เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส ในซอยกุฎีจีน ฝั่งธนบุรี คือการตามรอยความสัมพันธ์กว่า 500 ปีระหว่างสยามและโปรตุเกส ตั้งแต่สถานทูตโปรตุเกสที่เก่าแก่ที่สุดในกรุงเทพฯ วัดซางตาครู้ส ไปจนถึงขนมฝอยทองที่โปรตุเกสนำเข้ามาสอนคนไทยทำ — ทั้งหมดนั้นอยู่แค่ระยะเดินจากกันไม่กี่ก้าว
มีย่านหนึ่งในกรุงเทพฯ ที่ถ้าหยุดฟังดีๆ จะได้ยินเสียงสวดมนต์ภาษาโปรตุเกสปนกับกลิ่นธูปจีน ในซอยที่อยู่ห่างจากวัดไทยไม่กี่ก้าว
เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส ในกุฎีจีนคือเส้นทางนั้น
ทำไมต้องรู้จัก เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส
ความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับโปรตุเกสเริ่มต้นในปี พ.ศ. 2059 ในสมัยกรุงศรีอยุธยา เมื่อมีการทำสนธิสัญญาพันธไมตรีว่าด้วยการค้าและการเผยแผ่ศาสนา กว่า 500 ปีที่ผ่านมาชาวโปรตุเกสทิ้งร่องรอยไว้มากมาย ทั้งด้านการทหาร วิทยาศาสตร์ ดาราศาสตร์ สาธารณสุข และที่คนไทยมักลืมนึกถึงคืออาหารหวาน
เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส ในกุฎีจีน คือการรวบรวมทุกอย่างนั้นไว้ในระยะเดิน 1-2 กิโลเมตรริมแม่น้ำเจ้าพระยา ฝั่งธนบุรี
จุดเริ่มต้น — สถานทูตโปรตุเกส
เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส เริ่มที่ สถานทูตโปรตุเกส ถนนเจริญกรุง เขตบางรัก ซึ่งเป็นสถานทูตเก่าแก่ที่สุดในกรุงเทพฯ ที่ยังดำเนินการอยู่ มีอาคารที่สร้างมาตั้งแต่ยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น
ความสัมพันธ์ทางการทูตระหว่างสยามและโปรตุเกสเป็นความสัมพันธ์ที่ยาวนานที่สุดระหว่างไทยกับชาติตะวันตก — เริ่มก่อนสนธิสัญญาเบาว์ริงกับอังกฤษ และก่อนที่สยามจะเปิดประตูสู่โลกตะวันตกในยุคหลัง
ข้ามฟากสู่ กุฎีจีน
จากสถานทูตโปรตุเกส ใช้เรือข้ามฟากหรือเดินข้ามสะพานพุทธมายังฝั่งธนบุรี แล้วเดินเข้าซอยกุฎีจีน ซึ่งเป็นหัวใจของ เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส
ชุมชนกุฎีจีนหรือกะดีจีนเป็นชุมชนเก่าแก่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา มีประวัติยาวนานตั้งแต่สมัยพระเจ้าตากสิน เมื่อทรงก่อตั้งกรุงธนบุรีและพระราชทานที่ดินให้ชาวโปรตุเกสตั้งถิ่นฐาน ชุมชนนี้จึงเป็นพื้นที่ผสมผสานวัฒนธรรมไทย จีน และโปรตุเกส ที่อยู่ร่วมกันมานานกว่าสองศตวรรษ
วัดซางตาครู้ส — หัวใจของ เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส
จุดสำคัญที่สุดใน เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส คือ วัดซางตาครู้ส (Santa Cruz) โบสถ์คริสต์นิกายโรมันคาทอลิกที่สร้างบนพื้นที่ซึ่งพระเจ้าตากสินพระราชทานให้แก่คุณพ่อกอรร์ในปี พ.ศ. 2312
โบสถ์หลังปัจจุบันเป็นหลังที่สาม สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2456 โดยบาทหลวงกูเลียลโม กิ๊น ดาครู๊ส สถาปัตยกรรมเป็นแบบนีโอโกธิก ฝ้าเพดานสีฟ้าสดใสและกระจกสีสวยงามที่ซึมซับแสงแดดบ่ายทำให้ภายในโบสถ์งดงามมาก
ตารางมิสซาของวัดซางตาครู้สสำหรับผู้ที่ต้องการมาร่วมพิธี วันจันทร์ถึงเสาร์เวลา 19.00 น. วันอาทิตย์เวลา 06.00 น., 08.30 น. และ 19.00 น.
พิพิธภัณฑ์กุฎีจีน — เรื่องเล่าที่ชาวบ้านเก็บรักษาไว้เอง
อีกจุดสำคัญใน เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส คือพิพิธภัณฑ์กุฎีจีน ที่ริเริ่มโดย นาวินี พงษ์ไทย และฉัตรชัย พงษ์ไทย เพื่อเก็บรักษาและสืบทอดประวัติศาสตร์ชุมชนให้ลูกหลาน
พิพิธภัณฑ์แห่งนี้รวบรวมข้อมูลเรื่องชาวโปรตุเกสในสยาม ภาพถ่ายเก่า ของใช้ในชีวิตประจำวัน และเรื่องราวที่บันทึกไว้ตั้งแต่สมัยปู่ย่า เป็นแหล่งความรู้ที่ไม่มีในพิพิธภัณฑ์แห่งชาติ
ขนมโปรตุเกสที่กลายเป็นขนมไทย
หนึ่งในสิ่งที่ทำให้ เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส น่าสนใจกว่าแค่การเดินชมอาคารเก่าคือเรื่องอาหาร
ขนมไทยที่คนรู้จักดีอย่าง ฝอยทอง ทองหยิบ ทองหยอด ขนมทองม้วน และขนมหม้อแกง ทั้งหมดนี้มาจากโปรตุเกส นำเข้ามาสอนคนไทยทำตั้งแต่สมัยอยุธยา โดยแม่ครัวลูกครึ่งไทย-โปรตุเกสชื่อดัง ท้าวทองกีบม้า (มารี กีมาร์ เด ปิน่า)
นอกจากขนมหวานยังมีอาหารคาวที่ตกทอดมาจากโปรตุเกส เช่น หมูซัลโม ต้มเค็มโปรตุเกส และโมฟาโดหรือแกงส้มโปรตุเกส ซึ่งในย่านกุฎีจีนยังมีบางร้านที่ทำอาหารเหล่านี้อยู่
ร้าน บ้านสกุลทอง ที่ตั้งอยู่ที่ 219 ซอยกุฏีจีน 3 ถนนเทศบาลสาย 1 เปิดให้บริการทุกวัน (หยุดวันพุธ) เวลา 10.00-16.00 น. เป็นหนึ่งในจุดที่ เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส ไม่ควรพลาด
วัดกัลยาณมิตร — วัดพุทธในเส้นทางโปรตุเกส
ใน เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส ยังเดินแวะวัดกัลยาณมิตรวรมหาวิหารได้ ซึ่งตั้งอยู่ไม่ไกลจากวัดซางตาครู้ส การที่วัดพุทธ โบสถ์คริสต์นิกายโรมันคาทอลิก และชุมชนจีนอยู่ติดกันในระยะเดินคือเสน่ห์ที่หาได้ยากในกรุงเทพฯ และเป็นหลักฐานว่าความหลากหลายทางวัฒนธรรมอยู่ร่วมกันได้จริงๆ
วิธีเดินทางมาที่ เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส
เรือ: เรือข้ามฟากจากท่าเตียน ข้ามมาท่าฝั่งธนบุรีแล้วเดินตามป้ายบอกทางสู่กุฎีจีน
รถไฟฟ้า BTS: ลงสถานีอิสรภาพ (สายสีน้ำเงิน) แล้วต่อรถหรือเดินมาย่านกุฎีจีน
รถยนต์: ข้ามสะพานพุทธเข้าฝั่งธนบุรี เลี้ยวซ้ายตามถนนเทศบาลสาย 1 มาที่ซอยกุฎีจีน
ช่วงเวลาแนะนำ: เช้าวันเสาร์-อาทิตย์ บรรยากาศดีที่สุด ร้านขนมเปิด และมีเวลามากพอสำหรับการเดินชมทุกจุด
เดินแค่ 2 กิโลเมตร เห็น 500 ปี
เส้นทางเดินชมย่านโปรตุเกส ในกุฎีจีนไม่ใช่แค่การท่องเที่ยวประวัติศาสตร์ แต่คือการค้นพบว่าสิ่งที่คิดว่ารู้จักดีอย่างขนมฝอยทองหรือขนมทองหยอด จริงๆ แล้วมีที่มาจากวัฒนธรรมที่เดินทางข้ามมหาสมุทรมา และยังมีชีวิตอยู่ในซอยเล็กๆ ฝั่งธนบุรีที่ไม่ห่างจากใจกลางกรุงเทพฯ เลย
