มีช่วงเวลาหนึ่งที่พื้นที่ใต้ทางพิเศษศรีรัช บริเวณแยกอุรุพงษ์ ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี ไม่ได้มีอะไรมากไปกว่ากองขยะ เสียงสุนัขจรจัด และความรู้สึกที่คนในย่านนั้นเลือกจะหลีกเลี่ยง
แต่วันนี้ ทุกเย็นหลังแดดเริ่มอ่อน เสียงที่ได้ยินกลับเป็นเสียงรองเท้าวิ่งกระทบพื้น เสียงลูกบาสกระแทกห่วง และเสียงหัวเราะของเด็กๆ ที่วิ่งเล่นอยู่ใต้หลังคาคอนกรีตขนาดใหญ่
นั่นคือ ลานกีฬาพัฒน์ 2 — พื้นที่สาธารณะที่หลายคนเชื่อว่า กีฬาเป็นยาวิเศษ และพื้นที่แห่งนี้ก็คือยาขนานนั้นที่ถูกส่งตรงให้ชุมชน
จากรกร้างสู่ลานบ้าน ลานดิน
โครงการ ลานกีฬาพัฒน์ 2 เกิดขึ้นจากความร่วมมือของหลายหน่วยงาน ทั้งสำนักราชเลขาธิการ และสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ หรือ สสส. โดยมีบริษัท ฉมา โซเอ็น จำกัด รับหน้าที่ออกแบบภูมิสถาปัตยกรรม และสถาบันอาศรมศิลป์ดูแลด้านสถาปัตยกรรม
แนวคิดตั้งต้นไม่ซับซ้อน แต่ทรงพลัง — ทีมออกแบบไม่ได้เดินเข้าไปพร้อมแปลนสำเร็จรูป แต่ลงไปนั่งคุยกับคนในชุมชนก่อน เพื่อถามว่า “คุณอยากใช้พื้นที่นี้ทำอะไร?”
กระบวนการมีส่วนร่วมเกิดขึ้นสองรอบ รอบแรกคือการสร้างความเข้าใจและเก็บความต้องการ รอบสองคือการรับฟังและให้ชาวชุมชนร่วมเป็นเจ้าของพื้นที่จริงๆ ไม่ใช่แค่เป็นผู้ใช้งานที่รอรับ แนวคิด “ลานบ้าน ลานดิน” จึงไม่ใช่แค่ชื่อโครงการ แต่เป็นปรัชญาที่ฝังอยู่ในทุกการตัดสินใจด้านการออกแบบ
ออกแบบให้ทางด่วนกลายเป็นข้อดี
สิ่งที่น่าสนใจคือทีมออกแบบไม่ได้มองทางด่วนเป็นข้อจำกัด แต่กลับดึงมันมาเป็นจุดแข็ง
หลังคาคอนกรีตขนาดมหึมาที่ทอดยาวตลอดพื้นที่ กลายเป็นร่มเงาธรรมชาติที่ไม่ต้องติดตั้งเพิ่ม ทำให้ ลานออกกำลังกาย แห่งนี้สามารถใช้งานได้ตลอดวัน ไม่ว่าจะเป็นแดดจัดยามบ่าย หรือฝนพรำยามเย็น นี่คือหนึ่งในเหตุผลที่ทำให้โครงการนี้ประสบความสำเร็จกว่าหลายโครงการพัฒนาพื้นที่ใต้ทางด่วนในกรุงเทพฯ ที่ผ่านมา
พื้นที่กว่า 12 ไร่ 43 ตารางวา ถูกออกแบบให้รองรับกิจกรรมหลากหลาย ทั้งสนามบาสเกตบอล สนามฟุตซอล ลู่วิ่ง เครื่องออกกำลังกายกลางแจ้ง พื้นที่เล่นสำหรับเด็ก อาคารอเนกประสงค์ รวมถึงพื้นที่สีเขียวและมุมพักผ่อนสำหรับทุกช่วงวัย
กีฬาเป็นยาวิเศษ ที่พิสูจน์ได้ทุกเย็น
ในยามเย็นวันธรรมดา ลานกีฬาพัฒน์ 2 ไม่เคยเงียบ
ผู้สูงอายุจากชุมชนใกล้เคียงมาเดินออกกำลังกายบนลู่ที่ร่มเย็น กลุ่มวัยรุ่นจับทีมเล่นบาสกันเสียงดัง แม่ๆ พามาลูกมานั่งเล่นขณะที่ตัวเองยืดเส้นยืดสาย ส่วนพนักงานออฟฟิศย่านราชเทวีและพญาไท หลายคนทำให้ที่นี่เป็นจุดแวะออกกำลังกายประจำก่อนขึ้นรถกลับบ้าน
นี่คือภาพที่พิสูจน์ว่า กีฬาเป็นยาวิเศษ ไม่ใช่แค่คำพูดสวยหรู แต่เป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้จริงเมื่อมีพื้นที่ออกกำลังกายฟรี ที่เข้าถึงง่าย อยู่ใกล้บ้าน และออกแบบมาเพื่อทุกคน ไม่ใช่เพื่อใครคนใดคนหนึ่ง
มากกว่าลานกีฬา คือพื้นที่ที่ชุมชนหายใจได้
สิ่งที่ทำให้ ลานกีฬาพัฒน์ 2 แตกต่างจากสวนสาธารณะทั่วไปไม่ใช่แค่เรื่องดีไซน์ แต่คือเรื่องของ “ความเป็นเจ้าของ”
เพราะผู้คนที่นี่ไม่ได้รู้สึกว่าตัวเองกำลังใช้พื้นที่ของรัฐ พวกเขารู้สึกว่ากำลังอยู่ในพื้นที่ของตัวเอง ความรู้สึกนั้นทำให้มีการดูแลรักษาพื้นที่อย่างต่อเนื่อง ลดปัญหาการทำลายทรัพย์สินสาธารณะ และทำให้ชุมชนมีศูนย์กลางที่คนมาพบกัน พูดคุย และสร้างความสัมพันธ์กันได้จริงๆ
นอกจากนี้ยังมี “บ้านหนังสือ” ตั้งอยู่ภายในพื้นที่ เปิดให้บริการเป็นแหล่งเรียนรู้ตามอัธยาศัยสำหรับคนในชุมชน ทำให้ลานกีฬาพัฒน์ 2 ไม่ได้เป็นแค่ที่ออกกำลังกาย แต่เป็นพื้นที่สาธารณะที่ดูแลทั้งร่างกายและจิตใจไปพร้อมกัน
บทเรียนของการสร้างพื้นที่สีเขียวในเมือง
กรุงเทพฯ ยังคงเป็นหนึ่งในเมืองที่มีพื้นที่สีเขียวต่อหัวประชากรน้อยที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ขณะที่ความเครียดสะสม ปัญหาสุขภาพจากการไม่ออกกำลังกาย และโรคไม่ติดต่อเรื้อรังยังเป็นโจทย์ใหญ่ที่ต้องแก้ไข
ลานกีฬาพัฒน์ 2 จึงไม่ใช่แค่โครงการ แต่เป็น ตัวอย่างที่พิสูจน์ว่าแนวคิด “กีฬาเป็นยาวิเศษ” ต้องการ “พื้นที่” เป็นตัวส่ง หากชุมชนไหนไม่มีพื้นที่ที่ปลอดภัย เข้าถึงง่าย และออกแบบมาเพื่อทุกคน คำพูดที่ว่าออกกำลังกายดีต่อสุขภาพก็ยังคงเป็นแค่คำพูด
สิ่งที่โครงการนี้สอนคือ พื้นที่รกร้างทุกแห่งในเมืองล้วนมีศักยภาพ ขอเพียงมีคนมองมันด้วยสายตาของชุมชน ไม่ใช่สายตาของนักพัฒนา
ลานกีฬาพัฒน์ 2 เปิดให้บริการฟรีทุกวัน ตั้งอยู่ใต้ทางพิเศษศรีรัช บริเวณแยกอุรุพงษ์ ถนนพระราม 6 เขตราชเทวี กรุงเทพฯ เดินทางได้ด้วย BTS สายสุขุมวิทหรือสายสีลม ลงสถานีอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ หรือรถเมล์สาย 18, 59, 63 และ 140 ปอ.
