The Cloud X สารคดีสัญชาติไทย

ภาพท้องทะเลอันดามันสีน้ำเงินเข้มที่คุ้นตามาตลอดหลายปี กลายเป็นสิ่งที่หาดูได้ยากในปีนี้ เ​ฉดสีฟ้าเข้มที่เคยเป็นเอกลักษณ์ของน้ำทะเลฝั่งอันดามันเปลี่ยนเป็นสีเขียวคล้ายสีน้ำทางฝั่งอ่าวไทย

น้ำที่ไม่มีตะกอนแขวนลอยของทะเลเปิดด้านนอกอย่างทางฝั่งอันดามัน ตามปกติแล้วแสงจะทะลุผ่านไปได้ดี ทำให้เราเห็นเป็นสีฟ้าสด น้ำที่มีตะกอนแขวนลอยอยู่ในน้ำจะหักเหแสงให้เรามองเห็นเป็นสีฟ้าอมเขียว และยิ่งดูเป็นสีเขียวมากขึ้นเมื่อสสารที่แขวนลอยอยู่เป็นจุลชีพอย่างสาหร่ายและแพลงก์ตอน

จุดดำน้ำที่คุ้นเคยกันมากว่าสิบปีกลายเป็นสถานที่แปลกหน้า หินที่คุ้นตาดูแปลกไปเมื่อมองได้ไม่ชัดครบทั้งก้อน กัลปังหาต้นใหญ่ทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือของกองหินตาชัยที่เคยแวะทักทายกันบ่อยครั้ง คราวนี้กลับวูบผ่านตาไปโดยไม่ทันได้สังเกต เรากำลังหลงทางในสวนหลังบ้านของตัวเอง

เหลี่ยมหินที่มองเห็นได้ไม่เกิน 5 เมตร เพราะความขุ่นของน้ำทำให้เราเริ่มงงกับทิศทางจนต้องหยิบเข็มทิศขึ้นมาเช็กดูอีกครั้ง ไม่ใช่แต่ที่นี่ จุดดำน้ำเกือบทั้งหมดในพื้นที่อันดามันเหนือปีนี้ล้วนได้รับผลกระทบแบบเดียวกัน

ดำน้ำใต้พายุกระแสน้ำขุ่นและ IOD ปรากฏการณ์อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนรุนแรงสุดใน 60 ปีที่ สิมิลัน
ดำน้ำใต้พายุกระแสน้ำขุ่นและ IOD ปรากฏการณ์อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนรุนแรงสุดใน 60 ปีที่ สิมิลัน

ภาพของกองหินแซมด้วยกอกัลปังหาสีสวยด้านหน้ากำลังถูกกลบด้วยกระแสน้ำสีตุ่นคล้ำที่ฟุ้งขึ้นมาจากความลึกด้านล่าง บรรยากาศพาให้เรานึกถึงภาพจากหนังฮอลลีวูดที่พายุทรายพัดกลืนกินทัศนียภาพสวยงามตรงหน้า เช่นเดียวกับในหนัง พวกเราทุกคนต่างว่ายหนีหลบออกจากพายุที่บ้าคลั่งนั้น เพราะไม่เพียงแต่มันบดบังการมองเห็น พายุกระแสน้ำขุ่นคล้ำนี้มาพร้อมกับความหนาวเย็นยะเยือกอีกด้วย

เสียงบ่นถึงความเย็นของน้ำทะเลในแต่ละไดฟ์ที่ลงไปกระหน่ำบนหน้าฟีดเฟซบุ๊กของเหล่านักดำน้ำมาตั้งแต่ปลายปีที่ผ่านมา ซึ่งเป็นช่วงต้นฤดูกาลอันดามัน อุณหภูมิน้ำทะเลเดิมเฉลี่ยอยู่ที่ 28 – 29 องศาเซลเซียส ลดลงมาเป็น 24 – 25 องศาเซลเซียส

สำหรับอุณหภูมิอากาศแค่ 4 องศาเซลเซียส ไม่ใช่เรื่องที่น่าตื่นเต้นเท่าไหร่ แต่สำหรับน้ำทะเลซึ่งอุณภูมิไม่ค่อยเปลี่ยน นี่คือเรื่องใหญ่ ถ้ากลับกันเป็นอุณหภูมิที่สูงขึ้น 4 องศาเซลเซียส เหล่าปะการังคงจะเริ่มฟอกขาวกันหมดแล้ว

ความเย็นของน้ำมาจากปรากฏการณ์ที่เราไม่ได้พบเจอบ่อย แถมยังเป็นชื่อที่เรียกและจำยาก IOD (Indian Ocean Dipole) คือปรากฏการณ์อุณหภูมิที่ผิวน้ำในมหาสมุทรอินเดียสองฝั่งขยับตัวต่างจากค่าเฉลี่ยของพื้นที่ สำหรับฝั่งทะเลอันดามันของเราจะเกิดการไหลของน้ำที่ไม่ปกติ และขุดเอาน้ำเย็นจากห้วงมหาสมุทรลึกขึ้นมาแทนที่ชั้นบนของแสงสว่าง ที่ตามติดมากับกระแสน้ำเย็นนี้คือบรรดาสาหร่ายและแพลงก์ตอนจากความลึก ทำให้ความใสของน้ำลดลงไปด้วย ว่ากันว่าปีนี้เป็นปรากฏการณ์ IOD ที่รุนแรงที่สุดในรอบ 60 ปีที่ผ่านมา

ดำน้ำใต้พายุกระแสน้ำขุ่นและ IOD ปรากฏการณ์อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนรุนแรงสุดใน 60 ปีที่ สิมิลัน
ดำน้ำใต้พายุกระแสน้ำขุ่นและ IOD ปรากฏการณ์อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนรุนแรงสุดใน 60 ปีที่ สิมิลัน
ดำน้ำใต้พายุกระแสน้ำขุ่นและ IOD ปรากฏการณ์อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนรุนแรงสุดใน 60 ปีที่ สิมิลัน

ข่าวไฟป่าครั้งใหญ่ในออสเตรเลียเมื่อปลายปีที่แล้วอาจฟังดูห่างไกล ที่จริงแล้วมันเชื่อมโยงโดยตรงกับปรากฏการณ์น้ำเย็นที่สิมิลันของบ้านเรา ผลของ IOD ทำให้ฝั่งแผ่นดินที่ออสเตรเลียแห้งแล้งขึ้น ฝนตกน้อยลงกว่าปกติ ตามมาด้วยการลุกลามของไฟป่าที่ควบคุมไม่อยู่

ความเชื่อมโยงแห่งธรรมชาติ สานเป็นโครงตาข่ายที่น่าอัศจรรย์ เมื่อเชือกเส้นหนึ่งของตาข่ายถูกดึงให้ตึงขึ้น มันก็กระทบกับเชือกเส้นอื่นๆ ไปทั้งระบบ ไม่มีเชือกเส้นไหนที่ไม่โดนแรงกระทบนี้

เราเดินทางมาดำน้ำที่สิมิลันและเฝ้าสังเกตการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่นี้ต่อเนื่องมาหลายปี ช่วง 10 ปีหลังพื้นที่สิมิลันเกือบเรียกได้ว่าเป็นบ้านร้าง ฝูงปลาตามแนวปะการังมีจำนวนลดลง แนวปะการังซึ่งเคยมีปลาฝูงหนาแน่น กระจายตัวสร้างชีวิตชีวาช่างเงียบเหงาขาดสีสัน ปลาผีเสื้อคอขาวที่เคยลอยตัวรวมกันเป็นฝูงใหญ่เหนือปะการังโขดหายกระจัดกระจายไป เหลืออยู่แต่ปลาตัวเล็กตัวน้อยที่หลบซ่อนในเขาวงกตของแนวปะการัง

ปีนี้ในความขุ่นพร่าของน้ำเย็น ภาพเดิมของสิมิลันเริ่มฟื้นกลับมาให้เราเห็น ฝูงปลาเริ่มหนาแน่นผิดตาจากหลายปีที่ผ่านมาทั่วทุกพื้นที่ ปลากะพงสีเหลืองและปลาแพะรวมตัวกันเคลื่อนตัวช้าๆ คลุมเหนือแผงปะการังเขากวาง Unicornfish หลายสายพันธุ์ว่ายเกี้ยวกันเหนือกองหินใหญ่ด้านนอก ฉลามปะการังครีบขาวว่ายผ่านทิ้งระยะห่างจากนักดำน้ำ

ดำน้ำใต้พายุกระแสน้ำขุ่นและ IOD ปรากฏการณ์อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนรุนแรงสุดใน 60 ปีที่สิมิลัน
ดำน้ำใต้พายุกระแสน้ำขุ่นและ IOD ปรากฏการณ์อุณหภูมิน้ำเปลี่ยนรุนแรงสุดใน 60 ปีที่สิมิลัน

ที่กองหินตาชัย ฝูงปลากล้วยพุ่งผ่านเราไปด้วยความเร็วสูง จุดสีเหลืองสะท้อนแสงบนตัวส่องสว่างเห็นเป็นเส้นสีเหลืองพุ่งไปในทิศทางด้านนอก ฝูงปลากล้วยอีกชนิดที่มีจุดสีฟ้าสดพุ่งแทรกเข้ามาแทนที่ ฝูงปลากะพงสีเทาเข้มเกาะกลุ่มกันเป็นก้อนใหญ่คล้ายลูกบอลยักษ์ ขนาดแต่ละตัวใหญ่เกินจะใส่ลงจานปลาบนโต๊ะอาหารของแม่ได้พอดี

กัลปังหาและปะการังอ่อนทั่วทั้งกองบานสะพรั่ง พวกมันเหยียดโพลิปสำหรับจับอาหารออกกว้าง ดูคล้ายกับการบานเต็มที่ของสวนดอกไม้ อาหารของพวกมันคือแพลงก์ตอนที่ล่องลอยมากับกระแสน้ำ น้ำที่มีแพลงก์ตอนอัดแน่นอย่างช่วงนี้ คงเทียบเท่ากับงานเลี้ยงใหญ่ของพวกมัน

ไม่กี่วันก่อนหน้าที่เราจะมา มีรายงานพบเจอสัตว์น้ำขนาดใหญ่หายากหลายชนิด ฉลามวาฬ ปลากระเบนราหู ปลาโรนันนับสิบ ปลากระเบนจุดฟ้านับร้อยตัว ภาพและคลิปวิดีโอถูกส่งต่อ สร้างความดีใจให้เหล่านักดำน้ำว่าทะเลไทยกลับมาอุดมสมบูรณ์อีกครั้ง

ในบางพื้นที่การถูกกระตุกด้วย IOD คือเรื่องเลวร้าย สาหัส แต่สำหรับบางพื้นที่มันคือของขวัญชิ้นพิเศษ การชี้ชัดลงไปเลยว่าอะไรคือเรื่องดีหรือเรื่องร้ายนั้นทำไม่ได้ง่ายๆ ในช่วงเวลาสั้นๆ เพราะที่จริงแล้ว บางสิ่งที่เราคุ้นเคยกันดีหรือคิดว่าเราเข้าใจมันดี เมื่อเทียบกับไทม์ไลน์ของจักรวาลแล้ว มันอาจจะเป็นแค่เศษเสี้ยวของเหตุการณ์ที่เกิดจากการกระตุกเชือกที่มองไม่เห็นเท่านั้นเอง

สารคดีสัญชาติไทย

Writer & Photographer

ชุตินันท์ โมรา

ช่างภาพ/วิดีโอใต้น้ำมือรางวัลระดับเอเชีย ที่เห็นความเปลี่ยนแปลงของโลกใต้น้ำทั้งในและนอกประเทศมากว่า 17 ปี ทำหนังสือดำน้ำระดับนานาชาติหลายเล่ม เป็นทีมวิดีโอใต้น้ำและคนเบื้องหลังสารคดีและโฆษณาหลายตัว นอกจากนี้ยังเป็นแอดมินเพจ digitalay

Life on Earth

เรื่องราวสรรพชีวิตที่อยู่บนโลกใบเดียวกับเรา

24 พฤศจิกายน 2565

ต้นเดือนพฤศจิกายน 

ผมนั่งอยู่ที่เดิมตั้งแต่เช้าจนพลบค่ำเป็นเวลาหลายวัน ใช้ซุ้มบังไพรแคบ ๆ ที่ตั้งอยู่ริมฝั่งลำห้วย ซึ่งขยายกว้างเพราะสายน้ำหลากรุนแรงในช่วงฤดูฝนที่ผ่านมา ฝั่งตรงข้ามเยื้อง ๆ กับซุ้มบังไพร ตลิ่งสูงมีร่องรอยสัตว์ป่าเดินลงลำห้วยเป็นเส้นทางประจำ บริเวณนี้ระดับน้ำไม่ลึกนัก ช้าง วัวแดง รวมทั้งหมูป่า เลือกใช้จุดนี้เป็นที่ข้ามมาอีกฝั่ง 

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
หมูป่าตัวผู้เดินข้ามลำห้วย โดยที่หมูป่าฝูงใหญ่เดินข้ามไปก่อนหน้า

ผมใช้เวลาร่วมกับพวกมัน ไม่ได้รับความไว้วางใจนักหรอก ช้างเดินข้ามน้ำเรื่อย ๆ ใช้งวงดูดน้ำส่งเข้าปาก มันชะงักเมื่อเดินถึงกลางลำห้วยเพราะได้กลิ่นผม หยุดเขม้นมองก่อนค่อย ๆ เดินต่อ สายตามองมาทางผมตลอด เช่นเดียวกับฝูงวัวแดงและหมูป่า กลิ่นกายคนสำหรับพวกมันคือสัตว์ผู้ล่าชนิดหนึ่งที่พวกมันไม่เคยวางใจ 

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
ช้างเลือกใช้จุดข้ามลำห้วยจุดเดียวกับสัตว์ตัวอื่น ๆ

ดูเหมือนจะมีแต่นกยูงซึ่งคล้ายจะไม่สนใจอะไร นกยูงตัวผู้ในช่วงเวลานี้มีหางยาวสลวย หางยาวเป็นเครื่องมือสำหรับรำแพนอวดความแข็งแรงเพื่อให้ตัวเมียเลือก ขณะตัวเมียนับสิบตัวคล้ายจะไม่สนใจ และเมื่อมีตัวผู้เข้ามามากกว่าหนึ่งตัว การรำแพนประชันจึงเลี่ยงไม่พ้น

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน

นกกระเต็นใหญ่ส่งเสียงก้อง มันบินมาเกาะกิ่งไผ่ที่ยาวโค้งลง การหันหลังให้ดวงอาทิตย์ช่วยซ่อนตัวจากปลา หากมองขึ้นมาจะเห็นเพียงเงาดำ เป็น ‘ทริค’ อย่างหนึ่งที่เหล่านกกินปลาใช้ กระนั้นก็เถอะ เช่นเดียวกับสัตว์ผู้ล่าตัวอื่น ๆ ร่างกายที่ได้รับการออกแบบมาอย่างเหมาะสม รวมทั้งทักษะต่าง ๆ ซึ่งรับการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษ ก็ใช่ว่าจะทำให้การโผลงจับปลาประสบผลทุกครั้ง

บินขึ้นกลับมา เกาะบนกิ่งไผ่ด้วยปากว่างเปล่า รอเพื่อเริ่มต้นอีกครั้ง

กับเหล่าสัตว์ผู้ล่า ความล้มเหลวของพวกมันเป็นเรื่องที่ไม่มีใครเห็น

การมาถึงที่นี่มีโอกาสได้ ‘เห็น’ ความเป็นไปรอบ ๆ ใช้เวลาไปไม่น้อย หนทางมาถึงไม่ราบเรียบ เพราะมันเป็นเส้นทางที่เราเรียกว่า ‘ทางป่า’

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
ต้นเดือนพฤศจิกายนเป็นเวลาที่สายลมหนาวเข้าครอบคลุมผืนป่าแล้ว เป็นช่วงเวลาแห่งความรักของนกยูง เหล่าตัวผู้มีหางยาวเป็นเครื่องมือรำแพนเรียกร้องความสนใจจากตัวเมีย

การเดินทางสัญจรบนทางในป่าถึงวันนี้มีเครื่องมือบอกพิกัดอันบอกได้ว่าตอนนี้เราอยู่ที่ใด รวมทั้งบอกระยะทางทิศทางของจุดหมายที่กำลังมุ่งหน้า แม้ยังไม่เคยไปมาก่อนได้อย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม เรายังไม่ละเลยหรือทิ้งวิธีการเดิม ๆ ขณะเดินทางในป่า การสังเกตทิวเขา ต้นไม้ จำเป็น สิ่งหนึ่งที่คนในป่าใช้คือตั้งชื่อเรียกสถานที่นั้น ๆ ไว้เป็นที่รับรู้ ใครพูดถึงก็จะเข้าใจกัน ทั้งเส้นทางที่ใช้รถ และด่านที่เราใช้ร่วมกับสัตว์ป่า

เรามี ‘มอเปรต’ ฟังชื่อแล้วน่ากลัว แต่เห็นภาพว่าชันมาก มี ‘เนินกระทิง’ มีคนถูกกระทิงวิ่งเข้าชาร์จ จนซี่โครงหักที่เนินนี้ อีกทั้งมี ‘มอตาจ่อย’ ได้ชื่อว่าชันและลื่น กระทั่งรถกำลังดี ๆ ก็ไต่พ้นไปได้ยาก ต้องเข็นรถจนจ่อยไปตาม ๆ กัน

ชื่อส่วนใหญ่สำหรับผู้ไม่คุ้นก็เข้าใจได้ แต่บางชื่อต้องถามที่มาที่ไปจากคนเก่า ๆ

ทางป่านั้น ไม่ว่าจะอยู่ในช่วงฤดูกาลใดก็ผ่านไปไม่ง่ายนัก อุปสรรคเกิดขึ้นได้เสมอ โดยเฉพาะในช่วงฝนซึ่งกำหนดเวลาไม่ได้ เพราะเราไม่รู้หรอกว่าต้องเลื่อยไม้กี่ต้นที่ล้มขวาง ไม่รู้ว่าลำห้วยจะมีระดับน้ำสูงเกินรถจะข้ามได้หรือไม่ บางครั้งรถติดในหล่มจนต้องแขวนเปลนอนข้าง ๆ รถ รุ่งเช้าค่อยหาทางนำรถขึ้นจากหล่มต่อ

เช่นนี้เราอาจได้รับเกียรติให้เป็นชื่อหล่มนั้น

เรื่องจริงขณะอยู่บนทางในป่าอย่างหนึ่งคือ เมื่อรถติดหล่ม ดูเหมือนสายฝนพร้อมโปรยมาร่วมวง

เมื่อผ่านพ้นหล่มแรกไปแล้ว มีอีกหลายหล่มรออยู่เบื้องหน้า

สัญจรอยู่บนทางป่า หากยังตั้งใจไปให้ถึงจุดหมาย การผ่านพ้นหล่มไปให้ได้จำเป็น อีกเรื่องที่สำคัญคือขึ้นจากหล่มที่ติดอยู่ให้ได้ โดยไม่พะวงกับหล่มที่รออยู่ข้างหน้า

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
กลางวันแสงแดดจัด สภาพอากาศอบอ้าว ควายป่ามุ่งหน้ามาที่ลำห้วยเพื่อแช่น้ำคลายความร้อน

ทางป่า นอกจากฝนและหล่มลึกลื่นไถล บรรดารากไม้ใหญ่น้อยที่โผล่พ้นดินจะต้านล้อ ถ้าจับพวงมาลัยรถไม่ดีมืออาจถูกพวงมาลัยหมุนอย่างรวดเร็วฟาดมือเคล็ด จึงมีการสอนต่อ ๆ กันมาถึงวิธีขับรถในช่วงฤดูฝน และทักษะการเดินทางในป่าอีกสารพัด

รากไม้โผล่เพราะหน้าดินถูกสายน้ำพัดไปหมด อีกจุดที่ต้องระวังมาก ๆ คือสะพานข้ามลำห้วย

สะพานบางแห่งมีระดับต่ำ ๆ บางแห่งสูงลิบจากเบื้องล่าง แต่ที่เหมือน ๆ กันทุกสะพานคือ มีเพียงขอนไม้ขนาดพอดีล้อรถ 2 ท่อนพาดอยู่เท่านั้น

ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรที่จะพลาดตกสะพาน ไม่ว่าจะเคยผ่านสะพานนี้มานับครั้งไม่ถ้วนแล้ว

 ฝนตก เดินในทางป่า เสื้อผ้ามี 2 ชุด ไว้เดินและอยู่ในแคมป์ ตกเย็นก่อกองไฟเสื้อผ้าเปียกย่างให้แห้ง รมควันจนเหลือง กลิ่นควันไฟติดทนนาน

กับคนทำงานในป่า หนทางกันดารและสิ่งที่พบเป็นเรื่องปกติในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่ความยากลำบาก เป็นสิ่งอันมากับงานที่เราทำ

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน

ทุก ๆ วันผมอยู่บนเส้นทางขรุขระ รถกระเด้งกระดอน ตัดฟันไม้ไผ่ เลื่อยต้นไม้ที่ล้มขวาง ขุดทางเป็นบั้ง ๆ เพื่อไม่ให้รถลื่นไถล ลากสายวินซ์ หลายครั้งปูผ้านอนข้าง ๆ รถที่จมโคลน

หากเปรียบทางป่าเป็นคล้ายเส้นทางเดินของชีวิต ผมเลือกเดินบนทางป่านี้มานาน ว่าตามจริงมันไม่ใช่การเดินสู่จุดหมาย ตามหา หรือแสวงหาอะไร

เพราะผมถึงจุดหมายนั้นมานานแล้ว นับตั้งแต่วันที่ผมเลือกเดิน บน ‘ทางป่า’

แต่ก็นั่นแหละ ผมต้องใช้เวลาไปไม่น้อยกว่าจะรู้ความจริงนี้…

Writer & Photographer

ปริญญากร วรวรรณ

ถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่าและดงลึกทั่วประเทศไทยผ่านเลนส์และปลายปากกามากว่า 30 ปี มล. ปริญญากร ถือเป็นแบบอย่างสำคัญของการใช้ชีวิตอย่างเคารพธรรมชาติให้คนกิจกรรมกลางแจ้งและช่างภาพธรรมชาติรุ่นปัจจุบัน

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load