วันสุนทรภู่ 2569 ตรงกับวันศุกร์ที่ 26 มิถุนายน 2569 ซึ่งนอกจากจะเป็นวันต่อต้านยาเสพติดโลกแล้ว ยังเป็นวันที่คนไทยทั่วประเทศร่วมรำลึกถึงกวีเอกผู้ยิ่งใหญ่ที่สุดของแผ่นดิน “สุนทรภู่” หรือ พระสุนทรโวหาร (ภู่) ผู้ได้รับการยกย่องทั้งในระดับชาติและนานาชาติว่าเป็นหนึ่งในอัจฉริยะด้านวรรณกรรมที่โลกต้องจารึกชื่อไว้ตลอดกาล
ที่มาของวันสุนทรภู่
วันสุนทรภู่กำหนดขึ้นเพื่อรำลึกถึงวันคล้ายวันเกิดของ “พระสุนทรโวหาร (ภู่)” หรือที่รู้จักกันในชื่อ “สุนทรภู่” ซึ่งเกิดเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2329 ในสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ด้วยผลงานด้านวรรณกรรมที่โดดเด่นและทรงอิทธิพลต่อสังคมไทย สุนทรภู่จึงได้รับการยกย่องให้เป็นกวีเอกของชาติ และในปี พ.ศ. 2529 องค์การยูเนสโก (UNESCO) ยังได้ประกาศยกย่องให้สุนทรภู่เป็นบุคคลสำคัญของโลกด้านวรรณกรรม เนื่องในวาระครบรอบ 200 ปีชาตกาลของท่านอีกด้วย
สุนทรภู่: ชีวิตที่เต็มไปด้วยพลิกผัน
สุนทรภู่ นามเดิมว่า “ภู่” เกิดเมื่อวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2329 บิดาเป็นชาวบ้านกร่ำ อำเภอแกลง จังหวัดระยอง มารดาเป็นคนจังหวัดไหนไม่ปรากฏ ชีวิตของสุนทรภู่นับได้ว่าพลิกผันและเต็มไปด้วยสีสันไม่ต่างจากเนื้อเรื่องในวรรณกรรมที่ท่านแต่ง ตั้งแต่ยังเด็กบิดามารดาหย่าร้างกัน บิดาออกไปบวชที่เมืองแกลง ส่วนมารดาได้เข้าไปอยู่ในพระราชวังหลัง ถวายตัวเป็นนางนมของพระองค์เจ้าหญิงจงกล พระธิดาในเจ้าฟ้ากรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์ สุนทรภู่จึงได้อยู่ในพระราชวังหลังกับมารดา และได้ถวายตัวเป็นข้าในกรมพระราชวังหลัง
ในรัชสมัยรัชกาลที่ 2 สุนทรภู่ได้เข้ารับราชการในกรมอาลักษณ์ ได้เป็นขุนสุนทรโวหาร ระหว่างรับราชการต้องจำคุกเพราะถูกอุทธรณ์ว่าเมาสุราทำร้ายญาติผู้ใหญ่ ภายหลังพ้นโทษได้เป็นพระอาจารย์ถวายอักษรสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอ เจ้าฟ้าอาภรณ์ พระราชโอรสในรัชกาลที่ 2
ในสมัยรัชกาลที่ 4 สุนทรภู่ได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น “พระสุนทรโวหาร” และสิ้นชีวิตเมื่อ พ.ศ. 2398 อายุ 69 ปี ผู้คนจึงยกย่องว่าเป็น “กวีสี่แผ่นดิน”
“เชกสเปียร์เมืองไทย” ผู้ได้รับการยกย่องจาก UNESCO
สุนทรภู่ เป็นบุคคลธรรมดาสามัญที่มีชื่อเสียงเชิงกวี ได้รับยกย่องเป็นเชกสเปียร์แห่งประเทศไทย และได้สร้างสรรค์ผลงานวรรณกรรมจำนวนมากและเป็นที่รู้จักกันอย่างกว้างขวาง ฉายาดังกล่าวสะท้อนถึงความยิ่งใหญ่ของท่านที่เปรียบได้กับนักประพันธ์ระดับตำนานของโลกตะวันตก
เมื่อวันที่ 26 มิถุนายน 2529 องค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ หรือ “ยูเนสโก” ประกาศยกย่องเชิดชูเกียรติสุนทรภู่ให้เป็นบุคคลผู้มีผลงานดีเด่นทางวัฒนธรรมระดับโลก ในวาระครบรอบ 200 ปีเกิดของสุนทรภู่ นับเป็นสามัญชนคนแรกของไทยที่ได้รับเกียรตินี้ และ นับเป็นชาวไทยคนที่ 5 ที่ได้รับเกียรตินี้จากยูเนสโก
ผลงานอมตะที่ยังคงอยู่ในใจคนไทย
ผลงานกลอนของสุนทรภู่มีอยู่จำนวนมาก ทั้งนิราศ นิทาน สุภาษิต บทละคร บทเสภา และบทเห่กล่อมพระบรรทม โดยผลงานโดดเด่นที่สุดเห็นจะเป็นนิทานกลอนเรื่อง “พระอภัยมณี” ที่เป็นต้นแบบในการเขียนกลอนในยุคต่อมาว่าเป็นกลอนแบบสุนทรภู่ และยังนำไปดัดแปลงเป็นภาพยนตร์ ละคร และเพลงอีกด้วย
ผลงานสุนทรภู่ที่หลายคนรู้จักกันดีคือ “พระอภัยมณี” ซึ่งได้รับการยกย่องจากวรรณคดีสโมสรให้เป็นสุดยอดวรรณคดีไทยประเภทกลอนนิทาน และยังถูกนำไปแปลเป็นภาษาต่างประเทศอีกด้วย
นอกจากพระอภัยมณีแล้ว ผลงานของสุนทรภู่ที่ยังคงได้รับความนิยมและถูกนำมาใช้ในการเรียนการสอนจนถึงปัจจุบัน ได้แก่ นิราศภูเขาทอง นิราศเมืองแกลง นิราศพระบาท กาพย์พระไชยสุริยา สุภาษิตสอนหญิง เพลงยาวถวายโอวาท และบทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผนในบางตอน
สุนทรภู่เป็นกวีที่มีความชำนาญทางด้านกลอน ได้สร้างขนบการประพันธ์กลอนนิทานและกลอนนิราศขึ้นใหม่จนกลายเป็นที่นิยมอย่างกว้างขวางสืบเนื่องมาจนกระทั่งถึงปัจจุบัน ซึ่งสิ่งนี้คือมรดกที่ยิ่งใหญ่ที่สุดที่สุนทรภู่ทิ้งไว้ให้แก่วงการวรรณกรรมไทย
ความสำคัญของวันสุนทรภู่ 2569 ในยุคปัจจุบัน
วันสุนทรภู่ไม่ได้เป็นเพียงวันรำลึกถึงกวีเอกของไทยเท่านั้น แต่ยังเป็นวันที่ช่วยกระตุ้นให้คนไทยเห็นคุณค่าของภาษาไทยและวรรณกรรมไทยมากยิ่งขึ้น โรงเรียน สถานศึกษา และหน่วยงานด้านวัฒนธรรมทั่วประเทศมักจัดกิจกรรมต่างๆ ที่มีส่วนช่วยสืบสานมรดกทางวัฒนธรรมและปลูกฝังความรักในภาษาไทยให้แก่เยาวชนรุ่นใหม่ เช่น การประกวดแต่งกลอน การอ่านทำนองเสนาะ การแสดงละครจากวรรณคดี นิทรรศการเกี่ยวกับสุนทรภู่และผลงาน และกิจกรรมส่งเสริมการอ่านและการใช้ภาษาไทย
ผลงานของสุนทรภู่ยังเป็นที่นิยมในสังคมไทยอย่างต่อเนื่องตลอดมาไม่ขาดสาย และมีการนำไปดัดแปลงเป็นสื่อต่างๆ เช่น หนังสือการ์ตูน ภาพยนตร์ เพลง รวมถึงละคร มีการก่อสร้างอนุสาวรีย์สุนทรภู่ไว้ที่ตำบลกร่ำ อำเภอแกลง จังหวัดระยอง บ้านเกิดของบิดาของสุนทรภู่ และเป็นที่กำเนิดผลงานนิราศเรื่องแรกของท่านคือ นิราศเมืองแกลง
ผลงานของสุนทรภู่สอดแทรกข้อคิดและคติธรรมที่เหมาะสมกับกาลเวลา รวมทั้งสะท้อนถึงทักษะ ความรู้ และทัศนะของสุนทรภู่อย่างมาก งานประพันธ์หลายชิ้นของสุนทรภู่ได้รับเลือกให้เป็นส่วนหนึ่งในหลักสูตรการเรียนการสอนมาอย่างต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน
แม้เวลาจะผ่านมากว่า 200 ปี แต่บทประพันธ์ของสุนทรภู่ยังคงมีคุณค่า สะท้อนความคิด ความเชื่อ และบทเรียนชีวิตที่สามารถนำมาปรับใช้ได้ในทุกยุคสมัย จึงไม่น่าแปลกใจที่ชื่อของสุนทรภู่ยังคงได้รับการกล่าวถึงในฐานะ “กวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์” และบุคคลสำคัญของโลกด้านวรรณกรรมจนถึงปัจจุบัน
วันสุนทรภู่ 2569 จึงเป็นอีกหนึ่งโอกาสสำคัญที่ชาวไทยจะได้หยุด立つ ย้อนรำลึกถึงกวีเอกผู้สร้างมรดกวรรณกรรมอันล้ำค่า และร่วมกันสืบสานภาษาไทยซึ่งเป็นรากเหง้าของความเป็นไทยให้คงอยู่สู่คนรุ่นต่อไปอย่างไม่มีวันสิ้นสุด
