The Cloud x สารคดีสัญชาติไทย

ช่วงปลายปี การไล่ดูภาพจากการเดินทางตลอดปีที่ผ่านมาเป็นกิจกรรมที่เราชอบทำ ภาพแต่ละใบที่ผ่านตาทำหน้าที่กวนความทรงจำที่ตกตะกอนไปให้ฟุ้งกลับมา บางความทรงจำก็ผูกต่อร้อยยาวไปไกลกว่าที่เราจะควบคุมได้

ในภาพ ทุกชีวิตหยุดการเคลื่อนที่นิ่งสนิทจากสายตา แต่มันกลับเคลื่อนที่ต่ออย่างนุ่มนวลในความทรงจำ แสงอาทิตย์ที่ลอดผิวน้ำลงมากระทบตัวฝูงปลานักล่าเหยื่อตัวสีเงินเป็นประกาย ปลาตัวเล็กใสที่คลุมกองหินอยู่คล้ายพรมหนาก็เคลื่อนที่แหวกทางหลบตามกันไป มกราคมเป็นเดือนที่ดีสำหรับการดำน้ำในฝั่งทะเลอันดามัน สองสามปีที่ผ่านมาลูกปลาขนาดเล็กอัดแน่นคลุมกองหินริเชลิวที่กว้างใหญ่ขนาดประมาณครึ่งสนามฟุตบอลไว้เกือบมิด บ้างก็ว่าเป็นผลของการควบคุมการประมงที่เข้มงวดขึ้น จึงทำให้ฝูงปลากลับมาคึกคักขึ้น

กองหินริเชลิวเป็นจุดดำน้ำที่สร้างความทรงจำมากมายให้กับเรา เราเจอฉลามวาฬเป็นหนแรกในชีวิตก็ที่นี่ ปลาสับปะรดที่เป็นปลาในพื้นที่น้ำเย็นที่ก็เคยโผล่มาให้เห็นที่นี่ กุ้งตัวตลกที่เป็นความฝันของช่างภาพหลายคน เราก็เจอมันหนแรกที่นี่เช่นกัน

ฉลองปีใหม่ใต้น้ำ ดำน้ำสำรวจแนวปะการังก่อนเที่ยงคืนที่กองหินริเชลิว ชายฝั่งทะเลอันดามัน

ภาพใต้น้ำจากกองหินริเชลิวเมื่อต้นปีที่แล้ว ภาพนิ่งของฝูงปลา เคลื่อนที่ต่ออย่างนุ่มนวลในความทรงจำ

ฉลองปีใหม่ใต้น้ำ ดำน้ำสำรวจแนวปะการังก่อนเที่ยงคืนที่กองหินริเชลิว ชายฝั่งทะเลอันดามัน

ฝูงลูกปลาตัวเล็กใสคลุมกองหินริเชลิวอย่างหนาแน่น

พื้นที่หน้าโพรงที่พวกกุ้งตัวตลกแอบอยู่กว้างเพียงพอให้นักดำน้ำเข้าไปได้ทีละคน เราลอยตัวรอห่างๆ ให้ถึงคิว ข่าวการพบเจอกุ้งตัวตลกที่กองหินริเชลิวเคยเป็นข่าวใหญ่สำหรับไดฟ์ลีดเดอร์ในพื้นที่ เมื่อเปิดฤดูกาลของการดำน้ำฝั่งอันดามัน ไดฟ์ลีดเดอร์จากเรือทุกลำต่างก็พยายามตามหาพวกมันทุกซอกโพรงหิน กองหินขนาดใหญ่มีโพรงหินมากมายให้พวกมันซ่อนตัว บางปีก็พบตัวพวกมันเร็วตั้งแต่ต้นฤดูกาล บางปีพวกมันก็อยู่ยาวที่โพรงเดิม แต่บางปีพวกมันก็โผล่ตัวมาให้เห็นแค่เพียงหนเดียว แล้วก็หายตัวไป

กุ้งสีขาวตัวเล็ก แต้มลายสีฟ้าชมพูสดเปรอะไปทั่วตัว ขยับตัวขยุกขยิกคล้ายกับท่วงท่าการเต้นรำ พวกมันดูคล้ายดอกไม้บอบบางที่ไหวตัวตามลม บางคนก็มองลวดลายของพวกมันต่อกันเป็นหน้าตัวตลกที่มีจมูกยื่น กุ้งขยับตัวพยายามหลบให้พ้นจากแสงไฟที่ส่องเข้ามาในโพรง โพรงด้านในมืดสนิทเหมาะสมกับการเป็นที่หลบซ่อนตัว กุ้งเดินหมุนตัวไปจนโผล่มาให้เห็นลายบนหลังของมันชัดเต็มตา

เพื่อนนักดำน้ำคนนึงเคยเล่าถึงลายหัวใจที่ซ่อนอยู่บนด้านหลังของพวกมัน ไม่เคยมีใครพูดถึงลายหัวใจของกุ้งตัวตลกให้เราได้ยินมาก่อนเพื่อนคนนี้ เมื่อนึกถึงลายหัวใจที่ไม่คาดฝันทำให้เราเผลอยิ้มออกมาพร้อมกับตะกอนความทรงจำที่ฟุ้งต่อไปอีกทอดหนึ่ง

ฉลองปีใหม่ใต้น้ำ ดำน้ำสำรวจแนวปะการังก่อนเที่ยงคืนที่กองหินริเชลิว ชายฝั่งทะเลอันดามัน

กองหินริเชลิวมีของซ่อนอยู่แทบทุกพื้นที่

ปลาสับปะรด ปลาในพื้นที่น้ำเย็นซึ่งเคยพบเห็นในไทยเฉพาะที่กองหินริเชลิว

ปลาสับปะรด ปลาในพื้นที่น้ำเย็นซึ่งเคยพบเห็นในไทยเฉพาะที่กองหินริเชลิว

ในช่วงปีที่ยังทำงานเป็นไดฟ์ลีดเดอร์อยู่ภูเก็ต มีข่าวการเจอกุ้งตัวตลกที่หาดกะตะ จากจุดดำน้ำที่ไม่มีใครอยากไปลงนอกเหนือเวลาทำงาน กลายเป็นจุดที่พอมีเวลาว่างก็จะชวนเพื่อนๆ ไปดำน้ำเล่นกันจนชิน ช่วงนั้นพวกเราเจอทั้งปลากบ ทากทะเลสายพันธุ์แปลกๆ หมึกสายมิมิคที่หายาก และสิ่งมีชีวิตใต้น้ำแปลกๆ อีกหลายอย่างที่นี่ ช่วงเวลานั้นเราจำหินและแนวปะการังของหาดกะตะได้อย่างขึ้นใจ ถ้าเลี้ยวมุมนี้ไปจะมีฟองน้ำครกอันใหญ่ ถ้าว่ายข้ามไปจะเจอแอ่งทราย ถ้าหากตัดไปทางลานทรายด้านซ้ายจะมีหมู่บ้านดอกไม้ทองของปลาการ์ตูน

หาดกะตะกลายเป็นจุดดำน้ำที่สะสมตะกอนแห่งทะเลความทรงจำของพวกเราไว้ รวมไปถึงความทรงจำพิเศษของคืนหนึ่ง

คืนส่งท้ายปีเก่าปีหนึ่ง เพื่อนไกด์ดำน้ำชาวสวิสที่สนิทกัน ชวนไปดำน้ำดูแพลงตอนเรืองแสง และนับถอยหลังส่งท้ายปีด้วยกันที่หาดกะตะ ในเวลานั้นพื้นที่ริมหาดของภูเก็ตยามกลางคืนเงียบสงบ แทบไม่มีแสงสีใดๆ งานฉลองปีใหม่ส่วนใหญ่จัดกันที่โรงแรมซะมากกว่า

เพื่อนคนที่ชี้ให้เห็นลายหัวใจบนกุ้งตัวตลกก็เป็นหนึ่งใน 5 คนที่ไปด้วยกันในคืนนั้น ทั้งกลุ่มไม่มีใครเคยฉลองปีใหม่ด้วยวิธีนี้มาก่อน นักดำน้ำ 5 คนกระจายตัวมาจากทั่วโลก เพิ่งมารู้จักกันที่ภูเก็ตจากการทำงานเป็นไกด์ดำน้ำด้วยกันในร้านเดียวกัน ถึงแม้จะมาจากหลายประเทศแต่มาสนิทกันง่ายเพราะความสนใจในโลกใต้น้ำของพวกเราตรงกัน

กุ้งตัวตลกซ่อนตัวอยู่ในโพรงหินที่ปลอดภัย

กุ้งตัวตลกซ่อนตัวอยู่ในโพรงหินที่ปลอดภัย

รูปหัวใจที่ซ่อนอยู่บนตัวกุ้งตัวตลกต้องมองจากด้านบนเท่านั้นจึงจะมองเห็นได้

รูปหัวใจที่ซ่อนอยู่บนตัวกุ้งตัวตลกต้องมองจากด้านบนเท่านั้นจึงจะมองเห็นได้

พวกเราแวะซื้อเครื่องดื่มสำหรับการฉลองลงไปนับถอยหลังข้ามปีกันใต้น้ำ นัดแนะวิธีการเปิดขวดเพื่อกินเครื่องดื่ม ที่ใต้น้ำเราต้องคาบอุปกรณ์หายใจอยู่ตลอดเวลา การดื่มเครื่องดื่มจากขวดทำไม่ได้ง่ายๆ เหมือนบนบก เมื่อแต่งตัวประกอบอุปกรณ์ดำน้ำเสร็จก็มาตั้งนาฬิกาให้ตรงกัน แล้วเดินผ่านหาดทรายสีขาวที่มีแสงจันทร์ส่องรำไรไปที่ทะเลด้านหน้า

เราเริ่มดำน้ำกันก่อนเที่ยงคืนประมาณ 10 นาที ทุกคนว่ายวนๆ สำรวจแนวปะการังรอบข้างด้วยความเคยชิน มุ่งสู่ความลึกใต้ทะเล ก่อนเที่ยงคืนเล็กน้อยพวกเรานั่งล้อมวงกันที่พื้นทรายกว้างที่ความลึกประมาณ 5 เมตร ทุกคนปิดแสงไฟฉายใต้น้ำที่พกติดตัวกันมา หยิบขวดเครื่องดื่มมาถือเตรียมไว้ในมือ พร้อมกับคอยจ้องดูนาฬิกา สายตาเริ่มปรับให้คุ้นชินกับความมืดรอบตัว แสงจันทร์คืนนี้ค่อนข้างสว่าง เรามองเห็นเพื่อนที่นั่งล้อมวงกันอยู่ครบถึงแม้จะไม่ได้เปิดไฟ

เมื่อได้เวลา พวกเราเริ่มทำสัญญาณมือนับถอยหลัง 5 4 3 2 1

เสืยงตะโกนสวัสดีปีใหม่ถูกเปล่งออกมาพร้อมฟองอากาศหายใจ มีแสงวาบและเสียงระเบิดมาจากเหนือน้ำด้านบน โรงแรมใกล้หาดจุดพลุขึ้นฟ้า แสงพลุสว่างวาบให้เรามองเห็นได้จากใต้น้ำ พวกเราชนขวดเครื่องดื่มในมือแล้วเปิดดื่ม ของเหลวในขวดไหลปนกับน้ำทะเลทันทีที่เปิดออก รสชาติของการฉลองปีใหม่ใต้น้ำแปร่งเค็ม ไม่เหลือความอร่อยแต่สนุกที่ได้ทดลอง

หาดกะตะในยามกลางคืน ในบางครั้งก็มีกั้งตั้กแตนสีหวานที่ไม่ค่อยเจอในพื้นที่อื่นผ่านมาให้เห็น

หาดกะตะในยามกลางคืน ในบางครั้งก็มีกั้งตั้กแตนสีหวานที่ไม่ค่อยเจอในพื้นที่อื่นผ่านมาให้เห็น

กุ้งหน้าตาแปลกในโพรงฟองน้ำครกของหาดกะตะ

กุ้งหน้าตาแปลกในโพรงฟองน้ำครกของหาดกะตะ

ปีใหม่ปีนั้นเป็นปีเดียวที่พวกเราได้ไปฉลองกันใต้น้ำ กลุ่มเพื่อนในวันนั้น หลังจากแยกย้ายออกจากภูเก็ต ทุกคนก็กลับสู่ชีวิตที่แตกต่างกัน บางคนแทบจะไม่ได้ดำน้ำอีกแล้วด้วยหน้าที่การงานที่เปลี่ยนไป

แต่ความทรงจำดีๆ ของวันเหล่านั้นไม่ได้หายไปไหน มันแค่ตกตะกอนลงไปนอนรอที่อยู่ด้านล่าง รอคอยการฟุ้งกระจายขึ้นมาอีกครั้งเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม

สารคดีสัญชาติไทย

Writer & Photographer

ชุตินันท์ โมรา

ช่างภาพ/วิดีโอใต้น้ำมือรางวัลระดับเอเชีย ที่เห็นความเปลี่ยนแปลงของโลกใต้น้ำทั้งในและนอกประเทศมากว่า 17 ปี ทำหนังสือดำน้ำระดับนานาชาติหลายเล่ม เป็นทีมวิดีโอใต้น้ำและคนเบื้องหลังสารคดีและโฆษณาหลายตัว นอกจากนี้ยังเป็นแอดมินเพจ digitalay

Life on Earth

เรื่องราวสรรพชีวิตที่อยู่บนโลกใบเดียวกับเรา

18 พฤษภาคม 2565
1.03 K

ราว ๆ สิบกว่าปีที่แล้ว ไม่นานนักหรอก ผมจำได้ว่าขณะทำงานในป่า เรามีความรู้สึกคล้ายอยู่ ‘หลังเขา’ เหมือนตัดขาดออกจากโลกภายนอก ติดต่อผู้คนได้เพียงจากวิทยุสื่อสาร ซึ่งหลายครั้งเราก็อยู่ในที่อับสัญญาณ ห่างไกลความเจริญ สิ่งที่ทำให้รู้สึกว่าในป่าที่เราอยู่ไม่กันดารนัก คือ มีเครื่องบินผ่าน 

ตอนดึก ๆ ทุกคืน เมื่อต้องใช้เวลาในแคมป์นาน ๆ เพื่อเฝ้ารอสัตว์ป่า หลาย ๆ ครั้งเราไม่รู้หรอกว่าจะใช้เวลานานแค่ไหน เพราะการทำงานในป่านั้น สัตว์ป่าเป็นผู้กำหนดเวลา ไม่ใช่เรา นอกจากเครื่องมือ เครื่องใช้สำหรับทำงาน เสบียงและอื่น ๆ เพื่อการอยู่ในป่านาน ๆ แล้ว เรามีอุปกรณ์สำคัญซึ่งขาดไม่ได้อีกอย่างหนึ่ง นั่นคือ วิทยุทรานซิสเตอร์ ไม่ใช่วิทยุยี่ห้อใดก็ได้ คนทำงานในป่ารู้ดีว่า ต้องเป็นวิทยุยี่ห้อ ธานินทร์ เพราะยี่ห้อนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า รับคลื่นได้ดีกว่า

เดินทางถึงแคมป์ บางคนหาที่ผูกเปล กางเต็นท์ เตรียมที่ประกอบอาหาร ที่วางเสบียง ห่างจากที่นอนอยู่หลายวัน ต้องหลีกเลี่ยงปัจจัยอันทำให้มดมารุม จะมีคนหนึ่งลากสายไฟปีนขึ้นต้นไม้เอาไปเกาะยอดไม้สูง ๆ เพื่อเป็นเสาอากาศวิทยุ อันจะเป็นสิ่งที่ทำให้เราไม่รู้สึกว่าอยู่หลังเขาเท่าใดนัก ไม่ได้ตัดขาดจากโลก

เรารับรู้เรื่องราวจากทั่วโลกด้วยคลื่นที่มาขาด ๆ หาย ๆ

ในตอนนั้น เป็นช่วงเวลาที่คนบนโลกรู้แล้วว่า โลกที่เราอยู่เริ่มเปลี่ยนแปลง มีการศึกษาวิจัยมีข้อมูลมากมาย อันทำให้รู้ว่าสาเหตุภัยพิบัติต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นนั่นเป็นเพราะเราทำลายสภาพแวดล้อม จนกระทั่งวงจรต่าง ๆ ขาดสะบั้น

คนบนโลกจำนวนไม่น้อยพยายามร่วมมือแก้ไข ปกป้อง

ความรู้ต่าง ๆ ไม่ใช่ข้อมูลลับ ไม่ใช่ข้อมูลใหม่ แต่ดูเหมือนคนจำนวนหนึ่งจะไม่ใส่ใจฟัง รวมทั้งเชื่อว่า วิถีการพัฒนาไปข้างหน้าอย่างรวดเร็วเท่านั้นจะทำให้มีชีวิตที่ดี

เป็นความจริงที่เชื่อว่าไกลตัว

แต่เมื่อรับฟังอยู่ในที่ไกล ๆ ในป่า เรารับรู้ได้ดีว่า หลายเรื่องราวไม่ไกลตัวเราเลย

หม่อมเชน-ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ เข้าป่ากับวิทยุธานินทร์ และการค้นพบความจริงจากสัตว์
หมูป่า

ถึงวันนี้ ไม่น่าจะมีใครสงสัยอีกแล้วว่า ภาวะโลกร้อนเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจริง และส่งผลกระทบรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ และผลกระทบนี้ไม่ได้เดือดร้อนแค่คน ชีวิตต่าง ๆ ในป่าก็เลี่ยงไม่พ้น

ในความเป็นจริง คำว่า ‘ภาวะโลกร้อน’ หรือเรื่องของอุณหภูมิที่เพิ่มช้า ๆ ทั่วโลกนั้น เป็นเพียงหนึ่งในหลายสิ่งที่กำลังเปลี่ยนแปลงเท่านั้น รวมทั้งเป็นแค่ดัชนีหลักตัวหนึ่งที่ใช้วัดสถานการณ์ สภาพภูมิอากาศ ซึ่งกำลังเปลี่ยนแปลงไปทั้งระบบ ไม่ว่าจะเป็นกระแสลม กระแสคลื่นในมหาสมุทร การเกิดพายุ การกระจายของโรคระบาด คลื่นความร้อน การก่อตัว การละลายของหิมะบนยอดเขา ไฟป่า อุทกภัย และภัยแล้ง

อุณหภูมิจึงคล้ายเป็นแค่เศษเสี้ยวของปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น

สภาพอากาศหนาวเย็น ฝนตกกลางฤดูแล้ง พืชอาหารออกผลน้อย ไม่มีไฟป่าเผาทุ่ง ไม่มีระบัดหรือหญ้าอ่อน ๆ ที่สัตว์กินพืชรอ

หม่อมเชน-ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ เข้าป่ากับวิทยุธานินทร์ และการค้นพบความจริงจากสัตว์
ค่าง กินใบไม้มากกว่าผลไม้ และพวกมันใช้แสงแดดอุ่น ๆ ยามเช้าช่วยให้หายเปียกชื้น
หม่อมเชน-ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ เข้าป่ากับวิทยุธานินทร์ และการค้นพบความจริงจากสัตว์
สมเสร็จ พวกมันเดินทางโดยมีแหล่งอาหารเป็นตัวกำหนด

ในป่า ชีวิตต่างต้องปรับตัว นกเงือกตัวเมียจำนวนมากเลือกออกจากโพรงที่ขังตัวเองไว้ ทิ้งไข่ พวกมันรู้ดีว่านี่ไม่ใช่ปีที่จะเลี้ยงลูกให้มีชีวิตที่ดีได้ หยุด เพื่อรอเวลาเหมาะสม เป็นสิ่งที่พวกมันเลือกทำ

ช่วงเวลาที่ฝนทิ้งช่วง ทั้งที่ควรเป็นเวลาแห่งฝน ช้างนำโขลงโดยตัวเมียอาวุโส พาสมาชิกในครอบครัวหยุดที่แอ่งน้ำเล็ก ๆ ใช้ตีนแข็งแรงขุดดินเป็นหลุมน้ำซึม ให้ดินทรายเป็นเครื่องกรองน้ำ 

สัตว์ป่ารับรู้ ยอมรับการปรับตัวเพื่ออยู่ให้รอด เป็นสิ่งหนึ่งในวิถี

วิทยุทรานซิสเตอร์ของ ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ ช่างภาพสัตว์ป่า และพฤติกรรมของสัตว์ที่บอกเราว่า โลกไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
วิทยุทรานซิสเตอร์ของ ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ ช่างภาพสัตว์ป่า และพฤติกรรมของสัตว์ที่บอกเราว่า โลกไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
ช้างโขลงที่มีลูกเล็ก ใช้แอ่งน้ำเล็ก ๆ บรรเทาความกระหาย ในวันที่ป่าควรชื้นด้วยสายฝน

การปรับตัวจำเป็น คนทำงานเกี่ยวข้องกับธรรมชาติ หากใครไม่พูดถึงภาวะโลกร้อน คล้ายจะตกขบวนรถ 

แต่งานก็ไม่ได้ง่ายขึ้นสักเท่าไหร่

โลกจะร้อนหรือเย็น มีความจริงอยู่ว่า สัตว์ป่ายังคงถูกล่า

13 พฤษภาคม พ.ศ. 2565 ลูกเสือโคร่ง ลูกนกเงือกกรามช้างจำนวนหนึ่ง ถูกพบขณะเตรียมส่งผู้ซื้อ การซื้อขายสัตว์ป่าทั้งเป็นซากและยังมีชีวิตเฟื่องฟู

อวัยวะสัตว์ ตั้งแต่ช้าง เสือโคร่ง ลิ่น เป็นที่ต้องการ สัตว์ที่ถูกพบเดินทางไปไม่ถึงปลายทาง กลายเป็น ‘ของกลาง’ คล้ายจะต้องติดอยู่ในกรงไปตลอดชีวิต

สัตว์ป่าที่ดีคือสัตว์ป่าที่ตายแล้ว ดูเหมือนจะเป็นความเชื่ออันไม่เปลี่ยนแปลง ไม่ว่าโลกจะเดินไปถึงไหน

ความเชื่อในเรื่องราวสัตว์ป่า ทำให้พวกมันสิ้นอนาคต แต่มีความจริงที่ทำให้พวกมันอยู่รอด 

มีชาวสวนส่วนหนึ่งใช้นกที่หลายคนเชื่อว่า พวกมันเป็นลางร้ายช่วยกำจัดหนูในสวน แมลงอย่างผึ้งนั้น เกษตรกรใช้พวกมันผสมเกสรต้นผลไม้ให้นานแล้ว

ถึงวันนี้ ทำงานในป่า วิทยุทรานซิสเตอร์ไร้ความสำคัญ สัญญาณโทรศัพท์ครอบคลุมไปเกือบทั่วทุกพื้นที่

มีข่าวสาร ข้อมูลมหาศาล ข้อมูลหาได้ง่ายดาย

กระนั้นก็เถอะ บางสิ่งคล้ายจะไม่เปลี่ยนแปลง

แววตาลูกเสือโคร่งที่ตกเป็น ‘ของกลาง’ ทำให้ผมต้องยอมรับว่า ในวันที่ความรู้ข้อมูลหาได้ง่ายเพียงแค่ปลายนิ้ว ยังมีคนจำนวนไม่น้อย ใช้ ‘ความเชื่อ’ ในการดำรงชีวิต

มีโอกาสได้อยู่ใกล้สัตว์ป่า พวกมันนี่แหละ สอนให้ผมรู้ว่า ความจริงบนโลกนี้เป็นอย่างไร

Writer & Photographer

ปริญญากร วรวรรณ

ถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่าและดงลึกทั่วประเทศไทยผ่านเลนส์และปลายปากกามากว่า 30 ปี มล. ปริญญากร ถือเป็นแบบอย่างสำคัญของการใช้ชีวิตอย่างเคารพธรรมชาติให้คนกิจกรรมกลางแจ้งและช่างภาพธรรมชาติรุ่นปัจจุบัน

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load