The Cloud x สารคดีสัญชาติไทย

ขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12

ผมอยู่บนรถโดยสาร ซึ่งเดินทางออกจากเมืองกาฐมาณฑุ เมืองหลวงของประเทศเนปาล ตอนใกล้ค่ำแล้ว จุดหมายอยู่ที่เมืองเล็กๆ ปากทางเข้าอุทยานแห่งชาติจิตวัน

เส้นทางแคบคดเคี้ยว รถหนาแน่น เสียงแตรกลบเสียงเรื่องยนต์ โค้งหักศอก เส้นทางไต่ขึ้นและลง ทางแคบๆ ขนาบด้วยภูเขา

ด้านซ้ายมือ ดวงจันทร์กลมโตทอแสงนวลอยู่ใกล้ราวจะเอื้อมมือถึง อาจเป็นเพราะอุปาทาน ดูเหมือนจะเป็นดวงจันทร์ที่งดงามกว่าที่ผมเคยเห็น ที่จริงคงไม่เป็นเช่นนั้นหรอก นี่คือคืนขึ้น15 ค่ำ วันลอยกระทง ดวงจันทร์ไม่ว่าจะมองจากที่ใดก็งดงามไม่ต่างจากนี้

ในคืนขึ้น 15 ค่ำ ดวงจันทร์งดงามเสมอ

ผมเดินทางโดยมีดวงจันทร์ทอแสงนวลอยู่เบื้องบนบ่อยๆ 

ครั้งหนึ่งบนเส้นทางสู่อำเภอทองผาภูมิ จังหวัดกาญจนบุรี แม้เพียงเวลา 20.00 น. เส้นทางก็ว่างโล่ง เสียงเครื่องคำรามหนักแน่น ยางบดไปบนถนน ดอกยางชนิดลุยโคลนส่งเสียงอันคุ้นเคย แสงไฟสาดส่องไปข้างหน้า ไมลส์ เดวิส บรรเลงทรัมเป็ตด้วยสำเนียงอ้อยสร้อย เหลือระยะทางอีกไกลจึงจะถึงจุดหมาย ดวงจันทร์ขึ้น 15 ค่ำกลมโต สว่างนวลเด่นอยู่ทางด้านซ้าย

นี่คือบรรยากาศ ‘เดิมๆ’ ของผม ขับรถยาวไกลบนเส้นทางมืดมิด จุดหมายอยู่ในป่าลึก แต่ดูเหมือนครั้งนี้จะแตกต่างไปบ้าง เพราะเป็นวันที่ผมเดินทาง พร้อมๆ กับช่วงเวลาที่ดวงจันทร์กลมโตกำลังถูกเงาดำของโลกเข้าบดบัง

ความสว่างนวลหายไป เงาดำเข้าครอบคลุมดวงจันทร์

ความสว่างไสวถูกดับให้มืดมิด 

ในป่า หลายๆ ครั้งที่ผมทำงานในขณะดวงอาทิตย์และดวงจันทร์อยู่พร้อมกันบนท้องฟ้า เป็นเช่นนี้เสมอในเวลา ใกล้พลบค่ำ

เย็นหนึ่งเรากำลังตามเสือโคร่งที่สวมปลอกคอติดเครื่องส่งสัญญาณวิทยุ ดวงอาทิตย์กำลังจะลับสันเขา ขณะดวงจันทร์ลอยเด่นอยู่บนฟ้าแล้ว 

ชะนีมือขาว, สารคดีสัญชาติไทย, ปริญญากร วรวรรณ
ชะนีมือขาว การฆ่าชะนีเพื่อเอาลูกมาเข้าตลาดค้าสัตว์ป่ายังเกิดขึ้นเสมอ

“เจ้า 150 อยู่ใกล้ๆ นี่เองครับ” ถาวร ผู้ช่วยนักวิจัย ชูเสาอากาศขึ้นเหนือหัวหันไป-มา เสียงติ๊กๆ จากเครื่องรับดังชัดเจน

เจ้า 150 ที่ถาวรพูดถึงเป็นเสือโคร่งตัวผู้ร่างกำยำหนัก 210 กิโลกรัม มันอยู่ห่างเราไม่เกิน 50 เมตร

มันเข้ามาใกล้กับเสือโคร่งครอบครัวหนึ่งที่เรากำลังติดตาม

“หมายถึงตอนนี้ มีเสือโคร่งอยู่ใกล้ๆ หกตัวสิครับ” ผมพูดเบา ถาวรพยักหน้ายิ้มๆ

ลูกๆ เสืออายุร่วม 20 เดือนทั้งสี่ตัวเป็นลูกเจ้า 150 แม้ว่าพวกมันจะถึงเวลาที่ต้องแยกจากแม่แล้วก็ตาม แต่ดูเหมือนลูกยังไม่อยากไปไหน

ในระยะหลัง เมื่อติดตามไปพบเหยื่อที่พวกมันล่าได้ ส่วนใหญ่เป็นพื้นที่บนสันเขา ไม่ก็ในพื้นที่ค่อนข้างทุรกันดาร

นักวิจัยอธิบายว่า แม่กำลังสอนลูกๆ ให้ล่า ในช่วงแรกที่ลูกแยกออกไป พวกมันต้องมาอยู่ในพื้นที่ลักษณะนี้ ฝึกฝนอีกสักระยะ กระทั่งแกร่งพอ จึงจะเข้าไปเบียดและเข้าไปแทนที่เจ้าของพื้นที่ ซึ่งครอบครองพื้นที่ดีๆ ไว้

ไม่ใช่ลูกเสือทุกตัวหรอกที่จะผ่านพ้นด่านทดสอบนี้ไปได้

ถึงวันนี้ โลกเดินทางมาไกลมาก จากวันที่คนยังใช้ถ้ำเป็นที่อาศัย

มีเทคโนโลยีอันช่วยให้คนใช้ชีวิตอย่างสะดวกสบาย

แต่ในบางส่วนส่วนของโลก เหตุการณ์ก็ไม่เคยเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะกับสัตว์ป่า มีคนจำนวนไม่น้อยไม่เชื่อ ไม่เคยเคารพสิทธิในความเป็นชีวิตของพวกมัน

ในบางแห่ง ยังนิยมใช้ชิ้นส่วนสัตว์ป่าเพื่อบริโภค หมีควายถูกขังในกรงแคบๆ ขยับตัวไม่ได้ มีท่อสายยางทิ่มเข้ากลางลำตัว เจตนาเพื่อเอาน้ำดีหมีไปบริโภค

ค่างแว่นถิ่นเหนือ, สารคดีสัญชาติไทย, ปริญญากร วรวรรณ
ค่างแว่นถิ่นเหนือ ค่างเป็นเป้าหมายหนึ่งของการล่าเพื่อนำเนื้อมาขาย

แม้ว่าการทำเช่นนี้ในประเทศเวียดนามจะสั่งห้ามและผิดกฎหมายแล้วก็เถอะ แต่ก็ยังมีการลักลอบ เพราะความต้องการดีหมียังสูง

ในบางแห่ง คนนำหมีมาตัดเล็บออก ปล่อยให้หมารุมกัด ต่อสู้กันเพื่อความบันเทิงของคน

แน่นอนว่าเหตุการณ์เหล่านี้ย่อมสะเทือนใจคนจำนวนมากที่ได้เห็น

แต่มันยังเกิดขึ้นทุกวัน

การศึกษาเรียนรู้ ทำความรู้จักสัตว์ป่า เป็นหนทางที่จะช่วยให้พวกมันมีโอกาสดีขึ้น

เมื่อรู้ถึงวิถีชีวิต รู้ถึงปัจจัยต่างๆ ที่สัตว์ป่าต้องใช้ เหล่านี้ย่อมเป็นหนทางที่คนจะจัดการกับแหล่งอาศัยของพวกมันอย่างเหมาะสม

เรียนรู้จัก ‘กาย’ สัตว์ป่าให้ถ่องแท้ จากนั้นก็เริ่มทำความรู้จักกับ ‘ใจ’ ของพวกมัน 

ครอบครัวเสือโคร่งที่ผมมีโอกาสเข้าใกล้กำลังจะแยกย้ายไปเริ่มต้นตามวิถีของเสือ ไม่ง่ายนักที่มันจะผ่านด่านทดสอบไปได้ 

แต่ลูกๆ เสือได้รับการถ่ายทอดประสบการณ์มาอย่างดี

ลูกเสือโคร่ง, สารคดีสัญชาติไทย, ปริญญากร วรวรรณ
เสือโคร่ง ลูกๆ เสือโคร่งจะอยู่กับแม่เพื่อเรียนรู้การดำเนินวิถีชีวิต ก่อนแยกไปเป็นเวลาราวๆ 2 ปี

นี่ย่อมไม่ใช่การออกไปใช้ชีวิตลำพังอย่างสิ้นหวัง

คืนขึ้น 15 ค่ำ เดือน 12 

บนรถโดยสารที่กำลังแล่นไปตามทางคดเคี้ยว

ไม่ไกลจากเชิงเขาหิมาลัย ดวงจันทร์กลมโตทอแสงนวล ทำให้ผมนึกถึงวันที่กำลังขับรถมุ่งสู่อำเภอทองผาภูมิ ดวงจันทร์ถูกเงาโลกบดบังจนมืดมิด 

ไมลส์ เดวิส บรรเลงท่วงทำนองอ้อยสร้อย

ไม่นานเงาดำก็ผ่านพ้น ดวงจันทร์สว่างไสวดังเดิม

สำหรับสัตว์ป่า บางทีในโลกเดียวกันนี้ แม้เงาดำจะผ่านพ้นไปแล้ว แต่ดูเหมือนพวกมันจะถูกเงาดำบดบังตลอดเวลา โลกของพวกมันไม่สว่างไสว 

เพราะ ‘เงาดำ’ นั้น บดบังอยู่ในใจของคน

สารคดีสัญชาติไทย

Writer & Photographer

ปริญญากร วรวรรณ

ถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่าและดงลึกทั่วประเทศไทยผ่านเลนส์และปลายปากกามากว่า 30 ปี มล. ปริญญากร ถือเป็นแบบอย่างสำคัญของการใช้ชีวิตอย่างเคารพธรรมชาติให้คนกิจกรรมกลางแจ้งและช่างภาพธรรมชาติรุ่นปัจจุบัน

Life on Earth

เรื่องราวสรรพชีวิตที่อยู่บนโลกใบเดียวกับเรา

24 พฤศจิกายน 2565

ต้นเดือนพฤศจิกายน 

ผมนั่งอยู่ที่เดิมตั้งแต่เช้าจนพลบค่ำเป็นเวลาหลายวัน ใช้ซุ้มบังไพรแคบ ๆ ที่ตั้งอยู่ริมฝั่งลำห้วย ซึ่งขยายกว้างเพราะสายน้ำหลากรุนแรงในช่วงฤดูฝนที่ผ่านมา ฝั่งตรงข้ามเยื้อง ๆ กับซุ้มบังไพร ตลิ่งสูงมีร่องรอยสัตว์ป่าเดินลงลำห้วยเป็นเส้นทางประจำ บริเวณนี้ระดับน้ำไม่ลึกนัก ช้าง วัวแดง รวมทั้งหมูป่า เลือกใช้จุดนี้เป็นที่ข้ามมาอีกฝั่ง 

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
หมูป่าตัวผู้เดินข้ามลำห้วย โดยที่หมูป่าฝูงใหญ่เดินข้ามไปก่อนหน้า

ผมใช้เวลาร่วมกับพวกมัน ไม่ได้รับความไว้วางใจนักหรอก ช้างเดินข้ามน้ำเรื่อย ๆ ใช้งวงดูดน้ำส่งเข้าปาก มันชะงักเมื่อเดินถึงกลางลำห้วยเพราะได้กลิ่นผม หยุดเขม้นมองก่อนค่อย ๆ เดินต่อ สายตามองมาทางผมตลอด เช่นเดียวกับฝูงวัวแดงและหมูป่า กลิ่นกายคนสำหรับพวกมันคือสัตว์ผู้ล่าชนิดหนึ่งที่พวกมันไม่เคยวางใจ 

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
ช้างเลือกใช้จุดข้ามลำห้วยจุดเดียวกับสัตว์ตัวอื่น ๆ

ดูเหมือนจะมีแต่นกยูงซึ่งคล้ายจะไม่สนใจอะไร นกยูงตัวผู้ในช่วงเวลานี้มีหางยาวสลวย หางยาวเป็นเครื่องมือสำหรับรำแพนอวดความแข็งแรงเพื่อให้ตัวเมียเลือก ขณะตัวเมียนับสิบตัวคล้ายจะไม่สนใจ และเมื่อมีตัวผู้เข้ามามากกว่าหนึ่งตัว การรำแพนประชันจึงเลี่ยงไม่พ้น

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน

นกกระเต็นใหญ่ส่งเสียงก้อง มันบินมาเกาะกิ่งไผ่ที่ยาวโค้งลง การหันหลังให้ดวงอาทิตย์ช่วยซ่อนตัวจากปลา หากมองขึ้นมาจะเห็นเพียงเงาดำ เป็น ‘ทริค’ อย่างหนึ่งที่เหล่านกกินปลาใช้ กระนั้นก็เถอะ เช่นเดียวกับสัตว์ผู้ล่าตัวอื่น ๆ ร่างกายที่ได้รับการออกแบบมาอย่างเหมาะสม รวมทั้งทักษะต่าง ๆ ซึ่งรับการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษ ก็ใช่ว่าจะทำให้การโผลงจับปลาประสบผลทุกครั้ง

บินขึ้นกลับมา เกาะบนกิ่งไผ่ด้วยปากว่างเปล่า รอเพื่อเริ่มต้นอีกครั้ง

กับเหล่าสัตว์ผู้ล่า ความล้มเหลวของพวกมันเป็นเรื่องที่ไม่มีใครเห็น

การมาถึงที่นี่มีโอกาสได้ ‘เห็น’ ความเป็นไปรอบ ๆ ใช้เวลาไปไม่น้อย หนทางมาถึงไม่ราบเรียบ เพราะมันเป็นเส้นทางที่เราเรียกว่า ‘ทางป่า’

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
ต้นเดือนพฤศจิกายนเป็นเวลาที่สายลมหนาวเข้าครอบคลุมผืนป่าแล้ว เป็นช่วงเวลาแห่งความรักของนกยูง เหล่าตัวผู้มีหางยาวเป็นเครื่องมือรำแพนเรียกร้องความสนใจจากตัวเมีย

การเดินทางสัญจรบนทางในป่าถึงวันนี้มีเครื่องมือบอกพิกัดอันบอกได้ว่าตอนนี้เราอยู่ที่ใด รวมทั้งบอกระยะทางทิศทางของจุดหมายที่กำลังมุ่งหน้า แม้ยังไม่เคยไปมาก่อนได้อย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม เรายังไม่ละเลยหรือทิ้งวิธีการเดิม ๆ ขณะเดินทางในป่า การสังเกตทิวเขา ต้นไม้ จำเป็น สิ่งหนึ่งที่คนในป่าใช้คือตั้งชื่อเรียกสถานที่นั้น ๆ ไว้เป็นที่รับรู้ ใครพูดถึงก็จะเข้าใจกัน ทั้งเส้นทางที่ใช้รถ และด่านที่เราใช้ร่วมกับสัตว์ป่า

เรามี ‘มอเปรต’ ฟังชื่อแล้วน่ากลัว แต่เห็นภาพว่าชันมาก มี ‘เนินกระทิง’ มีคนถูกกระทิงวิ่งเข้าชาร์จ จนซี่โครงหักที่เนินนี้ อีกทั้งมี ‘มอตาจ่อย’ ได้ชื่อว่าชันและลื่น กระทั่งรถกำลังดี ๆ ก็ไต่พ้นไปได้ยาก ต้องเข็นรถจนจ่อยไปตาม ๆ กัน

ชื่อส่วนใหญ่สำหรับผู้ไม่คุ้นก็เข้าใจได้ แต่บางชื่อต้องถามที่มาที่ไปจากคนเก่า ๆ

ทางป่านั้น ไม่ว่าจะอยู่ในช่วงฤดูกาลใดก็ผ่านไปไม่ง่ายนัก อุปสรรคเกิดขึ้นได้เสมอ โดยเฉพาะในช่วงฝนซึ่งกำหนดเวลาไม่ได้ เพราะเราไม่รู้หรอกว่าต้องเลื่อยไม้กี่ต้นที่ล้มขวาง ไม่รู้ว่าลำห้วยจะมีระดับน้ำสูงเกินรถจะข้ามได้หรือไม่ บางครั้งรถติดในหล่มจนต้องแขวนเปลนอนข้าง ๆ รถ รุ่งเช้าค่อยหาทางนำรถขึ้นจากหล่มต่อ

เช่นนี้เราอาจได้รับเกียรติให้เป็นชื่อหล่มนั้น

เรื่องจริงขณะอยู่บนทางในป่าอย่างหนึ่งคือ เมื่อรถติดหล่ม ดูเหมือนสายฝนพร้อมโปรยมาร่วมวง

เมื่อผ่านพ้นหล่มแรกไปแล้ว มีอีกหลายหล่มรออยู่เบื้องหน้า

สัญจรอยู่บนทางป่า หากยังตั้งใจไปให้ถึงจุดหมาย การผ่านพ้นหล่มไปให้ได้จำเป็น อีกเรื่องที่สำคัญคือขึ้นจากหล่มที่ติดอยู่ให้ได้ โดยไม่พะวงกับหล่มที่รออยู่ข้างหน้า

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
กลางวันแสงแดดจัด สภาพอากาศอบอ้าว ควายป่ามุ่งหน้ามาที่ลำห้วยเพื่อแช่น้ำคลายความร้อน

ทางป่า นอกจากฝนและหล่มลึกลื่นไถล บรรดารากไม้ใหญ่น้อยที่โผล่พ้นดินจะต้านล้อ ถ้าจับพวงมาลัยรถไม่ดีมืออาจถูกพวงมาลัยหมุนอย่างรวดเร็วฟาดมือเคล็ด จึงมีการสอนต่อ ๆ กันมาถึงวิธีขับรถในช่วงฤดูฝน และทักษะการเดินทางในป่าอีกสารพัด

รากไม้โผล่เพราะหน้าดินถูกสายน้ำพัดไปหมด อีกจุดที่ต้องระวังมาก ๆ คือสะพานข้ามลำห้วย

สะพานบางแห่งมีระดับต่ำ ๆ บางแห่งสูงลิบจากเบื้องล่าง แต่ที่เหมือน ๆ กันทุกสะพานคือ มีเพียงขอนไม้ขนาดพอดีล้อรถ 2 ท่อนพาดอยู่เท่านั้น

ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรที่จะพลาดตกสะพาน ไม่ว่าจะเคยผ่านสะพานนี้มานับครั้งไม่ถ้วนแล้ว

 ฝนตก เดินในทางป่า เสื้อผ้ามี 2 ชุด ไว้เดินและอยู่ในแคมป์ ตกเย็นก่อกองไฟเสื้อผ้าเปียกย่างให้แห้ง รมควันจนเหลือง กลิ่นควันไฟติดทนนาน

กับคนทำงานในป่า หนทางกันดารและสิ่งที่พบเป็นเรื่องปกติในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่ความยากลำบาก เป็นสิ่งอันมากับงานที่เราทำ

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน

ทุก ๆ วันผมอยู่บนเส้นทางขรุขระ รถกระเด้งกระดอน ตัดฟันไม้ไผ่ เลื่อยต้นไม้ที่ล้มขวาง ขุดทางเป็นบั้ง ๆ เพื่อไม่ให้รถลื่นไถล ลากสายวินซ์ หลายครั้งปูผ้านอนข้าง ๆ รถที่จมโคลน

หากเปรียบทางป่าเป็นคล้ายเส้นทางเดินของชีวิต ผมเลือกเดินบนทางป่านี้มานาน ว่าตามจริงมันไม่ใช่การเดินสู่จุดหมาย ตามหา หรือแสวงหาอะไร

เพราะผมถึงจุดหมายนั้นมานานแล้ว นับตั้งแต่วันที่ผมเลือกเดิน บน ‘ทางป่า’

แต่ก็นั่นแหละ ผมต้องใช้เวลาไปไม่น้อยกว่าจะรู้ความจริงนี้…

Writer & Photographer

ปริญญากร วรวรรณ

ถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่าและดงลึกทั่วประเทศไทยผ่านเลนส์และปลายปากกามากว่า 30 ปี มล. ปริญญากร ถือเป็นแบบอย่างสำคัญของการใช้ชีวิตอย่างเคารพธรรมชาติให้คนกิจกรรมกลางแจ้งและช่างภาพธรรมชาติรุ่นปัจจุบัน

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load