The Cloud X สารคดีสัญชาติไทย

ผมทรุดตัวลงนั่งเงียบในขณะที่ครอบครัวนกกระเรียนแซนด์ฮิลล์ (Sandhill) ค่อยๆ ขยับตัวเดินเข้ามาหาผม ลูกน้อยสีน้ำตาลอ่อนทั้งสองตัวของมันเดินตามอยู่ไม่ห่างพ่อนกกับแม่นก เมื่อมองจากภาพเบื้องหน้าผ่านเลนส์กล้องถ่ายภาพของผม ผมเชื่อว่าทุกคนคงคิดว่าผมบันทึกจากจากในซุ้มบังไพรที่ตั้งอยู่ริมน้ำในเขตพื้นที่อนุรักษ์สักแห่งในทวีปอเมริกาเหนือ และบันทึกภาพด้วยเลนส์บันทึกภาพระยะไกลแล้วครอปภาพเข้ามา

หากในความเป็นจริงแล้ว เบื้องหลังของผมไปไม่กี่เมตร คือ Highway สาย 19 ที่มุ่งหน้าสู่นคร Tampa ในมลรัฐฟลอริดา และทุ่งหญ้าเบื้องหน้าของผมนั้นก็คือที่รกร้างริมทาง เป็นอาณาเขตติดต่อกับเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าแห่งหนึ่งที่กระจัดกระจายอยู่ทั่วไปในบริเวณนั้น ผมเห็นนกกระเรียนแซนด์ฮิลล์คู่นี้ในขณะที่ผมกำลังขับรถกลับจาก Crystal River เพื่อกลับไปยังไมแอมี และบังเอิญเห็นนกตัวใหญ่ๆ สองสามตัวเดินอยู่บนที่รกร้างริมทาง 

ผมตัดสินใจกลับรถ แล้วย้อนกลับมาจอดรถในบริเวณที่เป็นที่จอดรถของช้อปปิ้งมอลล์เล็กๆ แห่งหนึ่ง หยิบกล้องออกไปบันทึกภาพนกกระเรียนแซนด์ฮิลล์ที่เดินหากินอยู่ในพื้นที่รกร้างอย่างไม่สนใจใครหรือว่ารถราที่วิ่งผ่านไปผ่านมา

สหรัฐฯ ประเทศที่อนุญาตให้ล่าสัตว์ได้แทบทุกรัฐ ทำอย่างไรให้คนเข้าใจและรักษ์ธรรมชาติ, การล่าสัตว์ในอเมริกา
Manatee เป็นญาติสนิทกันกับพะยูนที่พบในบ้านเรา ในอดีตในช่วงปี 1970 Manatee เคยเป็นสัตว์ที่ใกล้สูญพันธุ์ ประมาณการว่ามี Manatee เหลืออยู่เพียงไม่ถึง 1,000 ตัวเพียงเท่านั้นในฟลอริดา ผ่านมา 40 ปี จากการอนุรักษ์และคุ้มครองพื้นที่ จำนวนของ Manatee ในฟลอริดาเพิ่มจำนวนมากขึ้นเกือบ 7,000 ตัว

เมื่อพูดถึงการจัดการทรัพยากรธรรมชาติในสหรัฐอเมริกา หลายคนคงจะไม่เชื่อว่าประเทศที่ออกใบอนุญาตให้ล่าสัตว์ได้ในแทบทุกรัฐ ประเทศที่ตกปลาได้ในเขตอุทยานแห่งชาติ และประเทศที่เคยมีสัตว์ที่ใกล้สูญพันธุ์ไปมากมายจากการล่าหลายชนิดในช่วงต้นศตวรรษที่แล้ว กลับกลายมาเป็นประเทศหนึ่งที่สรรพสัตว์ใช้ชีวิตได้อย่างอิสระเสรี ในพื้นที่อนุรักษ์อันหลากหลายรูปแบบ

เมื่อมองไปบนท้องฟ้า เราจะเห็นฝูงแร้งบนร่อนอยู่เหนือท้องฟ้า นกล่าเหยื่ออย่างนกอินทรีและเหยี่ยวขนาดใหญ่พบเห็นได้ทั่วไปทั้งในเขตเมืองและชายป่า ในสวนหลังบ้านเราอาจจะพบกวางออกมาหากินในช่วงฤดูกาลห้ามล่าสัตว์ป่า โดยที่บางครั้งเราไม่ต้องออกเดินทางไกลไปถึงพื้นที่อนุรักษ์อย่างอุทยานแห่งชาติหรือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า หากในยามค่ำคืนเวลาที่เราขับรถไปนอกเมือง อาจจะต้องระมัดระวังเวลาที่กวางจะข้ามถนนในเวลากลางคืน

สำหรับช่างภาพสัตว์ป่า การบันทึกภาพชีวิตของสัตว์นั้นทำได้ตั้งแต่ในบ้านเลยด้วยซ้ำ Jim Albernethy เพื่อนชาวฟลอริดาของผมคนหนึ่ง บันทึกภาพนกสารพัดชนิดจากห้องนั่งเล่นภายในบ้าน และในสวนสาธารณะรอบๆ บ้านในรัศมีไม่เกิน 10 กิโลเมตร นอกเหนือไปจากพื้นที่อนุรักษ์ระดับโลกที่เป็นที่รู้จักกันดีอย่างบึงเอเวอร์เกลด 

ความสำเร็จที่ยิ่งใหญ่ ก็คือธรรมชาติไม่ได้อยู่ห่างไกลจากมนุษย์ และมนุษย์นั้นก็ไม่ได้อยู่ห่างไกลจากธรรมชาติเลย

บทเรียนที่สำคัญที่สุดก็คือการรักษาพื้นที่ทางธรรมชาติเอาไว้ให้มีปริมาณและสัดส่วนที่เหมาะสม สรรพสัตว์ขยายพันธุ์ขึ้นมาเองได้ โดยที่มนุษย์แทบจะไม่ต้องเข้าไปยุ่งเกี่ยวเลย

สหรัฐฯ ประเทศที่อนุญาตให้ล่าสัตว์ได้แทบทุกรัฐ ทำอย่างไรให้คนเข้าใจและรักษ์ธรรมชาติ, การล่าสัตว์ในอเมริกา
Sandhill Crane เป็นนกกระเรียนที่พบได้ในทวีปอเมริกาเหนือ ในฟลอริดาจะเป็นสายพันธุ์ย่อยที่พบเหลืออยู่ไม่มากนัก ผมบันทึกภาพนี้จากริมถนน

Crystal River เป็นเมืองเล็กๆ ที่ตั้งอยู่ทางตอนเหนือทางฝั่งตะวันตกของรัฐฟลอริดา ติดกับอ่าวเม็กซิโก ในช่วงฤดูหนาวของทุกปี ฝูง Manatee จากอ่าวเม็กซิโกจะอพยพเข้ามารวมตัวกันบริเวณที่เป็นน้ำพุร้อน ที่อุณหภูมิของน้ำอุ่นกว่าด้านนอก และในช่วงเวลานั้นของปี เราจะพบ Manatee เข้ามาอาศัยอยู่ร่วมกับผู้คนมากกว่าในช่วงเวลาอื่นๆ 

ในบางครั้ง เมื่อตื่นนอนตอนเช้าและออกมาเดินเล่นหน้าบ้าน เราอาจจะพบ Manatee ว่ายน้ำเข้ามานอนหลับอยู่ในสระว่ายน้ำในบ้านที่เชื่อมต่อกับทะเลสาบ หรือถ้าเราออกแรงเดินเพียงเล็กน้อยไปจนถึง Three Sister Springs ซึ่งเป็นแหล่งอาศัยที่ฝูง Manatee นับร้อยมารวมตัวกันอยู่ในช่วงฤดูหนาว เราก็จะเห็นหลังสีดำๆ ตะคุ่มๆ ของ Manatee นับร้อยดำผุดดำโผล่อยู่ในแอ่งน้ำพุร้อน 

Fish and Wildlife Conservation Commission เป็นหน่วยงานหลักที่บริหารและจัดการทุกอย่างเกี่ยวกับสัตว์ป่าและการตกปลาในแต่ละรัฐ ซึ่งมีรายได้หลักจากการออกใบอนุญาตตกปลาและล่าสัตว์ เพื่อนำรายได้มาใช้ในการบริหารงานเกี่ยวกับการจัดการต่างๆ เกี่ยวกับสัตว์ป่าและสภาพแวดล้อม ทั้งการตรวจตราและจับกุมผ่านเจ้าหน้าที่ที่เรียกว่า Fish and Wildlife Law Enforcement ผู้ทำหน้าที่เสมือนตำรวจ จับกุมผู้กระทำผิดและส่งฟ้องศาลได้ทันที 

สหรัฐฯ ประเทศที่อนุญาตให้ล่าสัตว์ได้แทบทุกรัฐ ทำอย่างไรให้คนเข้าใจและรักษ์ธรรมชาติ, การล่าสัตว์ในอเมริกา
Osprey ตัวนี้มาเกาะบนกิ่งไม้หลังบ้านที่เราพักใน Crystal River เพื่อรอจับปลาในลำธารกินแทบทุกเย็น การบันทึกภาพสัตว์ป่าในอเมริกานั้นในบางครั้งก็แทบจะไม่ต้องออกจากบ้าน ไม่ต้องเข้าไปในพื้นที่อนุรักษ์

รวมไปถึงหน้าที่หลักอีกอย่างหนึ่ง ก็คือการให้ความรู้และความเข้าใจกับผู้คน และสนับสนุนให้ผู้คนเข้ามาหาธรรมชาติ ไม่ใช่การกีดกันคนออกจากธรรมชาติ เพื่อที่จะได้จัดการง่ายเหมือนกับบางประเทศ ซึ่งผลสำเร็จของการจัดการที่ดีนั้นก็ส่งผลออกมาให้เห็นอย่างเป็นรูปธรรมในแทบทุกมลรัฐ

สำหรับที่ Crystal River นั้น การจัดการที่ดีและครบวงจรมีตั้งแต่การจำกัดความเร็วของเรือที่วิ่งในพื้นที่ที่ Manatee อาศัยอยู่ โดยการแสดงป้ายที่เห็นได้อย่างชัดเจน การออกกฎที่ชัดเจนว่านักท่องเที่ยวและนักดำน้ำทำอะไรได้และห้ามทำอะไรบ้าง การให้ความรู้และความเข้าใจกับผู้คนและเยาวชนที่สนใจเดินทางมาศึกษาเกี่ยวกับ Manatee ผ่านทั้งทางบริษัทที่ทำทัวร์ไปดู Manatee และอาสาสมัครที่คอยดูแลความเรียบร้อย ซึ่งส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในชุมชนนั้นๆ ที่จะพายเรือแคนูออกมาดูความเรียบร้อยและคอยตักเตือนคนที่ละเมิดกฎ รวมไปถึงการแจ้งไปยังเจ้าหน้าที่ในกรณีที่มีการกระทำผิด

เมื่อเราเข้าไปจองทัวร์ไปดู Manatee กับโอเปอเรเตอร์หลายเจ้าที่พาเราไปชม Manatee ในช่วงเช้ามืดก่อนที่จะออกเรือ ทุกคนต้องมานั่งชมวิดีโอข้อปฏิบัติและข้อห้ามในการเฝ้าชม Manatee ที่จัดทำขึ้นโดย Fish and Wildlife Conservation Commission ไกด์ที่ได้รับใบอนุญาตจะต้องปฏิบัติตามกฎเกณฑ์ที่ออกระเบียบไว้อย่างเคร่งครัด

สหรัฐฯ ประเทศที่อนุญาตให้ล่าสัตว์ได้แทบทุกรัฐ ทำอย่างไรให้คนเข้าใจและรักษ์ธรรมชาติ, การล่าสัตว์ในอเมริกา
นกยางโทน Great Egret เป็นนกที่เป็นสัญลักษณ์ของ National Audubon Society องค์กรเอกชนเพื่อการอนุรักษ์นกและธรรมชาติที่ตั้งชื่อเพื่อเป็นเกียรติแด่ John James Audubon นักปักษีวิทยาและศิลปินผู้วาดภาพนก และจัดทำหนังสือ Birds of America ขึ้นใน ค.ศ. 1827

สิ่งแรกที่นักท่องเที่ยวทุกคนต้องปฏิบัติอย่างเคร่งครัด คือห้ามว่ายน้ำไล่ Manatee เด็ดขาด ผู้ประกอบการแทบทุกแห่งจะมีทุ่นลอยให้เกาะและไม่อนุญาตให้นักท่องเที่ยวใช้ตีนกบ สำหรับคนที่ถือกล้องตัวใหญ่ อาจจะอนุโลมให้ใส่ตีนกบได้ วิธีการเฝ้าชมคือเราต้องลอยตัวเหนือผิวน้ำ แล้วรอให้ Manatee เป็นฝ่ายว่ายเข้ามาหาเราเอง ห้ามสัมผัสตัว Manatee ยกเว้นว่า Manatee จะเข้ามาสัมผัสตัวเรา ห้ามดำน้ำลงไปใต้ผิวน้ำ ห้ามใช้ไฟแฟลชและแสงไฟในการบันทึกภาพ และห้ามว่ายเข้าไปแยกแม่กับลูก Manatee ออกจากกันอย่างเด็ดขาด 

ถ้าเป็นช่วงที่ Manatee เข้ามาอยู่ใน Three Sister Spring มากจนล้นออกมา ทาง Fish and Wildlife Conservation Commission จะปิดทางเข้า โดยนำเชือกมากั้นเอาไว้ ห้ามนักท่องเที่ยวเข้าไปรบกวน Manatee ที่นอนพักอยู่ในเขตเชือกกั้น ซึ่งเราจะสังเกต Manatee ได้จากด้านนอกเท่านั้น

สหรัฐฯ ประเทศที่อนุญาตให้ล่าสัตว์ได้แทบทุกรัฐ ทำอย่างไรให้คนเข้าใจและรักษ์ธรรมชาติ, การล่าสัตว์ในอเมริกา
สำหรับคนอเมริกัน การชื่นชมความงดงามของธรรมชาติและสรรพสัตว์อาจจะไม่ต้องใช้ความพยายามมากมายนัก เพียงแค่ออกมาเดินเล่นหน้าบ้าน ก็มองเห็น Manatee ที่ในบางครั้งก็มาแอบอยู่ใต้สะพานท่าเทียบเรือหน้าบ้าน หรือว่าในสระว่ายน้ำในบ้านที่เชื่อมต่อกับทะเลสาบ และจะลงไปว่ายน้ำเล่นกับ​ Manatee ทั้งวันก็ไม่มีใครว่า ตราบใดที่ยังปฏิบัติตามกฎและข้อบังคับต่างๆ

ข้อห้ามที่สำคัญอีกอย่างหนึ่งบริเวณ Three Sister Spring คือการห้ามใช้โดรนบันทึกภาพจากมุมสูง ในวิดีโอพรีเซนเทชันของทาง Fish and Wildlife Conservation Commission มีภาพที่แสดงให้เห็นชัดเจนถึงผลเสียที่เกิดขึ้นเมื่อมีการฝ่าฝืนกฎระเบียบว่า การละเมิดกฎเหล่านั้นส่งผลอย่างไรกับ Manatee เช่น การใช้โดรนในการบันทึกภาพ หรือเมื่อมีคนฝ่าฝืนว่ายเข้าไปในเขตที่กั้นไว้เพื่อให้ Manatee ได้พักผ่อน เพียงพริบตาเดียวเท่านั้น ฝูง Manatee ที่กำลังพักผ่อนอยู่อย่างสงบสุขก็แตกตื่นตกใจ ว่ายน้ำกระจายกันออกไปคนละทิศละคนละทาง แน่นอนที่สุดสำหรับคนที่รักและเข้าใจธรรมชาติ ย่อมเข้าใจดีว่าการฝ่าฝืนกฎที่ทาง Fish and Wildlife Conservation Commission ตั้งไว้จะส่งผลเช่นไร 

หากเราปฏิบัติตัวถูกต้องตามกฎระเบียบที่วางไว้ เราจะใช้เวลายาวนานสักกี่วันก็ได้ในการบันทึกภาพได้อย่างเสรีโดยไม่ต้องขออนุญาตจากใครเพื่อเข้าใช้พื้นที่ในการบันทึกภาพ 

หลายปีที่ผ่านมา ผมพบว่าผมใช้เวลากับท้องทะเลและผืนป่าในต่างประเทศมากขึ้น ไม่ใช่เพราะว่าผมไม่รักประเทศไทย หรือว่าหมดความสนใจในสัตว์ป่าหรือพื้นที่อนุรักษ์ของบ้านเราแล้ว แต่ผมคิดว่าการจัดการเรื่องการอนุรักษ์ในบ้านเรานั้นมุ่งไปผิดทาง แทนที่จะส่งเสริมให้คนรักและเข้าใจธรรมชาติ รวมไปถึงมีโอกาสสัมผัสกับธรรมชาติจริงๆ มากขึ้น กลับใช้วิธีการที่กีดกันคนสนใจและรักธรรมชาติให้ห่างออกธรรมชาติมากขึ้นทุกที 

สหรัฐฯ ประเทศที่อนุญาตให้ล่าสัตว์ได้แทบทุกรัฐ ทำอย่างไรให้คนเข้าใจและรักษ์ธรรมชาติ, การล่าสัตว์ในอเมริกา
Manatee ที่ Crystal River ค่อนข้างคุ้นเคยกับมนุษย์ และมักเป็นฝ่ายที่ว่ายเข้ามาหามนุษย์เสมอ กฎเหล็กที่สำคัญที่สุดก็คือ สัตว์จะเป็นผู้เลือกว่าจะเข้ามาหาเราหรือไม่เสมอ

การออกกฎและระเบียบ พร้อมถึงการอธิบายว่าเพราะเหตุใดจึงต้องมีกฎข้อบังคับที่หยุมหยิมเช่นนั้นขึ้นมา เป็นสิ่งที่เข้าใจได้สำหรับการท่องเที่ยวในธรรมชาติที่เปราะบาง

หากวิธีการที่ดูเหมือนจะง่ายกว่าในการจัดการ คือการออกกฎห้ามไม่ให้คนเข้าไปใช้พื้นที่ทางธรรมชาติที่มักจะถูกหยิบยกขึ้นมาใช้เสมอๆ

ไม่น่าแปลกใจที่ใช้เวลากว่า 60 ปีในการจัดตั้งหน่วยงานที่ทำหน้าที่อนุรักษ์ธรรมชาติขึ้นมาในบ้านเรา

ดูเหมือนว่าผู้คนกับธรรมชาติดูจะห่างไกลกันมากขึ้นทุกที

สารคดีสัญชาติไทย

Writer & Photographer

นัท สุมนเตมีย์

ช่างภาพใต้น้ำมืออาชีพที่เรียกได้ว่าคนแรกๆ ของประเทศไทย เริ่มต้นจากการเป็นช่างภาพและนักเขียนให้กับนิตยสาร อ.ส.ท. และ อีกหลากหลายนิตยสารทั้งในและต่างประเทศมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2537 ปัจจุบันนอกเหนือจากการถ่ายภาพแล้ว นัท ยังถ่ายภาพยนต์สารคดีใต้ท้องทะเล และบันทึกภาพทางอากาศให้กับทีมงานสารคดีหลายทีม

Life on Earth

เรื่องราวสรรพชีวิตที่อยู่บนโลกใบเดียวกับเรา

ทันทีที่เราดำดิ่งลงสู่ความลึก เสียงเคาะถังอากาศเป็นสัญญาณเรียกด้วยความตื่นเต้นดังมาจากไดฟ์ลีดเดอร์ ฉลามขนาดใหญ่ประมาณเมตรครึ่งอยู่ด้านล่างของพวกเรา ทุกอย่างเกิดขึ้นโดยไม่มีใครทันตั้งตัว และฉลามก็ว่ายผ่านไปโดยที่เรายังไม่ทันได้เปิดกล้องถ่ายภาพ

แทบทุกไดฟ์ที่มัลดีฟส์ เราจะได้เจอฉลามอย่างน้อย 1 ตัว บางไดฟ์ก็มีเยอะจนนับไม่ถ้วน

พวกเราเกาะเรียงหน้ากระดานบนยอดหินแนวปะการัง ปลาทองทะเลสีส้มลอยตัวกระจายเป็นฉากหน้า ฉลามเกรย์รีฟ 6 ตัวว่ายวนเป็นแถวด้านหลัง เหมือนภาพที่เคยเห็นจากสารคดีไม่มีผิด กระแสน้ำไหลแรงพัดเข้ากระทบหน้าคล้ายกับกระแสลมเย็น ผิดกันตรงที่ในน้ำแรงดึงดูดให้เราเกาะติดกับพื้นแทบไม่มี ถ้าไม่เกาะยึดหินไว้ให้ดี ก็จะไหลตามน้ำไป

ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
ฉลามเกรย์รีฟว่ายวนเป็นแถวนอกแนวหินปะการัง

จุดที่พบเจอฉลามเกรย์รีฟมักเป็นบริเวณต้นน้ำ ความแรงของกระแสน้ำที่ทำให้เราแทบยึดตัวไว้ไม่อยู่ ดูจะไม่มีผลอะไรกับฉลามเลย และตัวเราที่เกาะดูอยู่ตรงนั้น ก็แทบจะไม่มีผลอะไรกับพวกมันเช่นกัน

พวกมันว่ายน้ำวนไปมาโดยรักษาระยะห่างจากพวกเราเท่าเดิมตลอดเวลา มีบางจังหวะที่บางตัวเข้ามาใกล้ แต่ก็ไม่เคยใกล้อย่างที่เราอยากให้เป็น ฉลามไม่เคยชอบว่ายไล่งับคน เหมือนอย่างท่อนฮุกของเพลงฮิตเลยสักครั้ง

ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
ฉลามเกรย์รีฟขนาดตัวไม่ใหญ่ว่ายรักษาระยะห่างจากเรา

ความกลัวฉลามน่าจะเป็นความกลัวคลาสสิก เทียบเท่าความกลัวผี ซึ่งทำให้หลายคนไม่กล้าที่จะลงว่ายน้ำในทะเลเปิด ถ้าหากลองเสิร์ช Google ด้วยคำว่าฉลาม ส่วนใหญ่จะเจอคำถามว่า การว่ายน้ำในทะเลจะโดนฉลามกัดหรือไม่

การได้เห็นฉลามตัวเป็น ๆ ว่ายผ่านหน้าเราไปช้า ๆ ทำให้เราเห็นพวกมันชัดยิ่งกว่าที่เคย ความกลัวคือสิ่งที่กั้นกลางระหว่างมนุษย์กับฉลาม ในขณะที่เรากลัวพวกมัน พวกมันก็กลัวเราไปพร้อมกัน

พื้นทรายด้านล่างมีฉลามปะการังครีบขาวนอนนิ่งอยู่หลายตัว ฉลามเป็นปลาที่ไม่มีถุงลมในตัว ถ้าหากหยุดว่ายน้ำ ตัวก็จะจมลงกับพื้น เราว่ายเข้าหาฉลามตัวหนึ่งด้วยความระมัดระวัง ไม่อยากทำให้มันตกใจ เราคอยจ้องดวงตาของฉลามที่ขยับมองมาที่เรา เมื่อเห็นว่าเรายังไม่หยุด มันจึงเริ่มยกตัวขึ้นช้า ๆ และสะบัดตัวว่ายหนีไปทันทีที่เราเข้าไปใกล้ พวกมันเลือกจัดการกับความกลัวด้วยการถอยห่างจากพวกเรา ต่างจากคนบางกลุ่มที่เลือกทำร้ายฉลามเพราะความกลัว

ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
ฉลามปะการังครีบขาวว่ายหนี เมื่อเราเข้าไปใกล้

ที่เมืองไทย 20 กว่าปีก่อน ร้านดำน้ำบางร้านในภูเก็ตโฆษณาทริปด้วยประโยคที่ว่า “ถ้าไม่เจอฉลามวาฬ ยินดีคืนเงิน” แต่มาทุกวันนี้ไม่มีใครกล้าที่จะสัญญากับลูกค้าแบบนั้นอีกต่อไป แม้แต่ในจุดดำน้ำที่เคยพบเจอฉลามวาฬอย่างต่อเนื่องหลายปีอย่างโลซิน ซีซั่นล่าสุดก็แทบจะไม่มีใครพบเจอพวกมัน

เราลงน้ำโดยไม่ได้คิดว่าจะเจอกับฉลามวาฬตามที่ไดฟ์ลีดเดอร์บรีฟไว้ก่อนลง สภาพบนผิวน้ำมีคลื่นลมพอประมาณ ท้องฟ้ามัวไปด้วยเมฆฝน เราว่ายตามกลุ่มที่นำอยู่ด้านหน้าไม่ทัน เลยแยกตัวออกมาดำแบบช้า ๆ ด้านหลัง ตอนท้ายของไดฟ์ก่อนที่จะกลับขึ้นสู่ผิวน้ำ จู่ ๆ ฉลามวาฬขนาดตัวประมาณ 5 เมตร ก็ว่ายออกมาจากหน้าหาด สวนทางกับเราแล้วว่ายหายไปทางที่ลึกด้านนอก ส่วนกลุ่มนักดำน้ำที่แยกไปด้านหน้าก็ได้เจอฉลามวาฬอีกตัว เมื่อดูรูปเทียบกันแล้วพบว่าเป็นคนละตัวกับที่เราได้เจอ มีฉลามวาฬมากกว่า 1 ตัวในพื้นที่นี้ พวกมันมีจำนวนมากพอและวนเวียนอยู่ในพื้นที่นี้ประจำ จนทำให้ที่นี่โฆษณาเชิญชวนนักท่องเที่ยวให้มาพบได้ตลอดทั้งปี

ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
 ฉลามวาฬว่ายสวนออกมาจากหน้าหาด ผ่านหน้าเราแล้วลงไปที่ลึกด้านนอก

แคมเปญของนักสิ่งแวดล้อมหลายปีที่ผ่านมาเน้นย้ำว่า “ฉลามมีค่าตอนที่ยังมีชีวิตอยู่มากกว่าตายไปแล้ว” มูลค่าของฉลามไม่ใช่ทางสิ่งแวดล้อมเท่านั้น พวกมันมีมูลค่าทางเศรษฐกิจอย่างน่าทึ่งด้วย มีการวิจัยพบว่า มัลดีฟส์มีรายได้จากการท่องเที่ยวดำน้ำดูฉลามประมาณ 550 ล้านบาท ซึ่งเป็นมูลค่าที่เพิ่มขึ้น 2 เท่าจากปี 1995 ซึ่งเป็นช่วงเวลาก่อนมีกฎหมายห้ามประมงฉลาม

ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
การดำน้ำกับฉลามเป็นแคมเปญท่องเที่ยวของมัลดีฟส์ที่สร้างรายได้ให้กับประเทศหลายร้อยล้านบาท

มัลดีฟส์ออกกฎหมายห้ามประมงฉลามทุกชนิดในน่านน้ำทั้งประเทศตั้งแต่ปี 2010 ระยะเวลา 12 ปีของการแบนนี้ทำให้จำนวนฉลามเพิ่มมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เหตุผลเบื้องหลังของการแบนนี้มาจากเรื่องเศรษฐกิจการท่องเที่ยวล้วน ๆ นอกจากการส่งออกปลาทูน่าแล้ว รายได้หลักของประเทศนี้มาจากการท่องเที่ยว

ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
ทุกพื้นที่ทะเลของมัลดีฟส์เต็มไปด้วยฉลาม ในภาพนี้มีฉลามปะการังครีบขาวถึง 6 ตัว

หลังจากการท่องเที่ยวหยุดชะงักเพราะการระบาดของโควิด-19 รายได้จากการท่องเที่ยวลดลง มูลค่าของฉลามที่เคยประเมินไว้จากการท่องเที่ยวก็ลดลงด้วย เมื่อปีทีแล้วมัลดีฟส์เริ่มพิจารณายกเลิกการแบนประมงฉลาม โดยให้เหตุผลว่ามาจากเสียงเรียกร้องจากชาวประมงท้องถิ่น ปัญหาของพวกเขาคือฉลามที่มีอยู่มากมายในทะเลชอบมาขโมยกัดปลาที่พวกเขาจับได้ ทำให้ผลผลิตที่ควรได้ของพวกเขาลดลง

“ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม” จำไม่ได้แล้วว่าได้ยินประโยคนี้มาจากที่ไหนเป็นหนแรก ทุกครั้งที่ดำน้ำลงไปแล้วเจอฉลามไม่ว่าจะเป็นสายพันธุ์ไหนว่ายผ่าน ประโยคนี้ก็จะผุดขึ้นมาในหัว น่าประหลาดใจที่การมีอยู่ของฉลามกลับทำให้ปลาในแนวปะการังมีจำนวนเพิ่มขึ้น เมื่อมีฉลามอยู่ ก็คุมจำนวนปลานักล่าขั้นต่อไปอย่างเช่นทูน่าหรือปลามงได้ ซึ่งการที่จำนวนนักล่าไม่เยอะเกินไป ก็ทำให้ปลาเหยื่อที่เป็นฐานของพีระมิดมีชีวิตรอดเพิ่มขึ้น

ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
ฉลามขี้เซาใช้โพรงหินเป็นที่นอนในเวลากลางวัน

ปลากระเบนฝูงใหญ่ว่ายฉวัดเฉวียนตัดไปมารอบตัวเรา ในระหว่างที่พวกเรากำลังเพลินกับการถ่ายรูปปลากระเบนก็มีเสียงเคาะถังอากาศดังขึ้นมา ฉลามตัวใหญ่ความยาวเกือบ 2 เมตร ว่ายตัดจากซ้ายไปขวา หน้าตาและขนาดแตกต่างไปจากบรรดาฉลามเกรย์รีฟที่เราพบบ่อย ๆ ตลอดทั้งทริปอย่างเห็นได้ชัด ข้างตัวของมันมีลายเส้นแนวตั้งที่เห็นได้ชัดมาแต่ไกล ฉลามเสือขึ้นชื่อว่าเป็นหนึ่งในฉลามที่มีโอกาสทำร้ายคน มันว่ายผ่านพวกเราไปอย่างไม่สนใจ

ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
ฉลามเสือขนาดใหญ่เป็นฉลามที่มีรายงานการทำร้ายคน ว่ายผ่านพวกเราไปอย่างไม่สนใจ
ทะเลที่ดี คือทะเลที่มีฉลาม ประโยชน์ของฉลาม ทำไมฉลามตายถึงสร้างรายได้ไม่เท่าฉลามเป็น
ฉลามหัวค้อนขนาดใหญ่เกือบ 3 เมตรโผล่มาจากที่ลึกด้านนอกแนวปะการัง

เสียงเคาะถังอากาศดังรัวขึ้นมาอีกครั้ง เมื่อเราหันตามเสียงไป คราวนี้เป็นฉลามหัวค้อนขนาดใหญ่ ความยาวตัวของมันใหญ่กว่าฉลามเสือที่เราคิดว่าใหญ่แล้วเมื่อสักครู่ขึ้นไปอีก มันว่ายมาช้า ๆ ตัวเดียวที่ความลึกด้านล่าง

สมแล้วกับคำว่าพื้นที่ลี้ภัยของเหล่าฉลาม มีเพียงไม่กี่ที่ในโลกที่จะเจอฉลามเสือและฉลามหัวค้อนในไดฟ์เดียวกันได้อย่างที่นี่ เรามองฉลามหัวค้อนว่ายผ่านไป พร้อมกับความหวังในใจว่าจะได้เจอกับมันอีกครั้งที่ใต้น้ำ ในพื้นที่ที่พวกมันไม่ต้องว่ายหนีด้วยความกลัว

Writer & Photographer

ชุตินันท์ โมรา

ช่างภาพ/วิดีโอใต้น้ำมือรางวัลระดับเอเชีย ที่เห็นความเปลี่ยนแปลงของโลกใต้น้ำทั้งในและนอกประเทศมากว่า 17 ปี ทำหนังสือดำน้ำระดับนานาชาติหลายเล่ม เป็นทีมวิดีโอใต้น้ำและคนเบื้องหลังสารคดีและโฆษณาหลายตัว นอกจากนี้ยังเป็นแอดมินเพจ digitalay

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load