ปี 1960 ในยุคสมัยที่กรุงเทพฯ เต็มไปด้วยโก๋หลังวัง …ห่างออกไปอีก 200 กว่ากิโลเมตรทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ ในทุ่งตะโกรายของที่ราบสูงแอ่งโคราช วิทยาลัยเทคนิคภาคตะวันออกเฉียงเหนือ จังหวัดนครราชสีมา เพิ่งก่อตั้งมาได้ 3 ปี กลางที่ราบโล่งนั้นมีไซต์งานก่อสร้างเล็กๆ กลุ่มนักศึกษาแผนกวิชาสถาปัตยกรรมลงมือปฏิบัติการเรียนรู้นอกห้องเรียนด้วยการทำงานภาคสนาม ร่วมแรงกันผสมปูนซีเมนต์ ผูกเหล็ก ตีไม้แบบ เทคอนกรีต กันด้วยมือตัวเอง ภายใต้การดูแลของอาจารย์และผู้รับเหมามืออาชีพ

พวกเขากำลังสร้างสถานที่ประชุมสัมมนาขนาดเล็ก รองรับนักศึกษาที่จะเพิ่มมากขึ้นในสมัยนั้น เป็นอาคารคอนกรีตง่ายๆ มีเวทีสำหรับทำกิจกรรม การแสดงต่างๆ สามารถจุคนได้สัก 200 คน ไม่มีระบบปรับอากาศ ระบบเครื่องเสียง ตามสภาพเทคโนโลยีและความพร้อมที่ตนเองมีอยู่ อาคารหลังเล็กๆ นั้นอาจจะไม่พิเศษอะไรเลยหากเป็นเหมือนอาคารทั่วไป แต่นี่คืออาคารสำหรับคน 200 คน ภายใต้หลังคาคอนกรีตแผ่นเดียว ที่จะไม่มีเสา!!

อาคารคุรุสัมมนาคาร 2503

อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง

อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง

ไม่มีเสาเราจะอยู่อย่างไร

ด้วยการออกแบบของ ดร.วทัญญู ณ ถลาง ผู้อำนวยการวิทยาลัยในสมัยนั้น และ อาจารย์นคร ศรีวิจารย์ สถาปนิกทั้งสองคนท้าทายความทันสมัยด้วยหลังคาโครงสร้างแบบไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์ (Hyperbolic Paraboloid) มาใช้ครอบคลุมพื้นที่ทั้งหมด ความโค้งแบบสามมิติของมันทำให้เกิดพื้นที่ใต้หลังคามากพอที่จะเกิดที่ว่างขึ้นในนั้น เหลี่ยมมุมหลังคาทั้งหกด้านที่โค้งขึ้นลงสลับกัน ทำให้ไม่ต้องพึ่งพาโครงสร้างระบบเสาคาน ไม่จำเป็นต้องมีเสามารับน้ำหนัก เพียงแค่ยื่นหลังคาปลายแหลมทั้งสามด้านจรดลงกับพื้นก็เกิดเป็นรูปทรงตั้งอยู่ได้ด้วยตัวมันเอง

สมการของไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์

อะไรคือไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์ อธิบายง่ายๆ อย่างคนไม่เก่งคณิตศาสตร์ มันคือสมการรูปแบบหนึ่งที่จะมาช่วยเราคำนวณโครงสร้างทางวิศวกรรม

อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง

พาราโบลา-ถ้าเรามีสามเหลี่ยมทรงกรวยถือไว้ในมือ กรวยอันนี้เนื้อนิ่มเหมือนไข่ต้ม วานให้เพื่อนอีกคนหนึ่งดึงเส้นด้ายตึงๆ ค่อยๆ เฉือนปาดตัดรูปทรงกรวยทิ้งไปบางส่วน เฉือนแบบให้โดนฐานกรวย ให้มันแหว่งๆ อย่าให้เกิดหน้าตัดรูปวงรีเป็นใช้ได้ นั่นก็คือภาคตัดกรวยที่เราจะได้เส้นโค้งอันหนึ่งที่เรียกว่า พาราโบลา

พาราโบลอยด์-ทีนี้หยิบเส้นโค้งสมมุตินั้นมา นึงถึงเวลาคนปั้นหม้อดินเผา นำเส้นโค้งพาราโบลามาตั้งหรือหงายก็ได้บนแป้นหมุน แล้วให้มันหมุนรอบตัวเองจนครบวง ก็จะได้รูปทรงสามมิติอันใหม่เรียกว่า พาราโบลอยด์ ที่จริงแล้วเราก็เห็นพาราโบลอยด์ได้จากของใกล้ตัว เช่น จานรับสัญญาณดาวเทียม หรือแผ่นสะท้อนแสงในหน้ากระบอกไฟฉาย

ไฮเปอร์โบลา-ก็คือนำเส้นโค้งพาราโบลา 2 เส้นมาคว่ำหงายเข้าหากัน คล้ายวงเล็บ 2 อันหันหลังชนกัน

ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์-ก็ใช้วิธีเดียวกัน จับรูปทรงพาราโบลอยด์ 2 อันมาคว่ำหงายชนกัน บิดให้เกิดเป็นรูปทรงคล้ายๆ อานม้า

เฮ้อ…เหนื่อยไหมครับกับสมการทางคณิตศาสตร์ จินตนาการกันจนตาลาย แวะหยิบขนมใกล้มือมากินเล่น พอดีว่าไปเจอมันฝรั่งแผ่นกรอบๆ มากิน นั่นแหละครับ มันฝรั่งในกระป๋องยาวๆ นั่นก็ปรากฏว่าเป็นรูปร่างของไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์เหมือนกัน!!

อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง

กลับมาที่โคราช

จบเรื่องไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์ไว้ก่อน นอกจากเรื่องความยากในการคำนวณสูตรนี้แล้ว ความยากอีกอย่างหนึ่งของอาคารหลังนี้ก็คือ ขั้นตอนการก่อสร้าง เนื่องจากหลังคาผืนนี้เป็นคอนกรีตแผ่นเดียวอย่างต่อเนื่อง เพราะฉะนั้นตอนเทปูนจึงต้องทำให้ปูนเซ็ตตัวภายในครั้งเดียว จะหยุดพักให้กลางคันไม่ได้ เดี๋ยวปูนจะเสียประสิทธิภาพในการรับน้ำหนักจนเกิดอันตรายได้

ระหว่างการก่อสร้างคุรุสัมมนาคารนี้ เกิดคำถามขึ้นมากมายว่า มั่นใจได้อย่างไรว่าแผ่นหลังคาคอนกรีตหนักๆ แบบนี้จะไม่พังลงมา ทั้งนี้ต้องยกความดีความชอบให้ ม.ร.ว.จาตุรีสาณ ชุมพล วิศวกรผู้ร่วมออกแบบโครงสร้างอันทันสมัยนี้ มีเรื่องเล่าต่อๆ กันมาว่า นักศึกษาและคณาจารย์ผู้ออกแบบมั่นใจในความแข็งแรงมาก บอกให้คนหลายๆ คนไปยืนที่ปลายหลังคาสูงๆ นั่นเพื่อพิสูจน์ว่าหลังคาผืนนี้ได้รับการออกแบบมาอย่างดีและปลอดภัยแน่นอน

อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง

ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์ในต่างประเทศ

ไม่ใช่ว่าเราจะเป็นคนเดียวที่ใช้ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์มาออกแบบอาคาร ยังมีสถาปนิกชาวสเปนที่เป็นสถาปนิกตัวพ่อในการใช้โครงสร้างคอนกรีตเปลือกบางแบบนี้ อย่างเช่นอาคาร Casa Bacardi ที่เปอร์โตริโก ก็สร้างในปีใกล้เคียงกับคุรุสัมมนาคาร แตกต่างกันที่ของโคราชมีแปลนหกเหลี่ยม ของเปอร์โตริโกมีแปลนสี่เหลี่ยม สวยไม่แพ้กันทั้งสองแห่ง

อาคารไร้เสา,อาคารคุรุสัมมนาคาร,ไฮเปอร์โบลิกพาราโบลอยด์, วีระพล สิงห์น้อย, ดร.วทัญญู ณ ถลาง

คุรุสัมมนาคารได้รับรางวัลอาคารอนุรักษ์ศิลปสถาปัตยกรรมดีเด่น ปี 2558 จากสมาคมสถาปนิกสยาม ในพระบรมราชูปถัมภ์ และยังคงตั้งอยู่ในพื้นที่ของมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลอีสาน จังหวัดนครราชสีมา

ภาพ : FOTO_MOMO

Writer & Photographer

วีระพล สิงห์น้อย

ช่างภาพสถาปัตยกรรม และเจ้าของเพจภาพถ่ายอาคารเปี่ยมเสน่ห์ชื่อ FOTO_MOMO

ก่อนที่สี่แยกเพลินจิตจะเต็มไปด้วยตึกระฟ้าอย่างเช่นทุกวันนี้ ผมเคยยืนอยู่บนชานชาลาสถานีรถไฟฟ้ามองอาคารรูปร่างแปลกประหลาดหลังหนึ่งเป็นเวลานาน ทัศนียภาพจากมุมสูงสามารถมองเห็นพื้นที่โล่งที่เคยเป็นอาคารพาณิชย์ธรรมดา 4 – 5 ชั้นซึ่งตอนนั้นเพิ่งถูกทุบทิ้งรื้อถอนออกไป กลายเป็นลานโล่งกว้าง มีแคมป์คนงานก่อสร้างเตรียมปรับที่ดินเพื่อก่อสร้างอาคารสูงขนาดใหญ่ที่ต่อมาใช้ชื่อว่า ปาร์คเวนเจอร์

เวลานั้นผมมองเห็นอาคารคอนกรีตรูปทรงกระบอกสีน้ำตาลขาว ดูไม่เข้าพวกกับตึกกระจกวิบวับแบบสมัยนิยม รูปร่างของมันมีหน้าต่างกลมเต็มอาคารไปหมด ทำให้ดูหลงยุคหลงสมัย หลุดโลก เหมือนยานอวกาศจากหนังไซไฟ บางทีก็ดูคล้ายปลาหมึกยักษ์โบราณ อยู่ท่ามกลางดงต้นไม้ครึ้มๆ ที่เรามองจากระดับถนนปกติได้ยาก

สิริ อพาร์ตเมนต์

ผมยืนประทับอาคารนี้อยู่นาน ทำได้เพียงเก็บภาพตึกประหลาดนั้นไว้ เดาไม่ออกว่านี่คืออาคารสำนักงาน บ้าน หรืออะไรกันแน่ คิดในใจว่าถ้ามีโอกาสสักครั้งก็อยากจะเข้าไปเดินดูความงดงามใกล้ๆ เสียหน่อยแต่ก็นานจนลืมคิดถึงอาคารนี้ไปแล้ว

ผ่านไป 9 ปี โชคชะตาก็เข้าข้างด้วยคำเชิญชวนของสถาปนิกต่างชาติผู้เช่าห้องในอาคารแห่งนี้เป็นที่พักอาศัย ได้พาเราเข้าไปเยี่ยมชมตึกลึกลับที่ประทับใจมานานแสนนาน

สิริ อพาร์ตเมนต์

 

ผลงานสถาปนิกนักเรียนนอก ลูกศิษย์ Louis Kahn

เดิมทีอาคารหลังนี้มีชื่อว่า ‘เกษมสานต์แมนชั่น’ ออกแบบโดยสถาปนิก แดน วงศ์ประศาธน์ ตั้งแต่ พ.ศ. 2513 (ค.ศ. 1970) แดน วงศ์ประศาธน์ เรียนจบสถาปัตย์จาก Cornell University และต่อมาก็ได้ปริญญาโทจาก University of Pennsylvania ประเทศสหรัฐอเมริกา เมื่อเรียนจบแล้วแดนได้เข้าทำงานกับ หลุยส์ คาห์น (Louis Kahn) ผู้เป็นทั้งอาจารย์และเจ้านายในโครงการออกแบบเมืองหลวงใหม่ที่ธากา (Dhaka) บังกลาเทศ และกลับมายังเมืองไทยเมื่อ พ.ศ. 2510

สิริ อพาร์ตเมนต์ สิริ อพาร์ตเมนต์

ผลงานออกแบบหลายๆ ชิ้นของแดน วงศ์ประศาธน์ มักจะปรากฏองค์ประกอบรูปวงกลมเสมอ ไม่ว่าจะเป็นโรงแรมฮอลิเดย์อินน์ สีลม หรือโรงแรมแอมบาสเดอร์ สุขุมวิท

เกษมสานต์แมนชั่นมีผังเป็นรูปวงกลมใหญ่แล้วรายล้อมด้วยแท่งทรงกระบอกเล็กอีก 12 แท่ง แต่ละแท่งทำหน้าที่ต่างกัน เช่น เป็นปล่องลิฟต์ ปล่องบันได เพื่อเป็นทางสัญจรหลักของผู้อยู่อาศัย บางแท่งที่แบ่งไปตามยูนิตต่างๆ ก็ทำเป็นห้องครัวหรือห้องน้ำ เพื่อให้งานระบบวางท่อทำได้ง่าย นอกจากนี้ผังอาคารยังเจาะศูนย์กลางวงเป็นคอร์ตภายในเชื่อมต่อกันตลอด 6 ชั้น ทำให้อากาศถ่ายเทและได้รับแสงสว่างทั่วถึงทุกยูนิต

สิริ อพาร์ตเมนต์ สิริ อพาร์ตเมนต์ สิริ อพาร์ตเมนต์

ถ้าศึกษางานออกแบบของหลุยส์ คาห์น หลายๆ ชิ้นนิยมรูปทรงเรขาคณิตเรียบง่าย หรือเป็นคอนกรีตทึบตัน แต่ให้ความสำคัญกับแสงสว่างภายใน วิธีคิดเช่นนี้คงส่งอิทธิพลต่อมายังแดนไม่มากก็น้อย

ปัจจุบันเกษมสานต์แมนชั่นเปลี่ยนชื่อเป็น สิริ อพาร์ตเมนต์ กลายเป็นอาคารยุคโมเดิร์นซ่อนตัวหลบอยู่หลังตึกระฟ้าขนาดใหญ่

Writer & Photographer

วีระพล สิงห์น้อย

ช่างภาพสถาปัตยกรรม และเจ้าของเพจภาพถ่ายอาคารเปี่ยมเสน่ห์ชื่อ FOTO_MOMO

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load