ที่ผ่านมา มนุษย์โลกได้สร้างสรรค์ ผลิตสิ่งต่าง ๆ ออกมาตลอดเวลา ไม่ว่าจะเป็นเครื่องอุปโภคบริโภค เสื้อผ้าสุดชิค ข้าวของเครื่องใช้ ตึกรามบ้านช่อง และอีกหลากหลายสรรพสิ่ง ซึ่งตามมาด้วยขยะมหาศาลเป็นของควบคู่กัน ในยุคที่เราหนีปัญหาสิ่งแวดล้อมไม่พ้นอีกต่อไปแล้ว การเลือกใช้สิ่งของที่ใช้งานได้จริง สวย เก๋ มีดีไซน์ ชุบชูหัวใจเราให้พองโตได้ โดยแปรรูปจากขยะเหลือใช้ ช่วยเพิ่มปริมาณสิ่งของสุดเท่ แต่ในขณะเดียวกันก็ยังช่วยลดปริมาณขยะบนโลกด้วย

ชาวก้อนเมฆจึงอยากชวนผู้อ่านมาชม 10 ผลิตภัณฑ์ Upcycling จากงาน Upcycling Upstyling จัดขึ้นเป็นปีที่ 2 โดยบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล หรือ GC ร่วมกับคู่ค้าไทยและดีไซเนอร์ไทยมากความสามารถ ร่วมกันคิดค้น ออกแบบ สร้างสรรค์เครื่องใช้ในบ้านดีไซน์เก๋ หลายไอเดียมีเรื่องราวจับใจมาก เป็นตัวอย่างสินค้าที่น่าต่อยอดใช้จริงให้แพร่หลายต่อไปในอนาคต 

คำเตือน : ระวังจะตกหลุมรักขยะเหลือใช้ง่าย ๆ นะ!

Domestic Nursery

Harumiki x TPBI x PAVA

10 ผลงาน Upcycling ฝีมือดีไซเนอร์ไทย เปลี่ยนขยะเหลือทิ้งเป็นของใช้ในบ้านสุดเก๋
10 ผลงาน Upcycling ฝีมือดีไซเนอร์ไทย เปลี่ยนขยะเหลือทิ้งเป็นของใช้ในบ้านสุดเก๋

แผ่นฟิล์มคลุมโรงเรือนสตรอว์เบอร์รีของ Harumiki เมื่อหมดอายุการใช้งานแล้ว ถูกทำความสะอาด บด เป่าขึ้นมาเป็นฟิล์มในรูปร่างใหม่ กลายเป็นผู้ช่วยตัวน้อยคอยดูแลต้นไม้ เจ้า Domestic Nursery แบ่งออกเป็น 3 ส่วน ส่วนแรกช่วยคลุมกระถางและลำต้น ปกป้องต้นไม้จากฝุ่นผงและแมลง มีรูเล็ก ๆ ไว้ระบายอากาศ ส่วนที่สองกักเก็บน้ำ และหยดกลับลงไปในดินเพิ่มความชุ่มฉ่ำ ส่วนสุดท้ายมีหน้าที่ดูดซับแสงแดด ส่องสว่างเป็นเพื่อนต้นไม้ในตอนกลางคืน 

แม้รูปร่างหน้าตาจะเปลี่ยนไป แต่คุณสมบัติของฟิล์มคลุมโรงเรือนยังคงอยู่อย่างครบครัน คอยช่วยโอบล้อมต้นไม้น้อย ๆ ให้เติบโตไปอย่างแข็งแรง

Mello Hello 

Oishi x Enmach x Korakot

10 ผลงาน Upcycling ฝีมือดีไซเนอร์ไทย เปลี่ยนขยะเหลือทิ้งเป็นของใช้ในบ้านสุดเก๋
10 ผลงาน Upcycling ฝีมือดีไซเนอร์ไทย เปลี่ยนขยะเหลือทิ้งเป็นของใช้ในบ้านสุดเก๋

โคมไฟเฉดสีน่ารัก จากดีไซน์อันเป็นเอกลักษณ์ของ กรกต อารมย์ดี จากแบรนด์ Korakot เมื่อรวมกับฝีมือพันเชือกสี ด้วยเทคนิคการพันเชือกอวนพื้นบ้านยิ่งทวีความน่ารักเข้าไปใหญ่ จับคู่เฉดสีให้เข้ากันหรือตัดกันก็น่ารักจับใจ 

หากไม่บอก คงไม่มีใครรู้ว่าโคมไฟหลากสีที่ชวนให้เราจดจ้องอยู่ในขณะนี้ ทำมาจากถาดเกี๊ยวซ่าและถาดอาหารสำเร็จรูปเหลือใช้ของ Oishi นำมาบด หลอม ฉีดออกมาเป็นเส้น ก่อนนำไปสานให้มีรูปร่างคล้ายสุ่มจับปลา เครื่องมือทำมาหากินของชาวประมงพื้นบ้าน กลายเป็นโคมไฟหน้าตาน่ารัก คอยช่วยสร้างบรรยากาศอบอุ่นระหว่างมื้ออาหาร ให้อิ่มทั้งท้อง อิ่มทั้งใจ

Retuna

Thai Union x Qualy

10 ผลงาน Upcycling ฝีมือดีไซเนอร์ไทย เปลี่ยนขยะเหลือทิ้งเป็นของใช้ในบ้านสุดเก๋
10 ผลงาน Upcycling ฝีมือดีไซเนอร์ไทย เปลี่ยนขยะเหลือทิ้งเป็นของใช้ในบ้านสุดเก๋

รู้หรือไม่ว่าเรือประมงลำหนึ่งจะมีอวนล้อมที่หมดอายุในทุก ๆ 2 ปี เมื่อรวมแล้วจะมีขยะจากอวนมากถึง 1 ตันต่อเรือ 1 ลำ 

Thai Union จึงจับมือกับ Qualy ดีไซน์ผลิตภัณฑ์ Upcycling ที่สื่อและเชื่อมโยงถึงท้องทะเล อวนล้อมที่หมดอายุจึงถูกนำไปเข้ากระบวนการ Upcycle จนออกมาเป็นฝาปิดกระป๋องรูปปลาทูน่าสุดน่ารัก ที่จะว่ายมาชักชวนให้ทุกคนเก็บกระป๋องทูน่าไปล้างและใช้ซ้ำกันเถอะ เอาไปเก็บของกระจุกกระจิกหรือติดกับผนังไว้แขวนกระเป๋าก็ยังได้ จะว่ายมาตัวเดียวหรือว่ายมาเป็นฝูงก็สุดแสนจะน่ารัก

Reperception Brick

RFS x Enmach x PAVA

10 ผลงาน Upcycling ฝีมือดีไซเนอร์ไทย เปลี่ยนขยะเหลือทิ้งเป็นของใช้ในบ้านสุดเก๋

จากแกลลอนน้ำยาฟอกไตเหลือทิ้งของสถาบันการแพทย์จักรีนฤบดินทร์ คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี กว่าหมื่นใบ บริษัท RFS จึงจับมือกับ Enmach และ PAVA สร้างสรรค์ให้แกลลอนน้ำยาฟอกไฟหน้าตาเดิม ๆ กลายเป็น Reperception Brick อิฐจุน้ำอเนกประสงค์ใน 2 ดีไซน์ สามารถต่อเข้าด้วยกันได้ตามใจอยาก จะต่อเป็นที่นั่ง ผนังบังตา จุดจอดจักรยาน ที่ปลูกต้นไม้ หรือจะเป็นคอนโดเจ้าเหมียวสำหรับชาวทาสแมวก็ย่อมได้ เอาไปใช้ในบ้านหรือนอกบ้าน บอกเลยว่าหายห่วง เพราะคุณสมบัติแข็งแรง ทนทานต่อสภาพแวดล้อม

ไม่แน่นะ ในอนาคตแกลลอนน้ำยาฟอกไตที่เคยต้องใช้แล้วทิ้ง อาจกลายเป็นเฟอร์นิเจอร์หรือศิลปะชิ้นเอกในโรงพยาบาลก็ได้

Waste To Weave

Kewpie x Thantawan x Thinkk

10 ผลงาน Upcycling ฝีมือดีไซเนอร์ไทย เปลี่ยนขยะเหลือทิ้งเป็นของใช้ในบ้านสุดเก๋

แจกัน โคมไฟ และแผ่นรองแก้วหน้าตาน่ารักตรงหน้าคุณนี้ ทำมาจากถ้วยสลัดของ Kewpie ที่เหลือใช้ถึง 1.8 ตันต่อปี นำเข้ากระบวนการบดและผลิตออกมาใหม่ด้วยเครื่องทำหลอดของบริษัท Thantawan จากนั้น Thinkk จึงนำมาถักทอให้เกิดลวดลายเฉพาะตัว กลายเป็นแจกัน โคมไฟ และแผ่นรองแก้วดีไซน์เก๋ จะใช้แยกชิ้นเดียวหรือวางเข้ากันเป็นเซ็ต ไม่ว่าจะวางไว้มุมไหนของบ้านก็ดูอบอุ่นขึ้นมาทันตา

The Mountain

Doikam x Advance Mat x P/S/D

พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้
พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้

ชั้นวางของดีไซน์ไม่เหมือนใคร จากฝีมือของ P/S/D จะเอาไปตั้งแยกชิ้น ชิดมุมกำแพง หรือจะนำมาต่อกันสองชิ้นเป็นสามเหลี่ยมก็ชวนมอง แถมยังตั้งใจดีไซน์รูปร่างสื่อภูเขา ที่มาของวัสดุจากแบรนด์ ดอยคำ แอบบอกไว้หน่อยว่า สีเขียวตุ่นสบายตาของชั้นวางก็ได้มาอย่างเป็นธรรมชาติ จากกระบวนการแยกชิ้นส่วนกล่อง UHT และหลอมขึ้นมาใหม่ของ Advanced Mat 

หากถึงเวลาต้องโยกย้าย ก็แค่ตั้งให้เป็นรูปสี่เหลี่ยมเข้าด้วยกัน ขนย้ายเคลื่อนที่ไปไหนก็สะดวก

CUBE

Boonrawd x Qualy x Thinkk

พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้

ใครเป็นสาวกการจัดระเบียบตู้เย็นยกมือขึ้น เรารับรองว่าคุณจะต้องรักผลงานชิ้นนี้แน่นอน กล่องเก็บกระป๋อง ทำขึ้นจากฝาขวดน้ำดื่มสิงห์ ของ Boonrawd ที่ผลิตขึ้นมากว่า 1,000 ล้านฝาภายใน 1 ปี THINKK ออกแบบให้เรียบง่าย แต่ก็ยังคงความน่ารักและมากประโยชน์ สามารถเก็บกระป๋องได้ถึง 4 ใบ นอกจากช่วยจัดระเบียบตู้เย็นให้เรียบร้อยแล้ว ยังยกไปปาร์ตี้กับเพื่อนฝูง เพิ่มความเก๋ไก๋ แถมยังรักษาอุณภูมิให้เครื่องดื่มยังเย็นจับใจได้อีกด้วย

DRIP DROP

SNJ x Kasem x Onion

พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้
พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้

ใครว่าถังพลาสติกสีฟ้าจะต้องกลายเป็นถังขยะหน้าบ้านไปเสียหมด แต่ Onion ไม่คิดอย่างนั้น เพราะจับเอาถังพลาสติกสีฟ้าจาก SNJ ที่มักถูกรียูสเป็นถังขยะหน้าบ้านของใครหลายคน มายกระดับขึ้นใหม่ ผ่านการบดและขึ้นรูปใหม่โดย Kasem จนกลายเป็นไฟประดับสวน รูปทรงหยดน้ำ นอกจากช่วยส่องสว่าง ยังทำให้สวนดูชุ่มฉ่ำขึ้นมาซะอย่างนั้น Drip Drop ซ่อนสายไฟไว้ตรงก้าน สามารถตัดขนาดได้ตามต้องการ จะปักไว้เป็นทางหรือสลับสูงต่ำ ก็ช่วยให้สวนหลังบ้านดูมีสไตล์ขึ้นมาทันที

Beyond Basin 

KAO x Kasem x Qualy

พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้
พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้

รู้ไหมว่าถุงน้ำยาซักผ้าก็ช่วยเราทำงานบ้านได้นะ! เพราะกะละมังสุดเท่นี้ ทำขึ้นมาจากซองน้ำยาซักผ้าจากแบรนด์ KAO ที่ถูกผลิตขึ้นมากว่า 14 ล้านถุงต่อปี แม้จะเป็นพลาสติก Multi-Layer ยากต่อการรีไซเคิล แต่ Kasem Plastic ก็นำมาฉีดขึ้นรูปกลายเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ ผ่านการออกแบบสไตล์เฉพาะตัวของ ไจ๋-ธีรชัย ศุภเมธีกูลวัฒน์ นักออกแบบและเจ้าของแบรนด์ Qualy เพื่อเป็นผู้ช่วยสำหรับการซักผ้าขนานแท้ 

พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้

Beyond Basin มี 3 ขนาด เลือกหยิบได้ตามปริมาณเสื้อผ้าในแต่ละครั้ง แถมยังช่วยประหยัดน้ำ เพราะหากเสื้อผ้าน้อย ก็ใช้ใบเล็กมาเติมน้ำแต่พอดี หยิบจับก็ถนัดมือ ซักล้างก็คล่องแคล่วเบาแรง เพราะดีไซน์รูปคลื่นที่ก้นกะละมังจะช่วยขยี้ผ้าให้อีกทาง การจัดเก็บก็ง่ายแสนง่าย จัดวางซ้อนกันขึ้นไปเป็นทรงภูเขา เป็น Sculpture ตกแต่งบ้าน หรือจะแขวนไว้กับผนังช่วยให้ประหยัดพื้นที่ก็ได้ เพราะ Beyond Basin ถูกดีไซน์มาให้มีกระจกอะคริลิกข้างใต้ ช่วยย้ำว่านอกจากดูแลเสื้อผ้าแล้ว ก็อย่าลืมหันมาส่องกระจก ดูแลตัวเองบ้างนะ

EVERY DAY

Lion x Advanced mat x Prompt

พาชมฝาขวด แกลลอนน้ำ ถาดเกี๊ยวซ่า ถุงน้ำยาซักผ้า ไปจนถึงอวนประมงในเวอร์ชันใหม่ ที่ทั้งน่ารักแถมยังน่าใช้

ในแต่ละปี Lion ผลิตหลอดยาสีฟันออกมามากกว่า 90 ล้านหลอดต่อปี อีกทั้งกระบวนการผลิตยาสีฟันทุกหลอดต้องตัดเศษปลายหลอดทิ้ง ทำให้มีปริมาณเศษพลาสติกเหลือใช้จำนวนมาก ทั้งเศษปลายหลอดและหลอดที่ใช้จนหมดแล้ว Advanced Mat จึงนำหลอดยาสีฟันมาหลอมขึ้นรูปใหม่ ผสานกับไอเดียสุดน่ารักจาก แชมป์-สมชนะ กังวารจิตต์ จาก Prompt Design กลายเป็นอุปกรณ์บีบยาสีฟันหน้าตาน่ารัก ช่วยให้เด็ก ๆ ที่มักจะงอแงเมื่อถึงเวลาแปรงฟัน หันมาสนุกกับการแปรงฟันมากขึ้น ด้วยคาแรกเตอร์สื่อถึงวันหนึ่งวัน มีทั้งคุณพระอาทิตย์ในวันอากาศสดใส คุณก้อนเมฆในวันฟ้าครึ้ม คุณพระจันทร์ในตอนกลางคืน และคุณสายรุ้งในบรรยากาศหลังฝนตก ให้คุณพ่อคุณแม่ได้ชวนลูก ๆ ไปทำความรู้จักกับคาแรกเตอร์แต่ละตัว พร้อมสอดแทรกวิธีแปรงฟันที่ถูกต้องไปพร้อม ๆ กัน

เอาล่ะ คุณพระอาทิตย์ขึ้นแล้ว ไปเจอคุณพระอาทิตย์กันหน่อยไหมคะ 

ภาพ : Upcycling Upstyling 2

Writer

นิธิตา เอกปฐมศักดิ์

นักคิดนักเขียนมือสมัครเล่น ผู้สนใจงานคราฟต์ ต้นไม้และการออกแบบเป็นพิเศษ แต่สนใจหมูสามชั้นย่างเป็นพิเศษใส่ไข่

Scoop

ความเคลื่อนไหวสร้างสรรค์และน่าจับตาจากหลากวงการที่เราอยากให้คุณรู้

สิ่งหนึ่งที่ทำให้เมืองเชียงใหม่แตกต่างจากที่อื่น ๆ ก็คือ ดอย 

โดยเฉพาะดอยสุเทพที่ทำให้ลักษณะภูมิศาสตร์ของเชียงใหม่มีความพิเศษ มีป่าอยู่ใกล้ชิดกับเมือง ใช้เวลาไม่ถึงครึ่งชั่วโมงก็เข้าถึงผืนป่าได้อย่างง่ายดาย ตลอดระยะเวลามากกว่า 700 ปีที่เชียงใหม่ถือกำเนิดขึ้นมา ชีวิตของผู้คนที่นี่ต่างสัมพันธ์กับดอยสุเทพในหลายด้าน ทั้งเป็นแหล่งอาหาร เป็นแหล่งกำเนิดสายน้ำต่าง ๆ ที่ไหลลงมาหล่อเลี้ยงคูเมือง ไร่นา และประปาเมือง เป็นแหล่งอาศัยของคนและสัตว์ เป็นประเพณี เป็นภูเขาศักดิ์สิทธิ์ กระทั่งเป็นศูนย์รวมใจของผู้คนเชียงใหม่ จึงไม่น่าแปลกใจหากมีใครไปทำอะไรให้ดอยแห่งนี้แหว่งเว้าขึ้นมา ชาวเชียงใหม่ก็พร้อมใจกันลุกขึ้นมาต่อต้าน

ระยะเวลายาวนานทำให้ความสัมพันธ์ระหว่างเมืองเชียงใหม่กับดอยสุเทพแนบชิดเป็นอันหนึ่งเดียวกัน แยกจากกันไม่ได้ แม้แต่สมัยปัจจุบันคราวที่ปัญหาหมอกควัน PM 2.5 มาใหม่ ๆ ยังไม่มีใครรู้จักแอปพลิเคชัน Air Visual ชาวเมืองเชียงใหม่ก็ยังใช้ดอยสุเทพนี้เองเป็นตัวชี้วัดระดับของควัน วันไหนหนักหนาหน่อยก็มองแทบไม่เห็นดอย

ความสัมพันธ์ที่ดอยกับเมืองเป็นหนึ่งเดียวกัน แสดงออกมาให้เห็นผ่านความเปลี่ยนแปลงต่าง ๆ หากเมืองเปลี่ยนแปลง ดอยสุเทพก็เปลี่ยนไป สายน้ำจากดอยที่เคยหล่อเลี้ยงเมืองทุกวันนี้เริ่มเหือดแห้ง อากาศหนาวบางปีมาไวก็จากไปเร็ว ฤดูกาลที่ผิดเพี้ยนผลผลิตก็ยากจะงอกงาม สรรพเสียงจากนกป่าที่ค่อย ๆ ลดสำเนียงและชนิดลงไปทุกที เมืองที่ขยายใหญ่อย่างรวดเร็ว ผู้คนที่อยู่ในเมืองมากขึ้น ทำให้วิถีของพวกเขาเริ่มออกห่างจากดอย ความสัมพันธ์ระหว่างผู้คนและดอยเริ่มจางหายลืมเลือน คุณค่าของดอยในท้ายที่สุดอาจเหลือไว้แต่การเป็นสถานที่ท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจ

การมองตัวเมืองเชียงใหม่แยกส่วนออกจากดอยทั้งที่เป็นพื้นที่ร่วมกัน มีแต่จะส่งผลเสียต่อไป 

หลายปัญหาในเมืองแก้ไขได้จากการฟื้นฟูดอย หลายปัญหาจากบนดอยก็แก้ไขได้จากในเมือง หากมองเห็นความสัมพันธ์เดิมที่มีอยู่ระหว่างดอยสุเทพและเมืองเชียงใหม่ เพราะเมืองแห่งนี้ถูกสร้างขึ้นมาสัมพันธ์กับดอยตั้งแต่เริ่มตั้ง

นี่เองจึงเป็นที่มาของการเกิดขึ้นของ ‘หลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษา’ วิชาที่จะทำให้ผู้คนไม่ใช่แค่ได้รู้จักกับดอยสุเทพในทุกแง่มุม แต่จะทำให้คนเข้าใจดอยสุเทพ และสานสัมพันธ์ผู้คนในเมืองกับดอยสุเทพให้กลับมาอีกครั้ง

นี่คือความพยายามที่เกิดขึ้นจากความร่วมมือ ระหว่างศูนย์ธรรมชาติวิทยาดอยสุเทพเฉลิมพระเกียรติฯ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ กับภาคีจำนวนมากที่เคยทำงานเกี่ยวกับดอยสุเทพด้านต่าง ๆ มาร่วมมือกันออกแบบหลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษาให้นำเสนอครบทุกมิติ 

เราชวน รศ.ดร.ประสิทธิ์​ วังภคพัฒนวงศ์ หัวหน้าศูนย์​ธรรมชาติ​วิทยา​ดอ​ยสุ​เทพ​เฉลิม​พระ​เกียรติ​ฯ​ หนึ่งในคณะจัดทำมาเป็นตัวแทนเล่าแนวคิดเบื้องหลังการทำ ‘หลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษา’ ของพวกเขา

'ดอยสุเทพศึกษา' วิชาที่ทำให้ผู้คนเข้าใจดอยสุเทพ และอยู่ร่วมกับดอยสุเทพอย่างยั่งยืน

“เวลาพูดถึงดอยสุเทพ รายละเอียดของดอยมันเยอะมาก ถ้าพูดจากมุมของผมที่เป็นนักชีววิทยา ผมจะพูดถึงดอยสุเทพในมุมของต้นไม้ ผมทำงานอยู่ในแง่ของกายภาพเยอะ เพราะฉะนั้นผมเลยไม่ได้ทันนึกถึงประเด็นอื่น การที่มีผู้เชี่ยวชาญที่ทำงานกับดอยสุเทพหลายแง่มุมมารวมกันจึงสำคัญ เช่น อาจารย์ทางด้านมานุษยวิทยาหรือสังคมมาพูดถึงดอยสุเทพในแง่มุมของวิถีชีวิตของผู้คน ของวัฒนธรรม ของประเพณีที่ผูกโยงกับดอยสุเทพ ตอนที่ผมยังเป็นนักศึกษา อาจารย์สตีฟ (Stephen D. Elliott) พูดเสมอว่า ‘ดอยสุเทพดอยเดียว มีความหลากหลายทางชีวภาพไม่ด้อยไปกว่าเกาะอังกฤษทั้งเกาะ’ แค่ในมุมของชีววิทยานะครับ ถ้ารวมแง่มุมอื่น ๆ เกี่ยวกับดอยสุเทพเข้าไปอีกจะขนาดไหน

“ผมอยากให้คนทั่วไป คนที่สนใจดอยสุเทพ ได้รู้จักดอยสุเทพในทุกแง่มุม ทุก ๆ มิติ แต่ผมทำเองคนเดียวไม่ได้ ผมไม่ได้รู้ทุกเรื่อง งั้นเรามาร่วมมือกันดีกว่า ซึ่งผมคิดตรงกันว่า ปัจจุบันมันยังไม่มีหลัก คนนั้นก็พูดถึงดอยสุเทพ คนนี้ก็พูด แต่ไม่มีการนำความรู้นำมารวมกัน และมันมีความสำคัญจริง ๆ ไม่ว่าจะเรื่องของความสวยงาม เรื่องเชิงกายภาพ เชิงชีววิทยา เชิงสังคม เชิงประวัติศาสตร์ และเชิงวัฒนธรรม ทุกอย่างเกี่ยวข้องกับคนเชียงใหม่หมด”

ปัจจุบันคณะทำงานที่มาร่วมกันออกแบบหลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษามีทั้งหมด 8 หน่วยงาน ได้แก่ 

  • ศูนย์ธรรมชาติวิทยาดอยสุเทพเฉลิมพระเกียรติฯ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เชี่ยวชาญเรื่องชีววิทยา ธรณีวิทยา และระบบนิเวศป่าของดอยสุเทพ
  • คณะสถาปัตยกรรม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ช่วยดูในมุมมองเชิงสถาปัตย์ ความสัมพันธ์ทางพื้นที่ระหว่างดอยสุเทพกับเมืองเชียงใหม่
  • สถาบันวิจัยสังคม มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์ ประเพณี และวัฒนธรรม
  • คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฎเชียงใหม่ เชี่ยวชาญเรื่องของชุมชนต่าง ๆ ซึ่งดอยสุเทพมีพื้นที่คลุมถึง 4 อำเภอ ได้แก่ อำเภอเมือง อำเภอหางดง อำเภอแม่ริม และอำเภอแม่แตง
  • อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย ให้ความรู้ด้านการทำงานของอุทยานแห่งชาติ
  • สภาลมหายใจเชียงใหม่ กลุ่มภาคประชาสังคมที่ขับเคลื่อนแก้ไขปัญหาหมอกควันเชียงใหม่
  • เขียวสวยหอม กลุ่มภาคประชาสังคมที่ขับเคลื่อนเรื่องการจัดการสิ่งแวดล้อมในเมือง
  • เครือข่ายสิ่งแวดล้อมม้งดอยสุเทพ-ปุย กลุ่มชาติพันธุ์บนดอยสุเทพและดอยปุย มาให้องค์ความรู้ของกลุ่มชาติพันธ์ในการอยู่ร่วมกับธรรมชาติ

ทั้ง 8 หน่วยงาน คือกลุ่มคนที่เคยทำงานเกี่ยวข้องกับดอยสุเทพ และในอนาคต กลุ่มผู้ออกแบบวิชาจะเพิ่มหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับดอยสุเทพมาช่วยเสริมหลักสูตร เพื่อทำให้วิชานี้นำเสนอเรื่องราวได้ครบทุกแง่มุมที่สุด

“เหตุผลที่วิชาดอยสุเทพศึกษาต้องนำเสนอได้ทุกแง่มุมที่สุด เกิดจากมุมมองของตัวผม พอเป็นนักวิทยาศาสตร์ ก็มีแว่นของนักวิทยาศาสตร์อยู่ ผมสนใจแต่สิ่งที่วิจัย ส่วนงาน NGO หรือชุมชน เขาจะมีแว่นของเขา เรามองดอยสุเทพขนานกันมาโดยตลอด สถานการณ์บางอย่างใช้แว่นอันเดียวมองไม่ได้ เพราะโจทย์หลายอย่างที่เกิดขึ้นวันนี้ ไม่ว่าจะท้องถิ่นหรือระดับจังหวัด ตอบด้วยเครื่องมือเดียวไม่ได้ ต้องใช้หลายเครื่องมือจากแต่ละศาสตร์มาช่วยกัน ทั้งหน่วยงานภาครัฐและภาคประชาชนร่วมมือกัน จะให้นักวิทยาศาสตร์แก้โจทย์สังคมวัฒนธรรมก็ไม่ใช่ เราเลยต้องร่วมมือกัน

'ดอยสุเทพศึกษา' วิชาที่ทำให้ผู้คนเข้าใจดอยสุเทพ และอยู่ร่วมกับดอยสุเทพอย่างยั่งยืน
'ดอยสุเทพศึกษา' วิชาที่ทำให้ผู้คนเข้าใจดอยสุเทพ และอยู่ร่วมกับดอยสุเทพอย่างยั่งยืน

“ในฐานะคนที่ออกแบบวิชา ทุกครั้งที่ประชุมร่วมกัน พอได้ฟังอาจารย์หลาย ๆ ท่าน ผมเองก็ได้ความรู้ ได้แง่มุมใหม่ ๆ เกี่ยวกับดอยสุเทพจากแต่ละศาสตร์ ตอนที่ผมจะเรียนจบ ผมทำงานวิจัยที่อำเภอแม่แจ่ม เรื่องนิเวศวิทยาไร่หมุนเวียนของชาวปกาเกอะญอ ผมต้องขึ้นลงแม่แจ่มอยู่ 20 เดือน ไปเอาตัวอย่างใบไม้มาวิจัย ประเด็นคือ ตอนที่ผมไปทำวิจัย ผมมีความเป็นนักวิทยาศาสตร์มาก ๆ ไม่สนใคร ไม่คุยกับใครเลย ผมไม่ได้ถูกฝึกมาให้เข้าใจบริบทสังคม 

“พอมองย้อนกลับไป ผมเสียดายนะครับ ทำไมถึงไม่พยายามเรียนรู้บริบทต่าง ๆ ที่เป็นผลให้เขาทำไร่หมุนเวียน บางทีเหตุผลไม่ได้เป็นเชิงวิทยาศาสตร์อย่างเดียว มันมีเหตุผลอื่น เชิงสังคม เชิงวัฒนธรรม เขาอยู่ตรงนั้นมานาน เขาก็ต้องมีเหตุผลของเขา แต่สนใจเฉพาะผลวิจัยของผม ทั้งที่ในโลกนี้ยังมีคำว่า การทำงานที่ชุมชนมีส่วนร่วมอยู่ ผมเพิ่งมารู้จักคำนี้ในภายหลัง นี่จึงเป็นเหตุผลสำคัญที่หากมีโจทย์ใดขึ้นมา เราควรจะต้องใช้แว่นตาของหลาย ๆ ศาสตร์มามอง

“ในที่ประชุม บางคนไม่ได้มองว่าดอยสุเทพเป็นแค่ภูเขา เขามองว่าเป็นสิ่งมีชีวิต ซึ่งก็ตรงกับหลักหนึ่งของนิเวศวิทยา เขาเรียกกันว่าเป็น Super Organism เขามองโลกทั้งโลกเป็น Super Organism มีพลวัตร ถ้ามองดอยสุเทพไม่เป็นแค่ก้อนหิน ดิน ต้นไม้ มันมีอย่างอื่นอีกมากที่อยู่ร่วมกันในภูเขาลูกนั้น มีความสัมพันธ์ต่าง ๆ มากมาย และเกี่ยวโยงมาถึงในเมืองเชียงใหม่ ในหลักสูตรวิชาดอยสุเทพ เราแบ่งย่อยรายวิชาต่าง ๆ ตามแต่ละแง่มุมของดอยสุเทพ

“หลักสูตรนี้เลยมีวัตถุประสงค์หลักที่วางไว้ว่า คนที่สนใจดอยสุเทพที่มาเรียน ไม่ใช่แค่คำว่า ‘รู้จัก’ แต่เราอยากให้เขา ‘เข้าใจ’ ดอยสุเทพมากขึ้นในทุกมิติ ที่ต้องเป็นเช่นนั้นเพราะในหลักการออกแบบวิชา คนทางด้านการศึกษาจะมีหลักการมองวัตถุประสงค์ของวิชาอยู่ว่าจะให้ผู้เรียนได้รับระดับไหน จำได้ เข้าใจ วิเคราะห์ ประยุกต์ และขั้นสุดท้ายคือ สังเคราะห์ ซึ่งจุดสูงสุดของการศึกษาก็คือการให้ผู้เรียนนำความรู้ที่ได้ไปสังเคราะห์ใช้ในชีวิตของเขา

การร่วมมือกันของ 8 หน่วยงานที่สร้างหลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษา ให้ครอบคลุมทุกมิติการเรียนรู้ภูเขาแห่งเชียงใหม่

“คำว่า สังเคราะห์ ในความหมายของผม คือ สมมติมีสถานการณ์อะไรเกิดขึ้น จะเอาความรู้ทั้งหมดที่ได้สังเคราะห์มาจัดการสถานการณ์นั้นได้ไหม ถ้าเกิดตอนนั้นเครื่องมือที่เคยมีมาก่อนใช้ไม่ได้อีกแล้ว เช่น มีเครื่องมืออยู่ A B และ C คุณหยิบเอาเครื่องมือนี้ไปใช้แก้ปัญหาได้ แต่ในอนาคตข้างหน้า เครื่องมือ A B C อาจใช้การไม่ได้ คุณจะสังเคราะห์ความรู้ที่ได้รับ สร้างเครื่องมือ D ขึ้นมาใหม่เพื่อจัดการปัญหาที่เกิดขึ้นได้ไหม นี่คือจุดสูงที่สุดของการศึกษา มันเกิดขึ้นค่อนข้างยาก นี่เป็นผลลัพธ์สูงสุดที่ผมมองไว้ เลยเป็นโจทย์สำคัญที่ทีมออกแบบหลักสูตรต้องหารือกันต่อ

“ตอนทีมออกแบบวิชาประชุมกัน มีคนเสนอว่า อยากให้ข้าราชการเรียนวิชาดอยสุเทพศึกษาเช่นกัน เพราะระบบราชการที่ย้ายมารับตำแหน่งจากที่อื่น ทำให้ไม่รู้บริบทของเชียงใหม่ วิชานี้จะช่วยให้เขามองเห็นความสัมพันธ์ของดอยและเมือง มีประโยชน์ในการวางแผนพัฒนาเมืองหรือแก้ปัญหาต่าง ๆ ผมมองว่านี่เป็นแนวคิดที่ดีและน่าสนใจ”

การร่วมมือกันของ 8 หน่วยงานที่สร้างหลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษา ให้ครอบคลุมทุกมิติการเรียนรู้ภูเขาแห่งเชียงใหม่

เพื่อให้คนทั่วไปที่ไม่ใช่นักศึกษาก็เข้าเรียนวิชาดอยสุเทพศึกษาได้มากที่สุด ผู้ออกแบบวิชาจึงเลือกให้วิชาดอยสุเทพศึกษาอยู่ในโครงการ ‘วิทยาลัยการศึกษาตลอดชีวิต’ (School of Lifelong Education) เรียกสั้น ๆ ว่า LE ของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ซึ่งเปิดโอกาสให้คนทั่วไปสมัครเข้ามาเรียนในรายวิชาที่สนใจผ่านเว็บไซต์ 

“หลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษา ผมตั้งใจไว้ว่าจะให้มีส่วนของการบรรยายในหัวข้อต่าง ๆ ซึ่งผู้เรียนกดเข้ามาเรียนได้ตามเวลาที่เขาสะดวกผ่านระบบการสอนของ LE เมื่อเรียนภาคบรรยายจนครบชั่วโมงที่กำหนดไว้ ก็จะมาสู่ภาคปฏิบัติที่จะพาผู้เรียนขึ้นดอยไปศึกษาและลงมือในพื้นที่จริง ใครสนใจด้านชุมชนบนดอยก็จะได้ไปลงทำงานในชุมชนจริง ๆ แต่ก็ไม่ได้บังคับว่าทุกคนจำเป็นต้องเรียนให้จบหลักสูตร เราเปิดกว้างให้ตามที่แต่ละคนสนใจ

“ท้ายที่สุด ผมหวังว่าการเกิดขึ้นของวิชาดอยสุเทพศึกษา จะทำให้ผู้คนเข้าใจดอยสุเทพมากขึ้นไม่มากก็น้อย เมื่อไหร่ก็ตามที่มีอะไรเกิดขึ้นกับดอยสุเทพ เขาจะรู้แล้วว่ามีที่พื้นที่ตรงนี้ที่เขาเข้ามาเรียนรู้เกี่ยวกับดอยสุเทพได้”

การร่วมมือกันของ 8 หน่วยงานที่สร้างหลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษา ให้ครอบคลุมทุกมิติการเรียนรู้ภูเขาแห่งเชียงใหม่

ปัจจุบันหลักสูตรวิชาดอยสุเทพศึกษายังอยู่ในขั้นตอนการออกแบบ คาดว่าจะเสร็จสมบูรณ์ในไตรมาสสุดท้ายของ พ.ศ. 2565 

ผู้ที่สนใจ ติดตามความเคลื่อนไหวของวิชาดอยสุเทพศึกษาได้ทาง Facebook : ศูนย์ธรรมชาติวิทยาดอยสุเทพเฉลิมพระเกียรติฯ คณะวิทยาศาสตร์ มช

Writer

อนิรุทร์ เอื้อวิทยา

นักเขียน และ ช่างภาพอิสระ ปัจจุบันชนแก้วอยู่ท่ามกลางเพื่อนฝูงที่เชียงใหม่

Photographer

ธิรารัตน์ พุทธวงศ์

มีเชียงใหม่เป็นบ้านเกิด หลงใหลธรรมชาติ รักสีบลู แมวดำ และชอบกินผลไม้สีเหลือง Facebook | Out of Tune

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load