ลูกศิษย์คนหนึ่งมาปรึกษาผมเมื่อไม่นานมานี้ว่า มีรุ่นพี่คนหนึ่งชวนไปจัดเทศกาลตามเมืองรอง เขาลิสต์รายชื่อจังหวัดแล้วบอกว่าเพิ่งได้งบมา เธอถามผมว่าจัดเทศกาลเขาเริ่มกันแบบนี้เลยหรือคะ ผมอึ้งไป 17 นาทีตามเนื้อเพลง

ถึงแม้ว่าเทศกาล (Festival) จะเป็น 1 ใน 5F ที่รัฐบาลกำลังส่งเสริมอย่างหนักหน่วงในการพยายามฟื้นฟูเศรษฐกิจของประเทศ โดยเฉพาะเทศกาลขนาดใหญ่หรือที่หลาย ๆ คนเรียกว่า

อภิมหาโคตรเทศกาล (Mega Festival) พร้อม ๆ ไปกับพยายามสนับสนุนให้เมืองรองเป็นเจ้าภาพจัดเทศกาล แต่ก็ต้องดำเนินการอย่างรอบคอบ เพื่อให้แน่ใจว่าเทศกาลเหล่านั้นไม่ได้เป็นเพียงจานบินที่มาลงจอดพร้อมมนุษย์ต่างดาวสุดล้ำ ที่พอจบเทศกาลแล้วก็เหินฟ้ากลับดาวของพวกเขาไป

การใช้งบประมาณหรือภาษีของประชาชนไม่ควรเป็นเพียงการลงทุนกับเทศกาลไม่กี่วัน แต่ต้องคำนึงถึงเหตุผล ที่มา ความเชื่อมโยง และประโยชน์ที่เมืองและชาวเมืองนั้น ๆ จะได้รับหลังจบเทศกาล รวมทั้งความเป็นไปได้ที่จะจัดเทศกาลนั้นต่อไปในอนาคตด้วย มาลองดูตัวอย่างจากทรานซิลเวเนีย ดินแดนผีดูดเลือดกัน

Sibiu International Theatre Festival
Sibiu International Theatre Festival

เมืองเล็ก ๆ ที่มีประวัติความเป็นมาและคอนเนกชัน

ซีบิว (Sibiu) เป็นเมืองทางตอนกลางของประเทศโรมาเนีย ปัจจุบันมีประชากรอยู่ไม่ถึง 2 แสนคน รายล้อมด้วยภูเขา ตามประวัติก่อตั้งขึ้นตั้งแต่คริสต์ศตวรรษที่ 12 โดยชาวเยอรมัน ซึ่งเรียกเมืองนี้ว่า Hermannstadt ประธานาธิบดีคนปัจจุบันของโรมาเนียก็เคยเป็นนายกเทศมนตรีซีบิวหลายสมัยและมีเชื้อสายเยอรมันด้วย

ผู้สนับสนุนหลักของเทศกาล Sibiu International Theatre Festival (Sib Fest) หรือที่ภาษาโรมาเนียเรียกว่า Festivalul International de Teatru de la Sibiu (FITS) ปีนี้จึงมีทั้งรัฐบาลโรมาเนียและเยอรมนี การแสดงจากเยอรมนีมีมากกว่าทุกปี และสปอนเซอร์สัญชาติเยอรมัน ทั้งสายการบิน ซูเปอร์มาร์เก็ต ฯลฯ ก็ตามมา สูจิบัตรเทศกาลก็มีสาส์นจากประธานาธิบดีทั้งสองประเทศ รวมทั้งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงวัฒนธรรม กระทรวงศึกษาธิการ กระทรวงกลาโหมโรมาเนีย และนายกเทศมนตรีซีบิว นั่นคืองบประมาณมาจากหลายภาคส่วน เพราะไม่ได้มองว่าเป็นงานศิลปวัฒนธรรมเพียงอย่างเดียว

รากฐานสำคัญของเมืองที่ต้องขอบคุณวัฒนธรรมเยอรมันอีกประการหนึ่ง ก็คือโรงละคร Radu Stanca National Theatre ซึ่งเป็นโรงละครถาวรแห่งแรกที่สร้างขึ้นในโรมาเนียมาตั้งแต่ปี 1788 แม้จะไฟไหม้จนต้องบูรณะหลายครั้ง เปลี่ยนไปฉายภาพยนตร์อยู่หลายปี แต่เมื่อ ราดู สตังกา (Radu Stanca) กวี นักเขียนบทละคร ผู้กำกับ และนักวิจารณ์ละคร เข้ามาบริหารเมื่อช่วงกลางศตวรรษที่ 20 หรือหลังสงครามโลกครั้งที่ 2 ละครเวทีก็กลับมาคึกคักอีกครั้ง ทุกวันนี้มีอนุสาวรีย์ของเขาตั้งอยู่ในสวนสาธารณะหันหน้าเข้าหาโรงละคร ราวกับจะได้ชื่นชมผลงานที่เขาช่วยสานต่อให้คนรุ่นหลัง

เมื่อปี 1993 ศิลปินของโรงละครนี้ นำโดยนักแสดงชื่อ คอนสตันติน ชีริอัค (Constantin Chiriac) ริเริ่มจัดเทศกาลละครนานาชาติ ด้วยความมุ่งมั่นและแข็งขัน ตลอดจนได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลท้องถิ่นและรัฐบาลกลาง รวมทั้งสถานเอกอัครราชทูตและองค์กรวัฒนธรรมของประเทศต่าง ๆ Sib Fest ก็พัฒนาขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อปี 2005 มีประเทศต่าง ๆ เข้าร่วม 68 ประเทศ ไม่น่าแปลกใจแต่น่าปรบมือให้ที่เมืองรองแห่งนี้ได้รับเลือกเป็นหนึ่งในเมืองหลวงทางวัฒนธรรมแห่งยุโรป (European Capitals of Culture) มาตั้งแต่ปี 2007 ปัจจุบันนี้นอกจากเทศกาลละครนานาชาติ ซีบิวยังจัดเทศกาลดนตรีแจ๊สและเทศกาลกวีนิพนธ์เป็นประจำทุกปีอีกด้วย

เพื่อนอาจารย์ชาวโรมาเนียเล่าให้ฟังว่า เจ้าฟ้าชายชาร์ลส์ ทรงสนใจการอนุรักษ์ธรรมชาติและอาคารบ้านเรือนเก่าแก่ที่แคว้นทรานซิลเวเนีย และทรงมีพระตำหนักที่เสด็จฯ มาประทับอยู่บ่อยครั้ง เมื่อ 4 ปีที่แล้วก็ทรงรับเป็นองค์อุปถัมภ์ Sib Fest ร่วมกับประธานาธิบดีโรมาเนีย

เมื่อดูตามปฏิทินเทศกาลละครขนาดใหญ่ของยุโรป Sib Fest จัด 10 วันช่วงปลายเดือนมิถุนายนของทุกปี แปลว่านักชมละครต่อไปอาวียง (Avignon) ที่ฝรั่งเศสได้เกือบตลอดทั้งเดือนกรกฎาคม และเอดินบะระ (Edinburgh) ที่สกอตแลนด์เกือบทั้งเดือนสิงหาคมได้โดยสะดวก เรียกว่ากลับบ้านอีกทีสุนัขคงจำกลิ่นไม่ได้แล้ว

Sibiu International Theatre Festival
Sibiu International Theatre Festival สำรวจเทศกาลศิลปะการแสดงที่ใหญ่ที่สุดในยุโรปกลางและตะวันออก ในเมืองเล็กของโรมาเนีย

เทศกาลละครที่ไม่ได้มีแต่ละคร

แน่นอนว่าความหลากหลายเป็นคำสำคัญของการจัดเทศกาลส่วนใหญ่ อย่างที่บอกกันว่า “There’s something for everyone.” และถึงแม้จะมีแต่คำว่า Theatre อยู่ในชื่อเทศกาล แต่ในโปรแกรมของ Sib Fest ก็มีนาฏศิลป์ร่วมสมัย กายกรรม โอเปร่า ดนตรี ทัศนศิลป์ ฯลฯ รวมอยู่ไม่น้อย ทั้งที่ชมฟรีและจ่ายค่าบัตร ซึ่งราคาสูงสุดคือ 150 เลอิ หรือประมาณ 1,100 บาท

ทั้งแบบที่จัดแสดงในโรงละคร สถานที่ที่ดัดแปลงเป็นโรงละครชั่วคราวอย่างโรงยิม โกดัง และโบสถ์ รวมทั้งถนนคนเดิน จัตุรัสกลางเมืองเก่าที่รายล้อมด้วยร้านอาหาร ร้านกาแฟ และเต็นท์ขายอาหารที่ผู้ชมจะมารวมตัวกันทุกเย็น และชมการแสดงยาวไปจนถึงดึก หรือระหว่างที่เดินจากโรงละครหนึ่งไปอีกโรง ก็มาแวะทานอาหารพร้อมชมการแสดงกลางแจ้งกลางจัตุรัสได้ ด้วยความที่ฤดูร้อนพระอาทิตย์ตกประมาณ 4 ทุ่ม เที่ยงคืนแล้วก็ยังรู้สึกเหมือนไม่ดึกมาก

ความแตกต่างที่สำคัญของ Sib Fest จากเทศกาลที่เทียบเคียงกันได้อย่างที่อาวียงและเอดินบะระก็คือ เทศกาลที่นี่มีการคัดสรร (Curate) ผลงานที่นำเสนอทั้งหมด ในขณะที่อีก 2 เมืองมีทั้งส่วนที่คัดสรร (Festival d’Avignon และ Edinburgh Art Festival) และส่วนที่เปิดให้สมัครเข้าร่วมได้อย่างอิสระ (Le Off และ Ed Fringe) ตัวอย่างแนวทางการคัดสรรที่น่าสนใจ อาทิ การเลือกละครเรื่องเดียวกันที่จัดแสดงและตีความโดยคนละคณะ คนละประเทศ อย่างในปีนี้มีทั้ง Three Sisters ของโปแลนด์และโรมาเนีย Macbeth ของอิตาลีและโรมาเนีย เป็นต้น

งานส่วนใหญ่เป็นงานที่จัดแสดงครั้งแรกเมื่อปีที่แล้วหรือปีนี้ ถ้าพูดภาษาโรมาเนีย ก็จะฉายคำแปลภาษาอังกฤษ ถ้าพูดภาษาอื่น ๆ ก็จะมีทั้งคำแปลภาษาโรมาเนียและอังกฤษ เรียกว่าไม่ทิ้งผู้ชมท่านใดไว้เบื้องหลังให้นั่งดูแบบงง ๆ มีการแสดงบางชิ้นที่เขียนกำกับว่า ไม่แนะนำให้ผู้ชมอายุต่ำกว่า 16 ปีดู แต่ก็ไม่ได้ห้ามและไม่มีเรตติ้งที่แรงกว่านี้ เทศกาลปีนี้ยังคงความไฮบริดต่อเนื่องมาจากปีที่แล้วที่สถานการณ์โควิด-19 ระบาดรุนแรง คือมีทั้งที่มาแสดงให้เห็นต่อหน้าต่อตา (In Presence) และแบบออนไลน์

Sibiu International Theatre Festival สำรวจเทศกาลศิลปะการแสดงที่ใหญ่ที่สุดในยุโรปกลางและตะวันออก ในเมืองเล็กของโรมาเนีย
Sibiu International Theatre Festival สำรวจเทศกาลศิลปะการแสดงที่ใหญ่ที่สุดในยุโรปกลางและตะวันออก ในเมืองเล็กของโรมาเนีย
Sibiu International Theatre Festival สำรวจเทศกาลศิลปะการแสดงที่ใหญ่ที่สุดในยุโรปกลางและตะวันออก ในเมืองเล็กของโรมาเนีย

โอกาสด้านการศึกษา

นอกจากการที่โรงแรมเต็มทุกห้องทุกแห่ง ตั้งแต่ 1 วันก่อนเทศกาลเริ่ม จะเป็นสัญญาณให้เห็นการกระตุ้นเศรษฐกิจของเมืองแล้ว Sib Fest ยังให้ความสำคัญกับการศึกษา เปิดโอกาสให้นักศึกษาสาขาศิลปะการแสดงจากมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ของโรมาเนียมาจัดการแสดง ร่วมมือกับมหาวิทยาลัยซีบิวในการจัดการประชุมนานาชาติ ในหัวข้อเดียวกับแก่นความคิดหลักประจำปีของเทศกาล ซึ่งปีนี้ได้แก่ความงาม (Beauty) นอกจากนั้น ยังมีการเสวนากับศิลปินนานาชาติในหัวข้อต่าง ๆ ให้เข้าฟังกันได้ตั้งแต่สาย ๆ ถึงบ่ายแก่ ๆ ของทุกวัน ก่อนจะเริ่มชมการแสดงกันตอนเย็น ๆ

นักศึกษาที่ไม่ได้มาแสดง หลายคนก็เป็นอาสาสมัครช่วยงานด้านต่าง ๆ ของเทศกาล เช่น ดูแลศิลปิน เดินตั๋ว มีหนุ่มน้อยอาสาสมัครเดินตั๋วคนหนึ่งเห็นหน้าผม ก็มั่นมากว่าพูดโรมาเนียไม่ได้แน่ ๆ เลยพูดภาษาอังกฤษใส่ พร้อมแนะนำชื่อเสร็จสรรพแล้วถามชื่อผม บอกว่ายินดีที่ได้พบแล้วจับมือ เป็นประสบการณ์ครั้งแรกตั้งแต่ดูละครต่างประเทศมาเกือบ 30 ปี

Sibiu International Theatre Festival สำรวจเทศกาลศิลปะการแสดงที่ใหญ่ที่สุดในยุโรปกลางและตะวันออก ในเมืองเล็กของโรมาเนีย

เอเชียน้อย แต่ 29 ปีมีงานจากประเทศญี่ปุ่นทุกครั้ง

ด้วยความห่างไกลของซีบิวที่ต้องใช้เวลาจากบูคาเรสต์ทั้งทางรถยนต์และรถไฟกว่า 4 ชั่วโมง สนามบินก็เล็ก มีเที่ยวบินมาวันละไม่กี่เที่ยว เป็นเรื่องค่อนข้างยากที่การแสดงจากเอเชียจะมาจัดแสดงที่นี่ แต่เทศกาลก็มุมานะเชิญการแสดงจากญี่ปุ่นมาได้ทุกปี ขนาดที่ชีริอัคได้รับเหรียญอิสริยาภรณ์จากองค์พระจักรพรรดิของญี่ปุ่น

น่าสังเกตว่ามีทั้งการแสดงที่เป็นขนบประเพณีและร่วมสมัย อย่างปีนี้ก็มีทั้งละครพูดที่นำบทละครของเชกสเปียร์ทุกเรื่องมาเรียบเรียงใหม่แล้วจัดแสดงแบบต่อหน้าต่อตา และการแสดงละครโนที่มาแบบออนไลน์ นั่นคือการแสดงให้เห็นภาพรวมที่แท้จริงของศิลปะการแสดงในปัจจุบัน ไม่ใช่ตั้งหน้าตั้งตานำวัฒนธรรมประเพณีไปเผยแพร่

ถอดบทเรียนการจัดเทศกาลศิลปะระดับนานาชาติในเมืองเล็ก ๆ จากเทศกาลการแสดงในโรมาเนีย กาแฟนานาชาติ และซี่โครงแดร็กคูลา

ร้านกาแฟนานาชาติกับร้านซี่โครงแดร็กคูลา

สิ่งแรกที่ Google Maps แนะนำให้ผมหลังจากต่อ WiFi ที่โรงแรมเล็ก ๆ ในชานเมืองได้ ก็คือร้านกาแฟเล็ก ๆ ชื่อ Stravagante Caffe ที่มีเมล็ดกาแฟ Single Origin ให้เลือกหลายสิบชนิดจากทั่วโลก และเอสเปรสโซราคาเท่ากับ French Press ซึ่งมาพร้อมกับแยมผลไม้และน้ำเปล่า รวมทั้งบาริสต้าหนุ่มร่างใหญ่ใจดีมาบรรยายสรรพคุณกาแฟถ้วยละ 10 เลอิ หรือ 75 บาทให้ฟังทุกครั้ง

อีกร้านที่ Google Maps ปักหมุดมาอยู่ในเขตเมืองเก่าแบบหลบมุม ชื่อ Ribs and Beer ตรงตามชื่อคือทำเบียร์เอง และมีเมนูเด็ดคือ Spicy Dracula Ribs ซี่โครงหมูย่างหมักซอสกลิ่นกระเทียมรสชาติกลมกล่อม และปักธงแดร็กคูลามาเหมือนกับจะถามว่า มาถึงทรานซิลเวเนียแล้วจะต่อไปปราสาทท่านวลาด จอมเสียบ (Vlad the Impaler) ต้นแรงบันดาลใจให้ แบรม สโตกเกอร์ (Bram Stoker) หน่อยไหม

นอกจาก 2 ร้านนี้จะแสดงความเป็นพหุวัฒนธรรมของเมืองแล้ว ยังสัมผัสได้ถึงความมุ่งมั่นตั้งใจ แบบเดียวกับ Sib Fest นั่นเอง

Sib Fest 2022 จัดแสดงถึงวันอาทิตย์ที่ 3 กรกฎาคม มีงานหลายชิ้นที่ซื้อบัตรชมออนไลน์ได้ทั้งแบบสดและแห้ง (บันทึกไว้ก่อนล่วงหน้า) แว่วมาว่าปีหน้าในเทศกาลฉลองครบรอบ 30 ปี จะมีการแสดงจากประเทศไทย (เสียที) เป็น Thailand Showcase ให้เห็นว่า ศิลปะการแสดงของประเทศไทยเป็นอย่างไร เพราะแม้ชาวยุโรปตะวันออกจะนิยมมาเที่ยวกัน แต่ก็ยังไม่ค่อยรู้จัก

แล้วร้าน Stravagante Caffe ก็อาจจะเริ่มมีกาแฟแม่จันใต้จำหน่ายบ้าง

ถอดบทเรียนการจัดเทศกาลศิลปะระดับนานาชาติในเมืองเล็ก ๆ จากเทศกาลการแสดงในโรมาเนีย กาแฟนานาชาติ และซี่โครงแดร็กคูลา

อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ www.sibfest.ro

ขอขอบคุณ Prof. Octavian Saiu และ Prof. Oana Marin, Universitatea Lucian Blaga din Sibiu ที่สนับสนุนการเดินทางไป Sib Fest 2022 ครั้งนี้ 

ภาพ : Sib Fest

Writer

ปวิตร มหาสารินันทน์

กรรมการบริหารสมาคมนักวิจารณ์ละครเวทีนานาชาติ (International Association of Theatre Critics) ชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้คนแรก อาจารย์พิเศษหลักสูตรบูรณาการข้ามศาสตราจารย์ทางศิลปะการแสดงและการบริหารจัดการวัฒนธรรม จุฬาฯ ผู้รักการเดินทาง อาหารและประสบการณ์ศิลปะใหม่ ๆ

Scoop

ความเคลื่อนไหวสร้างสรรค์และน่าจับตาจากหลากวงการที่เราอยากให้คุณรู้

ในย่านเขตสถานทูต (Diplomatic Enclave) กรุงอิสลามาบัด เมืองหลวงของปากีสถาน ท่ามกลางกำแพงสูงและรั้วลวดหนาม ปรากฏกำแพงหนึ่งที่มีสีสันสดใสโดดเด่นสะดุดตา จนหลายคนยกมือถือเข้ามาถ่ายรูป ลวดลายนั้นคล้ายคลึงกับลวดลายบนรถบรรทุกที่วิ่งไปมาในปากีสถาน ที่เรียกว่า Truck Art แต่ก็มีลวดลายของไทยด้วย เบื้องหลังกำแพงคือ สถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด 

อะไรคือ Truck Art แล้วทำไมถึงมาอยู่ตรงนี้ได้

แบทเทิลแห่งสีสัน

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด

จุดเริ่มของศิลปะบนรถบรรทุกเข้ามาในเอเชียใต้เมื่อมีการนำเข้ารถบรรทุก Bedford จากอังกฤษตั้งแต่ พ.ศ. 2463 Bedford เป็นบริษัทลูกของบริษัท GM ตอนแรกรถบรรทุกพวกนี้ไม่ได้ประดับประดาอะไรมากมายนัก จนเมื่อ พ.ศ. 2483 ที่มีการใช้รถบรรทุกขนส่งทางไกล บริษัทต่าง ๆ ก็เริ่มเอาตราบริษัทติดที่รถบรรทุก เพื่อให้ผู้พบเห็นรู้ว่าเป็นของบริษัทอะไร และยังเป็นการโฆษณาไปในตัว 

คนขับรถตอนนั้นเห็นว่า ไหน ๆ จะพ่นสีโฆษณาบริษัทแล้ว ก็เลยขอแต่งแต้ม เติมนั่นเติมนี่นิดหน่อย มาถึงจุดที่เริ่มหยุดไม่อยู่ มีการแข่งขันกันแบบสนุก ๆ แฝงความจริงจังระหว่างคนขับว่า รถใครจะมีสีสันและการตกแต่งที่กิ๊บเก๋กว่ากัน จนกลายเป็นว่ารถบรรทุกทุกคันต้องมีการตกแต่งประดับประดาไม่มากก็น้อย แต่ที่เห็นส่วนใหญ่จะมากไว้ก่อน เพราะเดี๋ยวเจอเจ้าที่จัดเต็ม ของเราจะดูดร็อปไป 

การตกแต่งนอกจากลงสีเป็นลวดลายต่าง ๆ แล้ว ยังมีการใช้ผ้า ใช้โซ่ห้อยเป็นสาย ติดกระดิ่งเล็ก ๆ กรุ๊งกริ๊ง ๆ อีกด้วย จุดที่ต้องทำให้โดดเด่นคือ ส่วนหัว ด้านหน้าของรถที่ยื่นสูงขึ้นไปหรือเรียกว่า มงกุฎ (Crown) กลายเป็นที่ถูกอกถูกใจของผู้ไปเยือนปากีสถาน โดยเฉพาะฝรั่งซึ่งอาจคุ้นกับแนวสีพาสเทล มาเจอการตกแต่งแบบแม่สีจัด ๆ ก็เกิดอาการตื่นตะลึง ถ่ายภาพไปโชว์เพื่อน ๆ จน Truck Art ปากีสถานเป็นที่เลื่องลือไปทั่วโลก ในสมัยที่ทหารอเมริกันเข้าไปในอัฟกานิสถาน ก็เห็นรถพวกนี้สีสันสวยงามวิ่งส่งเสียงกรุ๊งกริ๊งมาแต่ไกล เลยเรียกว่า รถบรรทุกกรุ๊งกริ๊ง (Jingle Truck)

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด
รถบรรทุกกรุ๊งกริ๊ง (Jingle Truck)

เรื่องราวผ่านลวดลาย

เพื่อเจาะลึกถึงศิลปะแขนงนี้ เราไปดูวิธีการทำ Truck Art ถึงอู่ในเมืองราวัลปินดี เขาบอกว่าวิธีการทำมีหลายขั้นตอน ตั้งแต่ลงรองพื้น จากนั้นก็ลงสีเป็นลวดลายต่าง ๆ ซึ่งคุณลุงคาลิดที่กำลังลงสีอยู่บนนั่งร้านสูงบอกว่า ทำมานาน 40 ปีแล้ว ถึงตอนนี้อายุ 70 แต่ลุงยังแข็งแรง ว่าแล้วก็โชว์พลังโดยการปีนลงมาอย่างคล่องแคล่ว ลุงบอกจะทำไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะไม่ไหว ดีใจที่คนต่างชาติชอบผลงานของคนปากีฯ ความปลื้มปีติของลุงฉายผ่านแววตามากประสบการณ์

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด
ลุงคาลิด

ลวดลายบนรถบรรทุกนี้น่าสนใจ มีตั้งแต่ลายอักษร พืช สัตว์ท้องถิ่น และสัตว์ในจินตนาการ เช่น นกยูง นกอินทรีย์ ม้าบิน ดอกไม้ต่าง ๆ รวมถึงไอดอลจากวงการบันเทิง ทั้งนักร้อง นักแสดงที่มีชื่อเสียง ตลอดจนนักการเมือง นักปราชญ์ กวี บางคนให้วาดรูปลูกตัวเองไว้บนรถด้วย ทำให้มีกำลังใจทำงาน เพราะรู้ว่าหยาดเหงื่อของเขานั้นทำเพื่อครอบครัว เราได้คุยกับคนขับรถบรรทุกจากเมืองเปชาวา เชื้อสายพัชตุน หรือที่ไทยเรียกว่า ปาทาน เขาบอกว่ารถบรรทุกมีรูปบ้านในชนบทของเขาด้วย “เวลาขับรถไปส่งสินค้าไกล ๆ หันมาดูรถ เห็นวิวบ้านเกิด จะได้หายคิดถึงบ้านไปได้บ้าง”

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด
การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด
การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด
การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด

เมื่อลงสีแล้วก็จะส่งไปยังแผนกประดับเพิ่มเติม เพื่อติดแผ่นอะลูมิเนียมเพิ่มความเงางามโดดเด้ง สะท้อนแสงแดดระยิบระยับยามกลางวัน มองเห็นได้แต่ไกล หากต้องการแอดวานซ์ไปอีกก็จะส่งต่อไปยังแผนกติดไฟ ประดับไฟในจุดต่าง ๆ เพิ่มอีกด้วย ทำให้การตกแต่งใช้เวลาราว 1 – 2 เดือน หากทำแบบจัดเต็ม ค่าใช้จ่ายอาจจะเกือบ ๆ แสนบาทเลยทีเดียว 

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด

ถ้าใช้งานไปแล้วอยากตกแต่งเพิ่ม ก็มีร้านขายชุดแต่งเพิ่มเติม น้องที่ขายชุดแต่งบอกว่า ขายได้ดีมาก รวม ๆ แล้วค่าตกแต่งรถทั้งหมดอาจจะแพงว่าบ้านของคนขับรถเสียอีก แต่เขาถือว่าเป็นการลงทุนเชิงธุรกิจ เพราะลูกค้ามักจ้างรถบรรทุกที่ตกแต่งเยอะ มากกว่ารถที่ตกแต่งน้อย

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด
ร้านขายชุดแต่งเพิ่ม

นอกจากประดับประดารถบรรทุกแล้ว บางรายยังตกแต่งรถบัสโดยสารด้วย เราโชคดีที่ได้ขับมาเจอรถบัสที่คนปากีสถานเรียกว่า รถบัสแคชเมียร์ เป็นรถบัสโดยสารขับไปตามภูเขาสูงชัน คันที่เราเจอตกแต่งอย่างสวยงาม จังหวะเขาจอดรับผู้โดยสาร เลยรีบลงไปถ่ายรูปมาให้ดูกัน ขนาดคนปากีฯ เองยังบอกว่า คันนี้สวยมาก ไม่ค่อยได้เห็นวิ่งในเมือง

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด
รถบัสแคชเมียร์

สะท้อนรากลึกวัฒนธรรม

งานศิลปะบนรถบรรทุกของชาวปากีสถานสะท้อนวัฒนธรรมหลายอย่างของชาวปากีสถาน ซึ่งบางทีคนไทยอาจจะไม่คิดมาก่อน เพราะบางทีเห็นหน้าเขาเข้ม ๆ ไว้หนวดไว้เครา เราก็จะเกรง ๆ แต่จากประสบการณ์ที่ได้พบปะพูดคุยกับคนปากีฯ เห็นได้เลยว่าเขาเป็นคนชัดเจน จริงใจ แค่ขอไปถ่ายรูปรถบรรทุก เขาก็ยิ้มรับ เชื้อเชิญอย่างเต็มที่ อย่างคนขับรถคนหนึ่ง เข้าไปขอถ่ายรูป เขาหันหลังกลับ คิดว่าวิ่งหนี ปรากฎว่าวิ่งไปที่รถแล้วโผล่หน้ามาตรงหน้าต่างยิ้มแป้น บอกให้ถ่ายมุมนี้ มุมเด็ดของผม แถมยังบอกว่า ดีใจที่รถเขาแต่งแค่เบสิก ๆ หน้าสด เรายังสนใจ (ขณะที่เราหันมองไปที่รถ มันเบสิกตรงไหนหว่า จัดเต็มขนาดนั้น) ทุกคนที่ได้พบนอกจากชวนคุยสนุกสนานแล้ว ยังชวนไปดื่มชาปากีอีกด้วย (Chai – ชาใส่นม โรยเครื่องเทศ หอมมัน อร่อยมาก)

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด

สีสันบนรถบรรทุกเหล่านั้นยังสะท้อนถึงอุปนิสัยที่ร่าเริงของคนปากีฯ ซึ่งนอกจากคุยสนุกแล้ว ยังชอบเสียงเพลงที่เร้าใจและการเต้นรำ ผมเคยนั่งรถไปต่างจังหวัด เจอเขาทำถนน ต้องจอดรถรอนาน ขณะที่เราก็อาจจะร้อนใจตามประสา แต่กลับเห็นว่ามีกลุ่มวัยรุ่นใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ ด้วยการเปิดเพลง แล้วลงมาเต้นกันอย่างสนุกสนานเฮฮา คนแถวนั้นได้ยินเสียงเพลงเร้าใจก็ออกมาร่วมด้วย จนถนนเปิด รถเคลื่อนได้ คนก็หัวเราะวิ่งขึ้นรถไปต่อ ทำให้คิดได้ว่าเวลาเจออุปสรรคที่นอกเหนือการควบคุม บางคนเลือกร้อนใจ แต่บางคนก็เลือกจะทำสิ่งที่ดีที่สุดในตอนนั้น แล้วผ่านมันไปในเวลาที่เท่า ๆ กัน แต่ด้วยความรู้สึกที่ต่างกันโดยสิ้นเชิง

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด

สีสันของปากีสถานยังสะท้อนในอาหารการกินของคนพื้นเมืองที่มีสีสันและรสชาติจัดจ้านน่าทานจากเครื่องเทศต่าง ๆ ที่จัดเต็ม ตั้งแต่ข้าวบริยานี ไก่ย่างติกกา แกงต่าง ๆ อย่างเช่น Chicken Achari Handi จนไปถึงของหวานอย่าง Gajrela ซึ่งอาหารในภูมิภาคต่าง ๆ ก็แตกต่างกันไป

การทูตผ่านศิลปะ Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถาน บนกำแพงสถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด

ศิลปะดั้งเดิมในกระแสดิจิทัล

สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม
ไซเยอร์ ข่าน

ไซเยอร์ ข่าน ศิลปินที่เราชวนให้มาวาดภาพศิลปะแนวรถบรรทุกบนกำแพงสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด มาจากเมืองเปชาวา ห่างจากกรุงอิสลามาบัดไปเกือบ 200 กิโลเมตร เป็นศิลปินดาวรุ่งรุ่นใหม่ มีผลงานทั้งในและต่างประเทศ แต่โชคไม่ดีที่ธุรกิจของเขาซบเซาลงอย่างมากในช่วงการระบาดของโควิด-19 เขาบอกว่างานทำสีรถบรรทุกหายไปแทบจะหมดสิ้น แต่เขาก็ไม่ย่อท้อต่อโชคชะตา หันมาลงสีสิ่งของเล็ก ๆ เช่น กาน้ำชา ถ้วย ถาด รองเท้า แล้วลงรูปในโซเชียล ปรากฏว่าได้รับการตอบรับอย่างดี 

สถานทูตเราก็เห็นข่าวนี้ จึงติดต่อให้เขามารับงาน เขาดีใจมากเพราะถือเป็นงานใหญ่ เขาบอกอย่างภูมิใจว่า งานนี้จะสร้างชื่อเสียงให้เขาเป็นที่รู้จักมากขึ้นไปอีก และเป็นเกียรติในฐานะศิลปินที่ได้เผยแพร่ศิลปะของปากีสถาน ทั้งยังมีส่วนเชื่อมความสัมพันธ์ที่ดีระหว่างคนไทยกับคนปากีสถาน และเราเองก็เชื่อว่า ชื่อเสียงของเขาจะได้รับการยอมรับในหมู่ชาวต่างประเทศและคณะทูตในกรุงอิสลามาบัด

สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม

ไซเยอร์เล่าว่า งานของเขาใช้เทคนิคแบบดั้งเดิม โดยใช้พู่กันผสมสีเฉดต่าง ๆ และลงสีด้วยมือ ซึ่งเขาเรียนมาจากลุงตั้งแต่อยู่ ม.1 เทคนิคนี้เริ่มสูญหายไปจากการเข้ามาของศิลปะแบบดิจิทัล ที่ออกแบบลวดลายได้คมชัด ผลิตได้จำนวนมากในรูปแบบของสติกเกอร์แล้วเอาไปพ่นสี ทำให้ผลิตงานได้รวดเร็ว ลูกค้าไม่ต้องรอนาน รวมถึงราคาอาจถูกลง เขาจึงพยายามรักษาศิลปะแบบดั้งเดิมนี้ไว้ โดยพยายามฝึกลูกศิษย์อยู่หลายคน แต่งานศิลปะเหล่านี้ต้องใช้ความอดทนฝึกฝน รวมทั้งต้องอยู่กับกลิ่นสีและทินเนอร์ตลอดทั้งวัน เด็กรุ่นใหม่ ๆ ส่วนใหญ่มาทำงานได้ไม่นานก็หายไป ตอนนี้เหลือเพียง 2 คน แต่ก็พยายามจะสานต่องานที่ทรงคุณค่านี้ต่อไป

เราคุยกันถึงลวดลายที่วาดบนกำแพง เป็นสิ่งของ สถานที่ ผู้คนทั้งไทยและปากีสถาน ซึ่งในปากีสถานมีสิ่งของที่ทั้งเราและเขาคุ้นเคย ไม่ว่าจะเป็นตุ๊กตุ๊ก ปิ่นโต เขามีเมืองตักศิลา ซึ่งทำครกเหมือนกับที่อ่างศิลาบ้านเราเลย แม้กระทั่งรถสิบล้อไทยในสมัยก่อน ลักษณะและการวาดลวดลายต่าง ๆ คล้ายกัน รวมไปถึงเรือกอและของทางใต้ ลวดลายสดใสก็คล้ายคลึงกับแนว Truck Art ของปากีสถาน

สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม
สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม
สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม
สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม

เมื่อถึงเวลาต้องปรับปรุงทาสี เพราะสีเดิมเริ่มแสดงร่องรอยความเก่า ทั้งจากระยะเวลาที่ยาวนานกว่า 10 ปี ลาย Truck Art บนกำแพงของสถานทูตไทยจึงเป็นคำตอบของพวกเราที่สถานทูต เพื่อเป็นการลดทอนความแข็งกร้าวของกำแพงลง แสดงถึงการน้อมรับศิลปะประเทศเจ้าภาพ สร้างความรู้สึกดีให้คนที่พบเห็น ลวดลายสดใสสะท้อนความเป็นมิตรร่าเริงของทั้งผู้คนทั้งสองประเทศ 

ภาพทิวทัศน์ของปากีสถานและไทยทำให้คนที่ผ่านไปมานึกถึงบ้าน รวมทั้งคนไทยที่ไปสถานทูต หรือแม้แต่เจ้าหน้าที่สถานทูตไทยเองที่นาน ๆ ได้กลับบ้านกันสักที กำแพงนี้เปรียบเป็นผืนผ้าใบขนาดใหญ่ยาวกว่า 220 ฟุต สำหรับศิลปินท้องถิ่นได้แสดงผลงาน เราดีใจที่เป็นส่วนเล็ก ๆ สนับสนุนการสืบสานศิลปะ Truck Art แนวดั้งเดิมของปากีสถานให้ได้รับการยอมรับต่อไป สถานทูตไทยอีกแห่งที่ได้ริเริ่มทำสิ่งนี้คือสถานเอกอัครราชทูต ณ กรุงมาปูโต ที่ใช้ศิลปะโมเสกพื้นเมืองประดับประดาหน้าสถานทูตอย่างสวยงาม

สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม
สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม

เมื่อมีคนพูดต่อ ๆ กันไป ทั้งหนังสือพิมพ์และโทรทัศน์ของปากีสถานก็ให้ความสนใจออกข่าวกันใหญ่โต คนผ่านไปมาก็มักจะหยุดถ่ายรูป มีคนปากีฯ บอกว่า ได้ยินผู้บริหารระดับสูงของปากีสถานคุยกันถึงกำแพงสถานทูตไทยอย่างชื่นชม และบอกว่าเป็นสิ่งที่จะส่งเสริมความสัมพันธ์ของสองประเทศได้ดี 

ไซเยอร์บอกว่า ตอนนี้เขาได้รับการติดต่อจากหลายที่ รวมทั้งสถานทูตหลายแห่ง เพราะมีคนเห็นผลงานของเขาบนกำแพงสถานเอกอัครราชทูตไทย ตอนนี้ไซเยอร์กำลังเดินทางไปนิวซีแลนด์เพื่อแสดงงานศิลปะของเขา เราก็หวังจะเห็นเขารวมทั้งศิลปินอื่น ๆ ประสบความสำเร็จ เพราะเราเชื่อว่าศิลปะเป็นสิ่งจรรโลงใจ ไร้ซึ่งพรมแดน เป็นภาษาที่ไม่ต้องเข้าใจหลักไวยากรณ์แบบภาษาเขียน แต่กลับทำให้รู้สึกได้ ทำให้ผู้คนต่างวัฒนธรรมสื่อสารกันได้ เป็นมิตรกันได้ ซึ่งเป็นสิ่งสำคัญสำหรับมนุษยชาติที่อยู่ร่วมกันในโลกใบนี้

สถานทูตไทย ณ กรุงอิสลามาบัด เอา Truck Art ของรถบรรทุกปากีสถานมาสื่อสารความสัมพันธ์บนกำแพง จนสถานทูตอื่นขอทำตาม

Writer & Photographer

จักรกฤดิ กระจายวงศ์

เป็นนักการทูต ลูกครู (ที่เชื่อว่า) งานการทูตไม่ได้เหมือนในละคร แต่เป็นงานที่ต้องออกไปร่วมทุกสุขกับคน เข้าถึงใจคน จึงจะเข้าใจเขา เข้าใจความต้องการเขา จึงทำงานได้ถูกต้อง ผมชอบการเดินทาง และถ่ายภาพ

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load