สนเกรวิลเวีย
รู้จัก Grevillea หรือสนเกรวิลเลีย 8 สายพันธุ์ ต้นไม้น่าปลูกที่กำลังจะเป็นเทรนด์ของปี 2023
มีต้นไม้ชนิดหนึ่งที่ถ้าเดินผ่านไปในตลาดต้นไม้วันนี้ คุณจะเห็นมันวางอยู่ทุกแผง ใบเรียวพริ้ว สีเขียวอมเทาราวกับถูกเคลือบเงา ดอกออกเป็นช่อพวงห้อยย้อยสีส้มสด สีชมพู สีเหลือง หรือแดงเข้ม ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ที่คุณหยิบขึ้นมา
ถ้ามองแค่ผิว คุณอาจคิดว่ามันมาจากยุโรป ฟอร์มมันช่างดูสะอาด ทันสมัย คล้ายต้นไม้ที่เห็นในสวนสไตล์ Mediterranean หรือใน Pinterest บอร์ดของนักจัดสวนชาวฝรั่งเศส
แต่จริงๆ แล้วมันมาจากที่ห่างไกลกว่านั้น จากฝั่งตรงข้ามของโลก
สนเกรวิลเลีย หรือ Grevillea (อ่านว่า “กรีวิลเลีย”) มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Grevillea R.Br. ex Knight อยู่ในวงศ์ Proteaceae ซึ่งเป็นวงศ์เดียวกับซิลเวอร์โอ๊ก ต้นที่คนไทยปลูกกันมานับสิบปีโดยไม่รู้ว่าเป็นญาติกัน
สกุล Grevillea เป็นสกุลที่ใหญ่มาก มีมากกว่า 360 สายพันธุ์ มีถิ่นกำเนิดในป่าฝนและแหล่งที่อยู่อาศัยแบบเปิดในออสเตรเลีย นิวกินี นิวแคลิโดเนีย สุลาเวสี และหมู่เกาะอื่นๆ ในอินโดนีเซีย
แต่ทั้งหมดนั้นถูกพูดถึงน้อยมาก เพราะสิ่งที่ดึงดูดคนให้หันมาสนใจต้นนี้ไม่ใช่ชีววิทยา แต่คือ “หน้าตา”
ใบเดี่ยวเรียงสลับ ขอบใบหยักเว้าลึกจนดูเป็นริ้ว เส้นใบย่อยที่แยกออกจนมองดูเหมือนใบประกอบ ทำให้ทรงต้นดูพลิ้วไหวแม้ไม่มีลม ใต้ใบมีสีเทาเงิน และเมื่อแสงแดดตกกระทบ จะเห็นประกายสีเงินวาวขึ้นมาบนพุ่มใบ ราวกับว่ามันถูกชุบน้ำยาพิเศษมาจากโรงงาน
ชื่อไทยที่ว่า “สนเกรวิลเลีย” มาจากความคล้ายคลึงกับใบสน แต่จริงๆ แล้วมันไม่ใช่สนแท้เลยแม้แต่น้อย แค่ดูคล้าย เหมือนกับหลายชื่อเล่นในชีวิตที่ติดปากแล้วก็เลยไม่มีใครเรียกชื่อจริงอีกต่อไป
ถ้าจะพูดถึงข้อดีข้อเดียวที่ทำให้สนเกรวิลเลียแตกต่างจากไม้ดอกทั่วไปในตลาด คำตอบคือ “มันออกดอกตลอดปี”
ไม่ใช่แค่ฤดูหนาว ไม่ใช่แค่ช่วงอากาศเย็น แต่เกือบทุกสภาวะอากาศ สนเกรวิลเลียก็ยังพยักหน้าออกดอกให้เห็นอยู่ดี
ดอกออกเป็นช่อกระจะรูปทรงกระบอกที่ซอกใบใกล้ปลายยอด ทยอยบานจากโคนไปยังปลายช่อ ก้านเกสรเพศเมียยาวและโค้งงอลงจรดปลายวงกลีบรวมเมื่อเริ่มบาน ทำให้มองดูคล้ายขาแมงมุมหรือดอกไม้พลุขนาดจิ๋วที่ระเบิดออกมาจากกิ่ง เพราะนั่นเองมันถึงมีอีกชื่อว่า Spider Flowers
แต่ละช่อบานอยู่ได้นานหลายเดือน และออกครั้งละหลายช่อพร้อมกัน นั่นหมายความว่าในต้นหนึ่ง คุณจะเห็นดอกเกือบตลอดเวลา ไม่ต้องรอดูปฏิทินว่าถึงฤดูออกดอกหรือยัง
สีดอกมีให้เลือกมากพอๆ กับที่คนออกแบบอินทีเรียร์ฝันถึง ตั้งแต่ขาว ขาวอมเหลือง เหลืองสด ส้มเข้ม แดงสด ชมพูอ่อน ชมพูเข้ม ไปจนถึงม่วงอ่อน แต่ละสีมาจากสายพันธุ์ที่แตกต่างกัน และแต่ละสายพันธุ์ก็มีทรงต้น ขนาด และสไตล์การเติบโตที่ไม่เหมือนกัน
สนเกรวิลเลียมีสายพันธุ์มากจนถ้าไม่ทำการบ้านก่อนไปตลาด คุณอาจหลงเลือกต้นที่ไม่เหมาะกับพื้นที่ นี่คือ 8 สายพันธุ์ที่นิยมปลูกในไทยและควรรู้จักไว้
1. Grevillea ‘Moonlight’
หนึ่งในสายพันธุ์แรกๆ ที่เข้ามาในไทย เป็นไม้พุ่มรอเลื้อย ดอกสีขาวหรือขาวอมเหลือง ทรงสูงชะลูดแล้วยอดโค้งห้อยลง เหมาะสำหรับปลูกเป็นแนวรั้วหรือไม้ประธานในสวน ถ้าเคยเห็นต้นสูงๆ ใบพลิ้วสีเทาเงินริมรั้วในหมู่บ้าน มีโอกาสสูงที่นั่นคือ Moonlight
2. Grevillea banksii
สายพันธุ์ที่คนไทยรู้จักดีในชื่อ “เกรวิลเลียชมพู” ดอกสีชมพูสดออกเป็นช่อตั้งตรงขนาดใหญ่ ทรงต้นเป็นพุ่มแน่น สูงได้ถึง 3-5 เมตร นิยมใช้เป็นไม้ประธานในสวนขนาดกลาง ดอกมีน้ำหวานเยอะ เป็นที่โปรดของนกและแมลง ถ้าต้องการให้สวนมีชีวิต สายพันธุ์นี้ตอบโจทย์
3. Grevillea ‘Honey Gem’
ดอกสีเหลืองทองออกเป็นช่อขนาดใหญ่ ทรงพุ่มกลม เจริญเติบโตเร็ว เหมาะกับคนที่ไม่มีเวลาดูแลมากแต่อยากได้ต้นใหญ่เร็ว
4. Grevillea ‘Long John’
ดอกสีชมพูอมส้ม ช่อดอกยาวเป็นพิเศษ (จนเป็นที่มาของชื่อ) ทรงพุ่มโปร่ง สูงปานกลาง ใบเรียวยาวและสีเขียวสดกว่าพันธุ์อื่น เหมาะกับสวนที่ต้องการความสง่างาม
5. Grevillea ‘Sylvia’
สายพันธุ์ดอกแดง ช่อดอกสีแดงเข้มออกเป็นพวงใหญ่ ทรงต้นสูง เจริญเติบโตดีในเมืองไทย เป็นหนึ่งในสายพันธุ์ที่ออกดอกสม่ำเสมอที่สุด
6. Grevillea ‘Bush Lemon’
ดอกสีเหลืองสด ทรงเลื้อยแผ่พุ่มออกทั้งสองด้าน ใบสีเทาเงินขลับ ยิ่งได้แดดจัดสีใบยิ่งสว่างสวย ต้นคอมแพ็ค ปลูกลงกระถางได้ นิยมมากในหมู่คนที่อยู่คอนโดหรือมีพื้นที่จำกัด
7. Grevillea ‘Superb’ (สีโอรสแคระ)
พันธุ์แคระที่ดอกมีเฉดสีชมพู ส้ม แดง และเหลืองผสมกัน ทรงเตี้ย เหมาะกับการปลูกในกระถางหรือเป็นไม้แถวหน้าสวน โตเร็ว ทนแดดร้อน ทนแล้งได้ดี ออกดอกตลอดทั้งปี สายพันธุ์นี้เหมาะมากสำหรับมือใหม่ที่กลัวต้นตาย
8. Grevillea ‘Robyn Gordon’
สายพันธุ์ลูกผสมดอกแดงที่ได้รับความนิยมสูงสุดในออสเตรเลีย ช่อดอกสีแดงส้มขนาดใหญ่ ทรงพุ่มกระชับ ออกดอกตลอดปีสม่ำเสมอ ในไทยยังหาได้น้อยกว่าสายพันธุ์อื่น แต่ถ้าได้มาก็ไม่น่าผิดหวัง
หนึ่งในเหตุผลที่สนเกรวิลเลียกำลังมาแรงในไทยคือมันเป็นต้นไม้ที่ “ดูแลง่ายจริง” ไม่ใช่แค่โฆษณา
สนเกรวิลเลียเติบโตได้ดีในดินร่วนระบายน้ำดี ต้องการแสงแดดเต็มวัน ทนแล้งได้ดีเมื่อตั้งตัวแล้ว และเมื่อโตเต็มที่ก็แทบไม่ต้องรดน้ำบ่อย ต้นที่ปลูกลงดินแล้วเดือนละครั้งก็ยังไม่ตาย — สำหรับคนที่ชีวิตยุ่ง นี่คือจุดขายที่ขาดไม่ได้
แต่มีข้อควรระวังสองสามอย่างที่ควรรู้ไว้
และสุดท้ายที่อยากแนะนำเพิ่ม ใส่ถุงมือเมื่อแต่งกิ่งหรือเคลื่อนย้ายต้น เพราะน้ำยางของต้นบางสายพันธุ์อาจระคายเคืองผิวหนังได้
ก่อนที่สนเกรวิลเลียจะกลายเป็นต้นไม้แฟชั่นในตลาดต้นไม้ไทย มันเคยเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตชาวอะบอริจินในออสเตรเลียมานานนับพันปี
ชุมชนชาวอะบอริจินในออสเตรเลียใช้ส่วนต่างๆ ของ Grevillea ในการรักษาโรคตามประเพณี ทั้งการรักษาสภาพผิว อาการไอ และปัญหาเกี่ยวกับระบบย่อยอาหาร นอกจากนี้น้ำหวานจากดอกยังถูกดูดกินโดยตรงเป็นอาหาร เด็กๆ ชาวอะบอริจินรู้จักดูดน้ำหวานออกจากดอกเกรวิลเลียเหมือนกับที่เราดูดไอศกรีมบนไม้
ในป่าออสเตรเลีย Grevillea ยังเป็นต้นไม้ที่สำคัญสำหรับระบบนิเวศ ดอกของมันเต็มไปด้วยน้ำหวานที่ดึงดูดนก แมลง และค้างคาว ซึ่งทำหน้าที่เป็นแมลงผสมเกสร การมี Grevillea อยู่ในสวนจึงไม่ได้แค่เพิ่มสีสัน แต่ยังทำให้สวนมีชีวิตในแบบที่พึ่งพาอาศัยกันจริงๆ
สนเกรวิลเลียไม่ใช่ต้นไม้ใหม่ในไทย มันมีอยู่ในบ้านเราอย่างน้อยก็สิบกว่าปีแล้ว แต่ช่วงหลังมันถึงจุดที่นักปลูกต้นไม้รุ่นใหม่พร้อมใจกันยกให้เป็นหนึ่งใน “ต้นไม้แห่งยุค”
มีหลายปัจจัยที่ทำให้เกิดเรื่องนี้
ปัจจัยแรกคือ กระแสจัดสวนสไตล์ Cottage และ Mediterranean ที่โตขึ้นมากบนโซเชียล สนเกรวิลเลียมีหน้าตาที่ลงตัวกับสวนสไตล์นี้มากกว่าต้นไม้เมืองร้อนทั่วไป ใบเทาเงิน ดอกสีสด ฟอร์มโปร่ง มันเป็นต้นที่ถ่ายรูปออกมาแล้วดูดีบน Instagram เสมอ
ปัจจัยที่สองคือ สายพันธุ์ใหม่ที่เข้ามามากขึ้น เดิมในเมืองไทยมีเพียงสีขาวอมเหลือง (Moonlight) และสีชมพู (banksii) แต่ปัจจุบันสายพันธุ์ใหม่ทะลักเข้ามาทั้งจากกิ่งตอนและการเสียบยอด ตลาดมีตัวเลือกให้มากกว่าเดิมหลายเท่า ความหลากหลายนี้ทำให้ทุกคนสามารถหาสายพันธุ์ที่ “ใช่” ของตัวเองได้
ปัจจัยที่สามคือ ราคาที่เข้าถึงได้ ต้นขนาดเล็กหาได้ในราคาหลักร้อย ต้นใหญ่ที่โตพอจะเป็นไม้ประธานก็ยังอยู่ในหลักพัน ไม่ใช่ต้นไม้ราคาแพงลิ่วอย่างที่บางคนคิด
ปัจจัยสุดท้ายคือ ความง่ายในการดูแล ในยุคที่ทุกคนยุ่งมากจนบางวันลืมรดน้ำ ต้นไม้ที่ทนแล้ง ออกดอกเอง และไม่ต้องการความสนใจทุกวัน กลายเป็นความต้องการแกนกลางที่ตลาดต้นไม้ไม่ควรมองข้าม
