ไปกินร้านอาหารริมแม่น้ำเจ้าพระยา ยังไงก็ต้องสั่งกุ้งแม่น้ำเผาอันดับแรก ถ้าร้านนั้นไม่มี ถึงจะมีอย่างอื่นอร่อย ก็สงสัยว่าขาดของสำคัญไปได้อย่างไร ถ้าเป็นร้านที่มีกุ้งแม่น้ำเผา แต่เผาไม่ได้เรื่อง เปลือกไหม้ดำปิ๊ดปี๋ แต่เนื้อยังใสๆ ดิบอยู่ ก็อะลุ่มอล่วยหันไปเลือกอย่างอื่นกินชดเชย นั่นแปลว่าเมื่อไปนั่งกินริมแม่น้ำเจ้าพระยาแล้วต้องกินกุ้งแม่น้ำเผา ไม่อย่างนั้นเสียเที่ยว

จะกินกุ้งแม่น้ำเผาแท้ๆ ไม่ใช่กุ้งบ่อเผา หากินได้ที่ไหน, กุ้งแม่น้ำ, รีวิว กุ้งเผา

ที่เรียกว่ากุ้งแม่น้ำเผานั้น เพราะกินกุ้งที่เผาริมแม่น้ำหรือเปล่าไม่รู้ กุ้งในแม่น้ำเจ้าพระยาจริงๆ หายากยิ่งกว่าควานหาเมล็ดถั่วเขียวในโอ่งน้ำ ที่กินๆ กันอยู่เป็นกุ้งเพาะเลี้ยงขึ้นมาด้วยมือคน แล้วเลี้ยงในบ่อทั้งสิ้น ยิ่งตัวใหญ่ๆ ก้ามยาวๆ ลักษณะเป็นกุ้งตัวผู้นั้น เป็นกุ้งที่ถูกตัดแต่งเพศมาแล้ว จากกุ้งตัวเมียก็กลายมาเป็นกุ้งทอม มีก้าม

จะกินกุ้งต้องรู้จักกุ้งก่อน เมื่อก่อนจะเรียกว่ากุ้งก้ามกราม ตัวผู้ที่ตัวโตๆ ก้ามสีเขียวที่ก้ามมีหนามแหลมและมีสาหร่ายน้ำเกาะ บางที่เรียกว่ากุ้งก้ามคราม เอามาจากสีเขียวครามนั่นเอง หรือจะเรียกว่ากุ้งหลวง ส่วนตัวเมียเรียกว่ากุ้งนาง

จะกินกุ้งแม่น้ำเผาแท้ๆ ไม่ใช่กุ้งบ่อเผา หากินได้ที่ไหน, กุ้งแม่น้ำ, รีวิว กุ้งเผา

วงจรชีวิตของกุ้งจะชอบอยู่ในแม่น้ำที่น้ำสะอาด แต่ตัวมันชอบอยู่ตามริมตลิ่ง น้ำนิ่งๆ ยิ่งมีต้นไม้คลุมร่มรื่นยิ่งชอบ เพราะมีความเย็นและมีอาหารให้กินเยอะแยะ ในฤดูขยายพันธุ์ แม่กุ้งจะว่ายน้ำออกไปยังบริเวณน้ำกร่อยที่มีความเค็มประมาณ 15 เปอร์เซ็นต์แล้วสลัดไข่ตรงนั้น กุ้งตัวหนึ่งมีไข่ประมาณล้านฟอง แต่เหลือเป็นตัวลูกกุ้งได้แค่ 1 เปอร์เซ็นต์ เท่านั้น ลูกกุ้งจะเติบโตด้วยแพลงก์ตอนที่มีมากในน้ำกร่อย เมื่อลูกกุ้งโตขึ้นก็จะว่ายน้ำขึ้นเหนือมาเรื่อยๆ ตลอดทางโดนปลากิน โดนอย่างอื่นงาบไปก็เยอะ 

ความที่มีแม่กุ้งออกไปขยายพันธุ์พอประมาณ จากลูกกุ้งมาเป็นกุ้งในวัยกินได้จึงเยอะหน่อย เมื่อก่อนในแม่น้ำเจ้าพระยา แถวบางพลัด มีแพไม้ซุงจากภาคเหนือจอดเรียงรายอยู่เยอะ เพราะอยู่ใกล้โรงเลื่อยไม้แถบบางโพ พวกนักตกกุ้งอาชีพและสมัครเล่นชอบไปนั่งตกกุ้งบนแพที่ว่า เพราะใต้แพนั้นน้ำนิ่งและเย็น ซึ่งเป็นสวรรค์ของกุ้ง 

วิธีตกกุ้งจะใช้เข็มเย็บผ้ามาเผาให้งอโค้งเป็นตัวเบ็ด สายเบ็ดเป็นด้ายตราสมอที่เส้นใหญ่หน่อย เกี่ยวไส้เดือน แล้วหย่อนด้วยมือไปตามร่องต้นซุง กุ้งมีเยอะแต่ตกยากมาก เวลากุ้งกินเหยื่อกระตุกแรงก็ไม่ได้ เข็มจะกระชากปากกุ้งขาด กระตุกค่อยไปก็หลุด ต้องปล่อยให้กุ้งลากสายพอตึงๆ แล้วค่อยกระตุก ต้องเป็นมือโปรจริงๆ จึงจะได้ ได้มาแล้วก็ส่งขายไปตามร้านอาหารบ้าง ตลาดบ้าง 

มีอยู่ยุคหนึ่งมีคนเห็นแก่ได้ เอารากโล่ติ๊น เป็นรากไม้ชนิดหนึ่ง ทุบแล้วใส่กระป๋องนมเอาไปวางตรงจุดต่างๆ ในน้ำ กุ้งมันเมาโล่ติ๊นก็ลอยตัวขึ้นเพื่อหายใจ จึงเสร็จไอ้คนอัปรีย์ แล้วลูกปลา ลูกกุ้ง กบ หอย ก็ตายหมด กว่าจะประกาศเป็นของผิดกฎหมาย กุ้งก็ฉิบหายวายวอด

เดี๋ยวนี้ในแม่น้ำเจ้าพระยาแทบจะไม่มีกุ้งแม่น้ำแล้ว แม่กุ้งออกไปวางไข่แถวน้ำกร่อย แถวๆ บางกระเจ้า พอผ่านบางโพ ผ่านปากคลองบางซื่อ ปากคลองโอ่งอ่าง ปากคลองบางกอกน้อย ท่าพระจันทร์ สาทร ที่เป็นกำแพงน้ำเน่าขวางก็ตายเรียบ อย่าว่าแต่กุ้งเลย ต่อให้เป็นปลาวาฬก็หงายท้องพะงาบๆ แต่หลายคนอาจจะสงสัยว่าทำไมแถวปทุมธานียังมีกุ้ง ก็กรมประมงเขาเพาะลูกกุ้งแล้วเทปล่อยหลายๆ ที่ เมื่อมันโตเป็นแม่กุ้ง จะออกไปวางไข่ตามวงจรชีวิตของมันก็มาติดน้ำเน่าตายนั่นเอง

จะกินกุ้งแม่น้ำเผาแท้ๆ ไม่ใช่กุ้งบ่อเผา หากินได้ที่ไหน, กุ้งแม่น้ำ, รีวิว กุ้งเผา

อย่างที่ว่ากุ้งแม่น้ำเผานั้นจะเป็นกุ้งบ่อเผา แต่ใช่ว่าจะไม่มีกุ้งแม่น้ำหรือกุ้งก้ามกรามเสียเลย มีครับ เมื่อสิบกว่าปีมาแล้ว คนกรุงเทพฯ ที่เป็นกุ้งฟีเวอร์ ต้องไปกินกุ้งเผาที่แพลุงชุบ หรือร้านตราชู ที่สิงหบุรี เพราะมีกุ้งก้ามกรามขนาด 2 – 3 ตัวกิโลฯ ก้ามสีเขียวยาวมีสาหร่ายน้ำเกาะ มีคุณสมบัติครบถ้วนของกุ้งแม่น้ำ ไปกินกันอย่างครื้นเครง ตัวละพันก็มีคนกิน เป็นกุ้งตะเบ็งชะเวตี้จากพม่าครับ ตอนหลังๆ มีคนสั่งเข้ามาขายส่งไปตามร้านทั่วไป ชื่อว่ากุ้งหัวตะกั่ว เพราะยัดตะกั่วในหัวกุ้งเพื่อเพิ่มน้ำหนัก

นั่นเป็นวงจรชีวิตกุ้ง มาถึงเรื่องจะหากุ้งในแม่น้ำจริงๆ กินได้ที่ไหน ก็ต้องจับหลักเอาแหล่งที่จะมีกุ้ง ซึ่งมีหลายที่ ยกตัวอย่างที่แรก เมื่อเกือบสิบปีที่แล้ว มีพรรคพวกเป็นประมงจังหวัดแนะนำให้ไปดูวิธีการขยายพันธุ์กุ้งในแม่น้ำที่เรียกว่าธนาคารไข่กุ้ง โดยฝีมือชาวบ้านชื่อนายยุทธ ขวัญใจ อยู่ริมแม่น้ำเพชรบุรี ใกล้กับแม่น้ำบางตะบูน ที่เป็นจุดเคลื่อนไหวของน้ำ ถ้าหน้าร้อนน้ำทะเลหนุน ตรงนั้นน้ำจะกร่อย แต่ถ้าหน้าฝนน้ำจืดลงมาเยอะ ความกร่อยไปอยู่ใกล้บางตะบูน ฉะนั้น ตรงนั้นจะมีกุ้งมากกว่าแถบอื่นๆ 

นายยุทธนี่ดั้งเดิมเป็นคนจับกุ้งขาย ได้บ้างไม่ได้บ้าง กรมประมงไปแนะนำวิธีว่า ถ้าอยากให้ในแม่น้ำมีกุ้งเยอะๆ เมื่อได้แม่กุ้งไข่เต็มท้องมาแล้ว อย่างเพิ่งขาย เอามาเพาะเลี้ยงในบ่อซีเมนต์ก่อน พอเห็นแม่กุ้งสลัดไข่และเห็นลูกกุ้งเป็นตัวไรก็ปล่อยทางท่อลงแม่น้ำไป เมื่อแม่กุ้งหมดภาระหน้าที่แล้วจึงเอาไปขายกิน นายยุทธทำอยู่ 2 ปีจึงเห็นผล กุ้งในแม่น้ำมีมากขึ้นถนัดใจ ตอนนั้นนายยุทธไม่จับกุ้งเองแล้ว ตั้งตัวเป็นเถ้าแก่รับซื้อกุ้งจากชาวบ้าน 

ตอนที่ผมไปดูโครงการนั้น ต้องไปที่วัดเกาะแก้ว แล้วให้นายยุทธเอาเรือมารับ เห็นบ่อที่ขังแม่กุ้งและกุ้งขนาดอื่นๆ แล้วน่าปลื้มใจครับ หน้าบ้านนายยุทธปลูกเป็นเพิงหลังคามุงจากโล่งๆ บอกว่าไหนๆ มีกุ้งเยอะแยะแล้ว ก็ขายอาหารจากกุ้งเสียเลย ก็ให้เผามา ต้มยำมา พล่ามา เท่าไหร่บอกมา จะไม่ยอมกินฟรี กินเสร็จก็นอนกลิ้งในเพิงเหมือนเมากุ้ง ผมไปอีกหลายครั้ง ทะลึ่งไปบอกคนนั้นคนนี้ แล้วดันไปเขียนแนะนำบ้านนายยุทธ พอเขาดังระเบิดเถิดเทิงแล้วก็ไม่เคยไปอีก

ไปแถวนั้นยังไปดูโครงการบ่อแตก เมื่อก่อนชาวบ้านแถวนั้นทำบ่อเลี้ยงกุ้งกุลาดำแล้วเจ๊ง ก็ปล่อยบ่อทิ้งไว้เฉยๆ กรมประมงไปขอให้ทำบ่อแตก คือถ่ายน้ำจากแม่น้ำเข้าบ่อแล้วปิดทางเข้าบ่อ ธรรมชาติของสัตว์น้ำทุกชนิดจะว่ายไปทุกทิศ ทุกทาง รวมทั้งเข้าบ่อด้วย ตามกฎธรรมชาติ ปลาจะกินลูกกุ้ง กุ้งจะกินลูกปู ปูจะกินลูกปลา วัฏจักรเป็นอย่างนั้น พอสักพักก็เปิดปากบ่อให้ทุกอย่างลงแม่น้ำหมด ผมไปดู 2 – 3 ครั้ง เจ้าของบ่อบอกว่าไม่ใช่ชาวบ้านเท่านั้นที่ชอบ นกก็ชอบ โดยเฉพาะนกกระเรียน วันๆ หนึ่งนกจัดปาร์ตี้รอบขอบบ่อ

จะกินกุ้งแม่น้ำเผาแท้ๆ ไม่ใช่กุ้งบ่อเผา หากินได้ที่ไหน, กุ้งแม่น้ำ, รีวิว กุ้งเผา

สำหรับใครอยากกินกุ้งแม่น้ำนายยุทธไม่ผิดหวังครับ ดูในกูเกิลบอกละเอียด ไปอย่างไร กินอะไร ราคาเท่าไหร่ มีเมนูกุ้งแล้วมีซีฟู้ดด้วย นั่นเป็นตัวอย่างที่แรกครับ

มากินกุ้งแม่น้ำที่อื่นบ้าง เป็นจังหวัดตราดเมืองติดทะเล แต่มีกุ้งแม่น้ำกิน ตราดมีแม่น้ำตราดที่ผมว่าสั้นที่สุดในประเทศไทย ต้นแม่น้ำอยู่ที่เทือกเขาบรรทัดในเขมร ตลอดเส้นทางไม่มีชุมชนใหญ่ๆ เลย มีคลองหัวแร้งที่เป็นคลองสาขาไหลลงทะเลด้วยเหมือนกัน คลองหัวแร้งนี่ก็โคตรสะอาด ผมไปอยู่ริมคลองนั้น 3 – 4 วัน ไม่เคยเห็นขยะถุงพลาสติกลอยแม้แต่ใบเดียว ตรงใกล้แถบวัดหนองปรือ เป็นบริเวณเคลื่อนไหวของน้ำที่มีทั้งน้ำกร่อยและน้ำจืดขึ้นลงตามสภาวะของฤดูกาล ซึ่งตามหลักการต้องมีกุ้งแม่น้ำแน่ๆ

เมื่อน่าจะมี วิธีที่ดีที่สุด คือถามชาวบ้านว่าใครเป็นมือจับกุ้ง ก็ได้เรื่องได้เจอตัวแล้วนัดแนะ เอากุ้งเมื่อไหร่ เรื่องขนาดไม่ต้องห่วง เอาหมด ผมได้มาขนาด 3 – 4 ตัวกิโลฯ ยังดิ้นด๊อกแด๊กอยู่ ได้ยินราคาแล้วตกใจว่าถูกจริงๆ

เรื่องกินไม่มีปัญหา หาร้านอาหารชาวบ้านธรรมดา ให้คิดค่าเผากุ้งและตำน้ำปลาพริกให้ด้วย สั่งอย่างอื่นของเขากินด้วย กุ้งเป็นๆ ที่เหลือก็ใส่กล่องโฟมกลับบ้าน ย่างกินให้กลิ่นไปแกล้งเพื่อนบ้านเล่น

ทางไปคลองหัวแร้ง เมื่อไปตามเส้นทางหลักที่ไปตราด พอถึงกิโลเมตรที่ 391 ทางซ้ายมือบอกว่าไปฉางเกลือ ไปไกลหน่อยจนจะข้ามสะพานคลองห้วยแร้ง แถวนั้นมีหลายวัด ถามชาวบ้านว่าหามือจับกุ้งเดี๋ยวก็ได้เรื่องเอง

จะกินกุ้งแม่น้ำเผาแท้ๆ ไม่ใช่กุ้งบ่อเผา หากินได้ที่ไหน, กุ้งแม่น้ำ, รีวิว กุ้งเผา

อีกที่หนึ่งเป็นชุมพรเมืองริมทะเลก็มีกุ้งแม่น้ำเหมือนกัน ชุมพรนี่ดีอยู่อย่างว่า ส่วนที่เป็นย่านการค้า หน่วยราชการอยู่ด้านหนึ่ง อีกด้านหนึ่งยังเป็นสวนแบบดั้งเดิม หนาแน่นด้วยต้นไม้สารพัดชนิด ชาวบ้านอยู่กันเงียบๆ ตรงสวนดั้งเดิมนี้มีคลองท่าตะเภา ที่ต้นน้ำมาจากทางเขาตะนาวศรี ไหลผ่าสวนแล้วไปลงทะเลเป็นปากน้ำชุมพร แน่นอนว่าในคลองท่าตะเภามีแถบน้ำที่เคลื่อนไหว มีน้ำกร่อย น้ำจืดขึ้นลงตามฤดูกาล จะเข้าไปตรงที่ว่า ต้องเข้าทางถนนปรมินทรมรรคา หรือทางเข้าวัดปางหมาก ถนนนี้หลายคนรู้จักดี เพราะร้านยายปวดขายอาหารปักษ์ใต้อยู่ที่นั่น คนกรุงเทพฯ ต้องกินให้ได้เมื่อไปหรือผ่านชุมพร 

คลองท่าตะเภานั้นจะวกวนอยู่ในสวน ใกล้ๆ วัดคูขุดหรือวัดสุวรรณนัทธี เป็นบริเวณน้ำเคลื่อนไหวอย่างที่ว่า ต้องถามชาวบ้านว่าหามือจับกุ้ง ต้องพยายามหน่อย หาตัวยากเพราะไปรับจ้างทำงานสวนที่นั่นที่นี่ เจอแล้วนัดแนะกันเรื่องกุ้ง ไหนๆ ไปที่นั่นแล้วแนะนำให้ไปตลาดนัดชาวบ้านวันเสาร์ที่วัดคูขุด มีปลาทะเลสดๆ และพืชสวนสารพัด อาจจะได้ระกำสำหรับตำน้ำพริกระกำ ซึ่งระกำนี้เกือบสูญพันธุ์ไปแล้ว เพราะที่อื่นๆ ตัดทิ้งแล้วปลูกต้นสละแทน

จะกินกุ้งแม่น้ำเผาแท้ๆ ไม่ใช่กุ้งบ่อเผา หากินได้ที่ไหน, กุ้งแม่น้ำ, รีวิว กุ้งเผา

ยังมีแม่น้ำอีกหลายสายที่มีกุ้งแม่น้ำ การดูว่าที่ไหนน่าจะมี ก็ยึดหลักว่าเป็นแม่น้ำสะอาด ตามเส้นทางไม่ค่อยมีชุมชนใหญ่ๆ ริมน้ำ เพราะน้ำเสียจากชุมชนจะทำลายความสะอาดของน้ำ ยกตัวอย่างบางจังหวัดมีต้นน้ำจากกาญจนบุรี ไหลลงผ่านอำเภอใหญ่ๆ ผ่านตัวจังหวัด ผ่านตลาดน้ำ แล้วเข้าอีกตัวจังหวัดหนึ่ง ซึ่งตรงนั้นเป็นจุดเคลื่อนไหวของน้ำ มีน้ำจืด น้ำกร่อย แบบนี้ไม่มีทางที่จะมีกุ้งแม่น้ำ กุ้งก็เหมือนคนที่ทั้งเกลียดทั้งกลัวสิ่งแวดล้อมเป็นพิษ

ตามที่ผมยกตัวอย่าง ที่ที่มีกุ้งและกินกุ้งนั้นอาจจะดูลำบากยากเย็น แต่คุ้มค่า อย่างน้อยได้เที่ยว ได้เห็นธรรมชาติ ได้เจอสังคมท้องถิ่น อาจจะเจอสิ่งที่ดีๆ ที่ไม่คาดคิดก็ได้ ผมคิดแบบของผมว่า อยากกินกุ้งต้องไปหากุ้ง ไม่ใช่ให้กุ้งมาหา เพราะอย่างนั้นก็ได้แค่กุ้งบ่อเผา ไม่ใช่กุ้งแม่น้ำเผาครับ

Writer & Photographer

สุธน สุขพิศิษฐ์

ศิลปะ-ดนตรี-อาหาร ที่มีอยู่ในโลกนี้ ไม่มีพรมแดน ไม่มีภาษา ไม่มีการเมือง ไม่มีการกีดกัน ไม่มีรวยหรือจน เข้าถึงง่าย มีความสุขเท่าเทียมกัน เอาสามอย่างเท่านี้ก็พอ

รสเกษม

เรื่องอาหารยุคเก่า วัฒนธรรมการกินในวันวาน เปรียบเทียบกับสมัยใหม่โดยนักชิมรุ่นเก๋า

งดกินเนื้อสัตว์ งดอารมณ์ขุ่นมัว งดออกนอกศีล แค่ 10 วันเท่านั้น ไม่ถึงกับจะเป็นอะไรไป ดีเสียอีกที่จะได้ทำอะไรบ้าง ยังมีวันที่เหลืออีกตั้ง 355 วัน อยากทำอะไร เคยทำอย่างไร ก็ทำไป

10 วันที่ว่านี้คือเทศกาลกินเจประจำปีครับ สำหรับเทศกาลนี้มีประวัติเป็นมาอย่างไร มีมาตั้งแต่เมื่อไหร่ ผมจะขอผ่านเรื่องไป เพราะว่าประวัติที่มานั้นมีหลายตำนาน หลายความเชื่อ ครั้นจะไปคัดลอกมาจากที่อื่นๆ ก็ยืดยาว แล้ว เป็นเรื่องนานนับเป็นร้อยเป็นพันปีห่างไกลตัว เชื่อว่าหลายคนคงไม่สนใจที่จะจำ

เอาเรื่องใกล้ๆ ตัวว่ากินเจเพื่ออะไร แค่เพื่ออะไรก็มีเหตุผลเยอะแยะ ส่วนใหญ่มักจะกล่าวว่าเป็น 10 วันแห่งการไม่เบียดเบียน แต่การไม่เบียดเบียนก็ไม่ใช่แค่ไม่กินเนื้อสัตว์เท่านั้น ดั้งเดิมต้องเรียกว่าถือศีลกินเจ การถือศีลนั้นก็ครอบคลุมทุกอย่างอยู่แล้ว

คนจีนทุกกลุ่มภาษาถือศีลกินเจกันมานาน แต่ใช่ว่าถึงเวลากินเจแล้วต้องกินเจกันทุกคน จะเอาความพร้อมของตัวเองเป็นหลัก แต่ส่วนใหญ่ก็กินเจครับ เพราะถือว่าเพื่อเป็นบุญกุศลปีละครั้ง

อาหารเจที่ทำกันในบ้านในสมัยก่อน เป็นอาหารง่ายๆ ผักพวกที่มีกลิ่นฉุนอย่างกระเทียม หัวหอม ต้นหอม ผักชี ขึ้นฉ่าย กุ้ยช่าย จะไม่เอามาใช้ การปรุงรสก็ใช้เกลือและซีอิ๊วเท่านั้น ตัวอย่างอาหารที่ทำก็มีต้มจับฉ่าย ถั่วลิสงต้มรากบัว วุ้นเส้นผัดใส่เห็ดหอม ดอกไม้จีน ฟองเต้าหู้ ใส่ซีอิ้ว ข้าวผัดเผือก ข้าวผัดหนำเลี้ยบ กาน่าฉ่ายใส่หนำเลี้ยบ มะระต้มกับหัวไชโป๊ว ผมว่าแค่ตัวอย่างของอาหารนี่ก็เหมือนเป็นการตัดกิเลส ไม่หลงใหลกับรสชาติมากนัก มีรสเดียวคือจืดๆ เค็มประปราย

ส่วนเรื่องที่ว่าต้องใช้อุปกรณ์หม้อ กระทะ ใหม่นั้น ก็ไม่ถึงขนาดนั้น แค่ล้างขัดคราบติดหม้อติดกระทะให้สะอาดเท่านั้น คนกินเจพอจะมีวันไหนว่างก็ใส่ชุดขาวไปศาลเจ้า เอาผลไม้ไปไหว้เจ้า

ศาลเจ้าในกรุงเทพฯ ส่วนใหญ่มีขนาดเล็ก ไม่ค่อยมีโรงเจ ซึ่งอาจจะลำบากสักหน่อยสำหรับคนที่ไปศาลเจ้าแล้วคาบเกี่ยวกับมื้อกลางวัน ระยะหลังจึงมีคนทำอาหารเจขายข้างศาลเจ้าต่างๆ ด้วย

อาหารเจ

อาหารเจ

ศาลเจ้าใหญ่ๆ มีโรงเจอยู่ด้วย ส่วนมากเป็นศาลเจ้าตามต่างจังหวัดใหญ่ๆ อย่างนครสวรรค์ ชลบุรี กาญจนบุรี มีศาลเจ้าที่ผมรู้จักชื่อศาลเจ้าลุ่ยอิ้มยี่ อยู่ที่ตำบลไร่เก่า อำเภอปราณบุรี จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ภูมิทัศน์ศาลเจ้าแห่งนี้สง่างาม เพราะศาลเจ้าพิงอยู่กับเขาสามร้อยยอด เมื่อถึงเทศกาลกินเจจะมีคนเข้าไปกันมาก ภายหลังศาลเจ้าจึงทำห้องพักสำหรับผู้ปฎิบัติธรรม ถือศีล กินเจ อย่างพอเพียง และโรงเจที่นั่นใหญ่มาก คนทำอาหารเจก็เยอะ และทำกันอย่างไม่เหน็ดเหนื่อย ข้าวของก็มีครบ เพราะก่อนหน้าเทศกาลกินเจจะมีคนเอาข้าวสาร น้ำมันพืช ซีอิ๊ว โปรตีน ผัก ขนกันเป็นคันรถไปบริจาค ถือว่าไปช่วยทำบุญ ได้กุศลแรง

อาหารเจ

จากภาพรวมๆ ของศาลเจ้า มาดูอาหารเจนอกบ้านหรืออาหารเจที่ทำขายบ้าง คงต้องมองพุ่งไปที่ตลาดเล่งบ๊วยเอี๊ย หรือตลาดซอยอิสรานุภาพ ที่ทะลุระหว่างถนนเยาวราชกับถนนเจริญกรุง ตลาดนี้เป็นแหล่งรวบรวมอาหารสด อาหารแห้ง เครื่องปรุง ของอาหารจีนที่ใหญ่ที่สุด ปกติก็พลุกพล่านจอแจอยู่แล้ว พอเทศกาลกินเจก็ยิ่งจอแจหนักขึ้นไปอีก ถ้าหยุดดูอะไรนานๆ จะโดนชนเอา ที่ดูแปลกๆ หน่อยคือของที่วางขายอย่างหน่อไม้แห้ง เม็ดแปะก๊วย ลูกบัว ถั่วลิสง พุทราจีน เกี้ยมฉ่าย เต้าเจี้ยว ปักธงกินเจสีเหลืองทั้งนั้น สงสัยว่าก่อนหน้ากินเจของพวกนี้ไม่ใช่เจหรือไงไม่รู้

อาหารเจ

อาหารเจ

อาหารเจ อาหารเจ

อาหารเจ

ตรงปากทางด้านถนนเจริญกรุงมีหลายร้านขายอาหารสำเร็จรูปเจหลายอย่างในหม้อใหญ่มหึมา มีหัวกะหล่ำปลีต้มใส่หมี่กึงใส่เห็ดหอม มีหม้อจับฉ่ายใส่เห็ดหอม หม้อกาน่าฉ่ายใส่หนำเลี้ยบ และอีกหลายๆ อย่าง ทุกร้านฝีมืออร่อยสูสีไม่ยิ่งหย่อนกัน ความน่ากินไม่ต้องพูดถึง ถึงไม่กินเจก็ยังต้องซื้อกลับไปกิน ถือว่านานๆ จะได้กินที ผมเองไม่ค่อยอยากพลาด ซื้อแล้วยังต้องข้ามถนนเข้าวัดเล่งเน่ยยี่ มีแผงขายน้ำถั่วแดงบด น้ำถั่วดำบด และงาบด นั่นก็ขายเฉพาะเทศกาลกินเจเหมือนกัน เจ้าน้ำทั้งสามอย่างนี้หน้าตาสีดำๆ เวลากินเหมือนกินโคลน แต่อร่อย นี่ก็นานๆ ถึงจะได้กินเหมือนกัน

แสดงให้เห็นว่าอาหารเจไม่อร่อยจืดชืดแบบเดิมไม่มีแล้ว และมีอาหารแบบใหม่ๆ เกิดขึ้นเยอะ ผมเคยกินเส้นหมี่ผัดผักกระเฉดตรงแผงลอยในศาลเจ้าเล่งบ๊วยเอี๊ยกลางตลาดนั่นเอง ฝีมือผัดเยี่ยมยอด ผมว่าเส้นหมี่ผัดผักกระเฉดนี่เกิดขึ้นมาเพราะการกินเจแท้ๆ ต่อมาก็ดังระเบิดเถิดเทิง เจ๊ง้อง เจ๊เงี้ยว เอาไปขายกันอุตลุต ต่อมาอีกก็เกิดกระแสความนิยม ที่พอถึงช่วงเวลานี้ต้องเสาะแสวงหาอาหารเจอร่อยๆ เหมือนกับการหาของกินในเวลาปกติอย่างไรก็อย่างนั้น

เรื่องอาหารเจก็มีที่เลยเถิดบ้าง ก็ที่ตลาดแห่งนั้นอีกเหมือนกัน มีร้านทำเป็ดพะโล้เจขาย โดยเอาแป้งหมี่กึงมาปั้นเป็นเป็ด มีคอ มีปีก มีน่อง เหมือนเป็ดทุกอย่าง แล้วเอาไปต้มพะโล้สำหรับคนกินเจที่ยังอยากกินเป็ดพะโล้ แถมมีคนซื้อไปกินเยอะแยะ โดนกระหน่ำเสียผู้เสียคน ถ้าอยากกินเป็ดพะโล้ ไปกินของจริงเสียเลยก็สิ้นเรื่อง

จากเรื่องอาหารเจ ถ้าไม่พูดถึงรูปแบบของเทศกาลกินเจก็จะข้ามความสำคัญไป สมัยก่อนในกรุงเทพฯ ไม่เอิกเกริกครึกโครมเหมือนสมัยนี้ จะเงียบๆ อย่างที่บอกตั้งแต่ต้นว่ากินกันในครอบครัวง่ายๆ ที่จะโด่งดังที่สุดก็เป็นที่ภูเก็ต ความที่ภูเก็ตมีศาลเจ้าใหญ่ๆ หลายแห่ง โรงเจก็มีเพียบ ถึงเวลานั้นคนจากที่ไหนๆ ก็ไปภูเก็ตเพื่อถือศีลกินเจ บางคนไม่ได้กินเจก็ถือว่าไปเที่ยวไปดูประเพณีกินเจ

เป็นธรรมดาเมื่อภูเก็ตได้ตำแหน่งแชมป์ของเทศกาลกินเจแล้ว ต้องทำอะไรให้ยิ่งใหญ่แปลกพิสดารให้สมชื่อ มีขบวนพิธีอัญเชิญองค์เทพเจ้า พร้อมทั้งขบวนเครื่องดนตรีประโคม มีฆ้อง กลอง ปี่ ฉาบ ดังสนั่นอึกทึกเร้าใจ เพื่อให้ชาวบ้านไหว้ ชาวบ้านก็ตั้งโต๊ะบูชาหน้าบ้านเครื่องบูชาเป็นผลไม้

อาหารเจ

ที่จะขาดไม่ได้ในขบวนคือกลุ่มร่างทรงของเหล่าลูกศิษย์เทพเจ้าองค์ต่างๆ หรือลูกศิษย์ของเซียนต่างๆ อย่างเซียนมังกรเมฆเหินฟ้า 16 ทิศ หรือเซียนแห่งหุบเขานักพรตไฟมรกต อะไรทำนองนั้น บรรดาลูกศิษย์นั้นก็เป็นคนธรรมดาๆ นั่นเอง แต่เมื่อเข้าทรงแล้วจะอยู่ยงคงกระพัน เอาเหล็กแหลมเสียบปากก็ไม่เป็นไร เลือดไม่ไหล ไม่เจ็บปวด แล้วต้องมีพิธีลุยไฟให้เห็นเป็นประจักษ์ว่ามีอิทธิฤทธิ์จริง ไฟที่ลุยนั้นเป็นกองถ่านแดงๆ ยาวพอประมาณ ลูกศิษย์ทั้งหลายเมื่อวิ่งฝ่าไฟแล้วเท้าก็ไม่เป็นไร หนังเท้าไม่พอง จริงๆ แล้วผมอยากให้เดินหรือค่อยๆ เดินนับก้าวมากกว่าที่จะวิ่งแบบแข่ง 100 เมตร รูปแบบพิธีการเทศกาลกินเจภูเก็ตในสมัยก่อนหรือดั้งเดิมก็มีแค่นั้น

ตอนปีหลังๆ ชักเลยทะลุมิติภาคพิสดาร มีอยู่ปีหนึ่งผมลงไปเดินในขบวนแห่ลูกศิษย์เซียนทั้งหลายนั้นด้วย นั่นเป็นความกร่างของผมเมื่อครั้งยังเป็นนักข่าวหนังสือพิมพ์อยู่

รูปแบบแสดงเดิมๆ ที่เอาเหล็กแหลมแทงปากแล้ววิ่งลุยไฟนั้นกลายเป็นการแสดงขั้นอนุบาลไปแล้ว ของใหม่ต้องเหนือชั้นกว่า ต้องสยดสยองซาดิสม์ชั้นเทพ

ที่ผมจำได้ก็มีที่เอาเบ็ดตกปลาที่มีสายเบ็ดห้อยลูกมะนาวไว้ แล้วเอาเบ็ดนั่นเกี่ยวตามคอ หน้าอก แผ่นหลัง ยังมีกลุ่มที่มาในชุดของมีคม มีแหล็กแหลมหลายอันแทงข้างปาก แทงทะลุลิ้นก็มี ยังมีมีดดาบ หอกสามง่าม เสียบปาก จากชุดของมีคมก็เป็นชุดของกีฬา ที่เอาด้ามไม้เทนนิสยัดทะลุปาก

ที่ดุเดือดในครั้งนั้นคือมาในชุดของจักรยาน เอาแฮนด์จักรยานแทงทะลุปากบ้าง ผ่าล้อจักรยานแล้วยัดปากเหมือนเดินคาบล้อจักรยาน มีที่หนักกว่าคือเอาจักรยานทั้งคันเลย ผ่าคานกลางแล้วยัดปาก แต่ก็ต้องมีคนเดินประคองล้อทั้งสองด้าน ชุดจักรยานนี้เป็นของใหญ่และหนัก เมื่อต้องอ้างปากค้างอยู่นานๆ น้ำลายก็ไหลยืดยาว ยังมีชุดอื่นๆ อีกครับ ทั้งหมดนี้ต้องยอมรับว่ามีความคิดสร้างสรรค์อันสุดบรรเจิดจริงๆ

เวลาขบวนเดินผ่านตรงไหนชาวบ้านสองข้างทางก็จุดประทัดสายโยนใส่ ทั้งควันทั้งเสียงนั้นสุดจะอื้ออึง ผมหูอื้อคันเนื้อตัวด้วยเขม่าประทัด สมน้ำหน้าตัวเองที่หาเรื่องไปเดินกับเขา แต่รูปแบบอย่างนั้นมีคนชอบมากครับ การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยในสมัยนั้นถึงขนาดบรรจุเมืองภูเก็ตตอนกินเจเป็น Amazing Thailand บนปฏิทินท่องเที่ยว โฆษณาชักชวนให้ฝรั่งมาดูสิ่งมหัศจรรย์

อาหารเจ

ผมเคยอยากรู้ว่าที่อื่นจะเป็นอย่างไร เลยลองไปที่เมืองตะกั่วป่าเก่าที่พังงา ที่นั่นอาคารบ้านเรือนเคยเฟื่องฟูเป็นยุคเดียวกับภูเก็ต คนจีนก็เป็นกลุ่มภาษาฮกเกี้ยนเหมือนกับภูเก็ต ศาลเจ้าก็มี องค์เทพเทวดาก็เหมือนกัน มีลูกศิษย์เซียนเหมือนกัน แต่รูปแบบงานน่ารัก เงียบ และขลัง ไม่มีอะไรโลดโผนเหมือนภูเก็ต ผมยังเชื่อว่าถ้าในสมัยนี้เขายังมีเทศกาลกินเจอยู่ก็คงยังน่ารักเหมือนเดิม

นั่นเป็นเรื่องราวของเทศกาลกินเจที่ผมรู้จักเคยเห็น สำหรับในกรุงเทพฯ ในปัจจุบันมีงานเทศกาลอันเอิกเกริกใหญ่โต แต่มาในรูปแบบสวยงาม มีขบวนแห่พระโพธิสัตว์กวนอิม ขบวนนางฟ้าเทศกาลกินเจ แล้วเกือบทั่วกรุงเทพฯ ประดับประดาด้วยธงเจสีเหลือง

อาหารเจ

อาหารเจ

มีอีกอย่างหนึ่งที่เชื่อว่า เทศกาลกินเจเป็นงานเทศกาลที่ยิ่งใหญ่จริงๆ เพราะเคยมีคนคำนวณตัวเลขทางเศรษฐกิจว่าจะมีเงินสะพัดในช่วงเวลานี้จำนวนมหาศาลเหลือเชื่อ แต่สำหรับปีนี้ยังไม่เห็นตัวเลขนั้น

ไหนๆ เป็นเรื่องเงินสะพัดแล้ว ก็ขอบ่นเรื่องเงินออกจากใครไปเข้าใคร และเป็นเรื่องใกล้ตัวทั้งคนกินเจและคนไม่กินเจที่จะโดนเอาเปรียบจากราคาผักทุกชนิด พอใกล้เทศกาลกินเจต้องมีข่าวผักแพงทุกปี มีการโทษฝนมากไปบ้าง ฝนน้อยไปบ้าง ที่ทำให้ผักแพง ผักหลายอย่าง เช่น หอม กระเทียม ผักชี ต้นหอม ขึ้นฉ่าย กุ้ยช่าย ซึ่งไม่ได้ใช้ในอาหารเจก็ติดขบวนการผักแพงไปด้วย

อีกอย่าง อาหารเจที่ต้องซื้อกินราคาเหมือนกดปุ่มขึ้น-ลงได้ในวันเดียว เห็นง่ายๆ ตามศูนย์อาหารในห้าง ในศูนย์อาหารส่วนใหญ่จะมีร้านข้าวแกงหรือกับข้าวข้าวต้ม กับข้าวตามตัวอย่าง เช่น มะเขือยาวผัดใส่หมูสับ ใส่ใบกะเพรา ใส่พริกชี้ฟ้า ปกติจานละ 25 บาท ผัดถั่วงอกใส่เต้าหู้ ใส่ต้นหอม 20 บาท พอวันรุ่งขึ้นที่เป็นวันแรกของเทศกาลกินเจราคาอาหารจะเปลี่ยนทันที มะเขือยาวผัดใส่ใบโหระพาไม่มีหมูสับ ไม่มีพริก ขึ้นเป็น 30 บาท ผัดถั่วงอกไส่เต้าหู้ ไม่ใส่ต้นหอม ขึ้นเป็น 25 บาท ราคาจะยืนอย่างนั้นไป 10 วัน พอวันรุ่งขึ้นที่ออกเจแล้วอาหารอย่างเดิมราคากลับไปเหมือนเดิม มีคำตอบที่ไม่ใช่คำตอบคือต้นทุนอาหารและผักแพง ก็นี่แหละเทศกาลกินเจที่ไม่น่าเบียดเบียนกันเลย

พอเห็นตัวอย่างนี้ คงต้องกลับไปย้อนวิธีคิด วิธีปฏิบัติ ของคนสมัยก่อนที่เคยมีว่าไม่กินเนื้อสัตว์ ไม่หงุดหงิดอารมณ์ขุ่นมัว (กับราคาอาหาร) รักษาศีล ไม่คิดร้ายไม่ว่าใคร แล้วจะเป็น 10 วันแห่งมีความแจ่มจิตแจ่มใสนั่นเองครับ

Writer

สุธน สุขพิศิษฐ์

ศิลปะ-ดนตรี-อาหาร ที่มีอยู่ในโลกนี้ ไม่มีพรมแดน ไม่มีภาษา ไม่มีการเมือง ไม่มีการกีดกัน ไม่มีรวยหรือจน เข้าถึงง่าย มีความสุขเท่าเทียมกัน เอาสามอย่างเท่านี้ก็พอ

Photographer

จิรณรงค์ วงษ์สุนทร

Art Director และนักวาดภาพประกอบ สนใจเรียนรู้เรื่องราวเบื้องหน้าเบื้องหลังของอาหารกับกาแฟ รวบรวมทั้งร้านที่คิดว่าอร่อย และความรู้เรื่องอาหารไว้ที่เพจถนัดหมี และรวมร้านกาแฟที่ชอบไปไว้ใน IG : jiranarong2

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load