรูปร่างหน้าตาของร้านหนังสือ ไม่ใช่หน้าตาและรูปร่างที่หมายถึงสิ่งปลูกสร้างและการตกแต่ง หากคือรูปร่างของความเป็นร้านหนังสือ ผมคิดว่าร้านอะไรก็ตามต่างมีบุคลิกเฉพาะตน (ยกเว้นร้านที่ถูกออกแบบให้เหมือนกันไปหมด) เจ้าของร้านก๋วยเตี๋ยวเป็นแบบไหน ร้านของเขาก็จะเป็นอย่างนั้นด้วย

บุ๊คโทเปียมีทั้งความเป็นผมและความเป็นภรรยาของผม เช่นเพลงในร้านเป็นผม แต่หนังสือในร้านเป็นเธอ วรรณกรรมรัสเซียเป็นเธอ ส่วนเรื่องศาสนาน่าจะเป็นผม เราไม่ได้วางแผนให้บุ๊คโทเปียมีหน้าตาอย่างที่เป็นอยู่ แต่เมื่อลงมือทำไปเรื่อย ๆ ความเป็นร้านหนังสือในแบบเราก็ทยอยชัดขึ้น การทำงานกับการเรียนรู้คือสิ่งที่มาคู่กัน และไม่ใช่รู้เพราะเขาบอกว่า หรือรู้จากที่อ่านมา ทว่ารู้จากการปฏิบัติ ผมนำความรู้ที่ได้จากการทำนิตยสารมาใช้ในการทำร้านหนังสือด้วย โดยสิ่งหนึ่งที่ผมได้เรียนรู้ไม่น้อยจากบุ๊คโทเปียคือเรื่องผู้คน จะมีคนใหม่ ๆ มาให้พบปะและรู้จักเสมอ และเมื่อมีคนใหม่ก็จะมีเรื่องใหม่

บันทึก 15 ปีร้าน Booktopia เมื่อนักเขียนกลับบ้านไปทำร้านหนังสือและสำนักพิมพ์ที่อุทัยธานี

 ตั้งแต่ทำร้านหนังสือเมื่อ 14 ปีที่แล้ว มีเหตุให้ผมเขียนถึงและพูดถึงบุ๊คโทเปียบ่อยครั้ง พอนานปีนานวัน เรื่องที่เขียนที่พูดก็เริ่มซ้ำจนรู้สึกได้ แต่ชีวิตคนเราเกี่ยวข้องกับความซ้ำกันเป็นปกติมิใช่หรือ บางความซ้ำเรารู้สึกว่าซ้ำ และก็มีความซ้ำที่ไม่รู้สึกว่ามันซ้ำ 

หลังจากโรคระบาดใหญ่มาถึง บุ๊คโทเปียปิดทำการมากกว่าเปิด นอกจากพบปะผู้คนน้อยลง ผมก็เขียนถึงและพูดถึงร้านหนังสือน้อยลง ข้อดีของโรคระบาดนั้นมี ไม่ใช่ไม่มี มันทำให้ผมนิ่งคิดและไตร่ตรองเรื่องชีวิตเรื่องโลกเพิ่มขึ้น ส่วนการพูดและเขียนถึงบุ๊คโทเปียน้อยลงก็ไม่มีอะไรซับซ้อน พอสูงวัย ผมชอบที่จะเป็นผู้ชมผู้ฟังมากกว่า ชีวิตนี้เขียนมาเยอะแล้ว จึงอยากเขียนเท่าที่สมควรแก่เหตุ

 ผมโตมากับการอ่านหนังสือ เป็นหนุ่มในสำนักงานนิตยสาร และแก่เฒ่าในร้านหนังสือที่บ้านเกิด เตี่ยผมอยู่กับร้านตัดเสื้อผ้าผู้ชายทั้งชีวิต เพื่อนรุ่นน้องและขาไพ่ของเตี่ยก็ขายก๋วยเตี๋ยวทั้งชีวิต โลกเต็มไปด้วยเรื่องธรรมดาทำนองนี้นะครับ และหลายเรื่อง เราก็คิดไปเองว่ามันพิเศษ

หนังสือแนะนำ

 1

หัวใจ, เวลา, กลางป่าแสงจันทร์ 

นักเขียน : ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ

สำนักพิมพ์ : Booktopia

ราคา : 198 บาท

หัวใจ, เวลา, กลางป่าแสงจันทร์  นักเขียน : ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ

ไม่ง่ายนักที่จะให้เลือกหนังสือแค่ 5 เล่ม คล้าย ๆ กัน – ให้เลือกเพลงแค่ 5 เพลง เลือกหนังแค่ 5 เรื่อง ก็ย่อมไม่ง่าย มีหนังสือ 2 เล่ม เป็นหนังสือที่เราพิมพ์เอง เล่มแรก หัวใจ, เวลา, กลางป่าแสงจันทร์ ของ ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ หนังสือของช่างภาพสัตว์ป่าแถวหน้าของเมืองไทย เป็นเรื่องเล่าเกี่ยวกับป่า สัตว์ป่า ผู้คน ฯลฯ ที่โรแมนติกและมากด้วยความรู้สึกสำหรับผม ลีลาและท่วงท่าในการเล่าเรื่องด้วยตัวหนังสือของพี่เชนงดงามอย่างเรียบง่าย

2

Rocktopia

นักเขียน : วิรัตน์ โตอารีย์มิตร

สำนักพิมพ์ : Booktopia

ราคา : 330 บาท

Rocktopia นักเขียน : วิรัตน์ โตอารีย์มิตร

เล่มที่สองที่เราพิมพ์เองคือ Rocktopia ของผม ผมเขียนถึงศิลปินร็อกที่ตายแล้ว และไปใช้ชีวิตแปลก ๆ ในดินแดนแปลก ๆ ชื่อ ‘ร็อกโทเปีย’ 

3

ผลพวงแห่งความคับแค้น

นักเขียน : จอห์น สไตน์เบ็ก

นักแปล : ณรงค์ จันทร์เพ็ญ

สำนักพิมพ์ : ไทยควอลิตี้บุ๊คส์

ราคา : 550 บาท

ผลพวงแห่งความคับแค้น นักเขียน : จอห์น สไตน์เบ็ก

‘ผลพวงแห่งความคับแค้น’ มีชื่อภาษาอังกฤษว่า The Grapes of Wrath เขียนโดย จอห์น สไตน์เบ็ก ในเวอร์ชันภาษาไทย ณรงค์ จันทร์เพ็ญ เป็นผู้แปล ผมชอบงานแบบไตน์เบ็กมากกว่าเออร์เนสต์ เฮมิ่งเวย์ เพราะงานของสไตน์เบ็กกระทบใจได้มากกว่า ผลพวงฯ ว่าด้วยชีวิตของชนชั้นล่างที่ต้องดิ้นรนอพยพโยกย้ายถิ่นฐานเพื่อความอยู่รอด 

เรื่องราวในนิยายเกิดขึ้นช่วงที่สหรัฐอเมริกาเผชิญวิกฤตเศรษฐกิจขั้นรุนแรง (The Great Depression) เมื่อทศวรรษที่ 1930 ตัวแทนของผู้ยากไร้คือครอบครัวโจ้ด และทอม โจ้ด ก็เป็นสัญลักษณ์ของการไม่สยบยอมต่อนายทุนผู้กดขี่ หนังสือหนาเกือบ 1,000 หน้า ผมเอาใจช่วยทอม โจ้ด และครอบครัวของเขาตั้งแต่ต้นจนจบ นี่คือวรรณกรรมที่ทำให้สไตน์เบ็กได้ทั้งรางวัลพูลิตเซอร์และรางวัลโนเบล

4

เดอะ ก็อดฟาเธอร์

นักเขียน : มาริโอ พูโซ

นักแปล : ธนิต ธรรมสุคติ

สำนักพิมพ์ : มติชน

ราคา : 350 บาท

เดอะ ก็อดฟาเธอร์ นักเขียน : มาริโอ พูโซ

แม้การกลับมาดู The Godfather ทั้ง 3 ภาคครั้งล่าสุด จะให้ความรู้สึกแตกต่างจากการดูครั้งแรก แต่หนังไตรภาคที่ว่าด้วยวิถีชีวิตของเจ้าพ่อก็ยังโอฬารเช่นเดิม หนังสร้างจากอาชญนิยายของ มาริโอ พูโซ (แปลเป็นไทยโดย ธนิต ธรรมสุคติ) ผมดูหนังก่อน แล้วจึงมาอ่านนิยายภายหลัง หลายรายละเอียดที่ไม่ปรากฏในหนัง มีอยู่ในนิยาย และการอ่านเหตุการณ์ที่รู้แล้ว (จากการดูหนัง) ก็ไม่ทำให้ความเข้มข้นของเนื้อหาถูกลดทอนลง เดอะ ก็อดฟาเธอร์ ไม่เพียงเป็นมหากาพย์ของพวกมาเฟีย แต่ยังเป็นเรื่องของลูกผู้ชาย มิตรภาพ ความเป็นครอบครัว ฯลฯ 

5

หิโตปเทศ 

นักเขียน : เสถียรโกเศศ-นาคะประทีป

สำนักพิมพ์ : ศยาม

ราคา : 100 บาท

หิโตปเทศ นักเขียน : เสถียรโกเศศ-นาคะประทีป

เล่มสุดท้ายที่ผมเลือก คือ หิโตปเทศ ด้วยสำนวนอย่างเก่า วิธีเล่าเรื่องในแบบนิยายขนาดสั้นที่ต่อเนื่องกันไปเรื่อย ๆ อาจไม่ถูกจริตนักอ่านส่วนใหญ่ แต่ถ้าก้าวข้ามสิ่งนี้ได้ เนื้อหาของ หิโตปเทศ เป็นจริงทุกยุคสมัยและยังมีคติสอนใจให้ฉุกคิด เช่น ร่มเงาของเมฆ ไมตรีกับคนโหด รวงข้าวใหม่ สตรี ความเป็นหนุ่ม และความมั่งมี เหล่านี้จะให้ความบันเทิงใจได้เพียงชั่วคราว


Booktopia

ที่ตั้ง ​: 9/17 ถนนณรงค์วิถี ตำบลอุทัยใหม่ อำเภอเมือง จังหวัดอุทัยธานี (แผนที่)

วัน-เวลาทำการ : หยุดทุกวันพุธ เปิดทำการ 10.30 – 18.30 น. โดยประมาณ แต่บางทีก็มีเหตุให้ไม่ได้เปิด-ปิด ตามที่กำหนดไว้ โทรศัพท์มานัดหมายก่อนได้ 

โทรศัพท์ : 0 5651 2932

Facebook : Booktopia

บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการพัฒนาร้านหนังสือเป็นแหล่งความรู้สร้างสรรค์ โดยความร่วมมือของ The Cloud และ OKMD

Writer

วิรัตน์ โตอารีย์มิตร

อายุมากแล้ว เกิดที่จังหวัดอุทัยธานี ใช้ชีวิตในบ้านเกิด เขียนหนังสือ ทำหนังสือ เปิดร้านหนังสือ และอ่านหนังสือ รักแผ่นดินไทย เชื่อในศานติ ชอบมีญาติมิตร นับถือศาสนาพุทธ ฟังเพลงทุกวัน นอกจากเขียนหนังสือและทำหนังสือ ก็ทำอย่างอื่นไม่ค่อยเป็น อยากเห็นผู้คนรักกันมากขึ้น เพื่อจะแบ่งแยกน้อยลง

Photographer

มณีนุช บุญเรือง

ช่างภาพสาวประจำ The Cloud เป็นคนเชียงใหม่ ชอบแดดยามเช้า การเดินทาง และอเมริกาโน่ร้อนไม่น้ำตาล

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load