เดือนมิถุนายนที่ผ่านมาวังบางขุนพรหมคึกคักขึ้นมาเป็นพิเศษ เนื่องจากธนาคารแห่งประเทศไทยเปิดให้ประชาชนเข้าชมในส่วนตำหนักใหญ่ก่อนที่จะปิดปรับปรุงในเดือนกรกฎาคม ภาพความสวยงามของสถาปัตยกรรมเก่าแก่ที่ตั้งโดดเด่นเป็นสง่าอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยามากว่า 100 ปีแห่งนี้ อาจชวนให้ผู้มาเยี่ยมชมจินตนาการไปถึงชีวิตหรูหราโรแมนติกอย่างเจ้าหญิงเจ้าชายในละคร แต่หากมองเข้าไปดีๆ คุณอาจพบว่าหน้าต่างทุกบาน บันไดทุกขั้นของวังแห่งนี้ แฝงเรื่องราวชะตากรรมอันแสนบอบช้ำไม่แพ้ผู้เป็นเจ้าของบ้าน

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง


เจ้า ของ บ้าน

วังบางขุนพรหม คือที่ประทับของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าบริพัตรสุขุมพันธ์ กรมพระนครสวรรค์วรพินิต หรือ ‘ทูลกระหม่อมบริพัตร’ พระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ 5) และสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี ตำหนักใหญ่เป็นตึกฝรั่งสองชั้นสไตล์บาโรก ฝีมือการสร้างสรรค์ของ มารีโอ ตามัญโญ สถาปนิกชาวอิตาลี ผสมผสานการตกแต่งลายปูนปั้นแบบโรโกโกอย่างสมพระเกียรติจนได้ชื่อว่า เป็นวังที่มีความวิจิตรงดงามที่สุดในบรรดาวังของพระบรมวงศานุวงศ์ชั้นเจ้าฟ้า

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

พระอัจฉริยภาพของทูลกระหม่อมบริพัตรทั้งในบทบาทของนักการทหาร นักบริหาร และศิลปิน ทำให้วังบางขุนพรหมถูกใช้เป็นสถานที่ประชุมและต้อนรับแขกบ้านแขกเมืองมาหลายสมัย ว่ากันว่าวังแห่งนี้ไม่เคยว่างเว้นเสียงดนตรี ด้วยโปรดให้มีการประชันปี่พาทย์อยู่สม่ำเสมอ นอกจากนี้ยังมีการเชิญครูต่างประเทศมาสอนวิชาการต่างๆ แก่พระธิดาและเจ้านายฝ่ายในของวังอื่นๆ จนเรียกขานว่าเป็น ‘บางขุนพรหมยูนิเวอร์ซิตี้’

จนมาถึงการเปลี่ยนแปลงการปกครองเมื่อวันที่ 24 มิถุนายน พ.ศ. 2475 คณะราษฎรได้ควบคุมองค์ทูลกระหม่อมบริพัตรไว้เป็นองค์ประกันสำคัญสูงสุด เนื่องด้วยทรงเป็นผู้รักษาพระนคร ทั้งยังทรงควบคุมหน่วยงานความมั่นคงต่างๆ ของประเทศ เพื่อตัดเหตุจลาจลที่อาจเกิดขึ้นได้ จึงทรงตัดสินพระทัยสละวังบางขุนพรหมที่เป็นบ้านมานานกว่า 30 ปีไว้เบื้องหลัง แล้วเสด็จลี้ภัยไปยังเมืองบันดุง ประเทศอินโดนีเซีย ตามข้อเรียกร้องของคณะราษฏร และประทับอยู่ที่นั่นจนสิ้นพระชนม์โดยไม่ทรงมีโอกาสได้เสด็จกลับมายังประเทศไทยอีกเลย

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

ตัวเปล่าเล่าเปลือย

หลังการเปลี่ยนแปลงการปกครอง ชะตากรรมวังบางขุนพรหมก็ถูกเปลี่ยนมือมาโดยตลอด มีส่วนราชการผลัดกันมาใช้ตำหนักทั้งสองเป็นที่ทำการไม่ต่ำกว่า 5 หน่วยงาน จับพลัดจับผลูมาจนถึงการดูแลของธนาคารแห่งประเทศไทยตั้งแต่ปี 2488 ซึ่งแบงก์ชาติก็ได้ใช้ตำหนักใหญ่เป็นสำนักงานเรื่อยมา จนถึงช่วงที่มีแผนบูรณะใหญ่ จึงได้ย้ายสำนักงานไปยังอาคารใหม่และมีการสำรวจสภาพอาคารอย่างจริงจังในปี 2531

การใช้งานอย่างสมบุกสมบันมาตลอด 50 กว่าปี ทำให้วังบางขุนพรหมอยู่ในสภาพเหมือนกับผู้ป่วยอาการโคม่า ความงดงามหรูหราอย่างในอดีตหายไปจนหมดสิ้น เหลือแต่โครงสร้างอาคารที่บอบช้ำยับเยิน หลังคากลายสภาพเป็นกระเบื้องลอนคู่ที่มีน้ำรั่วซึม ลายปูนปั้นตามผนังหลุดลอกไปตามอายุ สิ่งของตกแต่งดั้งเดิมภายในวังทั้งโคมไฟ พรมเปอร์เซีย เครื่องกระเบื้อง เครื่องเรือนนำเข้าจากต่างประเทศสูญหายไปหมด เหลือเพียงแต่โต๊ะ เก้าอี้ และอุปกรณ์สำนักงาน เพดานที่เคยประดับประดาด้วยโคมไฟแก้วก้านทองเหลืองและลายปูนปั้นอ่อนช้อยสไตล์โรโกโก ถูกแทนที่ด้วยแผงไฟนีออนคู่และพัดลมแขวนเพดาน สไตล์เดียวกันกับโรงเรียนประถมในสังกัดกรุงเทพมหานคร นอกจากนี้ บริเวณที่ว่างระหว่างตำหนักใหญ่และตำหนักสมเด็จยังมีการต่อเติมอาคารเพิ่มขึ้นมาเพื่อใช้เป็นห้องมั่นคงหรือตู้เซฟ สำหรับเก็บธนบัตรและเอกสารสำคัญของแบงก์ชาติ ทำให้ภาพรวมของวังบางขุนพรหมยิ่งดูแออัด หมดความสง่างามอย่างเช่นในอดีต

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง  วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

 วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง


ฟื้นคืนชีพ

งบประมาณการซ่อมแซมบูรณะประเมินไว้สูงถึง 46 ล้านบาท

น่าสนใจว่าแบงก์ชาติจะดีดลูกคิดความคุ้มค่าออกมาอย่างไร

คุณบุญเลิศ ตระกูลขจรศักดิ์ ผู้อำนวยการสำนักบริหารอาคาร ธนาคารแห่งประเทศไทย เล่าให้ฟังถึงความท้าทายในครั้งนั้นว่า “มีผู้ใหญ่ที่เป็นนักเศรษฐศาสตร์คิดจะรื้อทิ้งเลย ถ้าตอนนั้นตัดสินใจแบบนั้นก็ไปเลย พอคิดถึงความคุ้มค่าในแง่เศรษฐกิจแล้วมันไม่ใช่ ก็ยังดีที่มีคนพยายามให้ความสำคัญว่า ต่อไปนี่คือสมบัติของชาติ

แบงก์ชาติได้เชิญกรมศิลปากรและผู้เชี่ยวชาญในด้านต่างๆ มาเป็นที่ปรึกษา เพื่อให้การบูรณะถูกต้องตามประวัติศาสตร์มากที่สุด ตลอด 50 กว่าปีที่ผ่านมา อาคารถูกทาสีทับไม่รู้กี่ชั้น ทีมบูรณะต้องหาสีดั้งเดิมด้วยการใช้ความร้อนจากไดร์เป่าผมค่อยๆ ลอกสีออกทีละชั้นจนเห็นสีจริง จากนั้นจึงผสมสีใหม่แล้วนำไปทาเทียบกันให้ใกล้เคียงของจริงมากที่สุด

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

สำหรับวังที่แทบไม่เหลืออะไรที่เป็นของเดิมเหลืออยู่เลย เฟอร์นิเจอร์และการตกแต่งภายในต่างๆ ทั้งผ้าม่านและพรม ต้องจำลองขึ้นมาใหม่จากการเทียบเคียงกับรูปภาพและตำหนักที่สร้างในยุคเดียวกัน เช่นเดียวกับลายปูนปั้นที่ต้องแกะลายขึ้นมาใหม่โดยเทียบเคียงกับศิลปะในยุคสมัยนั้น

โจทย์สำคัญของการบูรณะใหญ่ในครั้งนั้น คือการฟื้นคืนความสง่างามของวังเดิมให้กลับมาอย่างสมพระเกียรติ เพื่อรับกับบทบาทใหม่ในการเป็นพิพิธภัณฑ์และศูนย์การเรียนรู้ การบูรณะจึงไม่ใช่การมุ่งไปหาวัสดุเดิม แต่มีการผสมผสานวัสดุและเทคโนโลยีการก่อสร้างสมัยใหม่เข้ามาเพื่อช่วยให้แข็งแรงคงทน อย่างเช่นกระเบื้องมุงหลังคาแบบใหม่ที่เข้ามาทดแทนของเดิมซึ่งหาไม่ได้แล้ว หรือการเสริมคานเหล็กรับน้ำหนักเข้าไปในส่วนที่มีการทรุด  

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

เมื่อถามถึงสิ่งที่ยากที่สุด คุณบุญเลิศเล่าให้ฟังว่า ในการปรับปรุงอาคารโบราณให้ตอบสนองต่อการใช้สอยแบบใหม่ สิ่งที่ยากที่สุดคือการวางระบบต่างๆ ที่จำเป็น ทั้งระบบปรับอากาศ ระบบรักษาความปลอดภัย ระบบดับเพลิง  จะต้องทำโดยรบกวนโครงสร้างให้น้อยที่สุด ซึ่งทีมบูรณะก็ได้อาศัยช่องใต้หลังคาทรงสูงเป็นทางเดินระบบต่างๆ แม้แต่ปลั๊กไฟเล็กๆ ก็ถูกซ่อนไว้ด้วยฝาครอบไม้ เพื่อเก็บร่องรอยไม่ให้ทำลายความงดงามทางสถาปัตยกรรม

ปัญหาใหญ่อีกอย่างหนึ่งคือความชื้น เนื่องจากวังบางขุนพรหมเป็นอาคารก่ออิฐฉาบปูนที่ใช้กำแพงรับน้ำหนัก ลักษณะการก่อสร้างคือการใช้ท่อนซุงวางเป็นฐานแล้วก่ออิฐบนซุงขึ้นมาอีกที ไม่มีการตอกเสาเข็มอย่างเช่นสมัยนี้ ประกอบกับตำแหน่งที่ตั้งที่อยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ทำให้ความชื้นในดินถูกดูดขึ้นมาผ่านกำแพงได้ตลอดเวลา ในการบูรณะขั้นแรก ช่างได้เลือกสีที่ดีสุดมาใช้ จึงทำให้ผนังเกิดอาการที่เรียกว่า ‘หายใจไม่ออก’  กลายเป็นสีโป่งน้ำ ทีมบูรณะจึงต้องแก้ด้วยการถอดปูนฉาบตรงฐานอาคารออกเพื่อให้ผนังสามารถระบายความชื้นออกได้

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

เผยโฉม 6 ดรุณีแห่งตำหนักสมเด็จ

อาคารด้านหลังติดกับตำหนักใหญ่คือ ตำหนักสมเด็จ ที่สร้างเพิ่มเติมเพื่อเป็นที่ประทับของสมเด็จพระปิตุจฉาเจ้าสุขุมาลมารศรี พระอัครราชเทวี ผู้เป็นพระมารดาของทูลกระหม่อมบริพัตร บริเวณชั้นสองเหนือห้องบรรทมมีผลงานภาพวาดของนายคาร์โล ริโกลี จิตรกรชาวอิตาลี เจ้าของผลงานจิตรกรรมในพระที่นั่งอนันตสมาคม เป็นภาพนักบวชหญิงแบบยุคพรี-ราฟาเอล วาดด้วยเทคนิคเฟรสโกหรือการเขียนสีปูนเปียก ซึ่งเป็นการเขียนสีลงไประหว่างที่ปูนฉาบยังหมาดๆ เมื่อสีแห้งไปพร้อมกับปูนจึงทำให้ผลงานภาพวาดติดคงทน

เมื่อเทียบกับความยับเยินในส่วนอื่นๆ ของวังก่อนการบูรณะ แทบจะเป็นไปไม่ได้เลยที่ภาพจิตรกรรมนี้จะสามารถอยู่รอดปลอดภัยมาได้จนถึงปัจจุบัน ในสภาพที่สีสันและรายละเอียดต่างๆ อยู่ครบถ้วนเกือบร้อยเปอร์เซ็นต์

ตลอดระยะเวลาที่แบงก์ชาติได้เข้ามาใช้ตำหนักเป็นที่ทำการ ไม่มีใครทราบเลยว่าผนังโดมเหนือห้องบรรทมนี้มีภาพเขียนสีอยู่ เนื่องจากถูกปิดด้วยไม้อัดและฉาบปูนทับไว้ สันนิษฐานว่าเพื่อป้องกันการโดนทำลายเมื่อครั้งที่วังถูกเปลี่ยนมือในสมัยเปลี่ยนแปลงการปกครอง จนภายหลังมีการสำรวจสภาพอาคาร ทีมบูรณะได้บังเอิญไปเคาะผนังส่วนนี้เข้าและพบว่ามีความโปร่งไม่เหมือนผนังทึบ จึงสกัดปูนและแผ่นไม้อัดออกมา จนได้พบกับหญิงงามทั้ง 6 ที่แอบซ่อนอยู่ภายใน หลังจากเวลาล่วงเลยไปแล้วกว่าครึ่งศตวรรษ

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง


บางขุนพรหมยูนิเวอร์ซิตี้

นับตั้งแต่การปรับปรุงใหญ่ในครั้งนั้นมาจนถึงวันนี้ แบงก์ชาติได้ดูแลรักษาตำหนักใหญ่และตำหนักสมเด็จให้คงความสมบูรณ์งดงามมาอย่างต่อเนื่อง รูปแบบทางสถาปัตยกรรมของทั้งสองตำหนักที่ผสมผสานกันหลายยุคหลายสมัย กลายเป็นจุดเด่นที่ ผศ. ดร.พีรศรี โพวาทอง อาจารย์ประจำคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มองว่าเหมาะเป็นอย่างยิ่งสำหรับการเป็นแหล่งเรียนรู้ทางประวัติศาสตร์สถาปัตยกรรม ที่นิสิตนักศึกษามหาวิทยาลัยต่างๆ แวะเวียนมาศึกษาดูงานอย่างต่อเนื่อง

“ที่นี่เล่าเรื่องได้ครบ ถ้าไปที่อื่นที่สร้างแล้วจบก็จะเห็นแค่ยุคนั้น แต่ตรงนี้เราได้เห็นความเปลี่ยนแปลง ต้องขอบคุณแบงก์ว่าเค้าพร้อมจริงๆ ทั้งสถานที่ มีวิทยากรช่วยด้วย เด็กคณะมาเกือบ 200 คน ทางนี้ก็มีความพร้อมที่จะรองรับได้”  

เจ้าหน้าที่ที่คอยให้ความรู้ระหว่างเดินชม ล้วนแล้วแต่เป็นพนักงานแบงก์ชาติ ที่เดิมทีมีความเชี่ยวชาญด้านการเงินการธนาคารมากกว่าวิชาประวัติศาสตร์ แต่ทุกคนต่างศึกษาและค้นคว้าเรื่องราวของวังบางขุนพรหมอย่างจริงจัง จนสามารถถ่ายทอดเรื่องราวและเกร็ดความรู้ให้กับประชาชนได้อย่างละเอียดครบถ้วน เพื่อบรรลุเป้าหมายในการเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้ทั้งด้านประวัติศาสตร์และสถาปัตยกรรม ราวกับว่าจิตวิญญาณของบางขุนพรหมยูนิเวอร์ซิตี้ได้ฟื้นกลับมาอีกครั้ง

เรื่องราวของวังบางขุนพรหมยังมีให้ค้นหาอีกมากมาย หมดจากเดือนมิถุนายนนี้ไป หากใครอยากเข้ามาเยี่ยมชมวังบางขุนพรหมคงต้องอดใจรอกันอีกสักพัก เพราะแบงก์ชาติปิดปรับปรุงใหญ่อีกครั้งเพื่อซ่อมแซมระบบปรับอากาศที่เริ่มทรุดโทรมลงหลังจากทำหน้าที่มานานเกือบ 30  ปี โดยคาดว่าจะเปิดให้เข้าชมได้อีกครั้งในต้นปีหน้า

วังบางขุนพรหม, แบงก์ชาติ, ปิดปรับปรุง

Writer

แก้วขวัญ เรืองเดชา

โปรดิวเซอร์สารคดีโทรทัศน์ นักเขียน และนักออกแบบนิทรรศการ

Photographer

ธีรพันธ์ ลีลาวรรณสุข

ช่างภาพ นักออกแบบกราฟิก นัก(หัด)เขียน โปรดิวเซอร์และผู้ดำเนินรายการพอดแคสต์ และอื่นๆอีกมากมายแล้วแต่ว่าไปเจออะไรน่าทำ IG : cteerapan

Scoop

ความเคลื่อนไหวสร้างสรรค์และน่าจับตาจากหลากวงการที่เราอยากให้คุณรู้

พระราชพิธีพระบรมศพ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 เปี่ยมไปด้วยความหมายทุกขั้นตอน ในงานถ่ายทอดสดทั่วโลก เราต่างได้เห็นว่าเหนือหีบพระบรมศพกษัตริย์ผู้ครองราชย์ยาวนานที่สุดของสหราชอาณาจักร ประกอบไปด้วยสิ่งต่าง ๆ ที่บอกเล่าความนัยพิเศษ

ธงรอยัล สแตนดาร์ด กับเครื่องราชกกุธภัณฑ์สหราชอาณาจักร 3 ชิ้น คือ พระมหามงกุฎอิมพีเรียล สเตต (The Imperial State Crown) พระลูกโลก (The Orb) และพระคทา (The Sceptre) บ่งบอกสถานะความเป็นกษัตริย์

การ์ดสีขาวลายพระหัตถ์สมเด็จพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 3 “In loving and devoted memory, Charles R.” บ่งบอกความเชื่อมโยงระหว่างประมุขผู้ล่วงลับ กับประมุขพระองค์ถัดไปผู้เป็นพระราชโอรส

แล้วพวงหรีดดอกไม้ที่ชูช่อสดสวยอยู่ใต้การ์ดสื่อถึงอะไร วัฒนธรรมดอกไม้ในราชสำนักวินด์เซอร์เป็นอย่างไรกัน ลองมาทำความรู้จักกันเสียหน่อย

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Peter Byrne – PA IMAGES//GETTY IMAGES

ดอกไม้ช่อสุดท้ายบนหีบนี้ออกแบบตามพระราชประสงค์ของคิงชาร์ลส์ คือใช้ดอกไม้และใบพฤกษาจากพระราชวังบักกิงแฮม กับพระตำหนักแคลเรนซ์ ในลอนดอน และพระตำหนักไฮโกรฟ มณฑลกลอสเตอร์เชียร์ เป็นที่รู้กันดีว่าคิงชาร์ลส์ทรงคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมมาแต่ไหนแต่ไร และโปรดการจัดสวนตั้งแต่ดำรงพระอิสริยยศเป็นเจ้าชายแห่งเวลส์ ดังนั้นช่อดอกไม้สดนี้จึงได้รับการออกแบบให้ย่อยสลายได้ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยช่อดอกไม้ประกอบด้วยดอกเมอร์เทิล (Myrtle) โรสแมรี่ และกิ่งโอ๊ก

เมอร์เทิลเป็นดอกไม้สีขาวที่อยู่ในช่อดอกไม้เจ้าสาวราชวงศ์อังกฤษตั้งแต่ปี 1858 ในพระราชพิธีสมรสของเจ้าหญิงวิกตอเรีย พระราชธิดาองค์โตของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย และพระราชพิธีสมรสของเจ้าหญิงพระองค์อื่น ๆ ดอกเมอร์เทิลกลายเป็นธรรมเนียมของราชสำนักที่เจ้าหญิงและสะใภ้หลวงจะทรงถือ เพื่อสื่อถึงความรัก ความหวัง โชคลาภ ความอุดมสมบูรณ์ และความสุขในชีวิตคู่ ในพระราชพิธีสมรสของเจ้าชายวิลเลียม เจ้าชายแห่งเวลส์ และเจ้าชายแฮร์รี ดยุกแห่งซัสเซกซ์ ทั้งแคเธอรีน มิดเดิลตัน และเมแกน มาร์เคิล ล้วนถือช่อดอกไม้ที่มีดอกเมอร์เทิลจากตำหนักออสบอร์น อดีตที่ประทับของราชวงศ์อังกฤษ

เมอร์เทิลที่ใช้ในพระราชพิธีพระบรมศพนี้ ตัดมาจากต้นเมอร์เทิลที่เติบโตจากกิ่งเมอร์เทิลในช่อดอกไม้งานพระราชพิธีสมรสของควีนเอลิซาเบธ กับเจ้าชายฟิลิป ดยุกแห่งเอดินบะระ ในปี 1947 การใช้ดอกไม้ชนิดนี้จึงสื่อถึงความผูกพันต่อพระราชสวามีผู้ล่วงลับในปีที่แล้ว 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Forest & Kim Starr
ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Jane6592

ส่วนโรสแมรี่ พันธุ์ไม้ศักดิ์สิทธิ์ตั้งแต่ยุคอียิปต์และกรีก-โรมันโบราณ เป็นสัญลักษณ์ของการจดจำตามธรรมเนียมยุโรป ในงานอนุสรณ์สงครามหรืองานศพ ผู้ไว้อาลัยจะโยนโรสแมรี่ลงไปในหลุมศพ บทละครของเชกสเปียร์หลายเรื่องก็ใช้โรสแมรี่ในงานพิธีศพหรือกล่าวถึงผู้เสียชีวิต

“There’s rosemary, that’s for remembrance. Pray you, love, remember.”

โอฟีเลีย นางเอกแห่ง Hamlet เอ่ยถึงพ่อของเธอ 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Snowmanradio

ถัดมาคือกิ่งโอ๊กอังกฤษ สัญลักษณ์แห่งความแข็งแกร่งทนทาน ความอดทน และภูมิปัญญา โอ๊กเป็นไม้ท้องถิ่นขนาดยักษ์ที่สูงใหญ่ พบได้ทั่วประเทศ และมีอายุยืนยาวหลายร้อยปี ไม้เนื้อแข็งทนทานชนิดที่ว่าฟ้าฝ่ายังยืนต้นอยู่ได้ ใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย ตั้งแต่สร้างบ้าน ทำเฟอร์นิเจอร์ ไปจนถึงต่อเรือ โอ๊กเป็นไม้สำคัญทั้งในประวัติศาสตร์และตำนานของอังกฤษ และได้รับสมญานามว่าเป็น The Wooden Walls of Old England 

นอกจากนี้ หรีดดอกไม้นี้ยังประกอบด้วยดอกเพลาร์โกเนียม กุหลาบ ไฮเดรนเยีย ซีดัม ดาเลีย และสกาบิโอซา ซึ่งล้วนมาจากสวนของราชสำนัก

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Christopher Furlong //GETTY IMAGES

ส่วนหรีดบนหีบพระบรมศพสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ในงานพระราชพิธีก่อนหน้าที่มหาวิหารเวสต์มินสเตอร์ ประกอบด้วยกุหลาบขาว ดาเลียขาว ประดับด้วยกิ่งสนจากพระราชวังบัลมอรัล พิตโตสปอรัม ลาเวนเดอร์ และโรสแมรี่จากพระราชวังวินด์เซอร์ 

ดอกไม้ขาวเป็นที่นิยมในงานศพ กุหลาบและดาเลียขาวเป็นสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์ ความสงบ และกุหลาบขาวก็มักอยู่ในช่อดอกไม้ของเจ้าสาวด้วยเช่นกัน ช่อดอกไม้ในพระราชพิธีพิเษกสมรสของควีนวิกตอเรียมีกุหลาบขาว ซึ่งสื่อถึงความผุดผ่อง ความไร้เดียงสา และความซื่อสัตย์ต่อกัน

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Alkis Konstantinidis //GETTY IMAGES

นอกจากนี้ยังมีพวงดอกไม้บนหีบพระบรมศพ เมื่อเคลื่อนย้ายพระบรมศพจากพระราชวังบัลมอรัลไปที่พระราชวังฮอลีรูด ประกอบด้วยดอกดาเลีย ดอกฟล็อกซ์ ดอกฮีเธอร์สีขาว กิ่งสน และดอกสวีทพี ซึ่งสวีทพีใช้ประดับหีบพระบรมศพเจ้าชายฟิลลิปเช่นกัน พืชพรรณเหล่านี้นำมาจากบัลมอรัล 

ฮีเธอร์สีขาวเป็นสัญลักษณ์ของความโชคดีของชาวสกอตแลนด์ หายากกว่าฮีเธอร์สีม่วง มีหลายตำนานที่เกี่ยวข้องกับเจ้าดอกไม้มงคลนี้ ตำนานหนึ่งที่จับใจคนที่สุด คือโศกนาฏกรรมของคู่รักชื่อมัลวิน่ากับออสการ์ ซึ่งกำลังจะแต่งงานกัน แต่ออสการ์เสียชีวิตในการสู้รบก่อนวันแต่งงาน ผู้นำข่าวร้ายมาแจ้งแก่ว่าที่เจ้าสาว ด้วยการนำกิ่งฮีเธอร์สีม่วงมามอบให้เธอ เพื่อสื่อถึงความรักของออสการ์อันเป็นนิรันดร์ เมื่อน้ำตาของมัลวิน่าหยดลงบนกลีบดอกไม้ ฮีเธอร์สีม่วงก็แปรเปลี่ยนเป็นสีขาว 

แม้จะเศร้าโศกมาก แต่มัลวิน่าไม่ได้อยากให้ใครต้องพบความเจ็บปวดเช่นเธออีก จึงอธิษฐานให้ฮีเธอร์สีขาวนำโชคดีมาสู่ผู้พบเห็น จึงกลายเป็นธรรมเนียมว่าช่อดอกไม้เจ้าสาวมักมีฮีเธอร์สีขาว เพื่อสื่อถึงสิริมงคลแห่งชีวิตคู่ 

ส่วนสวีทพี ดอกไม้งามแสนหอมแห่งเดือนเมษายน เป็นสัญลักษณ์ของความสุข การบอกลา การขอบคุณ ความซื่อสัตย์ ซึ่งเป็นที่นิยมในอังกฤษตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 และเป็นดอกไม้ประจำยุคเอ็ดวาร์เดียน มักใช้จัดตกแต่งในพิธีวิวาห์หรืองานเลี้ยงอาหารค่ำ มีสมญานามว่า Queen of Annuals คำว่า สวีทพี ยังเป็นคำใช้เรียกคนรัก เด็ก หรือสัตว์น่ารัก ๆ ด้วยความเอ็นดู 

นอกจากความอ่อนหวานของภาษาดอกไม้ สิ่งที่น่าประทับใจคือการนำพรรณพฤกษาจากสวนในเขตพระราชฐานมาใช้ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 โปรดธรรมชาติและการจัดสวน พระราชโอรสของพระองค์ก็เช่นกัน การใช้ดอกไม้จากที่ประทับต่าง ๆ ในการอำลาครั้งสุดท้าย จึงสื่อความหมายที่กินใจมาก

แถมท้ายอีกเล็กน้อยเรื่อง Royal Garden สวนอังกฤษของราชวงศ์วินด์เซอร์ลือชื่อเรื่องความงาม มีหนังสือออกมาหลายเล่ม เปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าชม หรือใช้จัดกิจกรรมต่าง ๆ อยู่เสมอ และผลผลิตจากสวนก็เคยนำมาสร้างโปรดักต์หลายครั้ง 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : www.royalcollectionshop.co.uk

ช่วงโควิดที่ผ่านมา พระราชวังบักกิงแฮมก็ผลิต Buckingham Palace Dry Gin ออกมาจำหน่าย ผู้เขียนจำได้ว่าเป็นข่าวฮือฮาและจำหน่ายหมดอย่างรวดเร็วจนต้องสั่งจอง ด้วยคำโฆษณาว่าใช้วัตถุดิบ 12 ชนิด เช่น เลมอน เวอร์บีนา ฮอว์ธอร์น ใบมัลเบอร์รี่ ที่เก็บมาจากสวนในพระราชวังบักกิงแฮมอันกว้างใหญ่ไพศาลถึง 16 เฮกเตอร์ เป็นบ้านของนก 30 สายพันธุ์ และดอกไม้ป่ามากกว่า 250 ชนิด

หลังจากนั้นเลยมีผลิตภัณฑ์อีกตัวตามมา คือ Buckingham Palace Sloe Gin คือใส่ลูกสโล หน้าตาคล้าย ๆ บลูเบอร์รีลงไปหมักใน Buckingham Palace Dry Gin ให้ได้รสชาติผลไม้ จินจะออกสีแดง ๆ 

ถ้าไม่ใช่สายดื่ม ยังมีผลิตภัณฑ์น้ำผึ้งดอกฮีเธอร์พระราชวังฮอลีรูด พระราชฐานในสกอตแลนด์ แต่เว็บไซต์บอกว่าน้ำผึ้งเก็บมาจากสวนรอบ ๆ พระราชวังบัลมอรัล ซึ่งเต็มไปด้วยดอกฮีเธอร์ อันนี้ก็แปลกใจว่าทำไมตั้งชื่อที่หนึ่ง แต่เก็บน้ำผึ้งมาจากอีกที่ แต่ทั้งสองพระราชวังอยู่ในสกอตแลนด์เหมือนกัน ทั้งสามผลิตภัณฑ์สั่งจองได้ที่ royalcollectionshop.co.uk แต่ไม่มีบริการส่งถึงเมืองไทยนะ 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : www.royalcollectionshop.co.uk

ปี 2022 นี้ คิงชาร์ลส์ก็เพิ่งออกโปรดักต์ร่วมกับแบรนด์น้ำหอม Penhaligon หมาด ๆ เป็นน้ำหอม ‘Highgrove Bouquet’ ที่ได้แรงบันดาลใจจากสวนพระตำหนักไฮโกรฟในช่วงฤดูร้อน ซึ่งเป็นที่ประทับส่วนพระองค์ของคิงชาร์ลส์มาตลอดหลายสิบปี น้ำหอมประกอบด้วยกลิ่นดอกเจอเรเนียม ลาเวนเดอร์ ไฮยาซินธ์ ซิลเวอร์ไลม์ มิโมซา ทูเบอโรส ซีดาร์ รากไอริส และมัสก์ ซึ่งเน้นเรื่องแพ็กเกจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และ 10 เปอร์เซ็นต์ของรายได้จากการขายเข้ามูลนิธิการกุศลของคิงชาร์ลส์ด้วย 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : www.penhaligons.com/uk/en/highgrove-bouquet

ในการผลัดเปลี่ยนรัชสมัยของสหราชอาณาจักร เราอาจจะได้เห็นความเปลี่ยนแปลงใหม่ต่าง ๆ เกี่ยวกับสวนในวัง ประเทศแห่งการจัดสวนนี้ดูจะมีอะไรให้ติดตามอยู่เสมอ

ข้อมูลจาก

www.theguardian.com/uk-news/2022/sep/19/a-handwritten-note-a-crown-and-a-wreath-items-on-queens-coffin-and-what-they-signify

www.townandcountrymag.com/society/tradition/a41277503/flowers-queen-elizabeths-coffin-meaning/

inews.co.uk/news/wreath-queen-coffin-what-mean-symbolism-funeral-flower-display-explained-1865652

www.theluxurytravelgroup.com/blog/drink-like-the-queen-with-the-first-official-buckingham-palace-gin

www.delicious.com.au/drinks/spirits-cocktails/article/queen-launches-sloe-gin-made-buckingham-palace-botanicals/zc28kuoh

en.wikipedia.org/wiki/Rosemary 

tree2mydoor.com/pages/information-trees-celtic-tree-calendar-oak-tree-symbolism

www.historic-uk.com/CultureUK/The-English-Oak/ 

darachcroft.com/news/the-symbolism-of-white-heather-in-scotland

kathleenkarlsen.com/sweet-pea-flower-meaning 

www.royalcollectionshop.co.uk/ 

www.penhaligons.com/uk/en/highgrove-bouquet 

Writer

ภัทรียา พัวพงศกร

บรรณาธิการและนักจัดทริปแห่ง The Cloud ที่สนใจตึกเก่า งานคราฟต์ กลิ่น และละครเวทีพอๆ กับการเดินทาง

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load