4 กุมภาพันธ์ 2564
16 K

หากให้แต่ละคนนิยามความหมายของบ้าน คำตอบที่ได้ คงแตกต่างตามโจทย์การดำเนินชีวิต

เราจึงเชื่อเสมอว่า การออกแบบบ้านสักหลัง มากกว่าความงามที่มองเห็นจากภายนอก เมื่อมองให้ลึก คือการออกแบบรูปแบบการใช้ชีวิตอย่างสะดวก และทำให้ที่แห่งนั้นเดินเท้าเปล่าอย่างสบายใจที่สุด

มีหนึ่งโครงการที่น่าสนใจมาก ออกแบบบ้านด้วยวิถีที่ว่ามานี้ แต่มีแนวคิดใหม่และเกิดขึ้นตั้งแต่ 6 ปีก่อน ซึ่งถือว่าก้าวนำเทรนด์การพัฒนาอสังหาริมทรัพย์ในไทย (อาจเรียกว่าในโลกด้วยก็ได้) และทำให้คนเข้าใจว่าพื้นที่เช่นนี้ ไม่ใช่คอนโดมิเนียมอีกต่อไป

คอลัมน์หมู่บ้านถือโอกาสชวน คุณใหญ่-โชติพล เตชะไกรศรี กรรมการผู้จัดการบริษัท วาย แอล พี จำกัด มาเล่าแนวคิดเบื้องหลังทั้งหมดของ WINDSHELL โครงการที่สร้างบ้านเพื่อให้คนอยู่ได้สร้างบ้านของตัวเองแห่งนี้ มีรายละเอียดตามมาลึกซึ้งทุกส่วน ขยายจากความเป็นบ้านที่ไม่เหมือนใคร และคงไม่มีใครกล้าทำ เพราะทั้งหมดมาจากแพสชันและความเชื่อที่อยากทำบ้านที่ดีในอีกความหมาย

Windshell นราธิวาสฯ

เขาว่า ถ้าคุณจะทำอะไรเป็นอย่างแรก ต้องทำเป็นคนแรก

WINDSHELL มีจุดเริ่มต้นจากการอยากสร้างบ้านในเมือง ตั้งอยู่บนทำเลอันเงียบสงบแต่สะดวก มี Facility แบบคอนโดมิเนียม ก็เลยคิดแบบบ้านท้ายซอย ผลลัพธ์จึงกลายเป็นนวัตกรรมการสร้างบ้านแบบใหม่ในคอนเซปต์ที่แปลกและไม่ซ้ำใคร เขานิยามให้มันเป็น Tropical Stacking Home หรือบ้านแนวตั้ง โดยแต่ละยูนิต มีหน้าบ้าน (Front Garden) มีหลังบ้าน (Back Garden) มีสองชั้น และได้ใกล้ชิดธรรมชาติไม่ว่าซอกมุมใดของบ้าน

เหตุผลที่ขายเป็นห้องเปล่าขนาดใหญ่ (Bareshell) ไม่มีคานไม่มีเสาด้วยโครงสร้างคอนกรีตเสริมเหล็ก (Shear Wall) ไม่ปิดซ่อนโครงสร้าง-งานระบบ ไม่ทาสี และไม่มีบันได แม้จะบอกว่ามีสองชั้น ก็เพื่อให้ผู้อยู่ได้ออกแบบบ้านที่เหมาะกับตัวเอง

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

ที่สำคัญ ออกแบบรูปลักษณ์สถาปัตยกรรม ทิศทางอาคาร และการระบายอากาศด้วยวิธีธรรมชาติ ให้รับลมได้ตลอดปีทุกยูนิต นี่เลยเป็นที่มาของชื่อ WINDSHELL

และที่เจ๋งยิ่งกว่า เป็นโครงการที่เจ้าของยังอยู่เองด้วย

บ้านคือความสะดวกสบาย

ขอให้ข้อมูลอย่างย่อ WINDSHELL เป็นโครงการที่พักอาศัยในรูปแบบฟรีโฮลด์บนถนนนราธิวาสราชนครินทร์ มีทั้งหมด 28 ชั้น 36 ยูนิต ทั้งชั้นมีเพียง 2 ยูนิต ขนาด 453.28 ตารางเมตร และ 562.35 ตารางเมตร รูปแบบห้องเป็นแบบดูเพล็กซ์พร้อมลิฟต์ส่วนตัว โครงการมี Facility แบบคอนโดมิเนียม ทั้งทำเลสะดวก ส่วนกลางฟิตเนส สระว่ายน้ำพร้อมวิวคุ้งบางกะเจ้า 360 องศา ห้องซาวน่า ครัวแบบ Communal Kitchen สวนหย่อมขนาด 800 ตารางเมตร ล็อบบี้ ไปจนถึงการดูแลความปลอดภัยและการซ่อมบำรุง

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

“โครงการนี้เริ่มต้นจากการที่เราเอาตัวเองเป็นผู้อยู่อาศัย เราอยู่คอนโดฯ มาก่อน พอเริ่มมีลูก มีครอบครัว ย้ายไปอยู่บ้านเพื่อให้มีพื้นที่ มีบริเวณมากขึ้น บวกกับพอเราโตขึ้น อยากใกล้ชิดธรรมชาติด้วย พอถึงวันนั้นที่เราตัดสินใจว่าจะหาบ้านแล้ว เรารู้ว่าในตลาดมีอะไรบ้าง แน่นอนว่าถ้าอยากได้พื้นที่มาก ส่วนใหญ่ต้องยอมออกไปไกลขึ้น แต่สุดท้ายมันก็ไม่ตอบโจทย์เราในเรื่องเดินทาง เรื่องรถติด เรื่องไลฟ์สไตล์ของเราที่ชินกับในเมือง ต้องยอมรับว่าความเจริญหรือไลฟ์สไตล์แบบนี้มันไม่ได้กระจายออกไป แต่พอไปดูคอนโดฯ ขนาดใหญ่ขึ้น ก็ไม่ตอบโจทย์วิธีการใช้ชีวิตแบบที่เราให้นิยามคำว่าบ้าน

“ความเป็นบ้านของผม ต้องมีบริเวณเยอะและมีคุณภาพ ต้องได้ฟังก์ชัน เช่น ใหญ่อย่างเดียวแล้วคุณทำอาหารไม่ได้หรือเหม็นอยู่ในบ้านก็ไม่มีประโยชน์ ต้องมีการออกแบบเลย์เอาต์และการจัดการตึกที่ดี ระบายอากาศได้ มีที่เก็บของ แล้วก็ต้องมีความเป็นส่วนตัว 

“ผมต้องการใกล้ชิดธรรมชาติ คำว่าธรรมชาติไม่ใช่มีแค่ต้นไม้ แต่รวมถึงแสงธรรมชาติ การระบายอากาศแบบลมผ่านอาคาร (Cross Ventilation) ซึ่งอันนี้สำคัญ ทำให้รู้สึกเหมือนได้อยู่บ้าน เพราะไม่ต้องอยู่ห้องแอร์ตลอดเวลา ในขณะเดียวกันผมต้องการ Facility บางอย่าง เช่น สระว่ายน้ำยี่สิบเมตรให้ลูกได้ใช้เรียนว่ายน้ำ มีฟิตเนส ถ้าจะไปอยู่บ้านเดี่ยวแล้วทำเองก็ไม่สมเหตุสมผล และความปลอดภัย สิ่งอำนวยความสะดวก เช่น ช่างอาคารที่คอยช่วยเรา เวลามีปัญหาในบ้าน ซึ่งผมว่าความต้องการเหล่านี้เป็นเรื่องพื้นฐาน” 

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

คุณโชติพลเล่าที่มาของโครงการ WINDSHELL ซึ่งเขาลงมือทำเองเพื่อตอบสนองความต้องการอย่างคิดไว้ โดยไม่ได้วิ่งไล่ตามตลาด แต่สร้างในสิ่งที่ขาดและยังไม่มีที่ไหนตอบโจทย์ความเป็นบ้าน ที่หลอมสิ่งอำนวยความสะดวกแบบคอนโดมิเนียมไว้รวมกัน

ผู้พัฒนาโครงการบ้านแบบ Stacking Home ยังบอกอีกว่าเขาพยายามคิดไอเดียทั้งหมดและลงมือพัฒนามาตั้งแต่ 6 ปีก่อน ซึ่งโชคดีที่วันนี้กลายเป็นไอเดียใหม่และไม่เร็วเกินไปนัก เพราะกลุ่มคนที่อยู่คอนโดมิเนียมมาหลายปี เข้าใจเรื่องที่อยู่อาศัยแบบต่างๆ ถึงเวลาเลือกว่าจะอยู่คอนโดฯ ต่อไปหรือย้ายไปอยู่บ้าน การมีสินค้าไฮบริดและเอาข้อดีของทั้งสองอย่างมารวมกันไว้ จึงเป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจสำหรับทุกคนที่อยากมีบ้านกลางเมือง และลงตัวตามผังเมืองของกรุงเทพฯ

WINDSHELL ไม่ได้ออกแบบมาเฉพาะสำหรับครอบครัวที่ต้องการพื้นที่เพิ่มขึ้นเท่านั้น ด้วยข้อดีของสเปซแบบบ้านและ Facility แบบคอนโดฯ ไม่่ว่าคนวัยเกษียณ คู่รักแต่งงาน คนที่มีสัตว์เลี้ยง หรือใครที่อยากมีคนช่วยดูแลและซ่อมบำรุงบ้านให้ ก็เลือกอยู่ที่นี่ได้เช่นกัน

บ้านคือพื้นที่และบริบทรอบๆ

หน้าบ้าน หลังบ้าน และการมีสองชั้น ล้วนเป็นองค์ประกอบที่ทำให้ WINDSHELL มีความหมายเป็นบ้านหลังใหญ่ในแบบของคุณโชติพล

“ไอเดียหลักให้โครงการนี้เลยคือหลังบ้าน (Back Garden) ถ้าไม่มี ก็ไม่ใช่บ้านที่ทำครัวไทยได้ มีพื้นที่ซักล้าง ตากผ้า เหมือนบ้านบนดิน และหลังบ้านยังช่วยการไหลเวียนของอากาศทั่วบ้าน ช่วยให้คอนเซปต์การ Cross Ventilation แข็งแรง และเราฮาร์ดคอร์กว่าที่อื่นๆ คือต้องมีทุกห้อง แม้กระทั่งห้องน้ำ ห้องแม่บ้าน ส่วนหน้าบ้านเป็นทางเข้า จะปลูกต้นไม้ ทำสวนก็ได้ ที่เหลือเป็นความยากของโครงสร้างและการออกแบบว่าต้องทำให้ตอบโจทย์ที่เราอยากได้ ซึ่งปัจจัยที่ทำให้ครบตรงนั้นมันไม่ง่าย”

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน
WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน
WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

เมื่อตั้งโจทย์ตามความต้องการแล้ว ขั้นถัดไปจึงตามหาสถาปนิกผู้แปรความคิดของเขาออกมาเป็นรูปร่าง ซึ่งคุณโชติพลใช้เวลาเกือบปี สุดท้ายบังเอิญได้เห็นงานของ เควิน มาร์ก โลว์ (Kevin Mark Low) สถาปนิกชาวมาเลเซีย

เควินมีงานหลักคือ สอนหนังสือ ทำงานสถาปนิกชุมชน และเคยตีพิมพ์หนังสือที่มีชื่อว่า Small Projects งานของเขามักเป็นสถาปัตยกรรมเขตร้อน (Tropical Architecture) ใช้วัสดุและโครงสร้างเรียบง่าย โดยคิดเผื่อสิ่งแวดล้อมอยู่เสมอ

“หาคนที่เข้าใจความละเอียดอ่อนตรงนี้ยากมาก แต่เควินเข้าใจทันที เราวิดีโอคอลกัน จากนั้นผมบินไปหาที่นู่น เหมือนเควินมีไอเดียแบบนี้อยู่แล้ว รอคนมามอบโจทย์นี้ให้ ที่มาเลเซียเองไม่เคยมีนักพัฒนาเจ้าไหนมาขอให้ทำ ซึ่งมันก็สร้างความประหลาดใจให้ทั้งผมและเขา

“เควินถามผมว่า บ้านของคุณคืออะไร และอะไรที่ขาดหายไปจากคอนโดฯ ทั่วไป ผมก็บอกไปว่า เนี่ย ผมต้องอยู่ห้องแอร์ตลอดเวลา ทำกับข้าวไม่ได้ รู้สึกว่าลูกผมนั่งพื้นมองไปเพดาน ได้แต่ยืนมองต้นไม้ในสวนลุมพินีจากห้องมีกระจกกั้น สิ่งที่ขาดไปคือเราไม่ได้ใกล้ชิดกับธรรมชาติเลย เหมือนถูกบล็อกอยู่ในห้องกระจก สิ่งที่เราพูดไปมันคือเซนส์ของบ้าน ไม่ใช่หินนำเข้า ไม่ใช่เพดานสูง ไม่ใช่ผนังกระจก พอคุยกันแล้วเข้าใจ วันรุ่งขึ้นเขาก็สเก็ตช์ให้ดูเลย ซึ่งหน้าบ้าน หลังบ้าน และบ้านสองชั้น กลายเป็นคอนเซปต์ตั้งแต่อาทิตย์แรกเลยนะครับ และใช้เวลาอีกหนึ่งปีใส่รายละเอียดการดีไซน์ ว่าโครงสร้างจะเป็นลักษณะอย่างไร งานระบบจะเดินแบบไหน และใช้เวลาก่อสร้างอีกสามปี”

อีกหนึ่งเรื่องที่ทำให้ WINDSHELL พิเศษไม่เหมือนโครงการใดๆ คือการออกแบบอาคาร ซึ่งเจาะจงเฉพาะกับที่ดินผืนนี้เท่านั้น ทั้งการหันหน้ารับทิศทางลมได้ตลอดทั้งปี การวางแปลนห้องและหน้าต่างเพื่อควบคุมการหมุนเวียนอากาศ แสงธรรมชาติจากการขึ้นและตกของดวงอาทิตย์ วิวที่เปิดรับจากทั้งสองฝั่ง รวมทั้งความเป็นบ้านท้ายซอย

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

“มันจะไม่ใช่แบบนี้เลยถ้าเราไปทำอย่างนี้กับที่อื่น ประเทศมีฤดูหนาวทำไม่ได้แน่นอน เพราะเราเน้นการเปิดโล่ง Cross Ventilation ก็เหลือแค่เมืองร้อนชื้น ซึ่งมีหลายประเทศ แต่ที่อื่นทำไม่ได้ ด้วยผังเมืองไม่เหมือนเรา อย่างสิงคโปร์หรือมาเลเซียที่ความเจริญไม่ได้กระจุกอยู่ในตัวเมือง เดินทางไกลแต่รถไม่ติด เขาซื้อบ้านก็ได้ไม่ต้องมาอยู่บนตึก และสาธารณูปโภคหลายๆ อย่างของกรุงเทพฯ ก็เป็นโจทย์ทำให้เกิดโครงการนี้ในแนวคิด Tropical Stacking Home”

ความโชคดีของที่ดินผืนนี้คือด้านหลังโครงการติดซอยเก่งชวน ส่งให้บ้านแนวตั้งหลังนี้ไม่เจอความพลุกพล่าน และมองเห็นร่มไม้ใหญ่จากบ้านเก่าแก่ตลอดทั้งเส้น

“เป็นอีกเหตุผลที่ไปทำที่อื่นไม่ได้ เนื่องจากบริบทของซอยเก่งชวนเอง เมื่อเดินลงไปก็จะเห็นต้นไม้ นก คนกวาดถนน คนออกกำลังกาย เรียกลูกให้เอาจักรยานมาฝึกขี่ บอกให้พี่เลี้ยงเดินไปซื้อก๋วยเตี๋ยวหน้าปากซอยได้” คุณโชติพลเล่าบริบทรอบๆ ที่เติมเต็มคำว่าบ้านท้ายซอยอย่างชัดเจนที่สุด

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน
WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

บ้านคือตัวตนของคนอยู่

หากไม่กล่าวถึงสิ่งสะดุดตา เป็นที่ฮือฮาอย่างตัวสถาปัตยกรรมทั้งภายนอกและภายในที่เปลือยเปล่าเผยสัจจะวัสดุ เห็นจะไม่ได้

เขาว่าการไม่ปกปิดพื้นผิวใดๆ เป็นลายเซ็นของสถาปนิกที่เชื่อว่าตัววัสดุมีเสน่ห์ในตัวเองอยู่แล้ว

“สมัยนี้ตึกหรือห้างร้านเน้นโชว์รูปลักษณ์ภายนอก สำหรับผม รูปลักษณ์ภายนอกก็เหมือนคนที่แต่งตัวใส่สูท ผู้หญิงใส่เดรสแต่งหน้าจนดูดี เรารับรู้และมองความสวยงามจากลักษณะภายนอกพวกนั้น แต่เนื่องจากโครงการนี้เป็นบ้าน ผมคิดว่ามันมีความหมายลึกซึ้งกว่านั้น เป็นสิ่งที่เรารักมันจริงๆ คำว่าบ้านเหมือนกับร่างกายของเรา ถามว่าถ้าคุณมีลูก อยากให้เขาเกิดมาแต่งตัวเก่งหรืออยากให้แข็งแรง คำว่าแข็งแรงแน่นอน โครงสร้างกระดูกแข็งแรง อวัยวะภายในแข็งแรง ปอดทำงานดี ทุกอย่างทำงานดี คุณคงกังวลแค่นั้น พอลูกคุณโตเป็นผู้ใหญ่ เขาอยากแต่งตัวยังไง คุณคงไม่ได้ให้ความสำคัญมาก เพราะอย่างน้อย คุณคงมั่นใจแล้วว่าคุณเลี้ยงมาหรือผมสร้างตึกนี้มา โครงสร้างพื้นฐานมันแข็งแรง ส่วนที่เหลือเป็นอิสระของคนอยู่”

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

กำแพงทั้งหมดเป็นโครงสร้างเป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก (Shear Wall) ใช้รับน้ำหนักแทนคานและเสา ส่วนข้อดีที่ 1 ซึ่งพ่วงมากับความงาม คือจัดการง่ายและลดค่าใช้จ่ายที่ไม่จำเป็น เช่น การทาสีหรือทาซ้ำเมื่อลอกร่อน

“เหมือนคุณหุ่นดีอยู่แล้ว คุณก็โชว์ได้ ไม่ต้องไปปิดอะไรมาก งานระบบเราก็เดินไว้เปลือยๆ ตามคอนเซปต์ของเควิน ซึ่งยากมาก เป็นงานท้าทายสำหรับผู้รับเหมาด้วยที่ทำให้มันเรียบร้อยและใช้งานได้จริง เราเช็กอยู่ตลอดว่าถูกต้องไหม การเดินระบบน้ำ ไฟ ท่อ ขัดกันหรือเปล่า ถ้าขัดก็ต้องเปลี่ยนรูทใหม่ และถ้ามีอะไรรั่วหรือไม่ฟังก์ชัน ก็ไม่ต้องรื้อฝ้า ไม่ต้องนั่งหา มันก็ฟ้องตรงนั้นเลย” คุณโชติพลอธิบายอย่างเห็นภาพ

ข้อดีที่ 2 ซึ่งพ่วงมากับความสูงจากพื้นถึงเพดาน 7 เมตร คือพื้นที่โล่งกว้างให้แต่ละคนวางแปลนห้อง ใส่ตัวตนลงไปได้เต็มที่ 

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน
WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

 “ที่ขายเป็นห้องเปล่า (Bare Shell) ผมว่าคำว่าดีไซน์หรืออินทิเรียคือแฟชั่น โดยพื้นฐานแล้วมันไม่มีอะไรผิด สิ่งที่ผมต้องการหรือคิดว่าดีอาจไม่ใช่รูปแบบชีวิตของแต่ละคน เพียงแต่เราสร้างความมั่นใจว่าเราได้ให้บ้านที่ดีและยืดหยุ่นที่สุดแล้ว

“ผมมีลูกสามคน พื้นที่ใช้สอยของผมคงไม่เหมือนคู่รักที่มีหมาหนึ่งตัว หรือคนที่ทำอาหารทุกวันกับไม่เคยทำเลย คนที่ชอบทำงานที่บ้าน คนที่ชอบความเป็นส่วนตัวกับคนที่ชอบปาร์ตี้ทุกอาทิตย์ ทุกคนใช้พื้นที่ต่างกัน พอเป็นบ้านเปล่า แต่ะละคนก็ตกแต่งตามรสนิยมส่วนตัวและความต้องการของตัวเองได้”

คุณโชติพลยังเล่าต่ออีกว่า การขายเป็นห้องเปล่าๆ บางคนก็เข้าใจ แต่คนจำนวนมากก็ไม่เก็ต จึงต้องทำห้องตัวอย่างให้เห็นว่าจะออกมาเป็นบ้านหน้าตาแบบไหนได้บ้าง และถ้ามีแบบในใจแล้ว ก่อนลงมือตกแต่ง ต้องเอามาให้เขาช่วยดูว่ากระทบกับโครงสร้างและงานระบบที่วางไว้ไหม

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน
WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน
WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

บ้านคือชีวิต

หลายคนอาจตีความที่นี่ว่าต้องความหรูหราด้วยวัสดุ ของตกแต่ง หรือการบริการอย่างที่คุ้นเคย แต่คุณโชติพลกลับตีความคำว่าหรูหรา หรือ Luxury ในอีกรูปแบบหนึ่ง

สิ่งที่เจ้าของบ้านหลังสูงใหญ่นี้ คิดต่าง ทำต่าง และตั้งใจใส่ลงไป คือพื้นที่ที่คุณภาพ เรียบง่าย ฟังก์ชั่นที่ลงตัว งานระบบที่ดี มีความสงบและความเป็นส่วนตัว รวมถึงธรรมชาติรอบๆ ตั้งแต่สวนหย่อม ต้นไม้เก่าในโครงการที่เก็บไว้ไม่ตัดเลยสักต้นและยังเพิ่มเข้ามาอีกนับร้อย โดยเฉพาะเรื่องแสงและลมที่ออกแบบเพื่อถ่ายเทอากาศให้การอยู่อาศัยสบายที่สุด

นั่นเป็นความหรูหราที่ได้ใกล้ชิดธรรมชาติ และเป็นความเรียบหรูในมุมมองของเขามากกว่า

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

รายละเอียดเล็กๆ อีกอย่างที่เราชอบมากและไม่อาจมองข้ามอยู่ที่ล็อบบี้ ซึ่งประดับด้วยภาพถ่ายของ ดุสิต เสมาเงิน

“ตรงนั้นคงคล้ายๆ ห้องเปล่าที่เราขาย ซึ่งผมพยายามไม่หยิบยื่นว่านี่คือสิ่งที่สวย แต่คิดว่าตกแต่งสถานที่ยังไงให้ดูเรียบร้อย แทนที่จะเป็นอาร์ตเวิร์ก เป็นภาพวาด หรือรูปภาพ มันก็ไม่ต้องมีเหตุผลมาก มีข้อเท็จจริงอยู่แล้วในตัวรูป ซึ่งเป็นอีกมุมมองหนึ่งของกรุงเทพฯ ผมได้ยินมาว่าเขาเดินไปสลัมหรือทุกที่แล้วถ่ายรูป ผมเองแทบไม่ได้ไปในที่แบบนั้นเลย ทำให้เราคิดว่า กรุงเทพฯ ไม่ได้แคบ ไม่มีได้มีมิติเดียว มีชีวิตอีกด้านหนึ่งที่คนที่นี่ไม่ได้รู้ ไม่ได้เห็น มันเป็นสิ่งที่เตือนเรา คนในตึกนี้หรือลูกผมเอง ว่าอย่าคิดว่ามึงอยู่บนสวรรค์นะเว้ย กรุงเทพฯ มีอย่างอื่นที่ไม่ได้สวยงาม จริงๆ ผมอยากเก็บไว้เตือนตัวเองว่าควรใช้ความโชคดีให้เป็นประโยชน์กับสังคม ไม่ใช่หลุดไปกับความโชคดี โดยที่ไม่รู้ตัวเลยว่าที่อื่นเป็นยังไงบ้าง หรือมีอะไรลึกซึ้งไปกว่านั้น อาจจะไม่ได้มีใครเก็ตตรงนี้ด้วยซ้ำ”

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

เพราะเชื่อว่าบ้านแสดงความสัมพันธ์ของคนกับพื้นที่ และมีผลต่อคุณภาพชีวิต จึงไม่ลืมมอบสิ่งซึ่งเติมเต็มชีวิตในบ้านให้สมบูรณ์ ทั้งครัวไทยที่ใช้แก๊ส ระเบียงพักผ่อน และสวนหน้าบ้านพร้อมต้นไม้ใหญ่ ประตูบ้านเฟี้ยมสูง 5 เมตรให้แสงส่องสว่างและมองเห็นวิวรอบๆ รวมถึงอนุญาตให้เลี้ยงสัตว์ สมาชิกในครอบครัวสำหรับบางคน

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน
WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

“ผมอยากให้ที่นี่เป็นบ้าน เป็นพื้นที่ใช้ชีวิตของคุณ

“ถ้านั่งตรงโต๊ะนี้แล้วเปิดหน้าต่างทั้งหมด เห็นภรรยาและลูกเราอยู่ห้องนู้น ผมว่ามันเป็นสเปซที่มีคุณภาพมากกว่าคอนโดฯ ทั่วไป หรือบ้านหลังใหญ่ที่คุณเข้าไปถึงปุ๊บ ต่างคนต่างหายไปหมดเลย มองออกไปไม่มีใคร ที่นี่ต่อให้มันใหญ่ แต่มีคุณภาพของพื้นที่ มีสัดส่วนที่ไม่ได้ทำให้คุณหายไปในพื้นที่ของคุณคนเดียว มีการเชื่อมโยงกันให้คุณได้ใกล้ชิดกับคนในบ้านผ่านการมองเห็น”

เรื่องราวเหล่านี้คือสิ่งที่คุณโชติพลบอกว่าเป็นรายละเอียดที่ทำการตลาดไม่ได้ ต้องลองสัมผัสด้วยตัวเอง

ก่อนกลับ เราเดินสำรวจบ้านตัวอย่างทั้งสามที่ตกแต่งไม่เหมือนกันเลยสักหลัง และลองจินตนาการว่าถ้าได้เป็นเจ้าของจะตกแต่งแบบไหน มีห้องอะไรบ้าง พลางนึกถึงคำพูดที่คุณโชติพลทิ้งท้าย ก็อดเห็นด้วยไม่ได้ว่า

“การที่คุณตื่นเช้ามา หรือกลับมาจากที่ทำงาน แล้วใช้เวลาที่เหลือทั้งคืนกับสถานที่ที่หนึ่ง มันมีผลกับคุณในวันถัดไปอย่างแน่นอน”

WINDSHELL โครงการบ้านแนวตั้งเดียวของไทยที่ออกแบบให้รับลมธรรมชาติตลอดปีและมีพื้นที่หลังบ้าน

Writer

ปาริฉัตร คำวาส

อดีตบรรณาธิการสื่อสังคมและบทความศิลปวัฒนธรรม ผู้เชื่อว่าบ้านคือตัวตนของคนอยู่ เชื่อว่าความเรียบง่ายคือสิ่งซับซ้อนที่สุด และสนใจงานออกแบบเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดี (กับเธอ)

Photographer

มณีนุช บุญเรือง

ช่างภาพสาวประจำ The Cloud เป็นคนเชียงใหม่ ชอบแดดยามเช้า การเดินทาง และอเมริกาโน่ร้อนไม่น้ำตาล

หมู่บ้าน

แนวคิดของผู้สร้างที่อยู่อาศัยเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีให้ผู้อยู่

“คุณอยากสนิทกับเพื่อนบ้านหรือเปล่า?”

เช้าเดินไปซื้อกับข้าวกับพี่ข้างบ้าน บ่าย ๆ ไปธุระก็ฝากลูกไว้กับป้าบ้านตรงข้าม พลบค่ำตั้งวงนั่งเล่นกีต้าร์ร้องเพลงในซอย

เขาว่ากันว่ามนุษย์เป็นสัตว์สังคม แต่ไหนแต่ไร เผ่าพันธุ์ของพวกเรามักจะรวมตัวตั้งถิ่นฐานเป็นกลุ่มเป็นก้อน ญาติพี่น้องอยู่ด้วยกัน คนเชื้อสายใกล้เคียงกันอยู่ด้วยกัน

เวลาผ่านไป ความเป็นเมืองและเทคโนโลยีคืบคลานเข้ามาในหลายพื้นที่ เราจึงดำรงชีวิตกันอย่างปัจเจกชนมากขึ้น มากเสียจนเราอาจไม่รู้ด้วยซ้ำว่าคนข้างบ้านชื่ออะไร ตรงกันข้าม เราอาจสนิทชิดเชื้อกับเพื่อนที่อาศัยอยู่ห่างไป 100 กิโลเมตรมากกว่าเสียอีก

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

“เราสนใจแนวคิดเรื่องชุมชนมาตั้งแต่เริ่มตั้งสถาบันครับ” ทวี เรืองฉายศิลป์ จากสถาบันอาศรมศิลป์เล่าย้อน

“จนกระทั่งปี 2010 เราริเริ่มโครงการ Co-housing ‘บ้านเดียวกัน’ ขึ้น” เขาพูด Co-housing ที่ว่า หมายถึงชุมชนที่เกิดขึ้นโดยผู้คนที่ตั้งใจจะอาศัยอยู่ร่วมกัน มีกลุ่มบ้านส่วนตัวรายล้อมพื้นที่ส่วนกลางที่ใช้ร่วมกัน “ตอนนั้นแนวคิดเกี่ยวกับการสร้างชุมชน หรือคำว่า Co-housing เป็นที่รับรู้ขึ้นในไทยมากกว่าสมัยก่อนหน้า แต่ก็ยังไม่ได้แพร่หลายเป็นวงกว้างในสังคม แม้จะมีโครงการบ้างแล้วก็ตาม”

วันนี้ กลุ่มสถาปนิกจากสถาบันอาศรมศิลป์ ภาณุมาศ ชเยนทร์, ธนา อุทัยภัตรากูร, ปิยะ พรปัทมภิญโญ, วริศรา ไกรระวี, ทวี เรืองฉายศิลป์ และ ยิ่งยง ปุณโณปถัมภ์ จะมาพูดคุยเกี่ยวกับ ‘Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp’ โปรเจกต์ใหม่ที่กำลังเปิดรับสมัครสมาชิก ซึ่งคล้ายจะเป็นหนังภาคต่อของบ้านเดียวกันเมื่อ 10 กว่าปีก่อน แต่แตกต่างด้วยวันเวลา สังคม และความเข้าใจของคนสมัยใหม่ที่เพิ่มมากขี้น

ถึงเวลาแล้วที่ ‘เชียงดาว’ เมืองธรรมชาติสวยแห่งเชียงใหม่จะมีชุมชนที่ผู้คนต่างที่มาร่วมกันสร้าง

Co-housing ที่พวกเขากำลังปลุกปั้นกันในครั้งนี้ ไม่ได้เป็นการปฏิเสธสังคมที่วิวัฒน์ไปข้างหน้า หากแต่เป็นอีกลักษณะของการอยู่อาศัย ที่จะเป็นตัวเลือกที่น่าสนใจสำหรับสังคมไทยต่อไปได้

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp
สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

มองหาความเป็นไปได้

“Co-housing เกิดจากกลุ่มคนที่ไม่ได้อยู่ด้วยกันมาก่อน แต่อยากอยู่ร่วมกันเป็นชุมชน เลยมาร่วมกันออกแบบที่อยู่อาศัยของตัวเอง” ยิ่งยงเริ่มอธิบายนิยามของลักษณะการอยู่อาศัยที่ยังไม่มีคำแปลตายตัวในภาษาไทย

“จริง ๆ มีได้หลายรูปแบบเลยนะครับ” ทวีเล่าด้วยน้ำเสียงกระตือรือร้น “จะเป็นแก๊งเพื่อนที่รู้จักกันอยู่แล้วก็ได้ หรือเป็นญาติพี่น้องที่ชวนกันไปอยู่ก็ได้ครับ คล้าย ๆ ครอบครัวขยายในอดีต แต่แนวคิดการอยู่ร่วมกันในรูปแบบนี้ เปิดโอกาสว่าไม่จำเป็นต้องเป็นเครือญาติกัน แค่มีความสนใจบางอย่างตรงกันก็อยู่อาศัยร่วมกันได้”

“Co-housing แตกต่างจากบ้านจัดสรรตรงเราเลือกคนที่จะมาอยู่ด้วยกันได้” ภาณุมาศพูดถึงข้อดี “ถ้าเราซื้อบ้านจัดสรร ก็แค่เดินดูบ้านที่อยากได้ทำเลนั้น ๆ แล้วไปวัดดวงกันว่า คนที่อยู่ในซอยย่อยเดียวกับเรา ข้างบ้านเราจะเป็นใคร แต่พอเราทำแบบนี้ เราได้คุย ได้รู้จักกันก่อน และลดต้นทุนการผลิตด้วยการแชร์พื้นที่ส่วนกลางบางส่วนร่วมกันได้”

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

แนวคิด Co-housing ถือกำเนิดครั้งแรกที่เดนมาร์ก ในช่วงปี 1970 โดยเริ่มที่ Saettedammen เป็นแห่งแรก จากนั้นก็ออกเดินทางไปสู่ประเทศอื่น ๆ ที่มาที่ไปของแนวคิดนี้คือ มีคนบางกลุ่มเชื่อว่าธรรมชาติของมนุษย์ต้องการอยู่ร่วมกัน จึงเริ่มรวมกลุ่มเพื่อสร้างชุมชน การรวมกลุ่มนี้ตอบโจทย์พวกเขาหลายอย่าง ทั้งในแง่ของวิถีชีวิตที่ช่วยเหลือเกื้อกูลกัน จิตวิญญาณของการอยู่อาศัย การแชร์ทรัพยากร-สิ่งอำนวยความสะดวกร่วมกัน และในแง่เศรษฐกิจ ช่วยทำให้แต่ละคนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นไปพร้อม ๆ กับประหยัดค่าใช้จ่าย

หลายปีต่อมา จากโลกตะวันตกก็มาสู่เอเชีย Co-housing เริ่มเกิดขึ้นทั้งในจีน ญี่ปุ่น รวมถึงในประเทศไทย อาศรมศิลป์เองก็ริเริ่มโครงการ ‘บ้านเดียวกัน’ ขี้นมาในรูปแบบ Co-housing แม้ว่าแนวคิดในลักษณะนี้จะยังเป็นเรื่องใหม่ที่คนไทยไม่คุ้นชินก็ตาม พวกเขาคิดว่าสังคมไทยมีประสบการณ์ร่วมกันที่ว่าสมัยก่อนก็อยู่ร่วมกันเป็นครอบครัวขยาย อยู่กันเป็นชุมชน จึงน่าจะประยุกต์รูปแบบของ Co-housing เข้ามาใช้ได้

ถึงตรงนี้เราก็ตั้งข้อสงสัยว่า แนวคิดแบบ Co-housing นั้นดูจะแตกต่างจากการอยู่ร่วมกันของชุมชนไทยสมัยก่อนไหมนะ แถมวิถีชีวิตคนในปัจจุบันก็เปลี่ยนไปมากด้วย

“เราไม่ได้คิดว่าอยากเอาของไทยสมัยก่อนกลับมา” ยิ่งยงอธิบายให้ชัดเจน “เราแค่คิดว่าความเป็นชุมชนไทยน่าจะฝังอยู่ใน DNA ความทรงจำ หรือความรู้สึกนึกคิดของเรา มันน่าจะมีต้นทุนที่เอาเรื่องนี้กลับมาได้”

“แล้วถ้านำ Co-housing เข้าไปอยู่ในแนวคิดของธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ มันน่าจะตอบโจทย์ความต้องการของสังคม” ซึ่งโครงการบ้านเดียวกันนี้ เป็นทั้งวิทยานิพนธ์ของนักศึกษาปริญญาโท สถาบันอาศรมศิลป์ และเป็นทั้งโครงการที่ลงทุนจริง สร้างจริง มีผู้คนเข้าไปอยู่อาศัยด้วยกันจริง ๆ

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp
สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

บทเรียนจากบ้านเดียวกัน

‘บ้านเดียวกัน’ เป็นชื่อโครงการที่เป็นร่มใหญ่ ซึ่งมีโครงการย่อยในหลายรูปแบบ โครงการหนึ่งเป็นกลุ่มบ้านที่ออกแบบให้พี่น้องที่เคยอยู่ด้วยกันตอนเด็ก ได้กลับมารวมตัวกันอีกครั้งในวัยชรา โครงการหนึ่งก็เป็นหมู่บ้านใกล้ที่ทำงานของเหล่าพนักงาน มีกระบวนการให้แต่ละคนออกแบบวิถีการอยู่อาศัยร่วมกัน อีกโครงการหนึ่งเป็นกลุ่มบ้านของผู้ปกครอง-เด็กโรงเรียนรุ่งอรุณ ที่ต้องการอยู่ใกล้โรงเรียน และสุดท้ายคือโครงการคอนโด Low-rise 8 ยูนิตย่านลาดพร้าว

สังเกตได้ว่า Co-housing ในความหมายของอาศรมศิลป์ ไม่ค่อยจำกัดรูปแบบอาคารเท่าไหร่ กลับกันคือ พวกเขาพยายามผลักดันให้เกิดความหลากหลายขึ้น โดยมีแนวคิดของการอยู่ด้วยกัน เกื้อกูลกัน แชร์ทรัพยากรซึ่งกันและกันเป็นจุดร่วม

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp
สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

“บ้านเดียวกัน มีบางโครงการที่ก่อสร้างจนสำเร็จ ในขณะที่บางโครงการก็ไม่” ยิ่งยงว่า

เป็นเรื่องปกติที่ระหว่างกระบวนการจะมีการเปลี่ยนหน้าสมาชิก เมื่อเงื่อนไขในชีวิตของบางคนเปลี่ยน ก็ต้องมีการหาสมาชิกใหม่มาแทนให้ครบ ทำให้ไม่ใช่ทุกโครงการจะประสบความสำเร็จจนได้ก่อสร้างจริง

“ตอนนั้นเราสรุปบทเรียนอยู่ 2 เรื่อง” ยิ่งยงสะท้อนหลังจากที่ผ่านเวลานั้นมาราวสิบปี

“อย่างแรกคือทักษะการคลี่คลายความขัดแย้ง การอยู่บนความแตกต่างของคนไทยที่ยังไม่มากพอ”

“บทเรียนที่ 2 คือ ยุคนั้นมันมีข้อจำกัดในการสื่อสาร ตอนทำบ้านเดียวกัน ช่องทางการสื่อสาร โซเชียลมีเดียยังไม่แพร่หลาย” เราคิดตาม ใช่ แม้ในปี 2010 จะมีอินเทอร์เน็ตใช้แล้ว แต่ก็ต้องยอมรับว่าผู้คนทุกเพศทุกวัยไม่ได้ไลน์หากันเช้าเย็นอย่างถนัดมือเหมือนทุกวันนี้

นอกเหนือจาก 2 เรื่องที่มีปัจจัยมาจาก ‘คน’ ก็มีเรื่องการประชาสัมพันธ์อีกเรื่องที่ยิ่งยงได้สะท้อนออกมา

“ตอนนั้นเราประชาสัมพันธ์โครงการผ่านช่องทางเดียวกับตลาดทั่วไปเลย ออกงานแฟร์ โปรโมตแบบโครงการบ้านอสังหาริมทรัพย์เลยครับ” สถาปนิกจากอาศรมศิลป์พูด “เราคิดว่าเราประชาสัมพันธ์โครงการไปไม่ถึงกลุ่มเป้าหมายของเราจริง ๆ คนไม่ค่อยรู้กัน ทีนี้พอมีการเปลี่ยนแปลงเกิดขึ้นระหว่างกระบวนการ ก็หาคนเข้ามาทดแทนเพื่อไปต่อไม่ได้”

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

ครั้งใหม่ที่เชียงดาว

จนเมื่อปี 2021 มาถึง ก็มีสมาชิกในกลุ่มมะขามป้อมที่เชียงดาว ต้องการขายที่ดินขนาดประมาณ 5 ไร่ เพื่อหารายได้สนับสนุนกิจกรรมเพื่อสังคม ด้วยมิตรภาพที่มีให้กันมาอย่างยาวนานของสมาชิกท่านนั้นและ แบน-ธีรพล นิยม ผู้ก่อตั้งสถาบันอาศรมศิลป์ ประกอบกับเห็นว่าเป็นการนำเงินไปใช้ประโยชน์กับกิจกรรมทางสังคม แบนจึงรับซื้อไว้ด้วยความเต็มใจ ซึ่งเมื่อเขาได้ไปดูที่ดินด้วยตาของตัวเอง ก็เล็งเห็นว่าที่ดินน่าจะมีศักยภาพในการขับเคลื่อนให้เกิดชุมชนแห่งการแบ่งปันและเกื้อกูลอย่าง Co-housing ได้

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

“มันเป็นจังหวะที่เรารู้สึกว่า ผ่านมา 10 ปี สังคมก็เปลี่ยนไป สมัยนู้นตอนพูดว่า Co-housing เป็นสิ่งที่เฉพาะกลุ่มมาก ๆ แต่ยุคนี้คนทั่วไปเริ่มรู้จักแล้ว กลุ่มคนที่มีความต้องการเฉพาะก็มีมากขึ้น โซเชียลมีเดียเองก็เข้าถึงกลุ่มคนได้หลากหลายมากขึ้น เราเลยอยากทดลองดูว่า ถ้าเอาแนวคิดนี้มาทำในยุคสมัยนี้จะเกิดขึ้นจริงได้ไหม”

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

ไซต์นี้อยู่ทางด้านทิศตะวันออกของตัวเมืองเชียงดาว มีท้องไร่ท้องนา มีทุ่งน้ำนูนีนอยอยู่ใกล้ ๆ ดอยหลวงเชียงดาวซึ่งมองได้จากไซต์ ก็เป็นพื้นที่ที่ยูเนสโกเพิ่งประกาศให้เป็นพื้นที่สงวนทางชีวมณฑลแห่งล่าสุดของประเทศไทย เพราะตีนดอยเป็นเขตร้อน และบนดอยเป็นเขตอบอุ่น ทำให้พืชพรรณและสัตว์ต่าง ๆ ที่นี่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวมาก

ย่านนั้นเป็นพื้นที่ที่คนหลงรักเชียงดาวเข้ามาลงหลักปักฐานกัน โดย ‘Makhampom Art Space’ ของกลุ่มละครมะขามป้อม และ ‘มาลาดาราดาษ’ ที่เปิดเวิร์กชอปเกี่ยวกับศิลปะ เป็นหนึ่งในกัลยาณมิตรที่อยู่ในชุมชนนั้น การรวมตัวกันของทุกคนก็มีข้อดี ทำให้ได้พึ่งพาอาศัยกัน และที่สำคัญคือได้ใช้สาธารณูปโภคร่วมกันด้วย

เมื่อคิดภาพตามที่ยิ่งยงเล่า ทั้งวิวท้องนากว้างใหญ่ วิวภูเขาสวย ๆ ทั้งสังคมโดยรอบและกิจกรรมที่เกิดขึ้น ตัวเราเองก็คงมีความสุขทีเดียวที่ได้ใช้ชีวิตอยู่ในบรรยากาศแบบนั้นทุกวัน

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

ขยับทีละขั้นตอน

การที่ Co-housing สักที่จะเป็นรูปเป็นร่างขึ้นมาได้ (รวมถึงที่เชียงดาวนี้ด้วย) จะต้องมีกระบวนการที่ประกอบไปด้วย 3 ขั้นตอนหลัก ๆ

ขั้นตอนแรกก็คือ การรวมกลุ่ม (Forming Group)

ทวีเล่าว่า ตอนที่เดนมาร์กเริ่มมี Co-housing ในยุค 60 – 70 เขาจะเริ่มจากการรวมกลุ่มสมาชิกที่คิดแบบเดียวกัน จากนั้นก็ศึกษาความเป็นไปได้ในการลงทุนด้วยการปรึกษานักอสังหาริมทรัพย์ นั่นคือเริ่มต้นด้วยการไม่มีที่ดิน

“โดยทั่วไป บางโครงการก็เริ่มต้นโดยไม่มีสถาปนิก อย่างโครงการหนึ่งที่เราทำอยู่ ชื่อว่า ‘สวนปันสุข’ เป็นกลุ่มเพื่อนวัยเกษียณที่เชียงใหม่อยากสร้างบ้านอยู่รวมกันในช่วงบั้นปลายชีวิต ซึ่งเริ่มจากเขามีที่ดินที่หางดง แล้วหาสมาชิกกันเอง พอเขาหาข้อมูล ก็เจอโครงการบ้านเดียวกันแล้วติดต่อเรามาโดยตรง” แต่สำหรับโปรเจกต์เชียงดาวของอาศรมศิลป์นั้น เริ่มมาด้วยที่ดินและสถาปนิก ก่อนที่จะเสาะหาสมาชิกมาร่วมแก๊ง

“ทุกวันนี้ในบางประเทศ จะมีพวกเว็บไซต์กลางของ Co-housing อยู่ค่ะ” วริศราพูดขึ้นมา “เราเข้าไปเริ่มโปรเจกต์ได้ บอกคร่าว ๆ ว่าอยากอยู่ย่านตรงไหน และอยากให้บ้านของเราเน้นไปที่อะไร”

วริศราบอกว่าส่วนหนึ่งที่สำคัญของการรวมกลุ่ม คือการตั้งวิสัยทัศน์ (Vision) เพื่อเรียกคนที่เหมือน ๆ กันมารวมตัวกัน แล้วเธอก็ยกตัวอย่างวิสัยทัศน์ที่กลุ่มอื่น ๆ เคยตั้ง อย่างเช่นที่เดนมาร์ก มีกลุ่มที่รวมตัวสร้าง Co-housing จากไอเดียว่า ‘เด็ก 1 คนไม่ควรถูกเลี้ยงมาด้วยพ่อแม่คู่เดียว’ และ ‘ผู้หญิงไม่ควรต้องเลือกระหว่างเลี้ยงลูกหรือไปทำงาน’ ซึ่งที่นั่นก็เป็นสังคมของคนมีลูก ที่ช่วยกันดูแลลูกได้เป็นอย่างดี นอกจากนี้เธอยังพูดถึง Co-housing ที่เยอรมนี ที่เน้นเรื่องการประหยัดพลังงาน ซึ่งเมื่อคนที่มีอุดมการณ์เดียวกันมาอยู่รวมกันแล้ว ก็ทำให้ต้นทุนถูกลง

วิสัยทัศน์ไม่จำเป็นต้องซับซ้อน หากจะกำหนดกว้าง ๆ ว่าเป็นเรื่องเกษตร พลังงาน สังคม ก็ไม่มีปัญหา เป็นไปตามความสนใจของสมาชิกแต่ละกลุ่ม

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

ได้สมาชิกกันแล้ว ขั้นตอนต่อมาก็คือ กระบวนการออกแบบ (Design Process) ขั้นตอนนี้นี่แหละที่เราคิดว่าสนุกและคงวุ่นวายใช่เล่น โดยเฉพาะเมื่อเหล่าสมาชิกไม่ได้รู้จักมักจี่กันมาก่อน

สิ่งแรกที่พูดคุยกันในขั้นนี้คือการออกแบบวิถีชีวิต ทั้งเรื่องส่วนตัว และเรื่องส่วนรวม ซึ่งเรื่องเหล่านี้จะมากับบุคลิก นิสัย ความชอบ หรืออาชีพของสมาชิกของแต่ละคน จากนั้นก็ถกกันเรื่องสภาพแวดล้อม ว่าอยากให้ Co-housing ที่จะสร้างนี้หน้าตาเป็นอย่างไร แล้วปิดท้ายด้วยเรื่องของการศึกษากฎหมาย กรรมสิทธิ์ และข้อตกลงของการอยู่ร่วมกัน

“อย่างของบ้านเดียวกัน 2 ที่เป็นของผู้ปกครองและเด็กโรงเรียนรุ่งอรุณ เราก็เริ่มจากนัดกินข้าวกันก่อน” ทวีเริ่มยกตัวอย่างถึงขั้นตอนกระบวนการออกแบบที่เคยเกิดขึ้นกับเคสเก่า เขาบอกว่าการกินข้าวร่วมกันนั้นสำคัญ เพราะถือเป็นการทดลองใช้ชีวิตร่วมกัน แม้แต่การเอาน้องหมามาทำความคุ้นเคยก็สำคัญไม่แพ้กัน (บางคนเขาก็กลัวหมานะ)

“ตอนนั้นเราให้แต่ละคนพรินต์รูปบ้านมาคุยกัน ส่วนเด็ก ๆ ก็จะเป็นเวิร์กชอปให้วาดรูปบ้าน

“การเอาบ้านมาคุยกันมันเป็นเหมือนกระบวนการที่ได้รู้จักกันมากขึ้น เหมือนเล่าว่าบ้านในฝันของเรามันมีวิถีชีวิตยังไง เราก็จะเห็นจุดร่วมและจุดต่าง โดยโครงการบ้านเดียวกัน 2 จุดร่วมของเขาคืออยากให้ชุมชนตรงนี้เน้นเรื่องธรรมชาติ”

ธนาสรุปการพูดคุยของโครงการนี้ว่า ทำให้ได้ข้อตกลงเรื่องพื้นที่สาธารณะที่จะใช้ร่วมกัน อย่างชานไม้หลังบ้านริมน้ำตลอดแนว และการกำหนดพื้นที่จอดรถ ซึ่งการกำหนดพื้นที่สาธารณะนั้นเป็นไปได้หลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับความเห็นชอบของสมาชิก บางทีก็มีห้องรับแขกกลางไว้ใช้ร่วมกัน บางทีก็มีครัวกลางสำหรับจัดปาร์ตี้สนุก ๆ เชื่อมความสัมพันธ์ คล้าย ๆ กับ Clubhouse ของหมู่บ้านใหญ่

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp
ชานไม้หลังบ้านของ ‘บ้านเดียวกัน 2’
สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

“ในฐานะที่เป็นกระบวนกร เราต้องตั้งคำถามและการดีไซน์ให้ไปสู่คำถามที่เขาไม่กล้าถาม” ภาณุมาศเผยเคล็ด “คือบางทีนั่งอยู่ด้วยกันไม่กล้าถาม เราก็ต้องเป็นคนถามให้ว่า ที่คนนี้บอกว่าต้องการให้มีสเปซแบบนี้ พี่รู้สึกยังไงบ้าง”

นอกจากนี้พวกเขาก็ย้ำว่า แม้ Co-housing จะเป็นพื้นที่ในการอยู่อาศัยร่วมกัน แต่ก็ต้องแบ่งชัดระหว่างส่วนตัวกับส่วนรวม ไม่คลุมเครือทั้งในแง่การใช้งานในชีวิตประจำวัน และในแง่กรรมสิทธิ์ที่ดิน ซึ่งหากใช้โฉนดร่วมเป็นผืนเดียว สุดท้ายแล้วจะมีข้อจำกัดเกิดขึ้น วันหนึ่งหากใครจะนำบ้านไปจำนองเพื่อกู้เงินทำธุรกิจ ก็จะไม่ยืดหยุ่นมากพอ

เราถามถึงขั้นตอนกระบวนการออกแบบที่จะเกิดขึ้นกับโปรเจกต์เชียงดาว ธนาบอกว่าตอนนี้ได้กำหนดไว้เพียงคร่าว ๆ จะต้องดูก่อนว่าสมาชิกที่มาเป็นแบบไหน แต่ตอนเริ่มทุกคนจะได้เยี่ยมชมโครงการบ้านเดียวกัน พร้อมพูดคุยกับคนที่อยู่จริงมาก่อน เพื่อหาคำตอบว่าบ้านในลักษณะนี้เหมาะหรือไม่เหมาะกับตัวเองกันแน่

“แล้วเราก็ต้องพาเขาไปเชียงดาว ให้เขาเห็นความเป็นกายภาพ และได้ใช้เวลาซึมซับบรรยากาศอย่างน้อย 24 ชั่วโมง ทั้งตอนเช้า หัวค่ำ ตอนพัฒนาแบบร่วมกันจะได้อ้างอิงถึงสิ่งที่มีประสบการณ์ร่วมกันได้” ทวีบอกด้วยว่าเมื่อถึงจุดหนึ่ง สมาชิกก็ควรจะนัดรวมตัวกันเองโดยไม่มีสถาปนิกเป็นระยะ ๆ เพื่อทำความรู้จักกันให้มากขึ้น ก่อนได้เป็นเพื่อน(ร่วม)บ้านกันจริง ๆ

และเมื่อกระบวนการออกแบบจบลงแล้ว ก็ไปถึงขั้นตอนท้ายสุด คือการก่อสร้าง (Construction) ซึ่งหลังจากขั้นตอนนี้ บางกรณีที่สมาชิกยังไม่ครบ อาจต้องมีกระบวนการตามหาสมาชิกที่เหลือผ่านทางช่องทางต่าง ๆ ต่อด้วย

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

พลังวิเศษในผู้คน

ตอนนี้ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp กำลังอยู่ในช่วงเปิดรับสมัครสมาชิกในบ้าน เริ่มมีผู้ที่สนใจพากันยื่นใบสมัคร ทางอาศรมศิลป์ก็ปลื้มใจ และได้ติดต่อกลับไปพูดคุยกับเขาเหล่านั้นเป็นบางส่วนแล้ว 

“มีคนหนึ่งที่เราฟังเขาแล้วรู้เลยว่าเขามีความตั้งใจอยากสร้างชุมชนที่ดีจริง ๆ” ทวีเล่า เมื่อเราถามถึงความประทับใจที่ได้เริ่มทำโปรเจกต์นี้ “จากที่อยู่กันอย่างปัจเจก ผมเชื่อว่าถ้าได้มาที่นี่ทุกคนอาจจะได้มีโอกาสใหม่ ๆ ในชีวิต อาจจะได้ไปทำงานที่นั่น และมีคนในชุมชนที่พร้อมจะซัพพอร์ตกัน”

“อย่างที่เราพูดเรื่องวิสัยทัศน์ไป เรื่องช่วยกันเลี้ยงลูก หรือดูแลกันยามเจ็บป่วย เราว่าการอาศัยอยู่ร่วมกันในรูปแบบนี้ มันน่าประทับใจตรงที่สามารถช่วยแก้ปัญหาสังคมได้ในหลาย ๆ ส่วนค่ะ” วริศราพูดบ้าง

“โครงการนี้มันท้าทายที่จะแสดงให้เห็นพลังของคำว่าชุมชน การที่คนมารวมกัน มันมีพลังในตัวของมันอยู่แล้ว” ปิยะเชื่อแบบนั้น เขาบอกว่า Co-housing ในสังคมไทย อาจชวนให้คนหันกลับมามองพลังของคนตัวเล็ก ๆ ที่รวมกลุ่มกันทำอะไรบางอย่าง สำหรับเขาแล้ว นี่เป็นโครงการที่ท้าทายสำหรับผู้คนที่จะมาสมัครด้วย

พูดถึงความท้าทายของผู้อยู่อาศัยไปแล้ว แล้วอะไรคือความท้าทายสำหรับสถาปนิกล่ะ-เราถามต่อด้วยความอยากรู้

“ในมุมสถาปนิกเรามองเรื่องพื้นที่ เราอยากสร้าง ‘พื้นที่บังเอิญเจอกัน’ สร้างสภาพแวดล้อมที่เอื้อต่อการพบปะ ส่งเสริมความเป็นชุมชน เราต้องคิดว่ากายภาพแบบไหนที่ทำให้คนรู้สึกว่าชีวิตไม่ได้ขาดออกจากกันและดูมีชีวิตชีวา” ปิยะตอบอย่างมุ่งมาด ทำให้ยิ่งยงที่ฟังอยู่เสริมว่า การออกแบบสถาปัตยกรรมไม่ได้เป็นเพียงสิ่งที่ศิลปินหนึ่งคนรังสรรค์ขึ้นมา แต่มันเป็นปฏิบัติการทางสังคม เพราะสถาปัตยกรรมส่งผลต่อชีวิตคนมากกว่าแค่ความสวยงาม

“อาจารย์ที่อาศรมศิลป์ชอบพูดว่า คนสร้างสรรค์สถาปัตยกรรม แล้วสถาปัตยกรรมก็ย้อนกลับมาสร้างความเป็นคนของเรา” ยิ่งยงกล่าว

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

งานครั้งนี้สถาปนิกมีหน้าที่ ‘ฟัง’ เพื่อจับความต้องการของสมาชิกซึ่งเป็นนามธรรม แล้วออกแบบเป็นรูปธรรม เรียกว่าจริง ๆ แล้วสมาชิกเป็นผู้ออกแบบ แล้วสถาปนิกมาร่วมเป็นกระบวนกร ท้ายที่สุดแล้วชาวอาศรมศิลป์ก็อยากให้โปรเจกต์นี้สำเร็จลุล่วง และเป็นต้นแบบให้โปรเจกต์อื่น ๆ ต่อไปในอนาคตได้

“ไม่อยากให้รู้สึกว่าฉันไม่มีพื้นฐานด้านออกแบบ ฉันจะร่วมไม่ได้ เราล้วนมีความเป็นนักออกแบบในตัวอยู่แล้วครับ” ปิยะทิ้งท้ายให้ผู้อ่านทุกคนที่สนใจร่วมเป็นหนึ่งในสมาชิกของ Co-housing หลังใหม่แห่งเชียงดาว

สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp
สนทนากับสถาปนิกอาศรมศิลป์ เปิดแนวคิดและกระบวนการออกแบบโครงการ Chiang Dao Cohousing By Arsomsilp

ภาพ : สถาบันอาศรมศิลป์

Writer

พู่กัน เรืองเวส

อดีตนักเรียนสถาปัตย์ สนใจใคร่รู้เรื่องผู้คนและรูปแบบการใช้ชีวิตอันหลากหลาย ชอบลองทำสิ่งแปลกใหม่ พอ ๆ กับที่ชอบนอนนิ่ง ๆ อยู่บ้าน

Photographer

เธียรสิน สุวรรณรังสิกุล

ปัจจุบันกำลังหัดนอนก่อนเที่ยงคืน

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load