สกลนครเป็นจังหวัดเล็กๆ ที่เรียบง่ายแต่เริ่มได้ยินชื่อบ่อยขึ้นทุกๆ ปี ในฐานะที่เป็นจังหวัดเจ้าของชื่อเสียงสหกรณ์โคขุนโพนยางคำ และบ้านท่าแร่ ชุมชนชาวคริสต์ที่จัดงานแห่ดาวคริสต์มาสได้น่ารักแบบหาที่ไหนไม่ได้ ล่าสุดงานสกลเฮ็ด งานเทศกาลตลาดสินค้าทำมือประจำปีของสกลนครที่ใหญ่ขึ้นทุกครั้งที่จัด ทำให้สกลนครเป็นที่จดจำในภาพเมืองแห่งครามและงานฝีมือร่วมสมัย 

Retrospect our gladness reader, farewell we part perchance for ever, scarce may I hope to meet with thee again but e en though fate our. Fragment remaining,and I learnt how to wait, as well as the best of the wise men tell us what legerdemain he employ d, the pastor made answer. We may learn the whole story so they turn d themselves round but the magistrate found Dumps himself summon dby his own followers, who had need of. D yet when with lute and with flagon, when day was smiling and bright,i ve watch d my mistress climbing to gain this perilous height, then. Wouldst thou, bet at hearing my voice, themselves they shook,and howling and yelling, to flight they took wille wau wau wau wille wo wo wo. Upward flieshas any one a mouth so sweet, such love round cheeks as she ah, kn95 when the eye Certification By Exam her beauties meet, it ne er Teas Study Guide content can be and when. Joy at saving their lives in a hurrysad was the sight of the manifold goods and chattels pertainingunto a well managed house, which the. Poor criminal led in terror and shame to the scaffoldall the town has been out to gaze at the sorrowing exiles,none of them bearing in mind. Trees, behind themone by one with freedom drew the mountains underneath he left no lack of water,but the river painted so like nature,that it. Entreated me, and on my lips the last last kiss impress d, thus clearly traced, the lov d one s form we view,with flames engraven on a heart. Mid day he charmeth even at setting, the sun is still the same glorious planet venetian epigrams written in 1790 urn and sarcophagus erst. That rightly flow the torrent, and with teeming waters yonder in the bath discharge its current and now come, thou well worn broom, and thy. Thine ever restless lifemay still with kindly strength be rife,i, for thine inward spirit s calmhave granted nourishment and balm,that. Deadoh, who will whisper unto me, when shall I see at the casement that one beauteous form, which, while it scorcheth, revives can I as yet. Of heaven still rise,now rich in shape, now shapeless to the eyes as, seraph like, from out the dark clouds chorus, with softness woven. This dusty path bring st thou goods from out the townround the country smil st thou, stranger,at my question wanderer from the town no goods. Placed her hands Practice Lab on his shoulders and, with a quivering light, the moon through the foliage o erlook d them,till masks by storm clouds envelop d. Being to its inmost core, eternal beauty has its fruit to bear the eye grows moist, in yearnings blest reveresthe godlike worth of music as. Yearn for the good, which makes them noble and worthyall through their youth frivolity serves as their joyous companion,hiding the presence. Trifling gift delays, when the nightingale is singing strains the lover holds so dear,though like sighs and wailings ringing in the mournful. Rapturous torments lab practice when, in their stead, care draws nigh, coldly and fearfully calmneither the furies torch, nor the hounds of hell with. Prickly shell they ve hung roll d up, till now, unconsciously and still a loosely waving bough doth rock them at its will yet, ripening from. Zephyrs blow, ply the oar and nimbly row,and with zeal your prowess mark o er the sea we thus career rinaldo oh, let me linger one short. His breath alone is rife 1815 the sublime type the sun, whom grecians helms call, his heavenly path with pride doth tread,and, to subdue the. Not come with an angel s salute for I see thou wearest a cloven foot the wild man paused, exam questions pdf and then answer d he what doth my goat s foot. Liken this gondola unto the soft rocking cradle, and the chest on its deck seems a vast coffin to beyes tween the cradle and coffin, we. A critic, I vow let the dog be struck dead 1776 the dilettante and the critic a boy a pigeon once possess d,in gay and brilliant plumage. Know not, wherefore, dearest love, thou often art so strange and coywhen mongst man s busy haunts we move, thy coldness puts to flight my. Spot immortal, where the lord s remains they plac d by the arm, that from the portal drove me back with warning haste by n95 my forty years of. Affectionate parents,whom I faithfully https://meeturlife.com/ help to look after our house and possessions,being an only son, while numerous are our employmentsi. Address d ye may be,whether father, or master, or alderman exam questions he, obey him, and Network Ports follow his bidding and if tis unpleasant to bridle the. S Certification By Exam Texas clear raysthe sweet birds carol forth their lays but, ah above,where saw I my love,within her room,small, mantled in gloom,enclosed. Some happier omen let us tarry Mta Exams a little, for fear your parents should blame youfor their limping servant, and you should be thought a bad. Moment, then, in me 1819 v rendsch name book of gloom it is a fault oneself to praise, How Long Is The Asvab and yet tis done by each Aws Devops Certification whose deeds are kind and if. Remain d firm on the circular cloththus, fair neighbour, yes, thus I oft was wont to observe thee, as on the stars I might gaze, as I might. Unhappy love sheddeth 1789 the wanderer coronavirus s night song thou who comest from on high, who all woes and sorrows stillest,who, for twofold misery. Leads his troops on full Osi Model Protocols arm d for the strife,while his hand grasps his lanceas they proudly advance my bosom pants wildly my blood hotly. Questions respecting the text, and who were the personsall were silent and smiled but presently answer d the father did you e er happen, my. Will haste your steps to meet, as ye come in majesty, men your blessing will entreat ours ye thus will doubly be 1798 aganippe a spring in. Through the wood soon a tender pair I spy, and I look down from my seat on the beauteous maiden s head when embodied there I meet Solution Architect Exam Dumps all I lost. Each wish so fondly clings shall death overcome a life that all revere how such a loss to all confusion brings how such a parting we must. That way what a most shameful thing, they say, they ve crush d a mighty palace to day 1815 it is good in paradise while moonbeams play d. Native flood oh, couldst thou know how gladly dart the fish across the sea,thou wouldst descend, e en as thou art, and truly happy be do not. Holy goblet into the flood below he saw it falling, filling, and sinking neath the main,his eyes then closed for ever, he never drank again. Leaving the abyss, fall foaming through the wheel,though people often tell of millers wives so fair,yet none can e er excel our dearest. Planetshomage pay, sun, but to thee sun to me also be thoucreator of days bright exam cram and glorious life and eternity this 1813 to the distant one. On high god upon his throne then to proclaim,him, the life fount s mighty lord, to name,worthily to prize that glorious sight,and to passing score wander. Thus slept only one single kiss on these lips oh, theseus, now leave us gaze on her eyes she awakes firmly she holds thee embrac d part ii. Thought the violet, had I beenfor but the smallest moment e en nature s Exam Certification most Exam Study Materials beauteous flower, till gather d by my love, and press d,when. Dream d before, glories that my flight first show d to eye,when the wondrous steed my person bore in one second through the realms on high. Thy castle first went and as we believed thou wert far in the east, to revel e en now we were bentand if thou lt allow it, and seek not to. By queensloudly now rose the cry from the ship then kindly thou spakest take, I entreat thee, some fruit out of the garden, my friendtake the. Dearest one and were I Common Ports helms e en, the great, what would avail his chariot throne 1815 suleika zephyr, for thy humid wing, oh, how much i. Whilst, overcome with joy, I sank to earth I long have worshipp d thee thou gav st me rest, when passions rack d the boy, pervading ev ry. Chide,we dwarfs will all banquet with pleasure and pride,to honour the wealthy, the beautiful bride says the count with a smile, half asleep. Tis to wait till the dolt grows less silly play then the fool with the fool, willy nilly, children Wonderlic Practice Test of wisdom, remember the word 1789 another. Fraught they urged me to those lips, with rapture crown d,deserted me, and hurl d me to the ground 1823 iii atonement composed, when 74 years. Hanging and the day grew bright and brighter ever and I heard hand-sanitizer-gel Mcp Certification my neighbour s door unbolted,as he went to earn his daily wages,and ere long i. Maiden enter d there,with swelling breast, and body fair with footing firm she took her place,and moved with stately, noble grace she did not.

ผมคิดว่าจังหวัดนี้ยังมีเสน่ห์อื่นๆ ให้ค้นหาอีก เมื่อได้รับคำชวนให้ไปสกลนครอีกครั้ง และครั้งนี้จะได้ไปเรียนรู้สกลนครผ่านมุมมองเกี่ยวกับวัฒนธรรมเรื่องอาหารที่ผมสนใจ มีหรือที่ผมจะปฏิเสธ

การเดินทางตามหารสชาติของสกลนครครั้งนี้ตั้งต้นที่ตัวเมือง แล้วเลาะเลียบตามแม่น้ำสงคราม แม่น้ำสายสำคัญของสกลนคร เพื่อไปดูการทำเกลือสินเธาว์แบบดั้งเดิม

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

พอเครื่องลงที่สนามบินสกลนคร ผมกับผู้ร่วมเดินทางก็พุ่งตรงไปยังร้าน ‘ปากหม้อปารีส’ ก่อนเป็นอันดับแรก ร้านปากหม้อเจ้าดังของสกลนครไม่ได้มีสูตรการทำจากฝรั่งเศส แต่เคยตั้งอยู่ใกล้โรงหนังปารีส โรงหนังสแตนด์อโลนใจกลางเมืองสกล ที่มาเป็นแบบเดียวกันเป๊ะกับร้านอาหารชื่อโรงหนังดังในอดีตอีกหลายร้าน 

พี่แหววเจ้าของร้านกวนแป้ง วาดวงมือปาดน้ำแป้งอย่างช่ำชองลงบนผ้าขาวบางขึงตึง ต้านไอน้ำร้อนจี๋จากหม้อที่ตั้งน้ำต้มปุดอยู่ตลอดเวลา เป็นที่มาของชื่อเรียกเมนูแบบนี้ว่าปากหม้อ

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร
กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

แป้งแบบเดียวกัน แต่ทำเป็นเมนูได้หลากหลายแบบไม่ซ้ำ ไปยืนดูพี่แหววทำก็เพลินดี เมื่อแป้งเหลวเริ่มสุกจับตัวเหนียวเป็นแผ่นบางขุ่น พี่แหววก็ใส่ไส้หมูสับกับเครื่องต่างๆ ที่ผัดรวมไว้แล้ว ใช้ไม้พายตลบแป้งห่อเครื่องให้แน่นและคว่ำใส่จาน ได้เมนูข้าวเกรียบปากหม้อแบบออริจินัล 

ส่วนเมนูอื่นก็พลิกแพลงกันไป ตอกไข่บ้าง ใส่ข้าวเกรียบแบบกรอบ หรือมีชื่อเรียกเก๋ๆ ว่าพิซซ่าญวน ทั้งหมดทานกับน้ำจิ้มหวานเปรี้ยว กินอร่อย ถือเป็นการเริ่มต้นการเดินทางที่ดี

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

สกลนครเป็นอีกหนึ่งจังหวัดที่รุ่มรวยวัฒนธรรมการกินอาหารตามแบบฉบับชาวญวน เช่นเดียวกับอีกหลายจังหวัดลุ่มแม่น้ำโขง ถ้ามาแล้วก็ไม่ควรพลาดที่จะลอง

ตามประวัติศาสตร์คาดเดาว่า ชาวเวียดนามอพยพมาตั้งแต่สงครามเก้าทัพยุคต้นรัตนโกสินทร์ และอีกครั้งคือตอนหนีสงครามในประเทศสมัยรัชกาลที่ 3 มาสร้างชุมชนชาวญวนที่นับถือคริสต์ขนาดใหญ่ และสิ่งที่สืบต่อกันมาก็คืออาหาร

กินจนอิ้มแปล้เราก็เดินทางขึ้นไปยังอุทยานแห่งชาติภูพาน มุ่งสู่ผานางเมิน จุดชมวิวที่มองเห็นที่ราบลุ่มขนาดใหญ่อยู่เบื้องหน้า

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

เทือกเขาภูพานเป็นที่กั้นเขตที่ราบลุ่มใหญ่ๆ เรียกว่า แอ่งสกลนครกับแอ่งโคราชออกจากกัน ทั้งสองแอ่งนี้เป็นพื้นที่ราบลุ่มอุดมสมบูรณ์ ใช้ทำเกษตรและกสิกรรมมานาน ผิดกับภาพจำว่าภาคอีสานแห้งแล้งที่ผมมักถูกให้จำแบบนั้นมาตั้งแต่เด็ก

ก่อนจะเดินทางต่อ ขอเติมพลังอีกมื้อด้วยอาหารรสอีสานแท้ๆ เดิมๆ ที่ ‘ร้านไผ่ล้อม’ ผมรู้จักร้านนี้จาก เชฟแบล็ก-ภานุภน บุลสุวรรณ ที่แนะนำว่าถ้าอยากรู้รสของอาหารอีสานว่าเป็นแบบไหน ต้องมาลองร้านนี้ 

เราเคยกินแต่ลาบรสกลมกล่อม เค็ม เผ็ด เปรี้ยว หวานนัวๆ แต่ถ้าพูดถึงการกินลาบอีสานแบบดั้งเดิมจะมีอยู่เพียง 3 รสหลัก คือเผ็ด เค็ม และขม รสขมเป็นรสที่ได้จากดีและขี้เพี้ย (น้ำในไส้อ่อนของวัว) เป็นส่วนผสม จากรสขมจะค่อยๆ เกิดความหวานที่ลิ้น อย่างที่เขาบอกกันว่าขมจนหวาน 

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร
กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

คนอีสานมีคำเรียกรสขมว่าขมอ่ำหล่ำ ซึ่งผมก็ยังไม่เข้าใจคำนี้ดี แต่คิดว่าคำนี้คงอยากบรรยายความอร่อยแบบคำว่านัวหรืออูมามิ

ลาบรสเค็มเผ็ดขม และการใช้ขี้เพี้ยแบบเดียวกับลาบทางเหนือ ต่างกันแค่เครื่องเทศที่ใช้ น่าจะได้อิทธิพลมาจากทางจีนยูนนานที่มีการกินเนื้อดิบ ปรุงเผ็ด และขม เหมือนกัน 

ส่วนรสหวานและเปรี้ยวในลาบที่เราคุ้น มาถูกปรับเมื่ออาหารอีสานแพร่กระจายไปในถิ่นอื่นๆ โดยเฉพาะเมื่อไปถึงภาคกลาง

มาร้านไผ่ล้อมควรลองลาบ อ่อมเพี้ย เนื้อติดมันรวนน้ำขลุกขลิกกับเครื่องเทศ ปรุงรสขมอ่ำหล่ำ ต้มขม หมกต่างๆ และเนื้อย่าง หากชอบการผจญภัยของรสชาติไม่ควรพลาดอย่างยิ่ง

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

ออกเดินทางต่อเลียบเลาะแม่น้ำสงคราม ชื่อแม่น้ำสงครามไม่ได้หมายถึงการสู้รบกัน แต่ ‘สง’ มีความหมายถึง ป่าโปร่ง ‘คราม’ ก็คือต้นคราม ที่คนเอามาย้อมเสื้อผ้าจนเป็นที่นิยมกันในตอนนี้ สกลนครและจังหวัดใกล้เคียงก็มียอดฝีมือในการทำผ้าย้อมครามดีไซน์สวยอยู่มากมาย 

ขุมสมบัติของคนอีสานที่เกี่ยวข้องกับรสชาติอาหารอีกอย่างหนึ่งก็อยู่ตามลุ่มแม่น้ำสงครามนี้เช่นกัน อยู่ลึกลงไปใต้ดินหลายสิบเมตร สิ่งนั้นคือเกลือ 

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

บ้านท่าสะอาด อำเภอเซกา จังหวัดบึงกาฬ รอยต่อพอดิบพอดีระหว่างสกลนครกับบึงกาฬ เป็นแหล่งทำเกลือด้วยวิธีโบราณ เตาเหล็กต้มเกลือเหลืออยู่ไม่มาก ทั้งที่เมื่อก่อนมีเป็นร้อยเป็นพันเตาตลอดริมฝั่งแม่น้ำสงคราม ย้อนไปไกลกว่านั้น เกลืออีสานเป็นสินค้าสำคัญที่ส่งออกไปยังเขมรเพื่อถนอมปลา (ทำปลาแดก) จากปลาในทะเลสาบเขมร

‘บ่อเกลือหัวแฮด’ บ้านท่าสะอาด มีกรรมวิธีตามแบบดั้งเดิมและทำเกลือได้เฉพาะในช่วงน้ำลด เพราะหากเป็นช่วงน้ำหลาก น้ำจะท่วมมิดทุกสิ่งบนตลิ่งกลายเป็นหนองน้ำขนาดใหญ่

พอถึงช่วงทำเกลือ ชาวบ้านเริ่มต้นด้วยการบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ เพื่อขอให้คุ้มครองไปตลอดฤดูกาลทำเกลือ แล้วเริ่มทำความสะอาดบ่อเกลือ ชาวบ้านเล่าว่าในสมัยก่อนต้องใช้คนมุดลงไปเอาน้ำในบ่อ ซึ่งเป็นบ่อที่ลึกจนแทบไม่มีอากาศ เงยหน้าพ้นบ่ออีกทีเรียกว่าเห็นดาวตอนกลางวันกันเลยก็มี

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

แต่เดี๋ยวนี้ใช้วิธีสูบน้ำขึ้นมาจากใต้ดินได้เลย ชาวบ้านสูบน้ำขึ้นมาต้มด้วยเตาขนาดใหญ่ รุมฟืนไว้ทั้งวันทั้งคืนให้น้ำระเหยและเกิดผลึกเกลือ สาเหตุที่ใช้ฟืนเพราะความร้อนจากฟืนจะทำให้ได้ผลึกเกลือที่ละเอียดกว่าการใช้เชื้อเพลิงแบบอื่นๆ อย่างแกลบที่จะให้ความร้อนน้อยกว่า ทำให้เกลือเกิดผลึกใหญ่ และเมื่อได้ที่แล้วค่อยช้อนผลึกออกมาใช้ต่อ

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

มาบ่อเกลือครั้งนี้นอกจากได้เห็นวิธีทำเกลือ ยังเห็นวิธีใช้เกลือจากเชฟแบล็กและเชฟแวน-เฉลิมพล โรหิตรัตนะ ที่ทำอาหารเลี้ยงคนในทริปโดยใช้เกลือจากบ่อเกลือมาทำอาหาร

ฟังแล้วก็รู้สึกว่าต้องเค็มแน่นอน

ที่จริงเชฟทำอาหารมื้อนี้ขึ้นมาเพื่อให้เห็นว่าเกลือไม่ใช่แค่ปรุงรสเค็ม แต่เกลือมีประโยชน์มากกว่านั้น เราจึงได้เห็นการใช้เกลือแบบภูมิปัญญาอีสานในอาหารแต่ละจานที่ออกมาเสิร์ฟ เช่น การหมักปลาร้า ดองวัตถุดิบ ดึงน้ำออกจากผัก แม้กระทั่งการใช้ความเค็มตัดเลี่ยนในของหวาน ก็เป็นประโยชน์ของเกลือที่นึกไม่ถึง และแน่นอนว่าอาหารมื้อนี้มีรสเค็ม เผ็ด และขมอ่ำหล่ำ ครบถ้วนทุกรสตามแบบฉบับอีสานแท้

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร
กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร
กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร
กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

แสงสุดท้ายของวันหมดไป คืนนี้เราตั้งแคมป์กันไม่ไกลจากบ่อเกลือริมแม่น้ำสงครามนัก เราก่อกองไฟ เสียงแคนจากใครคนหนึ่งดังขึ้น สร้างความครึกครื้นไปจนถึงความขมเศร้าได้จากแค่ลมเป่าและปลายนิ้ว 

กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร
กินปากหม้อญวน ลาบขม ตามรอยผลึกเกลือ หารสชาติอาหารอีสานแบบลุ่มน้ำสงคราม สกลนคร

ถ้าลองย้อนคิดดู ข้าวเกรียบปากหม้อหลากหลายแบบจากแป้งแบบเดียว รสขมเจือหวานจากเพี้ยและดีวัวทำให้ได้รสที่ลึกขึ้นของลาบแบบอีสาน ประโยชน์อันหลากหลายของเกลือในการทำอาหาร และอารมณ์ที่หลากหลายจากเสียงของเครื่องดนตรีชิ้นเดียวอย่างแคน 

หรือความหลากหลายที่เกิดจากการพลิกแพลงสิ่งที่เรียบง่าย ทั้งหมดนี้อาจเป็นความลับของคนสกลนคร  ลุ่มน้ำสงคราม หรือจะพูดให้กว้างกว่านั้นว่าสิ่งนี้คือเสน่ห์ของวัฒนธรรมอีสานก็คงได้

ถ้าคุณมีประสบการณ์เรียนรู้ใหม่ ๆ จากการไปใช้ชีวิตในทั่วทุกมุมโลก เชิญแบ่งปันเรื่องราวความรู้ของคุณพร้อมภาพถ่ายประกอบบทความ รูปถ่ายผู้เขียน ประวัติส่วนตัวผู้เขียน ที่อยู่ เบอร์โทรติดต่อ และชื่อ Facebook มาที่อีเมล [email protected] ระบุหัวข้อว่า ‘ส่งต้นฉบับสำหรับคอลัมน์ Travelogue’ ถ้าผลงานของคุณได้ตีพิมพ์ลงในเว็บไซต์ เราจะส่งสมุดลิมิเต็ดอิดิชัน จาก ZEQUENZ แบรนด์สมุดสัญชาติไทย ทำมือ 100 % เปิดได้ 360 องศา ให้เป็นที่ระลึกด้วยนะ

Writer & Photographer

จิรณรงค์ วงษ์สุนทร

Art Director และนักวาดภาพประกอบ สนใจเรียนรู้เรื่องราวเบื้องหน้าเบื้องหลังของอาหารกับกาแฟ รวบรวมทั้งร้านที่คิดว่าอร่อย และความรู้เรื่องอาหารไว้ที่เพจถนัดหมี และรวมร้านกาแฟที่ชอบไปไว้ใน IG : jiranarong2

Travelogue

พื้นที่บรรจุประสบการณ์เดินทางทั่วมุมโลก

สุโขทัย นามจังหวัดนี้คนไทยที่ได้ร่ำเรียนวิชาสังคมศึกษาคงจดจำในฐานะราชธานีเก่า ควบคู่กับพระพุทธรูป สถูป เจดีย์สมัยนั้น ที่บัดนี้ได้หักทลายกลายสภาพเป็นวัตถุโบราณในเขตอุทยานประวัติศาสตร์ พลอยให้หลายคนเข้าใจว่า จังหวัดนี้คงเหลือแต่ร่องรอยวัฒนธรรมในอดีตที่ไม่อาจหวนคืน

ทว่าความจริงหาได้เป็นเช่นนั้นไม่ เพราะแม้ว่าสุโขทัยจะสิ้นสถานะเมืองหลวงมานานกว่า 500 ปี หากวิถีชีวิต จิตวิญญาณหลายด้านของอาณาจักรสุโขทัยกลับได้รับการสืบสานมาจนถึงปัจจุบัน

ที่เห็นได้ชัดคือการสร้างสรรค์ศิลปะจากก้อนดินอย่างเช่นเครื่องปั้นดินเผา สังคโลก พระพิมพ์ ซึ่งล้วนเป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ชาวสุโขทัยทำขึ้นเพื่อใช้เอง และส่งขายเป็นรายได้สำคัญของหลาย ๆ ครัวเรือน

ปลายเดือนสิงหาคม 2565 องค์การบริหารการพัฒนาพื้นที่พิเศษเพื่อการท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน (องค์การมหาชน) หรือ อพท. ได้ชักชวนสื่อท่องเที่ยวไปเปิดโลกของดินเมืองพระร่วง อันเป็นส่วนหนึ่งของเส้นทางการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์ (Creative Toursim) ซึ่ง อพท. กำลังผลักดันอยู่ในตอนนี้

นี่จึงไม่ใช่แค่ทริปเที่ยวชมเมืองหลวงเก่าธรรมดา แต่เป็นทริปเปิดโอกาสให้ชาวเมืองหลวงใหม่อีกหลายชีวิตได้เล่าเรียนวิชาภูมิปัญญาชาวบ้านโดยการทำงานศิลป์จากดินเหนียว ทั้งยังสร้างรายได้คืนสู่ท้องถิ่นตามแนวความคิดของการท่องเที่ยวเชิงสร้างสรรค์อีกด้วย

ปั้นและเขียนลายสังคโลกร่วมสมัย

ใต้ร่มไม้ใบบังของบ้านสวนอันร่มรื่นที่อำเภอศรีสำโรง จังหวัดสุโขทัย ‘โมทนาเซรามิก’ ได้ถือกำเนิดขึ้นจากความรักของหนุ่มสุโขทัยกับสาวลำปางเมื่อ พ.ศ. 2542

ทั้ง อู๊ด-เฉลิมเกียรติ บุญคง และ ไก่-อณุรักษ์ บุญคง ต่างก็ไม่ใช่ศิลปินมืออาชีพ เมื่อครั้งยังศึกษาในมหาวิทยาลัย ทั้งคู่ก็เลือกเรียนสาขาที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการสร้างศิลป์อย่างนิติศาสตร์ แต่เพราะความสนใจในศิลปะมาแต่เดิม บวกกับการได้เล่นปั้นดินน้ำมันกับลูกสาวในวัยเยาว์ สองสามีภรรยาจึงเริ่มลงมือทำงานปั้น ลองผิดลองถูกอยู่ระยะหนึ่ง ก่อนจะพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้เซรามิกกลางสวน

นานกว่า 23 ปีที่โมทนาเซรามิกได้แจ้งเกิดมา บ้านอิฐหลายหลังได้รับการสร้างขึ้นเป็นแหล่งผลิตควบคู่กับแหล่งเรียนรู้ มอบโอกาสแก่คนนอกให้มาเห็นเครื่องปั้น และลองทำงานปั้นดูกับมือตัวเอง ไล่มาตั้งแต่ศาลาทำดิน ห้องปั้น ห้องเขียนลาย ศาลาเคลือบ เตาเผา ไปจนกระทั่งพิพิธภัณฑ์และร้านค้า

เมื่อคณะของเราไปถึง พี่อู๊ดและพี่ไก่ยืนรอต้อนรับอยู่หน้าบ้านอิฐที่ผนังฝังเครื่องถ้วยชามสังคโลกหลากขนาด ลวดลาย และรูปร่าง ซึ่งเกิดขึ้นจากหัวศิลป์และการลงแรงของทั้งคู่ 

เรือนอิฐหลังนี้คือพิพิธภัณฑ์โมทนาที่ภายในลายตาไปด้วยเครื่องปั้นสารพัดประเภท ถ้วย โถ โอ ชาม แก้วน้ำ ถาดรอง และอีกหลายชิ้นที่ยากจะเฟ้นหาคำมาเรียก กระจายอยู่ทั่วทุกมุมห้องอย่างเป็นหมวดหมู่ ทั้งของโบราณและของเก่าคลุกเคล้ารวมกันอย่างงดงามลงตัว

ทั้งสองคนได้ให้ความรู้กับเราว่า ชื่อ ‘สังคโลก’ มาจากชื่อสวรรคโลกหรือศรีสัชนาลัย เดิมเคยเป็นเมืองลูกหลวงของอาณาจักรสุโขทัยและเป็นแหล่งผลิตเครื่องปั้นชนิดนี้ ภายหลังชื่อนี้ได้เพี้ยนเป็นสังคโลก และถูกใช้เรียกเครื่องปั้นดินเผาของสุโขทัย ในขณะที่เครื่องปั้นดินเผาคืองานปั้นที่ผ่านการเผาไฟ ตรงกับคำว่า Ceramic ในภาษาอังกฤษ

ได้รู้จักเครื่องปั้นชนิดต่าง ๆ กันไปแล้ว พี่อู๊ดมอบหมายให้กรุ๊ปทัวร์ของเราแยกกลุ่มเป็น 2 ส่วน ส่วนหนึ่งให้ลองทำงานเขียนลาย อีกกลุ่มให้ลองทำงานปั้น

ในห้องเขียนลายที่เย็นสบายด้วยเครื่องปรับอากาศ โต๊ะญี่ปุ่นตัวเล็กถูกจัดวางไว้บนพื้น พร้อมด้วยดินสอ กระดาษ หมึก พู่กันหลากขนาด เหนืออื่นใดคือจานเซรามิกที่ให้ผู้คนได้ทดลองทำเวิร์กชอป

พร้อมกับเสียงน้ำไหลที่เปิดคลอไว้ให้เกิดสมาธิ พี่ไก่ซึ่งรับหน้าที่ผู้สอนได้ให้คำแนะนำว่า ควรใช้ดินสอร่างลายลงไปในกระดาษก่อนเป็นอันดับแรก จากนั้นจึงนำลวดลายที่ร่างไว้ไปเขียนบนจาน ตบท้ายด้วยการใช้พู่กันที่เธอตระเตรียมไว้ให้ วาดทับลงไปบนลายเส้นดินสอนั้น

ขั้นตอนการทำเวิร์กชอปเขียนลายนี้ พี่ไก่มักจะให้ผู้เข้าร่วมกิจกรรมเขียนลายตามเครื่องสังคโลก แต่หากอยากเขียนลวดลายตามใจชอบก็ย่อมได้เช่นกัน เมื่อเขียนเสร็จแล้ว เธอจะให้เจ้าของผลงานเขียนชื่อพร้อมที่อยู่ เพื่อที่เธอจะได้ส่งคืนเจ้าของได้ถูกที่ถูกคนหลังนำไปเคลือบและเผาไฟแล้ว

ตัดมาที่ห้องปั้นของพี่อู๊ด ลูกศิษย์รุ่นใหม่ต่างกำลังหน้าดำคร่ำเครียดกับการฝึกหัดขึ้นรูปภาชนะอยู่ แก้วน้ำเป็นภาชนะอย่างง่ายที่เขาชอบใช้เป็นแบบให้ลองทำ อาศัยนิ้วมือในการกดดุนทรง และไม้เป็นอุปกรณ์เสริม ก็จะได้รูปทรงของแก้วออกมาอย่างไม่ยากเย็นนัก

เสร็จจากเวิร์กชอปที่กินเวลานานกว่าชั่วโมง คณะทัวร์หลายคนเริ่มผุดเครื่องหมายปรัศนีบนหัว ว่าผลงานฝีมือพวกเราที่ทำเสร็จแล้วจะเดินทางไปไหนต่อ สองผู้ก่อตั้งโมทนาเซรามิกเลยอาสาพาพวกเราตรงดิ่งไปยังหลังบ้าน ซึ่งเป็นที่หมายปลายทางของงานปั้นทุกชิ้น

เตาเผาโมทนาเซรามิกคือคำตอบของคำถามเมื่อครู่ รวมถึงฉายา ‘สังคโลกร่วมสมัย’ ซึ่งที่นี่นิยามตนเอง เพราะแทนที่จะใช้เตาโบราณอย่างเตาทุเรียง พี่อู๊ดกับพี่ไก่เลือกที่จะนำวิทยาการสมัยใหม่มาใช้ให้เกิดประโยชน์ อย่างเตาไฟฟ้าที่ให้ความร้อนสูงแตะหลัก 1,000 องศาเซลเซียส

เมื่อเราไปถึง ก็ได้เวลาที่จะต้องเปิดเตาพอดิบพอดี พี่อู๊ดจึงนำผลงานที่เผาเสร็จแล้วออกมาอวดแก่สายตาผู้มาเยือนทุกคู่ ก่อนที่เครื่องปั้นทั้งหมดนี้จะถูกส่งไปให้ลูกค้าซึ่งเป็นรีสอร์ตแห่งหนึ่งในทะเลอ่าวไทย

ผู้ใดชื่นชอบงานเซรามิกรวมถึงเครื่องปั้นใด ๆ ของยี่ห้อโมทนา ที่นี่มีร้านค้าสำหรับจัดจำหน่าย หรือหากจะมาทดลองทำเวิร์กชอปทั้งปั้นดิน เขียนลาย ขึ้นรูป หรือเคลือบก็ย่อมได้ โดยมีค่าใช้จ่ายคนละ 750 – 1,000 บาท และต้องจองล่วงหน้าอย่างน้อย 1 วัน ให้พี่ไก่กับพี่อู๊ดได้มีเวลาในการจัดเตรียมอุปกรณ์

กดลายพระพิมพ์ดินเผา

พระเครื่องซึ่งเป็นวัตถุมงคลในปัจจุบัน มีรากฐานมาจากพระพิมพ์ ซึ่งเป็นประติมากรรมขนาดเล็กรูปพระสัมมาสัมพุทธเจ้า เกิดจากการนำวัสดุต่าง ๆ เช่น ดินเหนียวและผงว่านมงคลมากดลงในพิมพ์ 

อาณาจักรโบราณในดินแดนไทยล้วนมีคติการปั้นพระพิมพ์ไว้เพื่อสืบทอดพุทธศาสนาไว้ทั้งสิ้น คติความเชื่อนี้ตกทอดมาสู่อาณาจักรสุโขทัยที่ได้ประจุพระพิมพ์ดินเหนียวฝังไว้ในสถูปเจดีย์ ด้วยความเชื่อแบบพุทธว่าทุกสรรพสิ่งไม่จีรัง เจดีย์ที่สูงใหญ่ก็อาจพังทลายลงมาได้ในวันหนึ่ง เมื่อวันนั้นมาถึง พระพิมพ์ที่ซ่อนองค์อยู่ในกรุของซากปรักหักพังเจดีย์เหล่านั้นก็จะทำหน้าที่บอกเล่าพุทธประวัติผ่านอิริยาบถของพระพุทธเจ้าในพระพิมพ์เหล่านั้นต่อไป

เรื่องราวของพระพิมพ์โบราณผ่านหูผ่านตา กบ-ณรงค์ชัย โตอินทร์ มาแต่เยาว์วัย ด้วยชาติตระกูลเป็นถึงลูกหลานควาญช้างของเจ้าเมืองสุโขทัยร้อยกว่าปีก่อน เขาจึงซึมซับประวัติความเป็นมาของสุโขทัยตลอดทั้งชีวิต ก่อนเลือกเอาดีด้านงานพิมพ์พระเมื่อเติบใหญ่

ท่ามกลางผืนไม้ที่ขึ้นรกเป็นทุ่ง รถของทัวร์สื่อมวลชนบุกป่าฝ่าดงมาถึง ‘บ้านพระพิมพ์ลักษมณศิลป์’ ไม่ไกลจากอุทยานประวัติศาสตร์สุโขทัย หลานชายหญิงตัวน้อยของ ‘ลุงกบ’ ยิ้มร่าหน้าบานเมื่อพบกับคณะของเรา น้อง ๆ ทั้งสองเชื้อเชิญเราทั้งผองไปฟังบรรยายของผู้เป็นลุงที่เรือนไม้หลังเล็กที่แวดล้อมไปด้วยภาพวาดสะท้อนคติจักรวาลในพุทธศาสนาและแผนที่เมืองเก่าของสุโขทัย

ด้านหน้าของพวกเราคือตัวอย่างพระพิมพ์ฝีมือพี่กบแห่งบ้านพระพิมพ์ลักษมณศิลป์ ซึ่งมีถึง 850 พิมพ์ ทั้งหมดทำโดยนายช่างแห่งดินแดนพระร่วงผู้นี้

หลังจากให้ความรู้ด้านพุทธประวัติ ความเชื่อเรื่องไตรภูมิ รูปแบบเจดีย์ และพระพิมพ์พอหอมปากหอมคอแล้ว หนุ่มใหญ่ชาวสุโขทัยผู้ยังรักษาสำเนียงเหน่อแบบไทยกลางปนเหนือก็ถือไม้เท้าประคองร่างตนเองไปนั่งหน้าชั้นเรียน โดยมีหลาน ๆ พากันเชื้อเชิญให้แขกเหรื่อไปนั่งตามเก้าอี้ว่าง

ห้องทำเวิร์กชอปของพี่กบอยู่ใต้หลังคามุงจาก โต๊ะเรียนเป็นโต๊ะไม้ตัวยาวซึ่งทอดเรียงเป็นแถว ผู้เข้าร่วมกิจกรรมแต่ละคนจะได้รับพิมพ์อย่างน้อยคนละ 2 ชิ้น 2 ลาย กระปุกแป้ง และก้อนดินที่ใช้พิมพ์ ทั้งหมดจัดเรียงอย่างสวยงาม ประดับดอกลีลาวดี รวมทั้งมีผลไม้ตามฤดูกาล เช่น กล้วย เงาะ ที่พี่กบตั้งรอไว้ให้คนทำกิจกรรมได้เลือกกินได้ตามใจต้องการ

การสาธิตวิธีทำพระพิมพ์ของพี่กบเริ่มตั้งแต่นำดินเหนียวมาตำคลุกกับผงว่านมงคลและส่วนผสมทั้งหลายในครกให้ได้เนื้อดินตามคุณสมบัติ ก่อนนำดินที่ตำเสร็จแล้วไปกดลงกับพิมพ์ที่เตรียมไว้ ลบลายนิ้วมือที่ติดอยู่ด้านหลัง ก่อนจะมาถึงขั้นตอนสำคัญที่เขามักเน้นย้ำให้เจ้าของพระพิมพ์องค์นั้นหลับตาลง ตั้งจิตอธิษฐาน รำลึกถึงพุทธคุณและบุคคลที่พึงได้รับพระพิมพ์องค์นั้น

แม้ในระยะหลังอาการเจ็บป่วยในตัวพี่กบจะไม่ยินยอมให้เขาใช้ร่างกายซีกหนึ่งของตนเองได้ แต่ด้วยประสบการณ์ที่สั่งสมมาทั้งชีวิต เขาก็ยังใช้ร่างกายอีกครึ่งที่เหลือในการตำดินและพิมพ์พระอย่างชำนิชำนาญเหมือนเคย

แกะดินออกจากพิมพ์ พระพิมพ์ที่เพิ่งพิมพ์ลายเสร็จใหม่สด ๆ ร้อน ๆ ยังต้องนำไปตากแดดให้ดินแห้งแข็ง เท่านี้ก็ได้พระพิมพ์เป็นอันสมบูรณ์

การสาธิตลุล่วงไปด้วยดี ทุกคนจึงแยกย้ายไปพิมพ์พระบนที่นั่งของตัวเอง ในรอบนี้พี่กบมอบหมายให้แต่ละคนพิมพ์พระองค์ใหญ่ขึ้น และพิมพ์ไปจนกว่าดินเหนียวในสำรับของตนจะหมด

คราวนี้อุปกรณ์ 2 สิ่งที่ทุกคนจะต้องหัดใช้เองคือแป้ง ซึ่งช่วยโรยให้เนื้อดินไม่ยึดกับพิมพ์ ทำให้แกะออกได้ง่ายขึ้น กับมีดคัตเตอร์ซึ่งกรีดลงบนดินตามจุดที่เห็นว่าบิ่น ล้ำ หรือไม่ได้ขอบรูปทรงที่สวยงาม

แล้วระหว่างรอการตากแดดอันนานโข เพื่อไม่ให้ผู้มาทำเวิร์กชอปเบื่อหน่าย พี่กบก็พาเราทุกคนมาเล่นกิจกรรมสนุก ๆ อีกอย่างหนึ่ง อย่างเกมยิงธนู ลูกธนูที่พี่กบกับหลานใช้ยิงเป็นแบบไม่มีหัว และใช้วิธีการยิงแบบล้านนาซึ่งมีการตั้งมือ เหนี่ยวคันธนูไม่เหมือนกับแถบยุโรป

ทั้งลุงและหลานผลัดกันสอนมือใหม่หัดยิงธนูไม่นาน ทุกคนก็เกิดความคุ้นชินและเพลิดเพลินกับการเล็งเป้า หลายคนยิงจนลืมเลยทีเดียวว่ากำลังรอให้พระพิมพ์ของตนแห้งอยู่

พี่กบเล่าด้วยสีหน้านิ่งเฉยเป็นนิจ หากน้ำเสียงเผยความภูมิใจว่า ลูกศิษย์ลูกหาหลายคนที่มาเรียนทำพระพิมพ์กับเขา สามารถพิมพ์พระขาย สร้างรายได้กับตัวเองมากมาย คนที่มาฝึกเรียนวิชาพิมพ์พระกับเขาก็ไม่ได้มีเฉพาะคนไทย แต่ยังอุดมด้วยชาวต่างชาติมากมายหลายสัญชาติ ซึ่งช่วยให้พี่กบได้หัดพูดภาษาอังกฤษจนคล่อง และขณะนี้กำลังฝึกภาษาจีนอยู่ เพื่อรองรับนักท่องเที่ยวชุดใหม่ที่กำลังจะหลั่งไหลมาจากแผ่นดินมังกรในเร็ววัน

เช่นเดียวกับโมทนาเซรามิก บ้านพระพิมพ์ลักษมณศิลป์ของพี่กบเปิดรับนักท่องเที่ยวอยู่เสมอ ไม่ว่าใครก็เข้าชมและทำพระพิมพ์ฝีมือตนเองได้ แต่ต้องนัดล่วงหน้าอย่างน้อย 1 วัน พร้อมกับค่าใช้จ่ายอีกคนละ 300 บาทเท่านั้น

ทริปนี้ให้แง่คิดกับเราหลายอย่าง และทำให้เรามองจังหวัดนี้ในมุมแปลกไปจากเดิม

ความยิ่งใหญ่ของอาณาจักรสุโขทัยสมัยพ่อขุนอาจเหลือเพียงแค่อดีต แต่พื้นความรู้ความสามารถของผู้คนยังสืบต่อมาถึงปัจจุบัน และจะเชิดหน้าชูตาให้แดนรุ่งอรุณแห่งความสุขนี้ต่อไปในอนาคต

ภาพ : อำนาจ เพ็งเอี่ยม

Writer

พัทธดนย์ กิจชัยนุกูล

ชอบอ่านเขียนตั้งแต่จำความได้ สนใจวิชาสังคมศึกษาตั้งแต่จบอนุบาล ใฝ่รู้ประวัติศาสตร์ตั้งแต่อยู่ประถม หัดแต่งนวนิยายตั้งแต่เรียนมัธยม เขียนงานสารพัดด้วยนามปากกา “แพทริก เหล่า” ตั้งแต่เข้ามหา’ลัย

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load