22 มิถุนายน 2563
765

The Cloud x สารคดีสัญชาติไทย

ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12

ผมอยู่บนรถโดยสาร ซึ่งเดินทางออกจากเมืองกาฐมาณฑุ เมืองหลวงของประเทศเนปาล ตอนใกล้ค่ำแล้ว จุดหมายอยู่ที่เมืองเล็กๆ ปากทางเข้าอุทยานแห่งชาติจิตวัน

เส้นทางแคบคดเคี้ยว รถหนาแน่น เสียงแตรกลบเสียงเรื่องยนต์ โค้งหักศอก เส้นทางไต่ขึ้นและลง ทางแคบๆ ขนาบด้วยภูเขา

ด้านซ้ายมือ ดวงจันทร์กลมโตทอแสงนวลอยู่ใกล้ราวจะเอื้อมมือถึง อาจเป็นเพราะอุปาทาน ดูเหมือนจะเป็นดวงจันทร์ที่งดงามกว่าที่ผมเคยเห็น ที่จริงคงไม่เป็นเช่นนั้นหรอก นี่คือคืนขึ้น15 ค่ำ วันลอยกระทง ดวงจันทร์ไม่ว่าจะมองจากที่ใดก็งดงามไม่ต่างจากนี้

ในคืนขึ้น 15 ค่ำ ดวงจันทร์งดงามเสมอ

ผมเดินทางโดยมีดวงจันทร์ทอแสงนวลอยู่เบื้องบนบ่อยๆ 

ครั้งหนึ่งบนเส้นทางสู่อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี แม้เพียงเวลา 20.00 น. เส้นทางก็ว่างโล่ง เสียงเครื่องคำรามหนักแน่น ยางบดไปบนถนน ดอกยางชนิดลุยโคลนส่งเสียงอันคุ้นเคย แสงไฟสาดส่องไปข้างหน้า ไมลส์ เดวิส บรรเลงทรัมเป็ตด้วยสำเนียงอ้อยสร้อย เหลือระยะทางอีกไกลจึงจะถึงจุดหมาย ดวงจันทร์ขึ้น 15 ค่ำกลมโต สว่างนวลเด่นอยู่ทางด้านซ้าย

นี่คือบรรยากาศ ‘เดิมๆ’ ของผม ขับรถยาวไกลบนเส้นทางมืดมิด จุดหมายอยู่ในป่าลึก แต่ดูเหมือนครั้งนี้จะแตกต่างไปบ้าง เพราะเป็นวันที่ผมเดินทาง พร้อมๆ กับช่วงเวลาที่ดวงจันทร์กลมโตกำลังถูกเงาดำของโลกเข้าบดบัง

ความสว่างนวลหายไป เงาดำเข้าครอบคลุมดวงจันทร์

ความสว่างไสวถูกดับให้มืดมิด 

ในป่า หลายๆ ครั้งที่ผมทำงานในขณะดวงอาทิตย์และดวงจันทร์อยู่พร้อมกันบนท้องฟ้า เป็นเช่นนี้เสมอในเวลา ใกล้พลบค่ำ

เย็นหนึ่งเรากำลังตามเสือโคร่งที่สวมปลอกคอติดเครื่องส่งสัญญาณวิทยุ ดวงอาทิตย์กำลังจะลับสันเขา ขณะดวงจันทร์ลอยเด่นอยู่บนฟ้าแล้ว 

ชะนีมือขาว, สารคดีสัญชาติไทย, ปริญญากร วรวรรณ
ชะนีมือขาว การฆ่าชะนีเพื่อเอาลูกมาเข้าตลาดค้าสัตว์ป่ายังเกิดขึ้นเสมอ

“เจ้า 150 อยู่ใกล้ๆ นี่เองครับ” ถาวร ผู้ช่วยนักวิจัย ชูเสาอากาศขึ้นเหนือหัวหันไป-มา เสียงติ๊กๆ จากเครื่องรับดังชัดเจน

เจ้า 150 ที่ถาวรพูดถึงเป็นเสือโคร่งตัวผู้ร่างกำยำหนัก 210 กิโลกรัม มันอยู่ห่างเราไม่เกิน 50 เมตร

มันเข้ามาใกล้กับเสือโคร่งครอบครัวหนึ่งที่เรากำลังติดตาม

“หมายถึงตอนนี้ มีเสือโคร่งอยู่ใกล้ๆ หกตัวสิครับ” ผมพูดเบา ถาวรพยักหน้ายิ้มๆ

ลูกๆ เสืออายุร่วม 20 เดือนทั้งสี่ตัวเป็นลูกเจ้า 150 แม้ว่าพวกมันจะถึงเวลาที่ต้องแยกจากแม่แล้วก็ตาม แต่ดูเหมือนลูกยังไม่อยากไปไหน

ในระยะหลัง เมื่อติดตามไปพบเหยื่อที่พวกมันล่าได้ ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่บนสันเขา ไม่ก็ในพื้นที่ค่อนข้างทุรกันดาร

นักวิจัยอธิบายว่า แม่กำลังสอนลูกๆ ให้ล่า ในช่วงแรกที่ลูกแยกออกไป พวกมันต้องมาอยู่ในพื้นที่ลักษณะนี้ ฝึกฝนอีกสักระยะ กระทั่งแกร่งพอ จึงจะเข้าไปเบียดและเข้าไปแทนที่เจ้าของพื้นที่ ซึ่งครอบครองพื้นที่ดีๆ ไว้

ไม่ใช่ลูกเสือทุกตัวหรอกที่จะผ่านพ้นด่านทดสอบนี้ไปได้

ถึงวันนี้ โลกเดินทางมาไกลมาก จากวันที่คนยังใช้ถ้ำเป็นที่อาศัย

มีเทคโนโลยีอันช่วยให้คนใช้ชีวิตอย่างสะดวกสบาย

แต่ในบางส่วนส่วนของโลก เหตุการณ์ก็ไม่เคยเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะกับสัตว์ป่า มีคนจำนวนไม่น้อยไม่เชื่อ ไม่เคยเคารพสิทธิในความเป็นชีวิตของพวกมัน

ในบางแห่ง ยังนิยมใช้ชิ้นส่วนสัตว์ป่าเพื่อบริโภค หมีควายถูกขังในกรงแคบๆ ขยับตัวไม่ได้ มีท่อสายยางทิ่มเข้ากลางลำตัว เจตนาเพื่อเอาน้ำดีหมีไปบริโภค

ค่างแว่นถิ่นเหนือ, สารคดีสัญชาติไทย, ปริญญากร วรวรรณ
ค่างแว่นถิ่นเหนือ ค่างเป็นเป้าหมายหนึ่งของการล่าเพื่อนำเนื้อมาขาย

แม้ว่าการทำเช่นนี้ในประเทศเวียดนามจะสั่งห้ามและผิดกฎหมายแล้วก็เถอะ แต่ก็ยังมีการลักลอบ เพราะความต้องการดีหมียังสูง

ในบางแห่ง คนนำหมีมาตัดเล็บออก ปล่อยให้หมารุมกัด ต่อสู้กันเพื่อความบันเทิงของคน

แน่นอนว่าเหตุการณ์เหล่านี้ย่อมสะเทือนใจคนจำนวนมากที่ได้เห็น

แต่มันยังเกิดขึ้นทุกวัน

การศึกษาเรียนรู้ ทำความรู้จักสัตว์ป่า เป็นหนทางที่จะช่วยให้พวกมันมีโอกาสดีขึ้น

เมื่อรู้ถึงวิถีชีวิต รู้ถึงปัจจัยต่างๆ ที่สัตว์ป่าต้องใช้ เหล่านี้ย่อมเป็นหนทางที่คนจะจัดการกับแหล่งอาศัยของพวกมันอย่างเหมาะสม

เรียนรู้จัก ‘กาย’ สัตว์ป่าให้ถ่องแท้ จากนั้นก็เริ่มทำความรู้จักกับ ‘ใจ’ ของพวกมัน 

ครอบครัวเสือโคร่งที่ผมมีโอกาสเข้าใกล้กำลังจะแยกย้ายไปเริ่มต้นตามวิถีของเสือ ไม่ง่ายนักที่มันจะผ่านด่านทดสอบไปได้ 

แต่ลูกๆ เสือได้รับการถ่ายทอดประสบการณ์มาอย่างดี

ลูกเสือโคร่ง, สารคดีสัญชาติไทย, ปริญญากร วรวรรณ
เสือโคร่ง ลูกๆ เสือโคร่งจะอยู่กับแม่เพื่อเรียนรู้การดำเนินวิถีชีวิต ก่อนแยกไปเป็นเวลาราวๆ 2 ปี

นี่ย่อมไม่ใช่การออกไปใช้ชีวิตลำพังอย่างสิ้นหวัง

คืนขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 

บนรถโดยสารที่กำลังแล่นไปตามทางคดเคี้ยว

ไม่ไกลจากเชิงเขาหิมาลัย ดวงจันทร์กลมโตทอแสงนวล ทำให้ผมนึกถึงวันที่กำลังขับรถมุ่งสู่อำเภอทองผาภูมิ ดวงจันทร์ถูกเงาโลกบดบังจนมืดมิด 

ไมลส์ เดวิส บรรเลงท่วงทำนองอ้อยสร้อย

ไม่นานเงาดำก็ผ่านพ้น ดวงจันทร์สว่างไสวดังเดิม

สำหรับสัตว์ป่า บางทีในโลกเดียวกันนี้ แม้เงาดำจะผ่านพ้นไปแล้ว แต่ดูเหมือนพวกมันจะถูกเงาดำบดบังตลอดเวลา โลกของพวกมันไม่สว่างไสว 

เพราะ ‘เงาดำ’ นั้น บดบังอยู่ในใจของคน

สารคดีสัญชาติไทย

Writer & Photographer

ปริญญากร วรวรรณ

ถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่าและดงลึกทั่วประเทศไทยผ่านเลนส์และปลายปากกามากว่า 30 ปี มล. ปริญญากร ถือเป็นแบบอย่างสำคัญของการใช้ชีวิตอย่างเคารพธรรมชาติให้คนกิจกรรมกลางแจ้งและช่างภาพธรรมชาติรุ่นปัจจุบัน

Life on Earth

เรื่องราวสรรพชีวิตที่อยู่บนโลกใบเดียวกับเรา

ราว ๆ สิบกว่าปีที่แล้ว ไม่นานนักหรอก ผมจำได้ว่าขณะทำงานในป่า เรามีความรู้สึกคล้ายอยู่ ‘หลังเขา’ เหมือนตัดขาดออกจากโลกภายนอก ติดต่อผู้คนได้เพียงจากวิทยุสื่อสาร ซึ่งหลายครั้งเราก็อยู่ในที่อับสัญญาณ ห่างไกลความเจริญ สิ่งที่ทำให้รู้สึกว่าในป่าที่เราอยู่ไม่กันดารนัก คือ มีเครื่องบินผ่าน 

ตอนดึก ๆ ทุกคืน เมื่อต้องใช้เวลาในแคมป์นาน ๆ เพื่อเฝ้ารอสัตว์ป่า หลาย ๆ ครั้งเราไม่รู้หรอกว่าจะใช้เวลานานแค่ไหน เพราะการทำงานในป่านั้น สัตว์ป่าเป็นผู้กำหนดเวลา ไม่ใช่เรา นอกจากเครื่องมือ เครื่องใช้สำหรับทำงาน เสบียงและอื่น ๆ เพื่อการอยู่ในป่านาน ๆ แล้ว เรามีอุปกรณ์สำคัญซึ่งขาดไม่ได้อีกอย่างหนึ่ง นั่นคือ วิทยุทรานซิสเตอร์ ไม่ใช่วิทยุยี่ห้อใดก็ได้ คนทำงานในป่ารู้ดีว่า ต้องเป็นวิทยุยี่ห้อ ธานินทร์ เพราะยี่ห้อนี้พิสูจน์ให้เห็นว่า รับคลื่นได้ดีกว่า

เดินทางถึงแคมป์ บางคนหาที่ผูกเปล กางเต็นท์ เตรียมที่ประกอบอาหาร ที่วางเสบียง ห่างจากที่นอนอยู่หลายวัน ต้องหลีกเลี่ยงปัจจัยอันทำให้มดมารุม จะมีคนหนึ่งลากสายไฟปีนขึ้นต้นไม้เอาไปเกาะยอดไม้สูง ๆ เพื่อเป็นเสาอากาศวิทยุ อันจะเป็นสิ่งที่ทำให้เราไม่รู้สึกว่าอยู่หลังเขาเท่าใดนัก ไม่ได้ตัดขาดจากโลก

เรารับรู้เรื่องราวจากทั่วโลกด้วยคลื่นที่มาขาด ๆ หาย ๆ

ในตอนนั้น เป็นช่วงเวลาที่คนบนโลกรู้แล้วว่า โลกที่เราอยู่เริ่มเปลี่ยนแปลง มีการศึกษาวิจัยมีข้อมูลมากมาย อันทำให้รู้ว่าสาเหตุภัยพิบัติต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นนั่นเป็นเพราะเราทำลายสภาพแวดล้อม จนกระทั่งวงจรต่าง ๆ ขาดสะบั้น

คนบนโลกจำนวนไม่น้อยพยายามร่วมมือแก้ไข ปกป้อง

ความรู้ต่าง ๆ ไม่ใช่ข้อมูลลับ ไม่ใช่ข้อมูลใหม่ แต่ดูเหมือนคนจำนวนหนึ่งจะไม่ใส่ใจฟัง รวมทั้งเชื่อว่า วิถีการพัฒนาไปข้างหน้าอย่างรวดเร็วเท่านั้นจะทำให้มีชีวิตที่ดี

เป็นความจริงที่เชื่อว่าไกลตัว

แต่เมื่อรับฟังอยู่ในที่ไกล ๆ ในป่า เรารับรู้ได้ดีว่า หลายเรื่องราวไม่ไกลตัวเราเลย

หม่อมเชน-ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ เข้าป่ากับวิทยุธานินทร์ และการค้นพบความจริงจากสัตว์
หมูป่า

ถึงวันนี้ ไม่น่าจะมีใครสงสัยอีกแล้วว่า ภาวะโลกร้อนเป็นปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นจริง และส่งผลกระทบรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ และผลกระทบนี้ไม่ได้เดือดร้อนแค่คน ชีวิตต่าง ๆ ในป่าก็เลี่ยงไม่พ้น

ในความเป็นจริง คำว่า ‘ภาวะโลกร้อน’ หรือเรื่องของอุณหภูมิที่เพิ่มช้า ๆ ทั่วโลกนั้น เป็นเพียงหนึ่งในหลายสิ่งที่กำลังเปลี่ยนแปลงเท่านั้น รวมทั้งเป็นแค่ดัชนีหลักตัวหนึ่งที่ใช้วัดสถานการณ์ สภาพภูมิอากาศ ซึ่งกำลังเปลี่ยนแปลงไปทั้งระบบ ไม่ว่าจะเป็นกระแสลม กระแสคลื่นในมหาสมุทร การเกิดพายุ การกระจายของโรคระบาด คลื่นความร้อน การก่อตัว การละลายของหิมะบนยอดเขา ไฟป่า อุทกภัย และภัยแล้ง

อุณหภูมิจึงคล้ายเป็นแค่เศษเสี้ยวของปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้น

สภาพอากาศหนาวเย็น ฝนตกกลางฤดูแล้ง พืชอาหารออกผลน้อย ไม่มีไฟป่าเผาทุ่ง ไม่มีระบัดหรือหญ้าอ่อน ๆ ที่สัตว์กินพืชรอ

หม่อมเชน-ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ เข้าป่ากับวิทยุธานินทร์ และการค้นพบความจริงจากสัตว์
ค่าง กินใบไม้มากกว่าผลไม้ และพวกมันใช้แสงแดดอุ่น ๆ ยามเช้าช่วยให้หายเปียกชื้น
หม่อมเชน-ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ เข้าป่ากับวิทยุธานินทร์ และการค้นพบความจริงจากสัตว์
สมเสร็จ พวกมันเดินทางโดยมีแหล่งอาหารเป็นตัวกำหนด

ในป่า ชีวิตต่างต้องปรับตัว นกเงือกตัวเมียจำนวนมากเลือกออกจากโพรงที่ขังตัวเองไว้ ทิ้งไข่ พวกมันรู้ดีว่านี่ไม่ใช่ปีที่จะเลี้ยงลูกให้มีชีวิตที่ดีได้ หยุด เพื่อรอเวลาเหมาะสม เป็นสิ่งที่พวกมันเลือกทำ

ช่วงเวลาที่ฝนทิ้งช่วง ทั้งที่ควรเป็นเวลาแห่งฝน ช้างนำโขลงโดยตัวเมียอาวุโส พาสมาชิกในครอบครัวหยุดที่แอ่งน้ำเล็ก ๆ ใช้ตีนแข็งแรงขุดดินเป็นหลุมน้ำซึม ให้ดินทรายเป็นเครื่องกรองน้ำ 

สัตว์ป่ารับรู้ ยอมรับการปรับตัวเพื่ออยู่ให้รอด เป็นสิ่งหนึ่งในวิถี

วิทยุทรานซิสเตอร์ของ ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ ช่างภาพสัตว์ป่า และพฤติกรรมของสัตว์ที่บอกเราว่า โลกไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
วิทยุทรานซิสเตอร์ของ ม.ล.ปริญญากร วรวรรณ ช่างภาพสัตว์ป่า และพฤติกรรมของสัตว์ที่บอกเราว่า โลกไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป
ช้างโขลงที่มีลูกเล็ก ใช้แอ่งน้ำเล็ก ๆ บรรเทาความกระหาย ในวันที่ป่าควรชื้นด้วยสายฝน

การปรับตัวจำเป็น คนทำงานเกี่ยวข้องกับธรรมชาติ หากใครไม่พูดถึงภาวะโลกร้อน คล้ายจะตกขบวนรถ 

แต่งานก็ไม่ได้ง่ายขึ้นสักเท่าไหร่

โลกจะร้อนหรือเย็น มีความจริงอยู่ว่า สัตว์ป่ายังคงถูกล่า

13 พฤษภาคม พ.ศ. 2565 ลูกเสือโคร่ง ลูกนกเงือกกรามช้างจำนวนหนึ่ง ถูกพบขณะเตรียมส่งผู้ซื้อ การซื้อขายสัตว์ป่าทั้งเป็นซากและยังมีชีวิตเฟื่องฟู

อวัยวะสัตว์ ตั้งแต่ช้าง เสือโคร่ง ลิ่น เป็นที่ต้องการ สัตว์ที่ถูกพบเดินทางไปไม่ถึงปลายทาง กลายเป็น ‘ของกลาง’ คล้ายจะต้องติดอยู่ในกรงไปตลอดชีวิต

สัตว์ป่าที่ดีคือสัตว์ป่าที่ตายแล้ว ดูเหมือนจะเป็นความเชื่ออันไม่เปลี่ยนแปลง ไม่ว่าโลกจะเดินไปถึงไหน

ความเชื่อในเรื่องราวสัตว์ป่า ทำให้พวกมันสิ้นอนาคต แต่มีความจริงที่ทำให้พวกมันอยู่รอด 

มีชาวสวนส่วนหนึ่งใช้นกที่หลายคนเชื่อว่า พวกมันเป็นลางร้ายช่วยกำจัดหนูในสวน แมลงอย่างผึ้งนั้น เกษตรกรใช้พวกมันผสมเกสรต้นผลไม้ให้นานแล้ว

ถึงวันนี้ ทำงานในป่า วิทยุทรานซิสเตอร์ไร้ความสำคัญ สัญญาณโทรศัพท์ครอบคลุมไปเกือบทั่วทุกพื้นที่

มีข่าวสาร ข้อมูลมหาศาล ข้อมูลหาได้ง่ายดาย

กระนั้นก็เถอะ บางสิ่งคล้ายจะไม่เปลี่ยนแปลง

แววตาลูกเสือโคร่งที่ตกเป็น ‘ของกลาง’ ทำให้ผมต้องยอมรับว่า ในวันที่ความรู้ข้อมูลหาได้ง่ายเพียงแค่ปลายนิ้ว ยังมีคนจำนวนไม่น้อย ใช้ ‘ความเชื่อ’ ในการดำรงชีวิต

มีโอกาสได้อยู่ใกล้สัตว์ป่า พวกมันนี่แหละ สอนให้ผมรู้ว่า ความจริงบนโลกนี้เป็นอย่างไร

Writer & Photographer

ปริญญากร วรวรรณ

ถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่าและดงลึกทั่วประเทศไทยผ่านเลนส์และปลายปากกามากว่า 30 ปี มล. ปริญญากร ถือเป็นแบบอย่างสำคัญของการใช้ชีวิตอย่างเคารพธรรมชาติให้คนกิจกรรมกลางแจ้งและช่างภาพธรรมชาติรุ่นปัจจุบัน

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load