ในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ขึ้นเป็นพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวอย่างสมบูรณ์ตามโบราณราชประเพณีในปี 2562 นี้ เป็นโอกาสสำคัญที่ประชาชนจะได้เห็นเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ปรากฏโฉมในท้องน้ำเจ้าพระยาอีกครั้ง เรือพระที่นั่งเอกที่วิจิตรงดงามและมีฐานันดรศักดิ์สูงกว่าเรือพระราชพิธีทุกลำ คือเรือพระที่นั่งลำเดียวที่เป็นส่วนหนึ่งของพระราชพิธีบรมราชาภิเษก 

พระที่นั่งสุพรรณหงส์

กองทัพเรือและสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร ได้ตระเตรียมการซ่อมเรือพระราชพิธีทั้งหมดมานานแรมปี เพราะขบวนเรือพระราชพิธีทั้งหมดจะถูกจัดเตรียมสำหรับการเสด็จพระราชดำเนินถวายผ้าพระกฐิน โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค (ทางน้ำ) ปลายปีนี้

ก่อนการอัญเชิญเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ออกมาจอดเทียบท่าราชวรดิฐตลอด 3 วันสำคัญ The Cloud ได้โอกาสเข้าไปชมการเตรียมงานสำคัญในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี กรมอู่ทหารธนบุรี และกองเรือเล็ก กรมการขนส่งทหารเรือ รวมถึงพูดคุยกับ พลเรือตรีสกล สิริปทุมรัตน์ ผู้ทรงคุณวุฒิกองทัพเรือ ซึ่งได้รับมอบหมายให้ดูแลการซ่อมเรือพระราชพิธีทั้ง 52 ลำ

พระที่นั่งสุพรรณหงส์

นี่คือข้อมูลประวัติศาสตร์เกี่ยวกับเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์และเรือพระราชพิธีที่น่าทำความรู้จักในวาระสำคัญของบ้านเมืองนี้

01

เรือไม้โบราณของไทยแบ่งเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ เรือขุด เรือที่แกะจากไม้ใหญ่ต้นเดียว และเรือต่อ เรือที่ใช้ไม้หลายชิ้นประกอบกัน ไม้ซุงต่อเรือยอดนิยมคือตะเคียน สัก ตาล เต็ง เคี่ยม หรือประดู่ เนื่องจากเป็นไม้เนื้อแข็งที่ทนทาน ช่างทำเรือจะเสาะหาต้นไม้ลักษณะดีที่ลำต้นตรง ไม่มีปุ่มปม ไส้ไม่กลวง ความสูงพอเหมาะ เมื่อขุดหรือต่อเสร็จช่างจะใช้น้ำมันยางดำทาเรือ หรือทาสีดำเกลี้ยงตลอดทั้งภายนอกและภายในลำเพื่อถนอมเนื้อไม้

แต่เมื่อเรือรบไม้ในแม่น้ำมีวิวัฒนาการกลายเป็นเรือพระที่นั่งทรงของกษัตริย์ จึงต้องตกแต่งให้สมพระเกียรติ ทั้งแกะสลักลวดลายไม้จำหลักทั้งโขนเรือ กราบเรือ เขียนลายปิดทองรดน้ำ ประดับกระจกสี ปัจจุบันเรือพระที่นั่งที่มีลำดับชั้นยศสูงสุดคือ เรือพระที่นั่งกิ่ง เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ที่ต่อจากไม้สักทั้งลำอยู่ในชั้นนี้

02

ในสมัยอยุธยา การต่อเรือพระที่นั่งนิยมใช้ช่างชาวจีน ชาวฮอลันดา และชาวไทยเป็นครั้งคราว

วิธีการต่อเรือโบราณ จะนำแผ่นไม้หรือเหล็กชิ้นยาวมาวางเป็น ‘กระดูกงู’ หรือกระดูกสันหลังของเรือเพื่อรองรับ ‘กง’ ไม้กระดานโครงเรือ แล้วใช้ ‘ไม้ลูกประสัก’ ไม้หมุดตอกตรึงกงเรือแทนตะปู จากนั้นจึง ‘ตอกยัดหมันเรือ’ คือการนำเชือกมาฟั่นและตอกให้เป็นเส้นเล็กๆ ชุบน้ำมันยางและอุดเข้าไปในร่องไม้กระดานเรือเพื่อป้องกันน้ำรั่วซึม ปาดปิดรอยหมันด้วยชัน คือน้ำมันยาง ผงชัน ปูนขาว ปูนแดง น้ำมันก๊าด และเสน ผสมกัน

การซ่อมแซมเรือต้องขูดสีเรือออก รื้อแนวหมันเก่า ทำความสะอาดเรือและผึ่งให้แห้งสนิทก่อนตอกยัดหมันเรือใหม่ เป็นงานที่ละเอียดอ่อนและยากมาก ช่างปัจจุบันใช้ชันฝรั่งและอุปกรณ์อื่นๆ ที่ทันสมัยมาช่วยดูแลซ่อมแซมลำเรือ เช่น เอกซเรย์เรือแต่ละลำเพื่อหาจุดที่ผุ คว้านเนื้อไม้ที่ผุพังออกแล้วเสริมเนื้อไม้เข้าไปใหม่

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

ในการเตรียมงานพระราชพิธีบรมราชาภิเษกนี้ การซ่อมแซมตัวเรือทั้งหมดอยู่ในความดูแลของกรมอู่ทหารเรือธนบุรี อู่เรือเก่าแก่ที่ตั้งอยู่ที่นี่ตั้งแต่สมัยพระเจ้าตากสินมหาราช ส่วนการดูแลลวดลายประกอบตัวเรือ เช่น วาดลวดลาย ติดกระจกเกรียบ กระจกสีทำจากแร่ดีบุก อยู่ในความดูแลของสำนักช่างสิบหมู่ กรมศิลปากร

03

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

ส่วนที่สำคัญที่สุดของเรือคือโขนเรือและท้ายเรือ โขนเรือคือหัวเรือที่แกะสลักเป็นรูปร่างต่างๆ ทำหน้าที่ยึดกระดานต่อเรือทั้งลำ และเป็นที่สิงสถิตของแม่ย่านาง นิยมทำด้วยโคนไม้ โขนเรือพระที่นั่งจะแกะสลักเป็นสัตว์ตามพระราชลัญจกรหรือสัตว์หิมพานต์ ส่วนท้ายเรือทำด้วยปลายไม้ รูปร่างของเรือจึงลำตัวกว้างท้ายเรียวเหมือนปลาช่อน

โขนเรือเป็นส่วนประกอบเรือที่ไม่แช่อยู่ในน้ำ โขนเรือพระที่นั่งจึงตกแต่งอย่างสวยงามได้และใช้งานได้นาน ส่วนประกอบอื่นๆ เช่นตัวเรืออาจผุพังตามการใช้งานและกาลเวลา จึงต้องซ่อมแซมทุกครั้งก่อนนำมาใช้งาน โดยก่อนการซ่อมทุกครั้งต้องทำพิธีบวงสรวงให้เรียบร้อยเสมอ

04

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช รัชกาลที่ 1 ทรงมีรับสั่งให้สร้างเรือพระราชพิธีขึ้นเป็นจำนวนมาก เรือสำคัญคือเรือพระที่นั่งศรีสุพรรณหงส์ ต้นแบบของเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ ซึ่งใช้งานต่อเนื่องยาวนานจนชำรุดทรุดโทรมจนต้องปลดระวาง พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 ทรงมีรับสั่งให้สร้างเรือพระที่นั่งใหม่ โดยนาวาสถาปนิกผู้ออกแบบและควบคุมการต่อเรือคือพลเรือตรี พระยาราชสงคราม (กร หงสกุล) แต่เกิดการผลัดแผ่นดินเสียก่อน เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์จึงซ่อมเสร็จสิ้นในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 พระองค์พระราชทานนามใหม่ให้เรือลำนี้ว่า เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ได้ประกอบพิธีปล่อยลงน้ำครั้งแรกในพระราชพิธีบรมราชาภิเษกสมโภชของรัชกาลที่ 6 ใน พ.ศ. 2454

ปัจจุบันโขนเรือพระที่นั่งศรีสุพรรณหงส์ที่เป็นรูปหงส์เหมราชลอยตัว เก็บรักษาไว้ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ ธรณีวิทยาเฉลิมพระเกียรติ คลองห้า

05

พระที่นั่งสุพรรณหงส์

สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 เรือพระราชพิธีที่เก็บไว้ในอู่เรือพระราชพิธีริมคลองบางกอกน้อยเสียหายจากการทิ้งระเบิดของฝ่ายสัมพันธมิตร เรือที่รอดพ้นจากแรงอัดระเบิดเป็นเรือพระที่นั่ง 3 ลำ คือเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ เรือพระที่นั่งอนันตนาคราช เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ เรือดั้ง 9 คู่ และเรือรูปสัตว์อีก 2 คู่ ซึ่งต่อมากองทัพเรือและกรมศิลปากรได้ซ่อมแซมเรือพระราชพิธีที่ชำรุดขึ้นใหม่ บางลำที่เสียหายมาก ใช้วิธีต่อตัวเรือใหม่ โดยใช้โขนเรือและท้ายเรือเดิม

เรือพระที่นั่งที่ต่อขึ้นใหม่มีเพียงลำเดียว คือเรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณ รัชกาลที่ 9 สร้างขึ้นในวาระเฉลิมฉลองที่รัชกาลที่ 9 ทรงครองสิริราชสมบัติครบรอบ 50 ปี ทำให้ปัจจุบันมีเรือพระที่นั่งมีทั้งหมด 4 ลำ

06

เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์เป็นเรือพระที่นั่งเอก ส่วนเรือพระที่นั่งอีก 3 ลำเป็นเรือพระที่นั่งรอง ได้แก่

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือพระที่นั่งนารายณ์ทรงสุบรรณ รัชกาลที่ 9 มีต้นแบบเป็นเรือพระที่นั่งมงคลสุบรรณในสมัยสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 3 ซึ่งมีโขนเรือรูปครุฑสีแดง ต่อมารัชกาลที่ 4 ได้มีพระราชดำริให้เสริมรูปพระนารายณ์สีขาบ (สีน้ำเงินเข้ม) ยืนประทับบนหลังพญาครุฑตามคติพราหมณ์ และพระราชทานนามใหม่ว่า เรือนารายณ์ทรงสุบรรณ ปัจจุบันโขนเรือพระที่นั่งต้นแบบนี้จัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี

พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือพระที่นั่งอนันตนาคราชโขนเรือเป็นพญานาค 7 เศียรสีทอง ลำดั้งเดิมสร้างในสมัยรัชกาลที่ 3 โดยสมเด็จพระเจ้าน้องยาเธอ พระเจ้าบรมวงศ์เธอ พระองค์เจ้าชุมสายกรมขุนราชสีหวิกรม ลำปัจจุบันคือลำที่สร้างขึ้นทดแทนลำเดิมในสมัยรัชกาลที่ 6

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือพระที่นั่งอเนกชาติภุชงค์ แปลว่า นาคมากมายหลายชนิด เป็นเรือพระที่นั่งที่เก่าแก่ที่สุด สร้างขึ้นในสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 4 โขนเรือแกะสลักเป็นทิพยนาคเกี่ยวกระหวัด ประดับกระจกสีเขียว แกะสลักเป็นพญานาค 7 เศียรแต่ใบหน้าเป็นเทวดา รอบๆ มีพญานาคตัวเล็กๆ นับร้อยนับพันตัว นาวาสถาปนิกคือพระยาอภัยรณฤทธิ์ (เวก ยมาภัย)

07

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เมื่อพระมหากษัตริย์เสด็จประทับ เรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์จะติดเครื่องสูงหักทองขวาง เช่น ฉัตร 7 ชั้น ฉัตร 5 ชั้น พระกลด บังสูรย์ พัดโบก กลางลำเรือมีบัลลังก์บุษบกหรือพระแท่นบัลลังก์กัญญา สำหรับเป็นที่ประทับบนเรือพระที่นั่ง ติดพระวิสูตร (ผ้าม่าน) และติดธง 3 ชายที่ท้ายเรือ บริเวณปากหงส์ติดพู่ห้อยทำจากแก้วเจียระไน และขนจามรีสีขาวจากเนปาล คอหงส์คล้องพวงมาลัยดอกไม้ขนาดยักษ์

    ในริ้วขบวนเรือพระที่นั่งสุพรรณหงส์ประกอบด้วยกำลังพลต่างๆ ได้แก่ นายเรือ 2 นาย, นายท้าย 2 นาย, ฝีพาย 50 นาย, สัญญาณ 1 นาย, นักสราช 1 นาย, ขานยาว 1 นาย และถือฉัตร 7 นาย โดยบริเวณที่ฝีพายนั่งพาย เรียกว่า ‘กระทงเรือ’

08

พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรืออื่นๆ นอกจากเรือพระที่นั่ง 4 ลำ ซึ่งประกอบในขบวนพยุหยาตราชลมารค เรียกว่า เรือเหล่าแสนยากร ได้แก่

เรือดั้ง อยู่หน้าสุดของขบวน ทาสีดำหรือทองเรียบๆ มีทั้งหมด 22 ลำในขบวน เรือประเภทนี้กองทัพเรือต่อใหม่ปีละ 2 ลำ เพื่อนำเรือเก่าที่ปลดระวางมาเป็นเรือซ้อมทั้งที่กรุงเทพมหานครและสัตหีบ ทั้งช่างทำเรือได้ฝึกฝนฝีมือด้วย

พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือประตู 2 ลำ ชื่อเรือทองขวานฟ้ากับเรือทองบ้าบิ่น ทำหน้าที่อารักขาเรือพระที่นั่ง

เรือคู่ชัก 2 ลำ ชื่อเรือเอกไชยเหินหาว และเอกไชยหลาวทอง ใช้ชักลากจูงเรือระที่นั่งในกรณีฝีพายไม่พอหรือต้องแล่นทวนน้ำ

เรือรูปสัตว์ 8 ลำ ได้แก่ เรืออสุรวายุภักษ์ เรืออสุรปักษี โขนเรือคู่นี้เป็นครึ่งยักษ์ครึ่งนก สีน้ำเงินม่วงกับสีเขียวเข้ม

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือกระบี่ปราบเมืองมาร โขนเรือเป็นหนุมานสีขาว เรือกระบี่ราญรอนราพณ์ โขนเรือคือนิลพัทสีดำน้ำรัก

เรือพาลีรั้งทวีปโขนเรือคือวานรพี่ชายตัวสีเขียว คู่กับเรือสุครีพครองเมือง โขนเรือคือน้องชายสีแดงสด

เรือครุฑเหินเห็จและเรือครุฑเตร็จไตรจักร โขนเรือเป็นพญาครุฑทั้งคู่ ตัวแรกสีสด ส่วนอีกตัวสีควายเผือกหรือสีปูนแห้ง (สีชมพูอ่อน)

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือพิฆาต 2 ลำเป็นเรือจากสมัยรัชกาลที่ 1 ที่ยังคงสมบูรณ์อยู่เหลือเพียงคู่เดียว คือเรือเสือทยานชล และเรือเสือคำรณสินธุ์ เรือพิฆาตลายเสือพาดกลอนที่ทำจากไม้ตะเคียน ซึ่งได้รับการซ่อมแซมตลอด และอยู่ในขบวนพระราชพิธีเสมอมา

พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือกลอง 2 ลำเรืออีเหลืองเป็นเรือกลองนอก และเรือแตงโมเป็นเรือกลองใน ผู้บัญชาการทหารเรือมักประจำอยู่ที่เรือแตงโม

เรือแซง 7 ลำ เรือตำรวจ 3 ลำ รวมหมดทั้งขบวนเป็น 52 ลำ

09

โดยปกติหากไม่ใช่ในช่วงจัดขบวนพยุหยาตราชลมารค เรือพระที่นั่ง 4 ลำ เรือรูปสัตว์ 3 ลำ (ยักษ์ ครุฑ ลิง อย่างละ 1 ลำ) และเรือคู่ชัก 1 ลำ รวม 8 ลำ จะอยู่ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ เรือพระราชพิธี ซึ่งเปิดทำการให้เยี่ยมชมทุกวัน ส่วนเรือรูปสัตว์และเรือคู่ชักที่เหลือรวม 6 ลำ จอดที่ท่าวาสุกรี ส่วนเรืออื่นๆ อีก 38 ลำจัดเก็บที่แผนกเรือราชพิธี กองเรือเล็ก กรมขนส่งทหารเรือ

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

เรือที่ไม่ได้ใช้งานถูกเก็บไว้บนบก การวางเรือบนคานเรือต้องวางให้ตรงที่สุด เพราะเรือมีน้ำหนักมาก การจัดเก็บที่ไม่ดีอาจทำให้เรือบิดเบี้ยวหรือเสียสภาพไปได้ เมื่อจะปล่อยเรือลงน้ำต้องรอให้น้ำขึ้น ใช้เชือกโอบรอบเรือหลายจุด แล้วค่อยๆ เหรี่ยลงน้ำช้าๆ

10

ขบวนพยุหยาตราชลมารคคือขบวนกองทัพเรือพระราชพิธีของพระมหากษัตริย์ไทยซึ่งเสด็จฯ ทางน้ำ เป็นประเพณีที่สืบทอดกันมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย และรุ่งเรืองงดงามที่สุดในสมัยอยุธยา

ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร มีขบวนพยุหยาตราชลมารคและขบวนเรือพระราชพิธี 17 ครั้ง ครั้งแรกคือขบวนพยุหยาตราชลมารคฉลอง 25 พุทธศตวรรษ ใน พ.ศ. 2500 และครั้งสุดท้ายคือขบวนพยุหยาตราชลมารค (ใหญ่) ในการเสด็จพระราชดำเนินถวายผ้าพระกฐินที่วัดอรุณราชวรารามราชวรมหาวิหาร พ.ศ. 2555

การเสด็จพระราชดำเนินถวายผ้าพระกฐินของรัชกาลที่ 10 ในเดือนตุลาคม พ.ศ. 2562 นี้ จะมีการจัดขบวนพยุหยาตราชลมารคครั้งแรกในรัชกาล

พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์ พระที่นั่งสุพรรณหงส์

การซ้อมขบวนเรือพยุหยาตราชลมารคใช้เวลาซ้อมนับปี ทั้งซ้อมบนเรือ และซ้อมบนเขียงฝึกบนบก โดยฝีพายทหารเรืออาสาจะฝึกพายท่านกบินอย่างพร้อมเพรียง ประสานกับการขับร้องกาพย์เห่เรือที่แต่งใหม่เพื่อเทิดพระเกียรติพระมหากษัตริย์โดยเฉพาะ

ข้อมูลจากหนังสือ ‘จากน้ำสู่ฟ้า ความอลังการแห่งสายน้ำ เล่ม ๑’

Writer

ภัทรียา พัวพงศกร

บรรณาธิการและนักจัดทริปแห่ง The Cloud ที่สนใจตึกเก่า งานคราฟต์ กลิ่น และละครเวทีพอๆ กับการเดินทาง

Photographer

ธีรพันธ์ ลีลาวรรณสุข

ช่างภาพ นักออกแบบกราฟิก นัก(หัด)เขียน โปรดิวเซอร์และผู้ดำเนินรายการพอดแคสต์ และอื่นๆอีกมากมายแล้วแต่ว่าไปเจออะไรน่าทำ IG : cteerapan

Scoop

ความเคลื่อนไหวสร้างสรรค์และน่าจับตาจากหลากวงการที่เราอยากให้คุณรู้

พระราชพิธีพระบรมศพ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 เปี่ยมไปด้วยความหมายทุกขั้นตอน ในงานถ่ายทอดสดทั่วโลก เราต่างได้เห็นว่าเหนือหีบพระบรมศพกษัตริย์ผู้ครองราชย์ยาวนานที่สุดของสหราชอาณาจักร ประกอบไปด้วยสิ่งต่าง ๆ ที่บอกเล่าความนัยพิเศษ

ธงรอยัล สแตนดาร์ด กับเครื่องราชกกุธภัณฑ์สหราชอาณาจักร 3 ชิ้น คือ พระมหามงกุฎอิมพีเรียล สเตต (The Imperial State Crown) พระลูกโลก (The Orb) และพระคทา (The Sceptre) บ่งบอกสถานะความเป็นกษัตริย์

การ์ดสีขาวลายพระหัตถ์สมเด็จพระเจ้าชาร์ลส์ที่ 3 “In loving and devoted memory, Charles R.” บ่งบอกความเชื่อมโยงระหว่างประมุขผู้ล่วงลับ กับประมุขพระองค์ถัดไปผู้เป็นพระราชโอรส

แล้วพวงหรีดดอกไม้ที่ชูช่อสดสวยอยู่ใต้การ์ดสื่อถึงอะไร วัฒนธรรมดอกไม้ในราชสำนักวินด์เซอร์เป็นอย่างไรกัน ลองมาทำความรู้จักกันเสียหน่อย

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Peter Byrne – PA IMAGES//GETTY IMAGES

ดอกไม้ช่อสุดท้ายบนหีบนี้ออกแบบตามพระราชประสงค์ของคิงชาร์ลส์ คือใช้ดอกไม้และใบพฤกษาจากพระราชวังบักกิงแฮม กับพระตำหนักแคลเรนซ์ ในลอนดอน และพระตำหนักไฮโกรฟ มณฑลกลอสเตอร์เชียร์ เป็นที่รู้กันดีว่าคิงชาร์ลส์ทรงคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมมาแต่ไหนแต่ไร และโปรดการจัดสวนตั้งแต่ดำรงพระอิสริยยศเป็นเจ้าชายแห่งเวลส์ ดังนั้นช่อดอกไม้สดนี้จึงได้รับการออกแบบให้ย่อยสลายได้ เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยช่อดอกไม้ประกอบด้วยดอกเมอร์เทิล (Myrtle) โรสแมรี่ และกิ่งโอ๊ก

เมอร์เทิลเป็นดอกไม้สีขาวที่อยู่ในช่อดอกไม้เจ้าสาวราชวงศ์อังกฤษตั้งแต่ปี 1858 ในพระราชพิธีสมรสของเจ้าหญิงวิกตอเรีย พระราชธิดาองค์โตของสมเด็จพระราชินีนาถวิกตอเรีย และพระราชพิธีสมรสของเจ้าหญิงพระองค์อื่น ๆ ดอกเมอร์เทิลกลายเป็นธรรมเนียมของราชสำนักที่เจ้าหญิงและสะใภ้หลวงจะทรงถือ เพื่อสื่อถึงความรัก ความหวัง โชคลาภ ความอุดมสมบูรณ์ และความสุขในชีวิตคู่ ในพระราชพิธีสมรสของเจ้าชายวิลเลียม เจ้าชายแห่งเวลส์ และเจ้าชายแฮร์รี ดยุกแห่งซัสเซกซ์ ทั้งแคเธอรีน มิดเดิลตัน และเมแกน มาร์เคิล ล้วนถือช่อดอกไม้ที่มีดอกเมอร์เทิลจากตำหนักออสบอร์น อดีตที่ประทับของราชวงศ์อังกฤษ

เมอร์เทิลที่ใช้ในพระราชพิธีพระบรมศพนี้ ตัดมาจากต้นเมอร์เทิลที่เติบโตจากกิ่งเมอร์เทิลในช่อดอกไม้งานพระราชพิธีสมรสของควีนเอลิซาเบธ กับเจ้าชายฟิลิป ดยุกแห่งเอดินบะระ ในปี 1947 การใช้ดอกไม้ชนิดนี้จึงสื่อถึงความผูกพันต่อพระราชสวามีผู้ล่วงลับในปีที่แล้ว 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Forest & Kim Starr
ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Jane6592

ส่วนโรสแมรี่ พันธุ์ไม้ศักดิ์สิทธิ์ตั้งแต่ยุคอียิปต์และกรีก-โรมันโบราณ เป็นสัญลักษณ์ของการจดจำตามธรรมเนียมยุโรป ในงานอนุสรณ์สงครามหรืองานศพ ผู้ไว้อาลัยจะโยนโรสแมรี่ลงไปในหลุมศพ บทละครของเชกสเปียร์หลายเรื่องก็ใช้โรสแมรี่ในงานพิธีศพหรือกล่าวถึงผู้เสียชีวิต

“There’s rosemary, that’s for remembrance. Pray you, love, remember.”

โอฟีเลีย นางเอกแห่ง Hamlet เอ่ยถึงพ่อของเธอ 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Snowmanradio

ถัดมาคือกิ่งโอ๊กอังกฤษ สัญลักษณ์แห่งความแข็งแกร่งทนทาน ความอดทน และภูมิปัญญา โอ๊กเป็นไม้ท้องถิ่นขนาดยักษ์ที่สูงใหญ่ พบได้ทั่วประเทศ และมีอายุยืนยาวหลายร้อยปี ไม้เนื้อแข็งทนทานชนิดที่ว่าฟ้าฝ่ายังยืนต้นอยู่ได้ ใช้ประโยชน์ได้หลากหลาย ตั้งแต่สร้างบ้าน ทำเฟอร์นิเจอร์ ไปจนถึงต่อเรือ โอ๊กเป็นไม้สำคัญทั้งในประวัติศาสตร์และตำนานของอังกฤษ และได้รับสมญานามว่าเป็น The Wooden Walls of Old England 

นอกจากนี้ หรีดดอกไม้นี้ยังประกอบด้วยดอกเพลาร์โกเนียม กุหลาบ ไฮเดรนเยีย ซีดัม ดาเลีย และสกาบิโอซา ซึ่งล้วนมาจากสวนของราชสำนัก

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Christopher Furlong //GETTY IMAGES

ส่วนหรีดบนหีบพระบรมศพสมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 ในงานพระราชพิธีก่อนหน้าที่มหาวิหารเวสต์มินสเตอร์ ประกอบด้วยกุหลาบขาว ดาเลียขาว ประดับด้วยกิ่งสนจากพระราชวังบัลมอรัล พิตโตสปอรัม ลาเวนเดอร์ และโรสแมรี่จากพระราชวังวินด์เซอร์ 

ดอกไม้ขาวเป็นที่นิยมในงานศพ กุหลาบและดาเลียขาวเป็นสัญลักษณ์ของความบริสุทธิ์ ความสงบ และกุหลาบขาวก็มักอยู่ในช่อดอกไม้ของเจ้าสาวด้วยเช่นกัน ช่อดอกไม้ในพระราชพิธีพิเษกสมรสของควีนวิกตอเรียมีกุหลาบขาว ซึ่งสื่อถึงความผุดผ่อง ความไร้เดียงสา และความซื่อสัตย์ต่อกัน

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : Alkis Konstantinidis //GETTY IMAGES

นอกจากนี้ยังมีพวงดอกไม้บนหีบพระบรมศพ เมื่อเคลื่อนย้ายพระบรมศพจากพระราชวังบัลมอรัลไปที่พระราชวังฮอลีรูด ประกอบด้วยดอกดาเลีย ดอกฟล็อกซ์ ดอกฮีเธอร์สีขาว กิ่งสน และดอกสวีทพี ซึ่งสวีทพีใช้ประดับหีบพระบรมศพเจ้าชายฟิลลิปเช่นกัน พืชพรรณเหล่านี้นำมาจากบัลมอรัล 

ฮีเธอร์สีขาวเป็นสัญลักษณ์ของความโชคดีของชาวสกอตแลนด์ หายากกว่าฮีเธอร์สีม่วง มีหลายตำนานที่เกี่ยวข้องกับเจ้าดอกไม้มงคลนี้ ตำนานหนึ่งที่จับใจคนที่สุด คือโศกนาฏกรรมของคู่รักชื่อมัลวิน่ากับออสการ์ ซึ่งกำลังจะแต่งงานกัน แต่ออสการ์เสียชีวิตในการสู้รบก่อนวันแต่งงาน ผู้นำข่าวร้ายมาแจ้งแก่ว่าที่เจ้าสาว ด้วยการนำกิ่งฮีเธอร์สีม่วงมามอบให้เธอ เพื่อสื่อถึงความรักของออสการ์อันเป็นนิรันดร์ เมื่อน้ำตาของมัลวิน่าหยดลงบนกลีบดอกไม้ ฮีเธอร์สีม่วงก็แปรเปลี่ยนเป็นสีขาว 

แม้จะเศร้าโศกมาก แต่มัลวิน่าไม่ได้อยากให้ใครต้องพบความเจ็บปวดเช่นเธออีก จึงอธิษฐานให้ฮีเธอร์สีขาวนำโชคดีมาสู่ผู้พบเห็น จึงกลายเป็นธรรมเนียมว่าช่อดอกไม้เจ้าสาวมักมีฮีเธอร์สีขาว เพื่อสื่อถึงสิริมงคลแห่งชีวิตคู่ 

ส่วนสวีทพี ดอกไม้งามแสนหอมแห่งเดือนเมษายน เป็นสัญลักษณ์ของความสุข การบอกลา การขอบคุณ ความซื่อสัตย์ ซึ่งเป็นที่นิยมในอังกฤษตั้งแต่ปลายศตวรรษที่ 19 และเป็นดอกไม้ประจำยุคเอ็ดวาร์เดียน มักใช้จัดตกแต่งในพิธีวิวาห์หรืองานเลี้ยงอาหารค่ำ มีสมญานามว่า Queen of Annuals คำว่า สวีทพี ยังเป็นคำใช้เรียกคนรัก เด็ก หรือสัตว์น่ารัก ๆ ด้วยความเอ็นดู 

นอกจากความอ่อนหวานของภาษาดอกไม้ สิ่งที่น่าประทับใจคือการนำพรรณพฤกษาจากสวนในเขตพระราชฐานมาใช้ สมเด็จพระราชินีนาถเอลิซาเบธที่ 2 โปรดธรรมชาติและการจัดสวน พระราชโอรสของพระองค์ก็เช่นกัน การใช้ดอกไม้จากที่ประทับต่าง ๆ ในการอำลาครั้งสุดท้าย จึงสื่อความหมายที่กินใจมาก

แถมท้ายอีกเล็กน้อยเรื่อง Royal Garden สวนอังกฤษของราชวงศ์วินด์เซอร์ลือชื่อเรื่องความงาม มีหนังสือออกมาหลายเล่ม เปิดให้นักท่องเที่ยวเข้าชม หรือใช้จัดกิจกรรมต่าง ๆ อยู่เสมอ และผลผลิตจากสวนก็เคยนำมาสร้างโปรดักต์หลายครั้ง 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : www.royalcollectionshop.co.uk

ช่วงโควิดที่ผ่านมา พระราชวังบักกิงแฮมก็ผลิต Buckingham Palace Dry Gin ออกมาจำหน่าย ผู้เขียนจำได้ว่าเป็นข่าวฮือฮาและจำหน่ายหมดอย่างรวดเร็วจนต้องสั่งจอง ด้วยคำโฆษณาว่าใช้วัตถุดิบ 12 ชนิด เช่น เลมอน เวอร์บีนา ฮอว์ธอร์น ใบมัลเบอร์รี่ ที่เก็บมาจากสวนในพระราชวังบักกิงแฮมอันกว้างใหญ่ไพศาลถึง 16 เฮกเตอร์ เป็นบ้านของนก 30 สายพันธุ์ และดอกไม้ป่ามากกว่า 250 ชนิด

หลังจากนั้นเลยมีผลิตภัณฑ์อีกตัวตามมา คือ Buckingham Palace Sloe Gin คือใส่ลูกสโล หน้าตาคล้าย ๆ บลูเบอร์รีลงไปหมักใน Buckingham Palace Dry Gin ให้ได้รสชาติผลไม้ จินจะออกสีแดง ๆ 

ถ้าไม่ใช่สายดื่ม ยังมีผลิตภัณฑ์น้ำผึ้งดอกฮีเธอร์พระราชวังฮอลีรูด พระราชฐานในสกอตแลนด์ แต่เว็บไซต์บอกว่าน้ำผึ้งเก็บมาจากสวนรอบ ๆ พระราชวังบัลมอรัล ซึ่งเต็มไปด้วยดอกฮีเธอร์ อันนี้ก็แปลกใจว่าทำไมตั้งชื่อที่หนึ่ง แต่เก็บน้ำผึ้งมาจากอีกที่ แต่ทั้งสองพระราชวังอยู่ในสกอตแลนด์เหมือนกัน ทั้งสามผลิตภัณฑ์สั่งจองได้ที่ royalcollectionshop.co.uk แต่ไม่มีบริการส่งถึงเมืองไทยนะ 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : www.royalcollectionshop.co.uk

ปี 2022 นี้ คิงชาร์ลส์ก็เพิ่งออกโปรดักต์ร่วมกับแบรนด์น้ำหอม Penhaligon หมาด ๆ เป็นน้ำหอม ‘Highgrove Bouquet’ ที่ได้แรงบันดาลใจจากสวนพระตำหนักไฮโกรฟในช่วงฤดูร้อน ซึ่งเป็นที่ประทับส่วนพระองค์ของคิงชาร์ลส์มาตลอดหลายสิบปี น้ำหอมประกอบด้วยกลิ่นดอกเจอเรเนียม ลาเวนเดอร์ ไฮยาซินธ์ ซิลเวอร์ไลม์ มิโมซา ทูเบอโรส ซีดาร์ รากไอริส และมัสก์ ซึ่งเน้นเรื่องแพ็กเกจที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม และ 10 เปอร์เซ็นต์ของรายได้จากการขายเข้ามูลนิธิการกุศลของคิงชาร์ลส์ด้วย 

ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ช่อดอกไม้เหนือหีบพระบรมศพ เหล้าจิน น้ำผึ้ง น้ำหอม ผลผลิตจากสวนพระราชฐานราชวงศ์อังกฤษ
ภาพ : www.penhaligons.com/uk/en/highgrove-bouquet

ในการผลัดเปลี่ยนรัชสมัยของสหราชอาณาจักร เราอาจจะได้เห็นความเปลี่ยนแปลงใหม่ต่าง ๆ เกี่ยวกับสวนในวัง ประเทศแห่งการจัดสวนนี้ดูจะมีอะไรให้ติดตามอยู่เสมอ

ข้อมูลจาก

www.theguardian.com/uk-news/2022/sep/19/a-handwritten-note-a-crown-and-a-wreath-items-on-queens-coffin-and-what-they-signify

www.townandcountrymag.com/society/tradition/a41277503/flowers-queen-elizabeths-coffin-meaning/

inews.co.uk/news/wreath-queen-coffin-what-mean-symbolism-funeral-flower-display-explained-1865652

www.theluxurytravelgroup.com/blog/drink-like-the-queen-with-the-first-official-buckingham-palace-gin

www.delicious.com.au/drinks/spirits-cocktails/article/queen-launches-sloe-gin-made-buckingham-palace-botanicals/zc28kuoh

en.wikipedia.org/wiki/Rosemary 

tree2mydoor.com/pages/information-trees-celtic-tree-calendar-oak-tree-symbolism

www.historic-uk.com/CultureUK/The-English-Oak/ 

darachcroft.com/news/the-symbolism-of-white-heather-in-scotland

kathleenkarlsen.com/sweet-pea-flower-meaning 

www.royalcollectionshop.co.uk/ 

www.penhaligons.com/uk/en/highgrove-bouquet 

Writer

ภัทรียา พัวพงศกร

บรรณาธิการและนักจัดทริปแห่ง The Cloud ที่สนใจตึกเก่า งานคราฟต์ กลิ่น และละครเวทีพอๆ กับการเดินทาง

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load