The Cloud เคยเขียนถึงโรงเรียนรุ่งอรุณ โรงเรียนทางเลือกอันดับต้นๆ ของเมืองไทยอยู่หลายครั้ง เริ่มตั้งแต่การ สัมภาษณ์ รศ.ประภาภัทร นิยม ผู้ก่อตั้ง ไปจนถึงการจัดกิจกรรมพาผู้อ่านไปเยี่ยมชม สถานที่ที่น่าสนใจในโรงเรียนรุ่งอรุณ

ในวาระที่โรงเรียนรุ่งอรุณมีอายุครบ 21 ปี The Cloud เลยชวนนักเรียนของโรงเรียนรุ่งอรุณมาเขียนเล่าถึงเรื่องราวอันแสนจะเป็นเอกลักษณ์ในโรงเรียนของพวกเขา ที่หาไม่ได้จากโรงเรียนอื่น

เรื่องราวทั้ง 20 เรื่องที่เหล่านักเรียนช่วยกันคิดและเขียนออกมาจะมีอะไรบ้าง จะน่าสนใจแค่ไหน ไปดูกันเลย

1

LUNCH: DO IT OURSELVES

นักเรียนมัธยมของโรงเรียนรุ่งอรุณทำอาหารกลางวันรับประทานเอง บรรยากาศเหมือนอยู่ในรายการ MasterChef Thailand รอบแข่งแบบกลุ่ม ตัวแทนนักเรียน 5 คนของแต่ละระดับชั้นจะผลัดเวรกันมาทำอาหารที่ครัว เพื่อเลี้ยงคนประมาณ 80 – 100 คนในระดับชั้นของตน  

อาหารที่ทำต้องคำนึงถึงความสะอาด คุณค่า และรสชาติ นักเรียนมัธยมเริ่มทำอาหารตั้งแต่ 11.20 น. เพื่อกินตอนบ่ายโมง จึงมีเวลาทำประมาณ 100 นาที ยิ่งคนในกลุ่มไม่ช่วยหรือไม่ฟังกัน จะเป็นช่วงเวลาที่ยุ่งและวุ่นวายที่สุด แล้วก็ยังจะมีเสียงสะท้อนร้อยแปดพันประการจากผู้บริโภคอาหารฝีมือของเราอย่างอื้ออึงด้วย

การทำอาหารรับประทานเองเป็นเรื่องที่ต้องมีความรับผิดชอบสูง ได้ฝึกวางแผนและแบ่งหน้าที่ การแสดงความคิดเห็นและรับฟัง และการจัดการเวลา  

2

LUNCH: EAT EAT EAT

เพื่อนๆ ผู้รอรับประทานอาหารต่างไม่รู้เลยว่าอาหารจะออกมามีหน้าตาและรสชาติเป็นอย่างไร สิ่งที่จะได้รู้ก่อนมีแค่ชื่อเมนูกับชื่อเพื่อนที่เป็นเวร บางวันชื่อเมนูอาจฟังดูดีมาก เช่น แกงกะหรี่ไข่ออนเซน แต่ใครจะคิดว่าไข่จะถูกต้มสุกแบบแทบไหม้จนดำคล้ายไข่พะโล้ ส่วนน้ำแกงกะหรี่ก็ไหม้ไปเรียบร้อยแล้ว แต่อาหารก็ยังเป็นอาหาร และไม่มีสิ่งใดให้เลือกอีก อีกทั้งความหิวก็มีอยู่และเกิดขึ้นจริง เราจึงจำเป็นต้องรับประทานอาหารฝีมือของเพื่อนๆ ทำให้เป็นคนกินง่าย ไม่เรื่องมาก

การคำนึงถึงเรื่องของอาหารตามฤดูกาลและอาหารประจำท้องถิ่น (นานๆ จะเป็นเมนูแบบฝรั่งหรือญี่ปุ่นที่หวือหวาสักครั้ง) ทำให้เราได้รับประทานของดีในราคาที่ถูกกว่าเสมอ

ก่อนการรับประทานอาหารพร้อมกันทั้งชั้นเรียนจะมีการพิจารณาอาหาร เพื่อย้อนดูที่มาของมัน เพราะมีสิ่งมีชีวิตอื่นต้องสละชีวิตมาเป็นอาหารให้เราเกือบทุกมื้ออาหาร รวมทั้งกล่าวขอบคุณผู้ที่ลงแรงทำอาหารให้เราทาน

3

เบิกฟ้าหน้าเสาธง

‘เบิกฟ้า’ ไม่ใช่แค่การออกไปยืนและตั้งหน้าตั้งตาพูดออกไมค์ไปอย่างนั้น แต่เป็นกิจกรรมการนัดหมาย แจ้งข่าวประชาสัมพันธ์ บอกเล่าประสบการณ์และความรู้ บางครั้งนักเรียนก็ใส่สีสันให้การประชาสัมพันธ์น่าสนใจขึ้นได้ เบิกฟ้าจึงเป็นสีสันยามเช้าซึ่งทำให้นักเรียนตื่นเต้นไปกับกิจกรรมที่จะเกิดขึ้น และสนุกสนานเฮฮากับลีลาการประชาสัมพันธ์ของรุ่นน้องรุ่นพี่ นอกจากนั้น เบิกฟ้ายังเป็นเวทีสำหรับฝึกนักเรียนที่สมัครใจอยากจะก้าวขึ้นมาเป็นผู้นำผ่านการนำแถวและทำกิจกรรมในยามเช้าอีกด้วย

4

หยดน้ำ

‘หยดน้ำ’  คือกิจกรรมการประมวลความรู้ท้ายเทอม เหมือนสอบไล่ปลายเทอมของโรงเรียนอื่น คุณครูจะออกแบบแผนการสอน และมีวิธีที่จะให้นักเรียนตามรอยความรู้ และสะสมความรู้ความเข้าใจไปเรื่อยๆ ไปจนถึงการวิเคราะห์เชิงลึกจนกว่าจะได้คุณค่า และให้นักเรียนนำเสนอความรู้ของตนในหลากหลายรูปแบบ ผ่านละคร หนังสือ นิทรรศการ หรือการจัดวงเสวนาต่างๆ

วัน ‘หยดน้ำ’ เป็นวันที่นักเรียนจะตื่นเต้นและจริงจังกว่าวันใดๆ ของเทอม เพราะต้องนำเสนอสิ่งที่ตัวเองรู้ ทั้งยังต้องเร่งรีบทำงานให้เสร็จตามเวลา นอกจากนั้น งานหยดน้ำต้องดึงดูดให้คนอื่นมาชมงาน เหล่านักเรียนจึงพยายามดูแล จัดการ และออกแบบ ให้งานมีความน่าสนใจที่สุด   

5

หน่วยการเรียน เนื้อหาธีม

ตั้งแต่ประถมจนถึงมัธยม การเรียนของหน่วยวิชาบูรณาการต่างๆ มักเรียนเป็น ‘Theme’ โดยจะเรียนเรื่องหนึ่งอย่างรอบด้าน เช่น ระดับประถมเรียนวิชาสังคมและภาษาไทย ในหน่วยการเรียน ‘กล้วย’ นักเรียนจะได้เรียนรู้ว่ากล้วยคือพืชประเภทใด ส่วนต่างๆ ของกล้วยมีอะไรบ้าง และเรานำมาใช้ทำประโยชน์อะไรได้ นอกจากนี้ นักเรียนยังได้เรียนรู้ด้วยการลงมือทำ เช่น ทำขนมจากกล้วย หรือการใช้ใบตองห่อขนม วิชาภาษาไทยนักเรียนจะได้อ่านนิทาน ‘กล้วย’ เป็นต้น

นักเรียนชั้น ม.1 จะเรียนเรื่องกรุงเทพฯ เพราะถือว่าเป็นเรื่องใกล้ตัวของเด็กกรุงเทพฯ อย่างเราๆ  กิจกรรมหนึ่งที่สนุกมากคือการแบกเป้เที่ยวกรุงเทพฯ นักเรียนต้องเดินทางไปยังสถานที่ต่างๆ ในกรุงเทพฯ ด้วยตนเองโดยรถเมล์ รถไฟฟ้า แม้กระทั่งขึ้นเรือ ซึ่งก็พบสิ่งที่น่าสนใจตามเป้าหมายการสอนของครูจริงๆ

นักเรียนชั้น ม.2 จะขยับออกไปจังหวัดอื่นๆ ในภาคกลาง ส่วนนักเรียน ม.3 จะได้เรียน 3 ภาคที่เหลือ คือภาคเหนือ ภาคอีสาน และภาคใต้ แต่ไม่ว่าจะเรียนเกี่ยวกับภาคใด นักเรียนทุกคนก็จะได้ศึกษาเรื่องของภูมิศาสตร์ ทรัพยากร ไปจนถึงประเพณีวัฒนธรรมของแต่ละภาค

6

การศึกษาภาคสนาม

ในแต่ละเทอมนักเรียนจะศึกษาภาคสนาม 1 ครั้งเป็นอย่างน้อย แต่สำหรับเด็กโตก็อาจจะมากถึง 2 –  3 ครั้ง

การศึกษาภาคสนามเป็นหัวใจสำคัญของการเรียนรู้ เพราะลงพื้นที่ไปศึกษาเรื่องจริง บนพื้นที่จริง จากบุคคลจริง นักเรียนได้เรียนรู้ที่จะปรับตัว และฝากตัวเป็นลูกหลานของชาวบ้าน ครูจะสอนให้นักเรียนสร้างสานสัมพันธ์กับคนท้องถิ่นฉันเครือญาติ เป็นการเรียนที่ใช้ความเป็นมนุษย์ นักเรียนจะได้พัก อยู่ร่วม และทำกิจกรรม กับชาวบ้าน เรียนรู้และเคารพในภูมิรู้ของผู้อื่น และเห็นคุณค่าในทรัพยากรและธรรมชาติ นอกจากนี้ ยังได้ฝึกพัฒนาความคิดอ่าน การมองเห็นประเด็น และการให้ความหมายในสิ่งต่างๆ

การอาบน้ำปลักเดียวกับควายในป่าลึก การรับประทานน้ำพริกหนอนด้วงด้วยใจที่สุดฝืน แล้วต้องคงสีหน้าให้เป็นปกติ การกินอยู่โดยอาศัยแสงสว่างจากเทียนไขที่เกือบจะเผาฝาบ้าน การขับถ่ายกลางป่าลึกท่ามกลางแสงจันทร์ ล้วนเป็นประสบการณ์ที่นักเรียนต่างจดจำ เป็นกิจกรรมที่พี่รุ่นก่อนๆ บอกว่า ไม่เคยลืม

7

HOMEROOM

การโฮมรูมจะทำผ่านกิจกรรม ‘มงคลชีวิต’ เป็นช่วงเวลาของการกลับมาอยู่กับตัวเอง อาจเรียกว่าเป็นการภาวนาย่อมๆ ก็ได้ ‘มงคลชีวิต’ เป็นได้หลายรูปแบบ เช่น การปอกเปลือกส้มไม่ให้ขาดแล้วก็รับประทานส้มนั้นโดยไม่คุยกัน ข้อหลังนี้น่าจะเป็นเงื่อนไขของทุกกิจกรรมมงคลชีวิต ทำให้เราได้สังเกตตนเอง  ระหว่างปอกส้มเราจะเจอความตั้งใจที่มากเกินไปของเรา ความโกรธเมื่อเปลือกส้มขาดออกจากกัน ความผิดหวังในรสชาติของส้มหากเป็นรสชาติที่เราไม่ชอบ บางคนอาจเห็นตัวเองมากขึ้นว่าเป็นคนอย่างไร เช่น เป็นคนใจร้อนหรือใจเย็น นอกจากเห็นตนเองแล้ว ก็เป็นความสนุกและความผ่อนคลายก่อนเริ่มเรียนวิชาแรกของวัน

8

ทักษะชีวิต

จากเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ พ.ศ. 2554 โรงเรียนให้ความสำคัญกับการสอนทักษะเพื่อเอาตัวรอดของเด็กๆ เมื่อเกิดภัยธรรมชาติ จึงเริ่มฝึกหัดกันตั้งแต่วัยประถม ด้วย ‘วิชาทักษะชีวิต’ ให้นักเรียนฝึกหุงข้าวด้วยฟืน และใช้เตาอั้งโล่แทนหม้อหุงข้าวไฟฟ้า (ซึ่งน้องๆ ก็ทำเป็นอยู่แล้ว) หากวันไหนหุงข้าวไหม้ นักเรียนทั้งห้องก็ต้องร่วมรับผิดชอบด้วยการกินข้าวไหม้ด้วยกัน

กิจกรรมต่อมาคือ การต่อแพ นักเรียนจะรวบรวมสิ่งของต่างๆ รอบตัวที่ลอยน้ำได้ เช่น ขวดน้ำ ถังน้ำ หรือท่อนไม้ มาผูกกันให้เป็นแพ และทดลองลอยในบึงน้ำโรงเรียน และยังได้เรียนพายเรือด้วย หากใครมาโรงเรียนในช่วงนั้น อาจพบน้องตัวเล็กๆ ใส่เสื้อชูชีพสีส้มนั่งเรือหรือแพลอยวนอยู่ในบึง เป็นภาพที่น่ารักดี

9

กีฬาสี

กีฬาสีในระดับมัธยม นักเรียนมัธยม ม.6 จะเป็นแม่งาน เป็นกิจกรรมที่นานถึง 5 วัน ต้องผ่านการนำเสนอแนวคิดการจัดงาน รายละเอียดกิจกรรม การออกแบบเสื้อกีฬาสี การแสดงช่วงเปิดงาน การใช้ทรัพยากร และงบประมาณ ต่อคณะครู หากแนวคิดผ่านจึงจัดงานได้

ช่วงกีฬาสีเป็นช่วงเวลาแห่งความสุขของทุกคน เพราะคุณครูก็ได้พักจากการสอน และนักเรียนก็ได้ทำกิจกรรมสนุกๆ ส่วนการประกวดเชียร์ของแต่ละสี นักเรียนต้องคิดรูปแบบการเชียร์และซักซ้อมการเชียร์ที่ไร้เชียร์ลีดเดอร์ เพราะทุกคนต้องเป็นเชียร์ลีดเดอร์ร่วมกัน ร้องเอง เต้นเอง แปรแถวเอง ไปพร้อมๆ กัน

10

ดูแลความสะอาด

โรงเรียนรุ่งอรุณไม่มีแม่บ้านคอยดูแลทำความสะอาดห้องเรียนหรือชั้นเรียนให้ นักเรียนจะเป็นผู้ทำงานเพื่อดูแลความสะอาดสถานที่และสภาพแวดล้อมต่างๆ ด้วยตนเอง

วันแรกของการเปิดเทอม จึงเป็นวันที่นักเรียนมัธยมทุกคนต้องมาโรงเรียนให้ได้ เพราะต้องมาเลือกหน้าที่ดูแลความสะอาด ทุกคนจะยกมือแย่งหน้าที่ที่ตนอยากทำ ถ้าใครไม่มาก็อาจถูกยัดเยียดให้ทำหน้าที่ที่ไม่อยากทำ เช่น ล้างห้องน้ำ การนำเศษอาหารไปทิ้ง ตักไขมันจากบ่อกักไขมัน ซึ่งมีกลิ่นรัญจวนมาก

ช่วงเวลาทำความสะอาดคือบ่ายสองโมงถึงบ่ายสองโมงครึ่งของทุกวัน ทำแล้วเหนื่อยบ้าง แต่ก็เป็นการฝึกความอดทน เสียสละต่อส่วนรวม และรับผิดชอบต่อหน้าที่ของตนเอง

11

โต๊ะเรียน

โต๊ะเรียนของนักเรียนมีรูปทรงเป็นสี่เหลี่ยมคางหมู ไม่ได้ออกแบบมาเพื่อความแปลกหรือความสวยงามอย่างเดียว หากนำโต๊ะเรียนมาต่อกัน 4 – 5  ตัวจะได้โต๊ะกลมสำหรับคุยงานหรือทำงานกลุ่มได้ หากอยากนั่งเดี่ยว นั่งคู่หรือนั่งเป็นแถวยาว ก็เคลื่อนย้ายจัดโต๊ะใหม่ได้

โต๊ะเรียนรูปทรงสี่เหลี่ยมคางหมูนี้เหมาะกับโรงเรียนรุ่งอรุณที่มีการเรียนการสอนที่ให้ความสำคัญต่อการทำกิจกรรม การพูดคุยแลกเปลี่ยน อยู่เสมอ โต๊ะเรียนจึงถูกจัดใหม่เกือบทุกคาบเรียนกลายเป็นความตื่นตาตื่นใจของนักเรียน

12

เรียนรู้นอกห้องเรียน

การออกไปเรียนรู้นอกห้องเรียนก็เป็นสิ่งที่สำคัญ หลายครั้งที่เราพบนักเรียนประถมนั่งวาดรูปใบไม้ ต้นไม้ที่ผ่านการสังเกตในกิจกรรมของวิชาวิทยาศาสตร์ หรือการเก็บใบไม้ ยอดไม้ แล้วนำมาทำอาหารในวิชาสังคม บางหน่วยวิชามีการทำกิจกรรมที่จริงจังและต่อเนื่องเป็นเทอม เช่นการปลูกผัก ทำนา

น้องอนุบาลยังได้เรียนรู้การทำโครงงาน เมื่อห่านในสวนป่าตัวหนึ่งป่วย เดินไม่ได้ น้องๆ ได้ศึกษาหาวิธีที่จะดูแลห่านตัวนั้น และพยายามพาห่านไปหาหมอ

หลายวิชาใช้สภาพแวดล้อมของโรงเรียนเป็นแหล่งเรียนรู้ หรือทำกิจกรรมกันนอกชั้นเรียน  นักเรียนได้ค้นพบมุมใหม่ๆ เกิดประสบการณ์ตรงผ่านการลงมือปฏิบัติ อยู่กับของจริง เรื่องจริง ที่ทำให้เกิดการเรียนรู้ที่ง่ายกว่าและลึกซึ้ง

13

บรรยากาศ

โรงเรียนมีบึงใหญ่ที่สวยงาม ตึกเรียนต่างๆ สร้างโอบล้อมบึง บางกลุ่มอาคารเป็นกลุ่มเรือนไทยบ้าง เรือนไม้บ้าง หรือเป็นตึกก็มีโครงสร้างประกอบที่เป็นไม้ อีกทั้งยังมีโถง หน้าต่าง ประตูที่กว้างและเปิดโล่ง ทั้งหมดโอบล้อมด้วยหมู่ไม้และแนวไม้ มองไปที่ใดก็เห็นแต่สีเขียวของต้นไม้ทั้งน้อยใหญ่ บางบริเวณก็มีสภาพไม่ต่างกับสวนป่า

การเดินเล่นในโรงเรียนเหมือนการเดินเล่นในสวนสาธารณะ การถอดรองเท้าเดินย่ำไปทั่วตามทางเดิน สะพานไม้ ลานทราย หรือแม้แต่บุกเข้าไปในสวนป่าก็เป็นเรื่องที่สนุก และสบายใจ โรงเรียนยังมีกิจกรรมดูนก เพราะมีนกมากมายหลายพันธุ์ตามสภาพที่เอื้อต่อการอยู่อาศัยของมัน

14

สัตว์เลี้ยงของโรงเรียน

เราพบสัตว์หลายชนิดในโรงเรียน พวกมันมักมาอยู่อาศัยเอง เพราะที่นี่มีสภาพที่เอื้อต่อการดำรงชีวิตของพวกมัน และคนในโรงเรียนต่างก็ปฏิบัติต่อเหล่าสัตว์นั้นอย่างเมตตาเหมือนเป็นสัตว์เลี้ยงของตน นักเรียนส่วนมากจะรักแมวอย่างแมวชื่อคุณชายรัชชานนท์ และรณพีร์ ที่สนิทสนมกับนักเรียนบางคนถึงขนาดว่าตอนนั่งเรียนอยู่หรือวาดรูปอยู่ แมวคุณชายจะเดินดุ่มๆ ขึ้นมานอนงีบบนตัก หรือแมวคุณป้าแพนด้าที่ตึก ม.6 ซึ่งครู บุคลากร และนักเรียน ผลัดกันเลี้ยงดู ให้อาหาร หรือพาไปหาหมอ

มีกระรอกตัวหนึ่งตกต้นไม้แล้วบาดเจ็บสาหัส นักเรียนต่างช่วยกันปฐมพยาบาลแล้วพาไปรักษากับหมอที่คลินิกรักษาสัตว์ตรงข้ามโรงเรียน หรือแม้กระทั่งคุณตา ‘ตะพาบ’ ตัวใหญ่ที่เริ่มป่วย ก็จะมีนักเรียนแวะเวียนไปดูอาการอยู่เรื่อยๆ

เหล่า ‘ตะกวด’ ที่พบมากในโรงเรียนแถวใต้ถุนตึกดูอิ่มหนำสำราญดี คงอาศัยกินปลาในบึงนั่นแหละ แม้ตะกวดเป็นสัตว์ที่ดูน่ากลัว แต่ว่าเด็กๆ ชอบมัน

15

นาข้าว

การทำนาปลูกข้าวที่โรงเรียน ไม่เหมือนการทดลองปลูกถั่วเขียวในกล่องกระดาษหรือกระดาษทิชชู รุ่งอรุณมีแปลงนาสาธิตให้นักเรียนลงไปเดินย่ำโคลน (และลื่นล้ม) เพื่อการปลูกข้าวจริงๆ โดยเฉพาะนักเรียนชั้น ป.5 จะได้ใช้ชีวิตทั้งปีเรียนรู้ทุกสาระวิชาจากแปลงนานี้ ทั้งระบบนิเวศ การบวงสรวงพระแม่โพสพ การหว่านกล้า ดำนา ดูแลรักษา ไปจนถึงการเก็บเกี่ยว รวมถึงเรียนรู้วิชาวิทยาศาสตร์ผ่านการศึกษาการเติบโตของต้นข้าว พืช  สัตว์และแมลง ที่เชื่อมโยงกันผ่านห่วงโซ่อาหารและสายใยอาหาร เรียนหน่วยการชั่งตวงวัดในวิชาคณิตศาสตร์ผ่านการชั่งน้ำหนักข้าว เรียนวิชาสังคมศึกษาผ่านเรื่องชีวิตชาวนา การปลูกข้าว ความเชื่อและพิธีกรรมที่เกี่ยวข้อง การดูแลแปลงนาไม่ง่ายเลย แต่รับรองว่าหลังจบ ป.5 ไป เด็กๆ จะยังคงคิดถึงแปลงข้าวขนาดไม่ใหญ่นี้ของพวกเขา  

16

การเรียนแบบโครงงาน

การเรียนแบบโครงงานเป็นรูปแบบการเรียนรู้หลักของนักเรียนมัธยมโรงเรียนรุ่งอรุณ โดยเฉพาะการเรียนในวิชาวิทยาศาสตร์ วิชาสังคมศึกษา วิชาภาษาไทย แม้แต่วิชาภาษาอังกฤษ ศิลปะ ดนตรี ก็ยังเรียนแบบโครงงาน ความพิเศษในการทำโครงงานคือ การทำงานบนโจทย์ที่จริงมาก นักเรียนต้องไปกินอยู่ ร่วมทำกิจกรรมกับผู้คนในชุมชน สัมภาษณ์บุคคล และค้นคว้าเองภายหลัง วิเคราะห์ข้อมูลให้ได้คำตอบที่สำคัญ นักเรียนต้องศึกษาจนสร้างงานที่มีคุณค่ากลับคืนสู่ชุมชนนั้นได้ เป็นการเรียนแบบ Area Based Project โจทย์การทำโครงงานของวิชาอื่นก็จริงไม่แพ้กัน เช่นการทำทำงานศิลปะที่ตอบโจทย์ของชุมชน

17

เลือกเรียนตามสำนัก

เมื่อขึ้นมัธยมศึกษาปีที่ 4 นักเรียนทุกคนจะได้รับแจกใบลงทะเบียนเรียน นอกจากวิชาพื้นฐานที่บังคับเรียนตามระเบียบกระทรวงแล้ว นักเรียนยังเลือกเรียนได้อีกหลายรายวิชา เช่น Mathematics Advance การออกแบบ หัตถศิลป์ ทัศนศิลป์ ซึ่งนักเรียนต้องวางแผนการเรียนรู้ด้วยตัวเอง

พยายามทำความเข้าใจว่าตนมีความสนใจหรือความถนัดด้านใด ในอนาคตอยากจะศึกษาต่อด้านใด ควรต้องเตรียมความถนัดและมีความรู้ในสาขาวิชาใดเพิ่มเติม  

18

โรงเรียนอนุบาล

การเรียนอนุบาลที่โรงเรียนรุ่งอรุณเป็นช่วงเวลาที่ดีมาก เพราะตอนนั้นเรายังไม่ต้องเรียนวิชาการอะไรมาก  ส่วนใหญ่เป็นเรื่องการลงมือปฏิบัติเพื่อดูแลตนเองให้ดีและนึกถึงผู้อื่นด้วย โรงเรียนอนุบาลมีหลักในการสอนให้นักเรียน ‘กินอยู่เป็น’ เป็นสำคัญ คือให้น้องอนุบาลพึ่งตนเองได้ไม่ว่าจะเป็นเรื่องกิน อยู่ หลับนอน ของตนเอง นอกจากนี้ ยังต้องให้ความสำคัญในเรื่องของการนึกถึงส่วนรวม เราจึงเห็นน้องอนุบาลทำหน้าที่จัดโต๊ะอาหาร รวมถึงการล้างจานเอง ตัดล้างกล่องนมของตนเองให้สะอาด จะได้ไม่เป็นภาระให้คนอื่นต้องมาดูแล

โรงเรียนอนุบาลจะมีธีมการเรียนที่เปลี่ยนไปทุกเทอม เช่น ธีมขนมปัง น้องอนุบาลจะได้ฝึกทำขนมปัง เรียนรู้เรื่องยีสต์ และกิจกรรมที่ต้องมีทุกวันคือ คุณครูจะพาน้องๆ ร้องเพลงและเต้นออกกำลังกายกันทุกเช้า โรงเรียนอนุบาลไม่ได้เรียนแบบแยกระดับชั้น แต่เรียนแบบชั้นคละ ห้องเรียนหนึ่งจะมีนักเรียนที่อยู่ในระดับตั้งแต่อนุบาล 1 ถึงอนุบาล 3 คละกันไป

พี่ที่โตกว่าจะได้ฝึกดูแลน้อง และเป็นแบบอย่างให้แก่น้อง

19

LEARNING CENTER

โรงเรียนรุ่งอรุณพยายามให้ทุกพื้นที่ในโรงเรียนเป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับนักเรียนทั้งการเรียนในระดับมัธยม ประถม และอนุบาล เหล่าเด็กประถมจะใช้พื้นที่ทางเดินและโถงของตึกประถม ซึ่งเป็นพื้นที่โล่ง จัดตกแต่งพื้นที่ให้สวยงาม และนำผลงานวิชาต่างๆ ของนักเรียนๆ มาจัดแสดง เช่น วางชิ้นงานงานโครงงานไว้ให้ได้ชม การแขวนป้ายความรู้ที่เกี่ยวข้องกับเนื้อหาที่เรียนในแต่ละเทอม  

ระดับมัธยมก็ปรับห้องเรียนของตนเองเป็นเหมือน Workshop หรือ Office และแสดงชิ้นงานต่างๆ ไว้เช่นกัน ห้องเรียนและตึกเรียนของโรงเรียนจึงเปรียบเหมือน Learning Center เพราะมีการถ่ายทอด แลกเปลี่ยนเรียนรู้ต่อกันของผู้เรียน

20

แยกขยะ

นักเรียนรุ่งอรุณแยกขยะเป็นตั้งแต่ระดับชั้นอนุบาล เช้าๆ เรามักเห็นนักเรียนตัวน้อยเดินแถวกันไปโรงแยกขยะหรือศูนย์รีไซเคิลที่ชูหลักการ Zero Waste ขยะทุกชิ้นต้องนำไปใช้ประโยชน์ต่อได้ เช่น อาหารสดทำเป็นปุ๋ย กระดาษส่งรีไซเคิล แต่จะทำเช่นนั้นได้ต้องผ่านกระบวนการแยกขยะก่อน มิฉะนั้นทุกอย่างก็จะปะปน และสกปรกจนนำไปทำอะไรต่อไม่ได้

โรงแยกขยะจะมีถังสีน้ำเงินใบใหญ่วางเรียงราย แต่ละถังจะถูกระบุว่าเป็นถังสำหรับใส่ขยะประเภทใด เช่น กระดาษขาว พลาสติกใส พลาสติกขุ่น  หรือแม้แต่เศษแก้วแตก ที่นี่แยกขยะค่อนข้างละเอียด อย่างเช่นปากกาลูกลื่นก็จะถูกแยกส่วนต่างๆ ออกจากกัน ทั้งตัวด้าม ปลอกปากกา หรือแม้แต่สปริงข้างใน

เรื่อง:   นางสาว วรัศมิ์ พิทักษ์วรรัตน์,   นางสาว ณภัทร พงศ์พนางาม,  นางสาว วันฟ้าใส เมธาคุณวุฒิ,   นางสาว อัยกมล จันทร์อัมพร,   นาย รชต อนุวนาวงศ์,   นาย ต่อสกุล ตัณฑ์ธีระชาติ
ภาพ :  โรงเรียนรุ่งอรุณ

Writer

นักเขียนรุ่งอรุณ

รชต อนุวนาวงศ์, วันฟ้าใส เมธาคุณวุฒิ, อัยกมล จันทร์อัมพร, ต่อสกุล ตัณฑ์ธีระชาติ, ณภัทร พงศ์พนางาม คือกลุ่มนักเรียนชั้น ม.4 โรงเรียนรุ่งอรุณที่ถ่ายทอดมุมน่าประทับใจในสถานศึกษาให้คนทั่วไปรับรู้

โรงเรียนนานาชาติ

บทเรียนจากการไปใช้ชีวิตในทั่วโลก

นับถอยหลังไปเมื่อ พ.ศ. 2548 โรงเรียนเทศบาลบ้านโนนชัย มีโอกาสเข้าร่วมศึกษาการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการจาก โรงเรียนรุ่งอรุณ ทำให้เราได้แนวคิดดี ๆ และเอาความรู้ต่าง ๆ มาปรับใช้กับความเป็นท้องถิ่นของเราเอง เพราะโรงเรียนของเราเป็นโรงเรียนวิถีชุมชนท้องถิ่น การเรียนรู้จึงยึดหลักการเรียนรู้แบบบูรณาการสู่ชีวิต มุ่งเน้นพัฒนานักเรียนให้ใช้ความรู้เป็นและเกิดประโยชน์ต่อตนเอง ต่อผู้อื่น และสังคม (Knowledge-based Society) 

เรานำโจทย์ปัญหาจริงในสังคมหรือประเด็นวิกฤตปัญหาโลกมาเป็นแกนหลักของการเรียนรู้ ผ่านการลงมือทำบนบริบทจริงของโรงเรียน สภาพของปัญหาของสังคม และผลกระทบที่เกิดขึ้น ตลอดจนมีส่วนร่วมเสนอแนวทางแก้ไข เพื่อเป้าหมายการพัฒนานักเรียนให้เติบโตเป็นพลเมืองที่มีสำนึกรับผิดชอบต่อสังคม (Active Citizen) และพัฒนารูปแบบการจัดการเรียนรู้ของผู้เรียนผ่านกระบวนการคิดและปฏิบัติจริง เน้นกิจกรรมแบบบูรณาการ การเรียนรู้จากฐานปัญหา (Problem Based Learning) การเรียนรู้แบบสร้างและพัฒนานวัตกรรม หรือเรียกว่า การเรียนรู้แบบโครงงาน (Project Based Learning) ตามแนวทางพัฒนา กระบวนการเรียนรู้ของผู้เรียนแบบ Active Learning 

วิชาบูรณาการท้องถิ่นศึกษา วิชาเอาตัวรอดที่สอนเด็ก ๆ มองเห็นคุณค่าท้องถิ่น จ.ขอนแก่น

เราตั้งชื่อวิชาว่า ‘วิชาบูรณาการท้องถิ่นศึกษา’ เป็นวิชาที่ว่าด้วยการบูรณาการระหว่างวิชา เป็นการเชื่อมโยงหรือร่วมศาสตร์ต่าง ๆ ตั้งแต่ 2 สาขาวิชาขึ้นไป ภายในหัวเรื่องเดียวกัน เป็นการเรียนรู้โดยใช้ความรู้ความเข้าใจและทักษะในศาสตร์ หรือความรู้ในวิชาต่าง ๆ มากกว่า 1 วิชาขึ้นไป เพื่อแก้ปัญหาหรือแสวงหาความรู้ความเข้าใจในเรื่องใดเรื่องหนึ่ง การเชื่อมโยงความรู้และทักษะระหว่างวิชาต่าง ๆ เพื่อช่วยให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ที่ลึกซึ้ง 

เราไม่ได้สอนเพียงผิวเผิน แต่จัดกระบวนวิชาให้ใกล้เคียงกับชีวิตจริงมากขึ้น เพื่อให้เขาใช้ได้จริงในชีวิต

มีจุดมุ่งหมายเพื่อฝึกทักษะผู้เรียน เตรียมความพร้อม เพราะโลกของเราเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา พร้อมทั้งสอดคล้องกับอัตลักษณ์ของโรงเรียน คือ กิน-อยู่-เป็น หมายถึง กินอย่างรู้คุณค่า อยู่อย่างมีความหมาย และเป็นพลเมืองที่เตรียมพร้อมกับการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา โดยผู้เรียนวิชานี้ก็คือ นักเรียนโรงเรียนเทศบาลบ้านโนนชัย

วิชาบูรณาการท้องถิ่นศึกษา วิชาเอาตัวรอดที่สอนเด็ก ๆ มองเห็นคุณค่าท้องถิ่น จ.ขอนแก่น

และด้วยภายใต้สถานการณ์โควิด-19 ที่ผ่านมาทาง โรงเรียนของเราเปิดเรียนตามปกติไม่ได้ และเพื่อเป็นการสร้างการเรียนรู้ ไม่ให้นักเรียนเกิดสภาวะถดถอยและหลุดจากระบบ จึงเป็นที่มาของการเรียนรู้เรื่องข้าวหลากสี บทเรียนกินได้ และการทำ Eco Printing ลงบนผ้า โดยสร้างการมีส่วนร่วมระหว่างนักเรียนและผู้ปกครอง 

แน่นอนว่าจากสถานการณ์ โควิด-19 ที่รุมเร้ามาเกือบ 3 ปี ทำให้ชีวิตใครหลายคนล้มลง แต่ทว่าเรายังมีแรงสู้ต่อจากคนที่รักและครอบครัว แม้แต่เราเองที่เป็นครูก็อยากสานฝันให้เด็กได้ค้นพบตัวเอง ค้นพบอาชีพ อยากพาไปตะลุยเรียนรู้ที่ต่าง ๆ เหมือนเคยทำมา เพื่อต่อยอดให้เขารู้จักตัวเองและเลือกเรียนสาขาที่ถนัด หรือสิ่งที่เขาต้องการต่อยอดในอนาคตได้ แต่สถานการณ์โควิด-19 ทำให้การจัดการเรียนรู้ของนักเรียนหยุดไป แต่การเรียนรู้ของนักเรียนชั้น ม.3 หยุดไม่ได้ เพราะการเรียนรู้ของเด็กต้องไปต่อ เราจึงมองวิกฤตเป็นโอกาส เพราะเด็กที่โนนชัยพื้นฐานครอบครัวไม่ได้ร่ำรวย

เราเลยชวนเด็ก ๆ หันกลับมามองตัวเองว่า ถ้าเราจะกินข้าวในหนึ่งมื้อ เพื่อลดภาระ ลดค่าใช้จ่าย เราจะทำอย่างไร โดยอาหารเหล่านั้นเป็นอาหารที่ประหยัดและมีคุณค่า เราควรหันมาใส่ใจครอบครัว เพราะเราเห็นว่า พ่อแม่ของเด็กหลายคนโดนเลิกจ้างงาน ไม่มีรายได้ แต่ในชีวิตประจำวันของเด็กยังมีรายจ่าย ก็เลยคิดว่าจะทำอะไรดีให้เด็กต่อยอดได้ในภาวะนี้ เลยนึกถึงเรื่องการทำอาหาร กลายมาเป็นการบูรณาการเรื่องอาชีพสร้างสรรค์ บทเรียนกินได้ บทเรียนติดปีก บทเรียนชีวิต และโภชนาการบนถาดหลุม การบูรณาการของเราไม่หยุดเดิน เพราะทุกคนต้องลุยกันต่อ

การจัดการเรียนการสอนแบบ On-Site เรามีการประสานผู้ปกครองเพื่อขออนุญาตนักเรียนก่อนออกจากบ้าน เพราะกระบวนการเรียนรู้ต้องมีการสืบค้นข้อมูลด้วย อย่าง ‘โภชนาการบนถาดหลุม’ เราชวนเด็ก ๆ เลือกอาหารในแบบที่เขาอยากกิน แต่ต้องคำนึงถึงความพอเพียง พอดี พอประมาณ โดยนักเรียนมีสิทธิ์เลือก และเราให้เขาคิดหาเมนูที่ชอบ ครบหลักโภชนาการ คาว หวาน มาหมด จากนั้นวิเคราะห์คุณค่าโภชนาการ เพื่อให้เด็ก ๆ รู้จักคุณค่าทางโภชนาการของเมนูอาหารที่ตนเองเลือก พร้อมทั้งให้นักเรียนประกอบอาหารที่นักเรียนเลือก อย่างเมนูกะเพราหมูกรอบ เมนูธรรมดา แต่จะทำอย่างไรให้ไม่ธรรมดา เห็นแล้วว้าว มีคุณค่าทั้งเบื้องหน้าและภายในใจ จึงเกิดไอเดียข้าวหลากสีขึ้นมา

เราเลือกวัตถุดิบธรรมชาติที่มีในบ้าน ท้องถิ่น ชุมชน ในความโชคร้ายกับภัยร้ายแบบนี้ เรามีความโชคดีคือ นักเรียนปลูกมะลิไร้สารเคมี จึงคิดเป็นเมนูข้าวกลิ่นมะลิ (หอมมากกก) นักเรียนอีกคน หนูมีอัญชัน เราก็สร้างสรรค์ข้าวสีม่วง นักเรียนคนนู้นเห็นมีดอกเฟื่องฟ้าอยู่ในโรงเรียน ส่วนอีกคนก็ยกมือบอกครู บ้านผมมีใบเตย ให้สีเขียว ทานอร่อย หอมหวานชื่นใจ เมนูอาหารจากข้าวหลากสี เด็ก ๆ ได้เรียนรู้พันธุ์ข้าวและสีธรรมชาติจากเรื่องราวรอบรั้ว

วิชาบูรณาการท้องถิ่นศึกษา วิชาเอาตัวรอดที่สอนเด็ก ๆ มองเห็นคุณค่าท้องถิ่น จ.ขอนแก่น

จากการเรียนการสอนที่เน้นสอนทาง On-line, On-demand, On-hand อยู่ต่อเนื่อง เนื่องจากนักเรียน ม.3 ต้องเตรียมตัวหลายอย่างในการต่อยอดและเลือกเรียนสาขาต่าง ๆ หรือสายอาชีพอีกมากมาย แต่สิ่งที่สำคัญกว่าคือการกลับมาอยู่กับครอบครัว ทำให้นึกได้ว่าอีกสิ่งหนึ่งที่ครูอย่างเราไม่ควรลืม คือ การพบปะนักเรียนกลุ่มย่อย ซึ่งเราสอน On-Site เป็นกลุ่มย่อยอยู่แล้ว แต่รอบนี้ต้องขอชวนผู้ปกครองคุยด้วย เพื่อถามข่าวคราวกัน ทั้งเรื่องปากท้องและเรื่องวินัยความเป็นอยู่ จะทำยังไงให้ผู้ปกครองและนักเรียนไม่เบื่อ เพราะเราเองก็เป็นครูประจำชั้น ม.3/1 อยากให้รู้ว่าครูยังห่วงใย 

วิชาบูรณาการท้องถิ่นศึกษา วิชาเอาตัวรอดที่สอนเด็ก ๆ มองเห็นคุณค่าท้องถิ่น จ.ขอนแก่น

ระหว่างนั่ง ๆ มองๆ คิด ๆ เราเห็นใบสักที่เติบโตและร่วงหล่น จึงเกิดไอเดียที่น่าเรียนรู้ร่วมกัน นอกจากเมนูข้าวหลากสีที่เล่าให้ฟัง ถ้ามีผ้าหลากสีบ้างคงจะดี เรามองหาวัสดุรอบตัวทันที และ ‘ใบสัก’ ก็เป็นนางเอกของเรื่องนี้

เราปิ๊งไอเดีย ‘สักศรี (สี)’ ชวนเด็ก ๆ มาทำผ้าพันคอ Eco Printing ด้วยกัน ระหว่างรอนึ่งผ้า ครู เด็ก ๆ และผู้ปกครองก็สรรหาเมนูอาหารง่าย ๆ กินกัน ขอขอบพระคุณแม่น้องเม ที่ทำขนมหวานหลากสีจากธรรมชาติล้วน ๆ และคุณแม่น้องขวัญที่ทำกะเพราหมูไข่ดาวและส้มตำสุดแซ่บ วันนี้เหมือนไม่ได้มาเรียน แต่เหมือนมาทานข้าวนอกบ้าน ได้ทั้งผ้าหลากสีกับข้าวหลากสี รอบหน้าจะมีดนตรีเพื่อสร้างสีสัน มีผลิตภัณฑ์จากสักศรี (สี) โปรดติดตามตอนต่อไป 

วิชาบูรณาการของโรงเรียนเทศบาลบ้านโนนชัย จ.ขอนแก่น ที่ทำให้เด็กต่อยอดอาชีพ ต่อยอดชีวิต และพัฒนาท้องถิ่นผ่านการลงมือทำ

เทอม 2 นี้ การเรียนการสอนก็ต้องดำเนินต่อไปเช่นกันในรูปแบบออนไลน์ แต่จะดีกว่านี้ถ้าพวกเราได้ลงมือทำอะไรสักอย่าง เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ที่ต่อยอดอาชีพ ต่อยอดการบริโภค ต่อยอดชีวิตในครัวเรือน เราซึ่งเป็นครูตัวเล็ก ๆ ก็คิดไอเดีย ‘ต่อยอดแบบวิถีพอเพียง หล่อเลี้ยงชีวี กินดีอยู่ดี แบบมีเงินออม’ ใบไม้แห้งที่โรงเรียนมีเยอะมาก ซึ่งเป็นปัญหาในการทำความสะอาด เราก็คิดช่วยกันจัดการใบไม้เหล่านี้ แต่ใครจะรู้ว่า ไอ้เจ้าปัญหานี่แหละ คือขุมทรัพย์ของเรา เพราะทำปุ๋ยหมักได้ แปลงเกษตรที่โรงเรียนก็มี ถ้าเราปลูกผักกินเอง ปุ๋ยก็ไม่ต้องซื้อ ผักก็ไม่ต้องซื้อ ที่สำคัญปลอดสารพิษ เปิดเทอมเมื่อไหร่ก็เอาผักส่งโรงอาหาร เหลือก็แบ่งกลับบ้าน ขายเก็บออมก็ยังไหว 

ก็เลยคิดไอเดีย ‘ปลูกเอง กินเอง นักเลงพอ ปุ๋ยก็ไม่ต้องขอ เรามีเพียงพอ ต่อยอดชีวี’ ฮิ้ว ๆ ๆ ว่าแล้วก็ชวนเด็ก ๆ มาสร้างพื้นที่เรียนรู้ ทำกิจกรรมภาคปฏิบัติกลุ่มย่อย กลุ่มละ 6 คน (ป.ล. ฉีดวัคซีนครบนะคะ) ช่วยกันทำปุ๋ยหมักเพื่อเตรียมปุ๋ยบำรุงดิน ก่อนที่เราจะไปเตรียมแปลงปลูกกัน นักเรียนที่มาเรียนก็ตั้งใจดี และที่สำคัญ การเรียนรู้ต้องลงมือทำถึงจะมีความหมาย เพราะต้อง Learning by Doing แบบ Active Learning และเรียนรู้แบบร่วมมือและมีส่วนร่วม เมื่อพร้อมแล้วเราก็ลุยทันที นัดหมายประชุมนักเรียน ผู้ปกครอง และ ครูชาญณรงค์ ที่เป็นเพื่อนร่วมทีมที่ช่วยเหลือกันมาตลอด พร้อมลุย

จากการจัดการเรียนรู้ครั้งนี้ นักเรียนร่วมสะท้อนแง่คิดดี ๆ ให้ครูได้รับรู้ว่าที่ผ่านมานักเรียนได้เรียนรู้แบบไหน ทั้งยังทบทวนและวางแผนต่อยอด ขอบใจลูก ๆ ทำให้ครูรู้ว่านักเรียนมีความสุขดี อดทน น่ารัก 

วิชาบูรณาการของโรงเรียนเทศบาลบ้านโนนชัย จ.ขอนแก่น ที่ทำให้เด็กต่อยอดอาชีพ ต่อยอดชีวิต และพัฒนาท้องถิ่นผ่านการลงมือทำ
วิชาบูรณาการของโรงเรียนเทศบาลบ้านโนนชัย จ.ขอนแก่น ที่ทำให้เด็กต่อยอดอาชีพ ต่อยอดชีวิต และพัฒนาท้องถิ่นผ่านการลงมือทำ

วิชาบูรณาการท้องถิ่นศึกษา ทำให้เรารู้ว่าการเรียนรู้นั้นมีอยู่รอบตัว รอบบ้าน และชุมชน การทำให้นักเรียนหันกลับมาใส่ใจสิ่งรอบตัวในชุมชนและท้องถิ่นของตนเองได้ จะทำให้เขาเห็นประโยชน์จากสิ่งที่มีอยู่ พร้อมพัฒนา ประยุกต์ใช้ความคิดสร้างสรรค์และใช้สื่อเทคโนโลยี ช่วยพัฒนาชุมชนของตนเองได้อย่างยั่งยืน ที่สำคัญ การพึ่งพาตนเองตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง จะทำให้เราอยู่รอด อยู่ร่วมกันได้อย่างมีความสุข ข้อดีอีกอย่างของวิชาบูรณาการ คือ เป็นวิชาที่ดึงศักยภาพและความคิดสร้างสรรค์ของนักเรียนได้โดยไม่ต้องมีกรอบบังคับ สะท้อนผ่านการลงมือทำของเด็ก ๆ ได้อย่างชัดเจน ทำให้นักเรียนฝึกอยู่กับปัจจุบัน รู้จักใช้ชีวิตอย่างคุ้มค่าและปลอดภัย

ส่วนเราในฐานะครูผู้ออกแบบกระบวนวิชาก็เรียนรู้ว่าการเรียนรู้ในรูปแบบบูรณาการ เป็นการสร้างความสัมพันธ์ที่ดีและเห็นศักยภาพของนักเรียนแต่ละคน ทำให้ครูได้เข้าใจชีวิตที่หลากหลายของนักเรียน และเราเชื่อว่ากระบวนการจัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ หลาย ๆ โรงเรียนคงทำกันอยู่แล้ว แต่สิ่งสำคัญ คือ การเห็นคุณค่าในสิ่งที่ท้องถิ่นของตนเองมี และประยุกต์ใช้ พัฒนา ต่อยอด สร้างคุณค่าให้กับสิ่งที่เรามีอยู่ นั่นคือการสร้างนวัตกรรมที่ดีที่สุด 

แต่สิ่งที่สำคัญกว่านั้น คือ เราต้องลงมือทำ

ถ้าคุณมีประสบการณ์เรียนรู้ใหม่ๆ จากการไปใช้ชีวิตในทั่วทุกมุมโลก เชิญแบ่งปันเรื่องราวความรู้ของคุณพร้อมภาพถ่ายประกอบบทความ รูปถ่ายผู้เขียน ประวัติส่วนตัวผู้เขียน ที่อยู่ เบอร์โทรติดต่อ และชื่อ Facebook มาที่อีเมล [email protected] ระบุหัวข้อว่า ‘ส่งต้นฉบับสำหรับคอลัมน์ โรงเรียนนานาชาติ’ ถ้าผลงานของคุณได้ตีพิมพ์ลงในเว็บไซต์ เรามีของขวัญส่งให้เป็นที่ระลึกด้วยนะ

Writer & Photographer

นันทนา ลีโคตร

ครูผู้จัดการเรียนรู้แบบบูรณาการ โรงเรียนเทศบาลบ้านโนนชัย ที่เชื่อว่านักเรียนจะเกิดการเรียนรู้ได้อย่างถ่องแท้ หากได้ลงมือทำ

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load