12 กุมภาพันธ์ 2565
4 K

“ผ้าทุกผืนของ Mantra Crafts เป็นเทคนิคเฉพาะที่หาจากไหนไม่ได้บนโลกนี้”

ไม่เกินจริงกับคำบอกเล่าของ เนย-ไวริญญ์ ม้าทอง ลูกสาวของ แอม-มินตรา ม้าทอง เจ้าของแบรนด์ที่ลงทุนบินไปเรียนรู้การย้อมครามถึงประเทศอินเดีย เทคนิคชิโบริขั้นสูงจากประเทศญี่ปุ่น หวนกลับมาให้ความสำคัญกับครามไทยถึงจังหวัดสกลนคร เพื่อนำเทคนิคทั้งหมดมาพัฒนาผ้าไปพร้อมกับผู้คนในชุมชนและชูของดีจังหวัดอย่าง ‘ฝ้ายเข็นมือเมืองเลย’

จนมันตราคิดค้นการมัดย้อมยกดอกที่รวมการทอ สอย มัด และย้อม ในผืนเดียวกัน เป็นเทคนิคเดียวในไทยและในโลก ไม่เพียงแต่การมัดย้อมยกดอกที่เป็นเอกลักษณ์ แต่ผ้าทุกผืนเกิดจากการย้อมด้วยสีธรรมชาติ สีของผ้าสดเด่นไม่เหมือนใคร และมอบกลิ่นหอมของสมุนไพรให้ทุกการสัมผัสน่าจดจำ ทั้งยังสนับสนุน Slow Fashion ในทุกกระบวนการผลิต

ผืนผ้าจากฝีมือและหัวใจของผู้หญิงจังหวัดเลย พร้อมถักทอเรื่องราวแห่ง Mantra Crafts ให้ทุกคนต้องมนตราพร้อมกัน

Mantra Crafts ผ้าสีธรรมชาติที่ใช้เทคนิคอินเดีย ญี่ปุ่น ไทย ฟื้นฝ้าย จ.เลย ให้คึกคัก

จุดเริ่มต้นไร้พรมแดน

“เราชอบสะสมผ้าเก่า ผ้าพื้นเมือง ผ้าซิ่น ผ้าไหมต่าง ๆ สะสมไว้ค่อนข้างเยอะ และมีโอกาสไปท่องเที่ยว จนได้เจอกับเพื่อนที่เป็นดีไซเนอร์อยู่ที่ต่างประเทศ เขาชวนไปเรียนเรื่องสีธรรมชาติ” คุณแม่เกริ่น ทำให้เราไม่แปลกใจเลยว่า ทำไม Mantra Crafts ถึงเต็มไปด้วยมนตรามากมาย เพราะฝ้ายทุกใย ผ้าทุกผืน เริ่มต้นมาจากความรักของเจ้าของแบรนด์

จากความชอบสะสมผ้า จึงอยากไปศึกษาถึงแหล่งกำเนิด แอมตัดสินใจไปเรียนรัฐคุชราต ประเทศอินเดีย แม้เธอต้องอยู่ท่ามกลางทะเลทรายก็ไม่ใช่อุปสรรค แลกกับการได้คลุกคลีอยู่ในหมู่บ้านที่สืบทอดการทำสีธรรมชาติมากว่า 500 ปี จนเห็นเทคนิคการใช้สีธรรมชาติที่แตกต่างจากบ้านเรา สีธรรมชาติของอินเดียสวยสด เน้นความชัดเจนของเม็ดสี และมีเทคนิคการมัดเฉพาะตัว เรียกว่า บันดานี (Bandhani) คือการมัดหรือผูกผ้าให้เป็นจุดเล็ก ๆ ต่อกันด้วยการใช้เล็บจิกผ้า แล้วมัดด้วยด้ายเพื่อสร้างลวดลายบนผืนผ้า 

แต่แปลก อินเดียขึ้นชื่อเรื่องสีธรรมชาติ แต่สิ่งที่ขาดหายไปกลับกลายเป็นครามธรรมชาติ เมื่อดูถึงถิ่นกลับพบเพียงไหเก่า โรงครามเก่า “เราหวนกลับมาคิดว่า บ้านเรามีขุมทรัพย์อย่างครามธรรมชาติเยอะมาก ทำไมไม่หันกลับมาสนใจเรื่องคราม หรือทำให้มีคุณค่ามากขึ้น” แอมตั้งปณิธานกับตัวเองไว้ว่า ถ้ากลับมาจะมาทำฟาร์มเลี้ยงครามให้ได้ วันนั้นเป็นแค่ความตั้งใจ แต่วันนี้กลายเป็นความจริง

การได้เห็นอีกหนึ่งมิติที่น่าอัศจรรย์ของผ้า เป็นเรื่องใหม่สำหรับแอม ณ ตอนนั้น ความชอบความหลงใหลจึงไม่ได้หยุดอยู่แค่ดินแดนภารตะ หลังจากเก็บไอเดียเรื่องสีธรรมชาติใส่กระเป๋าข้ามทวีปกลับมาจากอินเดีย แอมตัดสินใจบินลัดฟ้าไปศึกษาเรื่องผ้าจริงจังอีกครั้งที่ประเทศญี่ปุ่น จนเจอกับเทคนิคที่ตอบตัวเองว่าใช่! 

การไปญี่ปุ่นครั้งนี้ทำให้แอมรู้จักกับ ‘ชิโบริ’ เทคนิคการสร้างลวดลายลงบนผ้าโดยผสมผสานการมัด รัด พับ ผูก ไว้ในผืนเดียว และกั้นส่วนนั้น ๆ เพื่อไม่ให้ติดสี เทคนิคนี้จุดประกายไอเดียในการสร้างชิ้นงานแบบผสมผสานของผ้าฝ้ายเมืองเลย และไม่มีอะไรมาหยุดแพสชันของเธอได้ เมื่อกลับมาที่ไทย แอมเดินทางไปหาความรู้เรื่องครามต่อที่จังหวัดสกลนคร จังหวัดแพร่ เพื่อดูการทำผ้ามัดย้อมของแต่ละหมู่บ้าน ไปพูดคุยกับชาวบ้าน ร่ำเรียนกับเหล่าอาจารย์ฝีมือฉมัง และจดสูตรทั้งหมดที่ได้จากการตระเวนทั่วไทยมาพัฒนา และเริ่มต้นทำสูตรผ้ามัดย้อมสีธรรมชาติแบบฉบับมันตรา

“เราจะทำสีธรรมชาติที่เรียนมาและใช้สีธรรมชาติของบ้านเรา เพราะเราอยากอนุรักษ์เรื่องคราม” แอมย้ำ

Mantra Crafts ผ้าสีธรรมชาติที่ใช้เทคนิคอินเดีย ญี่ปุ่น ไทย ฟื้นฝ้าย จ.เลย ให้คึกคัก
Mantra Crafts ผ้าสีธรรมชาติที่ใช้เทคนิคอินเดีย ญี่ปุ่น ไทย ฟื้นฝ้าย จ.เลย ให้คึกคัก

เลยหลงรักฝ้ายเมืองเลย

“พอศึกษาเรียนรู้จนทำได้ก็กลับมาเริ่มทำที่บ้าน ตอนเริ่มใหม่ ๆ ก็มองหาวัสดุว่าจะเอาอะไรมาทำดี จนมาเจอผ้าท้องถิ่นของจังหวัดเลย เป็นผ้าฝ้ายเข็นมือ เนื้อผ้าค่อนข้างหนา ปกติเขาไม่เอามัดย้อมกัน แต่เราลองเอาผ้าของจังหวัดเลยมามัดย้อมดู พอเอามาทำแล้วมันได้เท็กซ์เจอร์ที่สวยงาม เราเลยตัดสินใจว่าจะใช้ผ้าท้องถิ่นเป็นเอกลักษณ์ของแบรนด์” คุณแม่เล่าของดีเมืองเลย

ผ้าฝ้ายเมืองเลยเป็นฝ้ายเข็นมือ มีลักษณะเด่นคือหนานุ่มดุจห่มสำลี เนื้อผ้าขึ้นฟู อบอุ่นแต่สบายเมื่อสวมใส่ อีกทั้งความไม่เรียบเนียนของพื้นผิวบนผ้านั้น เป็นเสน่ห์ที่หาไม่ได้จากผ้าถิ่นอื่น ๆ ทำให้ผ้าผืนโปรดมอบมิติล้ำค่าในทุกเส้นใย

“ฝ้ายเมืองเลยใส่หน้าร้อนก็เย็นสบาย หน้าหนาวก็อุ่น ความแตกต่างคือตรงนี้ แล้วก็การเข็นมือทั้งพุ่งทั้งยืน ทำให้ผิวสัมผัสของผ้าสวยมาก ทั้งฟูและมีความหยาบในตัว ความตะปุ่มตะป่ำนั้นคือเสน่ห์ของผ้าทอมือ”

ข้อดีของผ้าฝ้ายเมืองเลยยังมีอีกมาก เราคงบอกเล่าได้ไม่ครบทุกอณู เท่ากับคุณได้มาสัมผัสด้วยตัวเอง

Mantra Crafts ผ้าสีธรรมชาติที่ใช้เทคนิคอินเดีย ญี่ปุ่น ไทย ฟื้นฝ้าย จ.เลย ให้คึกคัก
Mantra Crafts ผ้าสีธรรมชาติที่ใช้เทคนิคอินเดีย ญี่ปุ่น ไทย ฟื้นฝ้าย จ.เลย ให้คึกคัก

ต้องมนตรา สู่ Mantra

แค่ฟังจุดเริ่มต้นก็รู้สึกถึงความตั้งใจและทุ่มเทของ Mantra Crafts จนอยากรู้ว่าผ้าหนึ่งผืนต้องผ่านอะไรมาบ้าง

“เราวาดลายก่อน วาดลายเสร็จก็มาสอย มัด แล้วค่อยย้อม ต้องต้มทำความสะอาดผ้าก่อนย้อม เพราะอาจจะมีสิ่งปนเปื้อนจากรอยดินสอ ปากกา” ที่น่าสนใจและพิเศษที่สุดคือทุ กลายผ้าของมันตราเป็นลายที่คิดและสร้างสรรค์ขึ้นมาเอง ผ่านการศึกษาและสะสมผ้าโบราณ บางผืนมีอายุกว่า 200 ปี เมื่อได้ลายผ้าและมัดอย่างบรรจงทั่วทั้งผืน ก็เข้าสู่กระบวนการเตรียมย้อม

“หม้อเล็ก ๆ หม้อแรกกว่าครามจะเซ็ต ก็นั่งเฝ้า นอนเฝ้า หลายอาทิตย์เหมือนกันค่ะ” กว่าจะได้มาซึ่งหม้อครามเล็ก ๆ แต่ละหม้อ แอมใช้เวลาบากบั่นลองผิดลองถูกอยู่ครึ่งปี เพราะการดูแลหม้อครามมีรายละเอียดที่ต้องให้ความสำคัญ ทั้งเรื่องค่า pH ที่เหมาะสม และการควบคุมอุณหภูมิ ภาชนะที่ใส่ก็มีผลต่ออายุของคราม ต้องเลือกใช้ภาชนะที่อุณหภูมิคงที่ ที่นี่เลือกเลี้ยงครามในโอ่ง เพราะมีอากาศถ่ายเท มีความเย็นและความอบอุ่นพอดี ไม่อับหรือชื้นจนเกินไป รวมถึงการให้อาหารครามก็เป็นเรื่องที่ละเลยไม่ได้เช่นกัน 

“เราเลี้ยงครามด้วยน้ำตาล เป็นตัวที่ทำให้จุลินทรีย์แอคทีฟในไหคราม พอให้อาหารเขาเต็มที่ เขาก็จะทำงานให้เราเต็มที่ แม่ครามก็จะได้สารอาหารที่ครบถ้วน อุดมสมบูรณ์ สิ่งนั้นจะทำให้ผ้าเราสีเข้มขึ้น” 

นี่สินะ วิธีดูแลราชินีแห่งสีธรรมชาติ

Mantra Crafts ผ้าสีธรรมชาติที่ใช้เทคนิคอินเดีย ญี่ปุ่น ไทย ฟื้นฝ้าย จ.เลย ให้คึกคัก

หม้อครามของมันตราเติบโตขึ้นเรื่อย ๆ จนมีมากกว่า 50 ไห นับว่าเป็นหนึ่งในไหครามธรรมชาติที่เยอะและสวยที่สุดในไทย

เมื่อได้ครามที่อุดมสมบูรณ์มาแล้ว ก็ต้องนำครามนั้นมาทดลองจนกว่าจะได้สีที่เข้มดังใจ โดยส่วนผสมที่จะเพิ่มความเข้มให้ครามก็มาจากธรรมชาติอีกเช่นกัน นั่นคือ น้ำด่าง เป็นน้ำด่างสูตรเฉพาะ ที่ทำจากไม้ที่มีความเปรี้ยว เช่น ไม้มะขาม ไม้มะม่วง และใช้น้ำด่างนั้นผสมกับขี้เถ้าธรรมชาติแท้ ๆ ย้อมแล้วย้อมอีกจนออกมาเป็นผืนผ้าสีสันสวยสดงดงาม รับรองว่าครามที่นี่เข้มสะใจ

‘เข็นฝ้าย ทอฝ้าย วางลาย สอย มัด ย้อม’ นี่เป็นกระบวนการทั้งหมดกว่าจะได้ผ้าแต่ละผืนออกมา ทุกขั้นตอนต้องอาศัยความประณีตขั้นสูง ละเลยไม่ได้แม้กระทั่งตอนแกะผ้า หากแกะอย่างไม่ระมัดระวัง อาจเกิดความเสียหายกับลายผ้าที่ทำมาทั้งหมด

สิ่งสำคัญที่ทำให้แบรนด์ผ้ามัดย้อมสีธรรมชาตินี้เป็นที่รู้จัก คือการเข้ามาดูแลและทำการตลาดของลูกสาว

หลังเนยเรียนจบจากเมืองหลวง และทำงานด้านการตลาดจนชำนาญเรื่องมาร์เก็ตติ้งและการประชาสัมพันธ์ เมื่อมีโอกาสกลับมาบ้านเกิดอีกครั้ง ได้เห็นกองผ้าสุดคณานับที่คุณแม่ลองทำและเก็บสะสมไว้ เธอจึงเสนอไอเดียให้นำมาขาย เพราะอยากต่อยอดสิ่งดีงามที่คุณแม่ทำ และอยากให้คุณค่าของผ้าฝ้ายเมืองเลยส่งต่อถึงผู้คนเป็นวงกว้างมากขึ้น

Mantra Crafts ผ้าสีธรรมชาติที่ใช้เทคนิคอินเดีย ญี่ปุ่น ไทย ฟื้นฝ้าย จ.เลย ให้คึกคัก
Mantra Crafts ผ้าสีธรรมชาติที่ใช้เทคนิคอินเดีย ญี่ปุ่น ไทย ฟื้นฝ้าย จ.เลย ให้คึกคัก

ผ้าผืนเดียวเที่ยวทั่วโลก

หากกำลังมองหาผ้าไทยแสนเก๋ เป็นผ้าผืนเดียวที่เที่ยวได้ทั่วโลก Mantra Crafts เนรมิตให้ได้ทุกอย่าง ทั้งผ้าผืนทอมือ ผ้ามัดย้อม ผ้าคลุมไหล่ ผ้าถุง เสื้อ กระโปรง กางเกง หมวก กระเป๋า ผ่านเทคนิคการมัดย้อมยกดอก รวมฝีมือการทอ เย็บ รูด สอย มัด ย้อม เอาไว้ในผืนเดียว ใส่ไปทิศไหนใคร ๆ ก็ต้องเหลียว เป็นเทคนิคที่ยาก ต้องอาศัยประสบการณ์และความชำนาญของช่างฝีมือเป็นอย่างมาก

“แบรนด์เราเน้นสีธรรมชาติ แต่เป็นสีธรรมชาติที่คัลเลอร์ฟูล สีสดมาก เป็นสีธรรมชาติที่แบบ เอ๊ะ นี่สีธรรมชาติหรอ ทำไมถึงสดขนาดนี้” นี่คือสิ่งที่บ่งบอกตัวตนแบรนด์ได้ชัดเจนที่สุด กว่าสีธรรมชาติจะออกมาสดขนาดนี้ก็ต้องผ่านการคัดเลือกวัตถุดิบที่ให้สีอย่างพิถีพิถัน เช่น สีดำคลาสสิกจากมะเกลือ สีม่วงกลีบบัวจากครั่งที่ปรับสูตรเฉพาะจนพาสเทลหวานแหวว สีส้มสดจากรากแมดเดอร์ ใบเอ็นหม่อนมอบสีเขียวขี้ม้าให้ผืนผ้า ส่วนสีแดงอิฐยวนตาอาศัยส่วนผสมธรรมชาติอย่างดินแดง ทับทิม และขมิ้น

ไม่เพียงได้มองสีสันสดสวยผ่านสายตา จมูกยังได้สูดดมกลิ่มหอมอันล้ำค่าจากส่วนผสมธรรมชาติด้วย

“ผ้าเรามีครบสามมิติเลยค่ะ ทั้งรูป ทั้งสี ทั้งกลิ่น หอมมาก” ผืนผ้าของมันตราแต่ละสีจะมีกลิ่นธรรมชาติเฉพาะตัว เพราะผสมสมุนไพรให้สีลงไปด้วย เช่น กลิ่นขมิ้น กลิ่นครามผสมขมิ้น (ลูกสาวว่ากลิ่นคล้ายมะกรูด) แต่ละสีมอบกลิ่นที่น่าจดจำแตกต่างกัน

นี่จึงเป็นที่มาว่าทำไมราคาของผ้าแต่ละผืนจึงสูง เมื่อเทียบกับแนวคิด ความรู้ ฝีมือ ความประณีต และความใส่ใจ นับว่าเป็นราคาที่คุ้มค่ากับการลงทุน อีกทั้งเสื้อตัวหนึ่งอยู่ได้นานถึง 20 – 30 ปี เพราะว่าผ้าฝ้ายเข็นมือค่อนข้างทน แม้ซีดหมองก็ยังมีเสน่ห์ แถมด้วยการตัดเย็บคุณภาพ ทุกฝีเข็มเน้นความแข็งแรงทนทาน และเสน่ห์ของผ้าฝ้ายเข็นมือ คือ ยิ่งใช้ยิ่งนุ่ม ยิ่งใช้ยิ่งคลาสสิก

เรื่องราวของผ้าฝ้ายมัดย้อมยกดอกเมืองเลยแห่งแรกและแห่งเดียวในโลก งานคราฟต์ร่วมสมัยจากช่างไทยในชุมชน
เรื่องราวของผ้าฝ้ายมัดย้อมยกดอกเมืองเลยแห่งแรกและแห่งเดียวในโลก งานคราฟต์ร่วมสมัยจากช่างไทยในชุมชน

Women Make It Happen

เบื้องหลังการบรรจงสร้างทุกผืนผ้าของมันตรามาจากฝีไม้ลายมือของคุณแม่ คุณป้า คุณย่า คุณยาย กลุ่มผู้หญิงที่ฝีมือยังเก๋ามาก ร่วมแรงร่วมใจกัน Make it Happen สิ่งนี้ขึ้นมา จากพลังของผู้หญิงเพื่อผู้หญิง จริง ๆ เรียกว่าพวกเธอเป็นช่างฝีมือระดับตำนาน ที่เติบโตมาพร้อมกับกี่ทอผ้าและนานาใยฝ้าย บ้างอาจหลงลืมวิชา แต่ Mantra Crafts ทำให้ชีวิตชีวาและภูมิปัญญาของพวกเขากลับมาอีกครั้ง นอกจากสร้างอาชีพให้ย่า ๆ ยาย ๆ ทุกคนยังมีความสุขที่ได้รื้อฟื้นงานฝีมืออันเป็นที่รักที่เคยหลงลืมมานาน

ลายล้านช้างต้องตา ลายหงสางามสวัสดิ์ ลายจักรพรรดิชวนค้นหา และชีวิตชีวาจากลายขนมชั้น ทุกลายผ้าของมันตราเป็นลายที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เพราะเกิดจากการออกแบบของเจ้าของแบรนด์เองทั้งหมด โดยได้ไอเดียมาจากลายผ้าสะสมโบราณ อย่างลายล้านช้างมาจากผ้าถุงของเจ้าหญิงล้านช้าง ลายหงสามาจากสถูปของพม่า และลายจักรพรรดิ รวมไปถึงการสังเกตจากความเป็นไปของสิ่งรอบตัว อย่างลายดอกแก้ว มาจากดอกแก้วริมรั้ว และลายขนมชั้น มีที่มาจากการเรียงตัวเป็นชั้น ๆ ของลายบนผืนผ้าย้อมครามสีม่วงกลีบบัว ขนมชั้นชิ้นโปรดจึงกลายมาเป็นชื่อของผ้าผืนนี้

แอมเล่าว่าเลยเป็นเมืองฝ้าย ทุกฤดูหนาว ชาวบ้านต้องเร่งปลูกฝ้าย ทอฝ้ายกันมือระวิง ผู้คนต่างนิยมมาซื้อปลอกหมอน ผ้าห่มบุฝ้าย ซึ่งล้วนเป็นของดีเชียงคาน แต่เมื่อเวลาผ่านไป เทคโนโลยีพัฒนา ผลิตภัณฑ์จากใยสังเคราะห์ก็เข้ามาแทนที่ ส่วนผู้ผลิตเองก็เริ่มหันไปทำอุตสาหกรรม การทอผ้าในหลาย ๆ หมู่บ้านจึงเลือนลางตามไปด้วย 

การเกิดขึ้นของ Mantra Crafts เป็นลูกคลื่นลูกเล็ก ๆ ที่ทำให้คนเลยกลับมาให้ความสำคัญกลับ ‘ฝ้าย’ และเมื่อชาวบ้านรู้ว่าฝ้ายเมืองเลยสร้างอาชีพ-เสริมรายได้ ได้อีกครั้งจากการจ้างงานของมันตรา ก็กลับมาปลูกฝ้ายและทอผ้ากันมากขึ้น จนมีการสนับสนุนจากกลุ่มจังหวัด ทั้งจัดโครงการ Cotton Valley ส่งเสริมให้คนปลูกฝ้าย และจับมือกับจังหวัดอื่น ๆ ที่ต้องการฝ้ายเมืองเลย (แอมกระซิบว่าฝ้ายเมืองเลยเป็นที่ต้องการของตลาดสูงมาก) 

“หมู่บ้านนี้ทอ หมู่บ้านนั้นมัด หมู่บ้านโน้นทำตีนซิ่น อีกหนึ่งหมู่บ้านทำหัวซิ่น” แอมเล่าการทำงาน

ไม่เพียงแต่กระจายรายได้ให้กลุ่มช่างสูงอายุ แต่พวกเธอยังขยายอาชีพออกไปเป็นวงกว้าง ให้ช่างแต่ละหมู่บ้านมีส่วนร่วมสร้างสรรค์ผืนผ้างาม ๆ โดยแต่ละหมู่บ้านจะมีช่างที่ชำนาญการทอ การมัด การทำตีนซิ่น หรือหัวซิ่น แตกต่างกันออกไป

Mantra Crafts จึงแบรนด์ที่ส่งเสริมให้เกิดการร่วมแรงร่วมใจกันของคนในชุมชนอย่างแท้จริง

เรื่องราวของผ้าฝ้ายมัดย้อมยกดอกเมืองเลยแห่งแรกและแห่งเดียวในโลก งานคราฟต์ร่วมสมัยจากช่างไทยในชุมชน
เรื่องราวของผ้าฝ้ายมัดย้อมยกดอกเมืองเลยแห่งแรกและแห่งเดียวในโลก งานคราฟต์ร่วมสมัยจากช่างไทยในชุมชน

สารล้ำค่าจาก Mantra

“กว่าจะมัด กว่าจะย้อม ไม่ใช่เรื่องง่ายเลย เราอยากให้คนเห็นคุณค่าและเห็นความตั้งใจในสิ่งที่เราทำ”

ทุกขั้นตอนตั้งแต่การทอจนถึงมัดย้อมนั้น ไม่ง่ายตามที่เนยบอกจริง ๆ ผ้าผืนใหญ่กว่า 2 เมตร ผ่านการมัดย้อมทีละจุดเล็ก ๆ จนเต็มผืนผ้า ต้องใช้เวลานานพอสมควร ลูกค้าของมันตราจึงเข้าใจและใจเย็น แต่เชื่อเถอะว่าคุ้มค่าแก่การรอคอย รับรองเลยว่าผ้าของคุณจะมีผืนเดียวบนโลก เพราะผ้ามันตราทุกผืน ต้องสั่งทำแบบพรีออเดอร์เท่านั้น ไม่มีสต็อกสินค้า ด้วยเหตุผลที่ว่า

“พอเราไม่สต็อกสินค้า เราก็ช่วยลดการใช้ทรัพยากรไม่จำเป็น ส่วนการใช้สีธรรมชาติ ไม่มีสารเคมีที่เป็นส่วนทำลายสิ่งแวดล้อม ซึ่งปลอดภัยทั้งกับสิ่งแวดล้อมและคนย้อมด้วย เราตั้งใจเก็บเศษผ้าจากการตัดเย็บมาออกแบบงาน Patchwork เพราะพยายามใช้ทุกส่วนให้คุ้มค่าจริง ๆ กับการทำผ้าแต่ละผืน และพยายามลดขยะที่เกิดจากอุตสาหกรรมแฟชั่นให้ได้มากที่สุด”

สิ่งที่สองแม่ลูกและช่างฝีมือ จ.เลย อยากส่งต่อ ไม่ใช่แค่ผ้าที่สวยงามเท่านั้น แต่รวมถึงการสนับสนุน Slow Fashion ด้วย

อีกหนึ่งสิ่งที่ทำให้แบรนด์อยู่ได้อย่างยั่งยืน คือการคิดถึงคนทำงานและค่าแรงที่เป็นธรรม ผืนผ้าของมันตราเต็มไปด้วยคุณค่าและเรื่องราวของชีวิตผู้หญิงเมืองเลย 

 “แน่นอนว่าผลตอบแทนของการทำธุรกิจคือเงิน แต่จำนวนเงินนี้เรากระจายสู่ชุมชน สิ่งที่เราได้รับมันส่งไปถึงผู้อื่น มันทำให้เขามีรายได้ ฉะนั้น เราเลยไม่ใช่แค่ธุรกิจที่ทำเพื่อตัวเอง” เนยเล่าถึงความตั้งใจของแบรนด์ 

ความตั้งใจนี้ไม่ได้อยากหยุดอยู่แค่ใน Local แต่เนยตั้งใจพาแบรนด์ไปให้ถึงระดับ Global ให้เป็นที่รู้จักทั่วโลก

“คราฟต์ไทยไม่มีวันตาย ถ้าผู้ประกอบการหรือช่างมีวิสัยทัศน์ในการพัฒนาให้ทันตลาด” นี่คือสิ่งที่เธอเชื่อ

เราไม่แปลกใจเลยว่าทำไมแบรนด์ผ้ามัดย้อมสีธรรมชาตินี้ถึงเป็นที่รักของลูกค้าและช่างมากฝีมือที่ช่วยกันถักทอผืนผ้าออกมา พอยิ่งได้แลกเปลี่ยนบทสนทนา ก็ยิ่งมั่นใจว่า Mantra Crafts เป็นแบรนด์ที่งดงามทั้งเรื่องราวแนวคิดจริง ๆ 

เรื่องราวของผ้าฝ้ายมัดย้อมยกดอกเมืองเลยแห่งแรกและแห่งเดียวในโลก งานคราฟต์ร่วมสมัยจากช่างไทยในชุมชน

Mantra Crafts

ที่ตั้ง : 25 17 ถนนมลิวรรณ กุดป่อง อำเภอเมืองเลย จังหวัดเลย 42000

เปิดบริการทุกวัน เวลา 10.00 – 17.00 น.

โทรศัพท์ : 090 459 9095

เว็บไซต์ : mantracrafts.com

Facebook : Mantra Crafts – ผ้ามัดย้อม & ผ้าชิโบริ & สีธรรมชาติ

Writer

Avatar

ปิยฉัตร เมนาคม

หัดเขียนจากบันทึกหน้าที่ 21/365 เพิ่งค้นพบว่า สลัดผักก็อร่อย หลงใหลงานคราฟต์เป็นชีวิต ของมือสองหล่อเลี้ยงจิตใจ ขอจบวันง่าย ๆ แค่ได้มองพระอาทิตย์ตกจนท้องฟ้าเปลี่ยนสี วันนั้นก็คอมพลีทแล้ว

Photographer

Avatar

ทศพล คามะดา

เรียนจบมหาลัย ปี 2555 ทำอาชีพช่างภาพ มาเรื่อยๆ จนถึงปัจจุบัน เป็นคนอารมณ์ดี ชอบเลี้ยงแมวไว้ 2 ตัว

Creative Local

ตัวอย่างการใช้ไอเดียสร้างสรรค์ต่อยอดของดีของชุมชน

หากพูดถึงจังหวัดเชียงราย แน่นอนว่าชื่อ ‘สับปะรดนางแล’ ต้องเป็นผลไม้อร่อยที่หลายคนนึกถึง แต่จะมีสักกี่คนที่รู้ว่าสิ่งนี้เข้าใกล้คำว่า ‘สูญพันธุ์’ 

เราก็เพิ่งรู้จากคำบอกเล่าของลูกหลานชาวเชียงรายอย่าง กะปิ-ปีย์ญานันท์ รัตนจันทร์ เธอเป็นเจ้าของ ‘Himlya Cotton’ (ฮิมญยา คอตตอน) กิจการกระดาษและสีธรรมชาติ (ผลิตมือ) จากวัตถุดิบท้องถิ่นในดินแดนบ้านเกิด

กะปิเป็นศิลปินที่ทำแบรนด์เครื่องเขียนเล็ก ๆ จากจังหวัดเชียงราย เพื่อหวังกู้ชีพให้สับปะรดนางแลกลับมาเป็นภาพจำของจังหวัดอีกครั้ง โดยเธอใช้แทบทุกส่วนมาแปรรูปเป็นกระดาษเส้นใยธรรมชาติและสี สนุกดีที่เธอจำแนกสีจากสับปะรดได้มากถึง 12 เฉด ซึ่งกะปิตั้งใจให้ผลิตภัณฑ์ตอบโจทย์การทำงานและความต้องการของเพื่อนศิลปินอย่างแท้จริง 

นี่เป็นฤกษ์งามยามดีที่เราต่อสายไปหาเธอ ชวนพูดคุยถึงความสนใจในของดีบ้านเกิด กับการเล่นแร่แปรสารพัดวัสดุธรรมชาติให้กลายเป็นผลิตภัณฑ์น่ารัก แม้เริ่มตั้งไข่ แต่ขออวยชัยให้นัก ๆ เจ้า

Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล

จุดเริ่มต้น

Himlya Cotton บ่มเพาะขึ้นในระหว่างการทำวิจัยปริญญาโท ขณะนั้นเธอทำวิจัยเกี่ยวกับเยื่อสาที่ใช้ทำกระดาษ และนั่นเป็นแรงบันดาลใจชุดแรกที่ทำให้เธอตัดสินใจคิดค้นผลิตภัณฑ์ของตัวเอง

“เริ่มจากเราอยากรู้ว่ากระดาษทำยังไง เลยตัดสินใจไปเวิร์กช็อปที่หมู่บ้านสันต้นเปา จังหวัดเชียงใหม่ เป็นหมู่บ้านทำกระดาษสา ตอนนั้นไปเรียนทำกระดาษเพื่องานศิลปะโดยเฉพาะ” 

Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล
Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล

ผลิตภัณฑ์ของ Himlya Cotton ต่อยอดความรู้เกี่ยวกับการทำกระดาษจากเชียงใหม่ ผสมผสานกับเทคนิคจากต่างประเทศที่กะปิออกเดินทางไปศึกษา ทั้งเทคนิคการทำกระดาษจากญี่ปุ่น ไต้หวัน และอินเดีย สู่การออกแบบผลิตภัณฑ์ที่มีทั้งสีน้ำธรรมชาติและกระดาษเส้นใยธรรมชาติจากวัตถุดิบของเชียงราย

“ถ้าเป็นแบรนด์ที่ทำกระดาษอย่างเดียว เราก็ไม่แน่ใจว่าจะขายได้มั้ย” เธอหัวเราะ “ความคิดแรกเราอยากทำสมุดเย็บมือ เป็นสมุดที่ออกแบบเส้นใยกระดาษของตัวเอง พอถึงกระบวนการย้อมสี เราใช้สีเคมี แต่ใช้ไปใช้มามันมีผลกระทบกับร่างกาย เราเป็นไมเกรน เลยหันมาเลือกทำสีธรรมชาติใช้เอง”

ที่สำคัญ ปณิธานอันแรงกล้าของกะปิ คือการทำให้คนรู้จักสับปะรดนางแลจากสินค้าของเธอ

Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล
Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล

ปฏิบัติการกู้ชีพสับปะรดนางแล

แท้จริงแล้วสับปะรดพันธุ์ดั้งเดิมที่เป็นของดีประจำจังหวัดเชียงราย คือ สับปะรดนางแล ซึ่งตอนนี้ใกล้สูญพันธุ์ ด้วยลักษณะทางกายภาพที่เปลือกบาง ยากต่อการขนส่ง และส่งออกต่างประเทศไม่ได้ พ่วงกับกระบวนการปลูกที่ต้องใช้ต้นทุนสูง ใช้ปุ๋ย ใช้กำลังคน เมื่อออกดอกก็ต้องใช้ใบมาคลุมกันฝน กันช้ำ

“ด้วยความที่ต้นทุนสูงสวนทางกับราคาขาย ชาวบ้านเลยไม่ค่อยขายสับปะรดพันธุ์นี้กัน หันไปขายพันธุ์ภูแลแทน แต่ตอนนี้ชาวบ้านเริ่มกลับมาปลูกนางแลกันแล้ว แต่ยังไม่เยอะ อีกอย่างพันธุ์นางแลออกผลผลิตแค่ปีละครั้งเท่านั้น ทุกเดือนเมษายน-พฤษภาคม หมดหน้าแล้วก็หมดเลย”

Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล

เมื่อเล็งเห็นสถานการณ์ที่ไม่สู้ดี ปฏิบัติการชุบชีวิตสับปะรดนางแลจากผลผลิตของชุมชนป่าซางวิวัฒน์ ตำบลนางแล อำเภอเมืองเชียงราย จังหวัดเชียงราย ให้กลับมาเป็นพระเอกประจำจังหวัดอีกครั้งจึงเริ่มต้นขึ้น ทั้งการส่งเสริมการบริโภคและแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้า อย่าง Himlya Cotton ก็ช่วยแปรรูปเป็นเครื่องเขียน อาทิ กระดาษ สมุด สีจากธรรมชาติ เพื่อนำส่วนต่าง ๆ ของสับปะรดมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด 

“ตอนที่เราอยากทำกระดาษก็พยายามหาวัตถุดิบ แต่เชียงรายไม่มีขาย ต้องสั่งจากเชียงใหม่ ใช้เวลาขนส่งนาน เลยคิดหาวัสดุทดแทนเยื่อสา บวกกับเราเห็นสับปะรดนางแลใกล้สูญพันธุ์ ซึ่งน่าจะเป็นการดีที่จะทำให้สับปะรดพันธุ์นี้กลับมาเป็นที่รู้จักอีกครั้งและเป็นการอนุรักษ์ไปในตัว

“เราเลยเข้าไปหา ป้ารัตน์ ในชุมชนป่าซางวิวัฒน์เพื่อเรียนทำกระดาษเส้นใยสับปะรด ซึ่งป้ารัตน์เป็นหลานของคนที่นำพันธุ์นางแลเข้ามาปลูกในเชียงราย เป็นทายาทที่ยังหลงเหลืออยู่ในชุมชน เขาเป็นตัวตั้งตัวตีและเป็นนักวิจัยเกี่ยวกับสับปะรด เขาพยายามชูพันธุ์นางแลอย่างเต็มศักยภาพ” 

ป้ารัตน์เป็นหนึ่งในแรงบันดาลใจสำคัญของกะปิด้วยเช่นกัน

Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล

กระดาษจากศิลปินเพื่อศิลปิน

กะปิบอกกับเราในฐานะศิลปินผู้คลุกคลีกับงานศิลปะอยู่บ่อย ๆ คุณสมบัติที่เธอมองหามากที่สุดในกระดาษ 1 แผ่น คือประสิทธิภาพในการซับน้ำ และความสดของสีหลังแต้มลงบนกระดาษ

นี่แหละสำคัญ คนในวงการเดียวกันย่อมเข้าใจหัวอกซึ่งกันและกัน

Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล
Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล

“ตอนซื้อกระดาษจากญี่ปุ่น กระดาษเขาทำมาจากเยื่อไผ่ ซับน้ำได้ดีมาก กระดาษบางประเภทลงสีไปแล้วสีซีด แต่กระดาษเขาใช้แล้วสีชัดขึ้น ซึ่งเราพยายามทำให้ผลิตภัณฑ์มีคุณสมบัตินี้”

ซึ่งกระดาษจากใยสับปะรดนางแลดีต่องานศิลปะเป็นพิเศษ เพราะตัวเส้นใยหนา เมื่อจรดปลายพู่กันลงกระดาษก็ซึมซับน้ำได้ดี เมื่อกระดาษแห้งดี สีก็ติดทนทาน ผลงานออกมาสวยเช้ง

“ล่าสุดเราเอากระดาษของเราไปให้เพื่อนที่เป็นศิลปินใช้ เขาบอกว่ากระดาษของเราซับน้ำได้ดี กระดาษแบรนด์เราเหมาะกับการใช้ในงานศิลปะ โดยเฉพาะสีน้ำและสีอะคริลิก”

ส่วนเทคนิคการทำกระดาษ Himlya Cotton เป็นส่วนผสมสุดลงตัวที่มีการปรับใช้จากวิธีและเทคนิคของแต่ละประเทศให้เข้ากับสารตั้งต้นท้องถิ่น ที่สำคัญ กะปิรู้อินไซต์ความต้องการของเพื่อนพ้องศิลปิน ทำให้กระดาษเส้นใยธรรมชาติของแบรนด์นี้ตอบโจทย์การทำงานศิลปะแบบสุด ๆ

Himlya Cotton สีธรรมชาติและกระดาษทำมือเพื่องานศิลปะ ต่อยอดภูมิปัญญาทำกระดาษจาก จ.เชียงราย โดยศิลปิน เพื่อเพื่อนศิลปิน

สีจากศิลปินเพื่อศิลปิน

นอกจากเรื่องสุขภาพที่ไม่สู้ทนต่อสีเคมี กะปิเองก็เป็นแฟนคลับตัวยงของเครื่องเขียนทั้งแบรนด์ไทยและต่างประเทศ โดยเฉพาะสีน้ำ นี่เป็นอีกแรงบันดาลใจให้เธอเริ่มทำสีจากธรรมชาติใช้เอง 

ตอนนี้โทนสีของ Himlya Cotton มีสีจากหิน ดิน ใบไม้ ดอกไม้ สมุนไพร และสับปะรดนางแล ตัวสับปะรดใช้ทุกส่วนมาทำเป็นสี อาทิ ใบ เปลือก น้ำ ซึ่งแน่นอนว่าทุกวัตถุดิบ Made in Chiang Rai

Himlya Cotton สีธรรมชาติและกระดาษทำมือเพื่องานศิลปะ ต่อยอดภูมิปัญญาทำกระดาษจาก จ.เชียงราย โดยศิลปิน เพื่อเพื่อนศิลปิน

“ตอนนี้มีสีจากสับปะรด จำแนกได้ทั้งหมด 12 เฉด จากใบ เปลือก กาก และน้ำ อย่างใบให้โทนสีเขียว เขียวเข้ม เขียวอ่อน ผลสับปะรดกับน้ำให้โทนสีเหลือง เวลาผสมกันให้สีส้ม สีไข่ สีเกือบขาว ส่วนเปลือกให้สีน้ำตาลดำ นอกจากสีตามธรรมชาติ เราเอาชิ้นส่วนของสับปะรดมาผ่านกระบวนการต่าง ๆ ต้ม ตาก และอบ เพื่อให้ได้เฉดสีอีกหลายสี อย่างกาก หลังจากเอาน้ำออก ส่วนน้ำให้อีกโทนสีหนึ่ง ส่วนกากก็เปลี่ยนจากสีเหลืองเป็นสีน้ำตาล เราก็เอากากมาทำต่อได้อีกหนึ่งสี”

Himlya Cotton มีขายทั้งสีน้ำ สีเทียน สีอะคริลิก ซึ่งเคล็ดลับในการทำผงสีของแบรนด์นี้ คือ ดินสอพอง เพราะประสิทธิภาพในการดูดสีอันยอดเยี่ยม แถมยังเป็นวิธีการทำสีของจิตรกรรมไทยโบราณ ซึ่งกะปิมีความรู้ด้านจิตรกรรมไทย เพราะเธอเรียนจบจากคณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

Himlya Cotton สีธรรมชาติและกระดาษทำมือเพื่องานศิลปะ ต่อยอดภูมิปัญญาทำกระดาษจาก จ.เชียงราย โดยศิลปิน เพื่อเพื่อนศิลปิน
Himlya Cotton สีธรรมชาติและกระดาษทำมือเพื่องานศิลปะ ต่อยอดภูมิปัญญาทำกระดาษจาก จ.เชียงราย โดยศิลปิน เพื่อเพื่อนศิลปิน

โอกาสของภูมิปัญญาเชียงราย

นอกจากสีและกระดาษจากสับปะรดที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่น ในอนาคต Himlya Cotton อยากทดลองใช้ชา โกโก้ และกาแฟ ในกระบวนการผลิต เนื่องจากเป็นวัตถุดิบท้องถิ่นขึ้นชื่อของเชียงราย 

“เรามองว่าภูมิปัญญาเป็นแนวคิดเฉพาะตัว เป็นเอกลักษณ์และรากเหง้าเฉพาะชุมชน เราไม่อยากให้ภูมิปัญญาสูญหาย เลยต้องสืบทอดและบอกต่อให้คนอื่นรู้จัก อย่างการทำกระดาษจากเส้นใยสับปะรด เราพยายามหาวัตถุดิบใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้นในเชียงรายมาทดลองและต่อยอด เพื่อให้ภูมิปัญญาท้องถิ่นยังอยู่ต่อไปได้ และเราตั้งใจให้ Himlya Cotton เป็นแบรนด์จากคนเชียงรายจริง ๆ” 

นอกจากการขับเคลื่อนภูมิปัญญาท้องถิ่นด้วยแบรนด์แล้ว กะปิยังเสนอโครงการศิลปะกับชุมชน เพื่อจุดประสงค์ในการเข้าไปพัฒนาชุมชนป่าซางวิวัฒน์ โดยเน้นสร้างผลิตภัณฑ์และพัฒนาพื้นที่

“เราเป็นส่วนหนึ่งของคนรุ่นใหม่ที่ตั้งใจกลับบ้านเพื่อมาช่วยพัฒนาบ้านเกิดให้ดีขึ้น เราอยากเห็นเชียงรายเป็นเมืองศิลปะจริง ๆ ที่มีกิจกรรมและพื้นที่เอื้อต่อคนทำงานศิลปะและคนรุ่นใหม่

“ถ้ามีพื้นที่ให้ศิลปินหรือคนเรียนศิลปะได้แสวงหาแรงบันดาลใจ อย่างน้อยพวกเขาเหล่านั้นก็ไม่ต้องออกไปทำงานต่างจังหวัด ให้เขาสร้างผลงาน สร้างรายได้อยู่ในบ้านเกิดของเรานี่แหละ” 

Himlya Cotton แบรนด์เครื่องเขียนทำมือ จ.เชียงราย โดยคนกลับบ้านที่ตั้งใจชุบชีวิตสับปะรดนางแล

Himlya Cotton

สั่งซื้อกระดาษเส้นใยธรรมชาติ ที่ Instagram : Himlya Cotton

Writer

Avatar

ญาณินท์ ศรีอุดมพงษ์

อดีตนักพัฒนาผลิตภัณฑ์ในวงการแฟชั่นผู้เชื่อว่าจังหวะชีวิตมีจริง และมีวง safeplanet เป็นเครื่องชุบชูใจ

Photographer

Avatar

จารุเกียรติ หน่อสุวรรณ

งานประจำก็ทำ ช่างภาพก็อยากเป็น

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load