11 มิถุนายน 2024
233

“คุณภาพของสินค้าและบริการเป็นปัจจัยสำคัญที่เราและทุกผู้ประกอบการในโลกธุรกิจให้ความใส่ใจ เพราะสะท้อนถึงคุณค่าที่ส่งมอบให้กับผู้บริโภค” Café Amazon ภายใต้ บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน) (OR) คำนึงถึงปัจจัยนี้เสมอในการดำเนินธุรกิจอุตสาหกรรมอาหารและเครื่องดื่ม 

จึงไม่แปลกใจว่าทำไม Café Amazon จึงเป็นแบรนด์อันดับ 1 ที่ครองใจผู้บริโภคมากว่า 22 ปี เพราะยืนหยัดในเรื่องของการรักษาคุณภาพและบริการในทุกขั้นตอนตั้งแต่ต้นน้ำสู่ปลายน้ำ ส่งมอบสินค้าและบริการที่มีมาตรฐานถึงมือผู้บริโภคไม่ต่ำกว่า 357 ล้านแก้ว ต่อปี

บริษัท ปตท. น้ำมันและการค้าปลีก จํากัด (มหาชน) หรือ OR เป็นบริษัท Flagship ของกลุ่ม ปตท. ที่ดำเนินธุรกิจโดยมุ่งสร้างความแข็งแกร่งให้กับธุรกิจพลังงานและธุรกิจค้าปลีกแบบผสมผสาน อาทิ  Café Amazon ภายใต้แนวทางการสร้างอนาคตที่ยั่งยืนในแบบฉบับของ OR (OR SDG) ได้แก่ Small (S) การสร้างโอกาสเพื่อคนตัวเล็ก Diversified (D) การสร้างโอกาสเพื่อการเติบโตทุกรูปแบบ Green (G) การสร้างโอกาสเพื่อสังคมสะอาด 

พงษ์ศักดิ์ ภัทรเมธีวิญญู ผู้อำนวยการโครงการบริหารห่วงโซ่อุปทานเมล็ดกาแฟดิบ บริษัท ปตท.น้ำมันและการค้าปลีก จำกัด (มหาชน) กำลังจะเล่าถึง ‘โครงการพัฒนาการปลูกกาแฟอย่างยั่งยืน’ โปรเจกต์ที่ OR กำลังทำในปัจจุบัน ดำเนินธุรกิจโดยคำนึงถึงผู้มีส่วนได้เสียทุกกลุ่ม ผ่านแนวทางการสร้างอนาคตที่ยั่งยืน ขับเคลื่อนผ่านธุรกิจ Café Amazon ให้เป็นธุรกิจสีเขียว เพื่อสนับสนุนให้เกิดสังคมคาร์บอนต่ำอย่างยั่งยืน และตั้งใจมุ่งสู่เป้าหมาย Net Zero

เมื่อพูดถึงการพัฒนาอย่างยั่งยืน จะต้องครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำไปจนถึงปลายน้ำของธุรกิจ ให้ความสำคัญตั้งแต่การพัฒนาต้นน้ำของธุรกิจ คือตัวเกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ เราลงพื้นที่เพื่อรับทราบปัญหา ศึกษาความต้องการ สร้างองค์ความรู้แก่เกษตรกรผู้ปลูกกาแฟ เพื่อให้ได้ผลผลิตที่ดี มีมาตรฐาน ตรงกับความต้องการของตลาด และ OR เป็นตลาดรับซื้อเมล็ดกาแฟจากเกษตรกรด้วยราคาที่เป็นธรรม (Fair Trade) 

จากการทำงานส่งเสริมมาร่วม 10 ปี เราค่อย ๆ เรียนรู้จากการทำงานร่วมกับหน่วยงานที่พัฒนาคุณภาพเกษตรกรอย่างโครงการหลวง จนพัฒนาเป็น Café Amazon Standard ได้ เป็นเกณฑ์เพื่อควบคุมและยกระดับมาตรฐานของผลผลิตทางการเกษตรให้ตรงกับความต้องการของตลาดสากล ขายได้ราคาที่เป็นธรรม และเป็นแรงขับเคลื่อนให้เกษตรกรผลิตผลผลิตที่มีคุณภาพ

“เราใช้ตลาดนำการผลิต โดยมี Café Amazon เป็นตลาดรับซื้อที่ยั่งยืนด้วยราคาที่เป็นธรรม ส่งเสริมให้เกษตรกรมีความมั่นใจ และพัฒนาจากต้นทุนที่เขามีอยู่แล้ว เพื่อต่อยอดให้มีมาตรฐาน ตรงกับความต้องการของตลาด”  

ทุกส่วนเกิดขึ้นเพื่อจุดประสงค์เดียวกัน คือเพื่อสร้างความยั่งยืน

สร้างที่ต้นน้ำ

ฝุ่น PM 2.5 ที่หนาราวกับหมอก อุณหภูมิความร้อนที่สูงขึ้นทุกวัน อากาศบริสุทธิ์ที่ปนเปื้อนจากการเผาไหม้เชื้อเพลิง สิ่งเหล่านี้รบกวนชีวิตของเราทุกคน เพราะเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงการเผชิญหน้าไม่ได้ และเป็นปัญหาสำคัญในการใช้ชีวิต

ทีม Café Amazon จาก OR ตระหนักถึงปัญหาเหล่านี้ จึงตั้งใจจะเล่าเรื่องโครงการพัฒนาการปลูกกาแฟอย่างยั่งยืนให้เกิดขึ้นจริง โดยเริ่มที่ 2 แห่งหลัก ได้แก่ อำเภอแม่แจ่ม จังหวัดเชียงใหม่ และอำเภอปัว จังหวัดน่าน

ความยั่งยืนจะเกิดขึ้นได้ต้องเข้าใจปัญหาก่อนเป็นอย่างแรก รวมไปถึงบริบท สภาพแวดล้อม สิ่งที่มี สิ่งที่ขาด วิธีการแก้ไข ในเรื่องพื้นที่ตอนบนของประเทศนี้ สาเหตุส่วนหนึ่งเกิดจากการทำเกษตรเชิงเดี่ยวสลับกับการเผาป่า เพื่อเตรียมพื้นที่สำหรับการปลูกผลผลิตในฤดูกาลใหม่ ๆ 

“เราดูว่าปัญหาของแต่ละพื้นที่คืออะไร เรื่องไหนที่เราเข้าไปช่วยได้ เรื่องไหนที่เรามีศักยภาพเพียงพอ ทั้งสเกลที่เหมาะสม เกษตรกร เจ้าของพื้นที่ หรือการรวมกันเป็นวิสาหกิจชุมชน ซึ่งสำคัญอยู่ที่การมองเป้าหมายร่วมกัน”

“และหัวใจสำคัญที่ OR ทำร่วมกับเกษตรกร คือการแก้ปัญหารายพื้นที่ จากความต้องการของเกษตรกรเป็นตัวตั้ง”

OR ไม่ได้มีสูตรสำเร็จ 1 2 3 4 ว่าจะต้องเข้าไปทำอย่างนี้อย่างนั้น แต่รับฟังปัญหาที่เกิดขึ้น ณ ที่แห่งนั้นจริง ๆ บางพื้นที่มีปัญหาเรื่ององค์ความรู้ บางพื้นที่มีปัญหาเรื่องการแปรรูป บางพื้นที่มีปัญหาต้องการตลาดรองรับ ฯลฯ

ทีมเล่าให้ฟังถึงปัญหาที่พบที่บ้านผาลั้ง จังหวัดเชียงราย คือปัญหาสำคัญจากเส้นทางเข้าหมู่บ้าน การเดินทางค่อนข้างลำบากมาก จึงไม่ค่อยมีพ่อค้าและตลาดเข้าไปรับซื้อผลผลิตในพื้นที่ ในส่วนผลผลิตที่ขายได้ก็มักถูกกดราคาจากพ่อค้าคนกลาง ชาวบ้านส่วนใหญ่จึงเลิกทำและตัดต้นกาแฟทิ้งเกือบหมด หันไปทำไร่ข้าวโพด ฟักทอง หอมแดง และข้าว จนเกิดการถางป่าในพื้นที่ป่าต้นน้ำเป็นจำนวนมาก และยังมีการใช้ปุ๋ยเคมีกับยาฆ่าแมลงอย่างรุนแรงเพื่อเร่งปริมาณผลผลิต ส่งผลต่อการสะสมของสารเคมีในดิน ตามมาด้วยปัญหาด้านสุขภาพของตัวเกษตรกร

สำคัญไปกว่าปัญหาพื้นที่ คือการมีเป้าหมายร่วมกัน ความสมัครใจของชาวบ้าน

OR จะสำรวจต่อว่าชาวบ้านยินดีและพร้อมใจให้ทีมเข้าไปพัฒนาหรือไม่

“ถ้าคนในชุมชนเปิดใจกับการพัฒนา จึงเกิดผลที่ยั่งยืนได้ เพราะทุกคนจะตระหนักถึงเป้าหมายเดียวกัน”

อีก 2 เรื่องใหญ่ที่โปรเจกต์นี้ให้ความสำคัญ คือเรื่องการเพิ่มมูลค่าให้ผลผลิต และราคารับซื้อที่เป็นธรรมแก่เกษตรกร

“เกษตรกรบางคนไม่รู้ เขาก็เก็บแค่ผลเชอร์รี รูดมาจากต้นโดยไม่รู้วิธีที่ถูก คุณภาพผลผลิตก็จะไม่ดี พอเป็นแค่ผลเชอร์รี อายุจะสั้น ขายได้ราคาต่ำ” ทีมจึงมีการให้ความรู้ ออกแบบหลักสูตรขึ้นมาอย่างจริงจัง

มีทั้งหลักสูตรพื้นฐานและเฉพาะทาง ตั้งแต่การเพาะเมล็ด การปลูก การดูแลแปลง การจัดการแปลง การแปรรูปกาแฟ การทดสอบรสชาติกาแฟ สรุปออกมาให้เข้าใจง่าย และสอนโดยผู้เชี่ยวชาญแขนงต่าง ๆ ด้วยวิธีการสอนที่เหมาะสมและเน้นผลลัพธ์

“เราใช้วิธีนัดกันไปที่แปลง สมมติวันนี้นัดกันไปหมู่บ้าน ก. เกษตรกรก็จะไปเจอที่นั่น วันนี้อบรมเรื่องการตัดแต่งกิ่ง ทุกคนก็จะพร้อมใจถือกรรไกรไปคนละเล่ม ทุกคนจะได้ฝึกปฏิบัติจริงในวิธีที่ถูกต้องไปพร้อมกับวิทยากรที่เข้าไปให้ความรู้

“และไม่ใช่ว่าทุกชุมชนจะได้รับทุกหลักสูตร บางที่ต้องการแค่ตลาด เราก็ทำแค่ตลาด บางที่ติดลบก็ปูพื้นฐานใหม่ เราจะไม่ใช้วิธีการยัดเยียดความรู้ แต่ความรู้ต้องไปเติมเต็มเขาได้จริง ๆ”

บางครั้งเกษตรกรก็เก็บผลเชอร์รีกาแฟมาขายเพียว ๆ โดยไม่ได้ผ่านการแปรรูป พอเป็นแค่ผลเชอร์รี อายุกาแฟก็จะสั้นลง นี่คืออีกหนึ่งปัญหาสำคัญที่ทำให้ผลผลิตด้อยราคาลง OR จึงส่งเสริมเรื่องนี้โดยการให้ความรู้เรื่องการแปรรูปให้กลายเป็นกาแฟกะลา และมีโรงแปรรูปเมล็ดกาแฟ Café Amazon พร้อมเป็นตลาดรับซื้อด้วยราคาที่เป็นธรรมอยู่ที่อำเภอแม่วาง จังหวัดเชียงใหม่

ซึ่งหนึ่งในหลายข้อดีคือ “เมื่อเราให้ราคาที่เป็นธรรมและเพิ่มค่าตอบแทนให้ในส่วนที่ผ่านเกณฑ์ Café Amazon Standard ก็จะสร้างความมั่นใจและเป็นแรงจูงใจให้เกษตรกรผลิตกาแฟที่มีคุณภาพมากขึ้น”

สุดท้ายแล้วกาแฟไม่ใช่ผลผลิตที่เข้าไปส่งเสริมแล้วเกษตรกรจะมีรายได้ทันที อย่างน้อยต้องปลูก 3 – 4 ปี ถึงจะมีผลผลิตกลับมา จึงต้องมีการส่งเสริมการปลูกพืชทางเศรษฐกิจอื่น ๆ ที่จะเก็บเกี่ยวได้ในเวลาอันสั้นควบคู่ไปด้วย ให้เกษตรกรประคองตัวเองได้ 

พัฒนาสู่กลางน้ำ

เมื่อได้เมล็ดกาแฟที่คัดมาแล้วเฉพาะเมล็ดที่สมบูรณ์ ก็เริ่มเข้าสู่กระบวนการคั่ว

“เราคัดตั้งแต่ตอนรับซื้อ แล้วมาคัดละเอียดอีกครั้งตอนผลิต กำจัดฝุ่นผงเอย ตรวจวัดโลหะที่ปะปน คัดเมล็ดที่ไม่สมบูรณ์ออก บางเมล็ดเบาไป แมลงเจาะบ้าง ไม่เต็มเมล็ดบ้าง เมล็ดสีเพี้ยนก็เอาออก ฉะนั้น เราจึงมั่นใจได้ว่าเมล็ดกาแฟที่นำมาคั่วคือเมล็ดกาแฟที่สมบูรณ์ที่สุด” เกรียงไกร กิตติวุฒิคุณ ผู้จัดการส่วนโรงคั่วกาแฟ Café Amazon เล่าถึงความละเอียดในการคัดเมล็ด ว่ากว่าจะได้เมล็ดกาแฟแต่ละเม็ดสู่กระบวนการคั่วนั้น ต้องผ่านความใส่ใจจากทีม

“เรามีโรงคั่วเองเพื่อผลิตสินค้าให้เพียงพอต่อความต้องการ” 

และอีกเหตุผลสำคัญที่ต้องมีโรงคั่วเอง เพราะเราควบคุมคุณภาพได้เสถียรกว่า ซึ่งกำลังจะเข้าสู่เฟส 3 ในปัจจุบัน ความเป็นตลาดของคนกลุ่มใหญ่ ระบบที่ต้องเป็นตัววัดหรือตัวควบคุม คือคอมพิวเตอร์

“เราทำในระดับโรงงาน ฉะนั้น จะแมนนวลไม่ได้ เราต้องมีตัวควบคุมการผลิตที่แม่นยำและเสถียร จึงมีสูตรประจำที่ปรับตั้งไว้ตั้งแต่ตอนติดตั้งเครื่องจักร การผลิตในแต่ละครั้งจึงไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลง”

หลังจากได้เมล็ดสะอาดมาก็เข้าสู่กระบวนการคัดเมล็ด ก่อนจะลงสู่เครื่องคั่วจากเยอรมนีและอิตาลีที่เลื่องชื่อด้านเครื่องจักรสำหรับการคั่วกาแฟ

การตรวจวัดคุณภาพยังเกิดขึ้นต่ออีกในระหว่างกระบวนการคั่วและหลังคั่ว

เมื่อได้ผลลัพธ์ปริมาณกว่า 4,500 ตันต่อปี ก็ต้องตรวจสอบการบรรจุต่อว่าหีบห่อรั่วซึมไหมก่อนส่งไปศูนย์กระจายสินค้า และเก็บผลตัวอย่างที่สมบูรณ์ไว้เผื่อกรณีการเคลม 

แน่นอนว่าสิ่งแวดล้อมเป็นเรื่องที่ OR ให้ความสำคัญ การรับผิดชอบต่อสังคมจึงเป็นอีกหนึ่งบทบาทที่ต้องทำ “เราต้องทำให้เป็นกาแฟที่ยั่งยืนจริง ๆ โดยไม่ได้สร้างปัญหาในพื้นที่เพิ่ม หรือถ้าเกิดของเสีย ก็ต้องจัดการปัญหาในพื้นที่ตัวเองได้”

น้ำเสียที่ใช้ภายในอาคารจะไม่ถูกปล่อยลงสู่แหล่งน้ำแม้สักหยด แต่จะนำเข้าสู่กระบวนการบำบัดเพื่อนำกลับมาวนใช้ใหม่ มีการตรวจวัดคุณภาพควันและรายงานเป็นประจำ รวมถึงค่ามลพิษต่าง ๆ ไม่เคยเกินที่กฎหมายกำหนด มีการรายงานขยะเข้าข่ายตามข้อกำหนดของกรมโรงงาน ได้แก่ น้ำมัน พลาสติก กระสอบ ลัง เศษกาแฟ นำมาใช้ซ้ำในส่วนที่ใช้ได้ ส่วนที่เหลือแปรไปเป็นพลังงานทางเลือก

ยั่งยืนถึงปลายน้ำ

Café Amazon ที่เปิดให้บริการทั้งในสถานีบริการพีทีที สเตชั่น ห้างสรรพสินค้า และคอมมูนิตี้มอลล์ทั่วประเทศ ใครจะรู้ว่าผู้ที่จะเปิดร้านได้ต้องผ่านเกณฑ์การประกอบธุรกิจมามากมาย 

ทั้งหมดที่ OR และแบรนด์ Café Amazon ทำนั้น เพราะต้องการสร้างโอกาสให้กับคนทุกกลุ่มในสังคม และเป็นแบบอย่างในการดำเนินธุรกิจที่รับผิดชอบต่อสังคมอย่างยั่งยืน ส่งต่อถึงผู้บริโภคซึ่งภูมิใจได้ว่า เมื่อได้ดื่มกาแฟทุกแก้ว ทุกคนจะเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยสร้างอาชีพและรายได้อย่างมั่นคงให้แก่เกษตรกรไทยจริง ๆ และภาพรวมองค์กร Ecosystem ของธุรกิจกาแฟก็จะดีขึ้น จึงจะเกิดความยั่งยืนที่แท้จริง

เชิญรับชมภาพยนตร์โฆษณาจุดเริ่มต้นของโอกาสที่บอกเล่าถึงโครงการพัฒนาการปลูกกาแฟอย่างยั่งยืน

Writer

Avatar

ปิยฉัตร เมนาคม

หัดเขียนจากบันทึกหน้าที่ 21/365 เพิ่งค้นพบว่า สลัดผักก็อร่อย หลงใหลงานคราฟต์เป็นชีวิต ของมือสองหล่อเลี้ยงจิตใจ ขอจบวันง่าย ๆ แค่ได้มองพระอาทิตย์ตกจนท้องฟ้าเปลี่ยนสี วันนั้นก็คอมพลีทแล้ว