มีคนเคยกล่าวไว้ว่าการอ่านเปลี่ยนชีวิตคนได้ การเปิดหน้ากระดาษหนังสือดี ๆ สักเล่ม เหมือนการเปิดบานประตูสู่มุมมองใหม่ ๆ ของชีวิต ถ้อยคำที่ถูกร้อยเรียงมาอย่างดีเปรียบเสมือนพรวิเศษที่อวยพรให้ชีวิตของผู้อ่านดีขึ้น

เชียงใหม่อ่าน กลุ่มคนทำงานส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่านของจังหวัดเชียงใหม่เชื่อเช่นนั้น และมองมากไปกว่านั้น พวกเขาเชื่อมั่นว่า นอกจากการอ่านจะเปลี่ยนชีวิตของผู้อ่านแล้ว ยังเปลี่ยนชีวิตของผู้คนโดยรอบผู้อ่าน ไปจนถึงเมือง หรือ ระดับประเทศที่ผู้อ่านนั้นอยู่ให้ดีขึ้นได้

ตลอด 8 ปีที่เชียงใหม่อ่านก่อตั้งขึ้นมา ทุกผลงานและกิจกรรมของพวกเขาถูกออกแบบขึ้นโดยไม่ได้หวังผลให้เกิดขึ้นแค่กับตัวผู้อ่าน แต่ยังรวมไปถึงการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้คนให้ดีขึ้นโดยใช้นิทานเป็นเครื่องมือ

“มีคนใช้นิทานกับเด็กเยอะมาก และเรามีภาพจำกันว่าเด็กที่ได้อ่าน เขาจะกลายเป็นเด็กเก่ง เป็นเด็กฉลาด ประสบความสำเร็จในชีวิต แต่แล้วทำไมสังคมไทยถึงยังมีปัญหาเยอะมากอยู่เลยล่ะ นั่นเพราะเราคิดในแง่ปัจเจก คนไหนอ่านหนังสือคนนั้นจะเป็นคนเก่ง แต่สังคมจะดีได้ไม่ใช่เพราะมีคนเก่งและฉลาดอย่างเดียว แต่สังคมจะดีได้ก็ต่อเมื่อทุกคนคิดถึงกัน นี่คือสิ่งที่เชียงใหม่อ่านเชื่อและสอดแทรกไว้ในนิทานทุกเล่มของเรา” อ๋องหนึ่งในผู้จัดทำกล่าวกับเรา

การอ่านเปลี่ยนชีวิตคนและทั้งเมืองให้ดีขึ้นได้อย่างไร บรรทัดต่อจากนี้เชียงใหม่อ่านจะเล่าให้คุณฟัง

โครงการเชียงใหม่อ่านเริ่มต้นขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2556 จากแผนงานสร้างเสริมวัฒนธรรมการอ่าน ของ สสส. ที่ติดต่อเครือข่ายการศึกษาทางเลือกภาคเหนือ ให้รวบรวมเครือข่ายภาคประชาสังคมและประชาชนต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการเรียนรู้ การอ่านและเขียนในจังหวัดเชียงใหม่มาประชุมร่วมกัน เพื่อวางแผนโครงการส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่านในจังหวัดเชียงใหม่ ผลจากความร่วมมือครั้งนั้นทำให้เกิดโครงการขึ้นมา

ตลอด 8 ปีของการทำงานร่วมกับเครือข่ายต่าง ๆ เชียงใหม่อ่านมีองค์ความรู้และนวัตกรรมส่งเสริมการอ่าน มีหนังสือนิทานที่ทำให้เด็กเรียนรู้เรื่องราวของเมือง สังคม และวัฒนธรรมที่เขาอยู่ มีการทำงานร่วมกับครูกว่า 800 คน จากทุกอำเภอของเชียงใหม่ จากความสำเร็จของการปฏิบัติการในจังหวัด เชียงใหม่อ่านยังถูกเชิญให้ออกแบบกิจกรรมส่งเสริมการอ่านให้กับจังหวัดอื่น ๆ ต่อมา เช่น เชียงราย ขอนแก่น และอุบลราชธานี ได้รับคัดเลือกให้เป็นโครงการดีเด่นด้านส่งเสริมการอ่านที่ถูกนำเสนอต่อกลุ่มประเทศอาเซียน ในงานประชุมประจำปีของสมาคมผู้จัดพิมพ์และจำหน่ายหนังสือระดับภูมิภาคอาเซียน และเป็นโครงการตัวอย่างด้านส่งเสริมการอ่านที่นำไปปรับใช้กับจังหวัดต่าง ๆ ทั่วประเทศ และมีส่วนช่วยจัดทำหนังสือนิทาน ช่วยให้กลุ่มเด็กที่มีความบกพร่องทางการเรียนรู้ (Learning Disorder) อ่านไม่ออก ให้อ่านได้

ความสำเร็จของเชียงใหม่อ่านไม่ได้เกิดขึ้นตั้งแต่ปีแรกที่ก่อตั้งขึ้นมา แต่เกิดจากการเรียนรู้ข้อบกพร่องในแต่ละปีที่ผ่านมาของโครงการ ความร่วมมือของเครือข่าย ครูของเด็ก ๆ จำนวนมาก และการสู้ไม่ถอยของ อ๋อง-ทัทยา อนุสสรราชกิจ และ เสย-รายา ผการ์มาศ คู่รักนักเขียนผู้ขับเคลื่อนหลักของโครงการในปัจจุบัน

เชียงใหม่อ่าน โครงการที่ใช้การอ่านเปลี่ยนชีวิตคนและเมือง ด้วยพลังหนังสือนิทาน

บทเริ่มต้นของเชียงใหม่อ่าน ปีแห่งการทดลอง เรียนรู้

กิจกรรมแรกของเชียงใหม่อ่านคือ ‘งานผ้าป่าหนังสือ’ งานที่ชักชวนคนมาบริจาคหนังสือ โดยมีหนังสือพิมพ์ ไทยนิวส์ หนังสือพิมพ์ท้องถิ่นของเชียงใหม่เป็นหัวเรือ จากงานนั้นเชียงใหม่อ่านได้รับหนังสือและทุนสนับสนุนสำหรับทำงานโครงการ และยังมีทุนจากแผนงานส่งเสริมการอ่านของ สสส. ที่เข้ามาสนับสนุนอีกทาง

“ปีแรกของโครงการเชียงใหม่อ่าน เราทำงานร่วมกับเครือข่ายที่ทำงานด้านสังคมกว่า 20 หน่วย เราตั้งเป้าหมายร่วมกันว่า จะทำให้เกิดวัฒนธรรมการอ่านขึ้นที่เชียงใหม่ ปีแรกใช้วิธีมอบหมายให้แต่ละเครือข่ายแยกย้ายไปจัดกิจกรรมส่งเสริมการอ่านตามที่แต่ละคนถนัดในพื้นที่ของตัวเอง เราเองก็เข้ามาในฐานะเครือข่ายสโมสรนักเขียนเชียงใหม่” อ๋องเล่า

หลังจากปีแรก กลุ่มเชียงใหม่อ่านและเครือข่ายค้นพบว่า การแยกย้ายไปทำให้ผลของการทำงานออกมาค่อนข้างคลุมเครือ ไม่นำไปสู่เป้าหมาย ต่อมาแต่ละเครือข่ายจึงนำผลจากกิจกรรมที่ทำมาประชุมถอดบทเรียนร่วมกัน จนเกิดเป็นนวัตกรรมส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่าน เพื่อใช้ยึดในการออกแบบกิจกรรมต่าง ๆ ต่อไป แบ่งออกเป็น 4 แบบใหญ่ คือ

         1. การจัดสิ่งแวดล้อมให้เหมาะกับการอ่าน เข้าถึงหนังสือได้ทันที เห็นหนังสือตลอด

         2. ใช้วัฒนธรรมกระตุ้นให้เกิดการอ่าน

         3. อ่านแล้วเอามาเล่า คือการนำเรื่องที่อ่านมาส่งต่อสู่ผู้อื่น นั่นจะช่วยกระตุ้นให้เกิดการอ่าน

         4. ทำให้ห้องสมุดมีชีวิต สร้างกิจกรรมให้มีความเคลื่อนไหว ดึงคนไปห้องสมุด สถานที่ที่ทำให้เกิดการอ่าน

จากการถอดบทเรียนจนสรุปออกมาเป็นนวัตกรรมทั้ง 4 แบบ เพื่อตอบโจทย์เรื่องการสร้างสิ่งแวดล้อมให้คนเข้าถึงหนังสือได้ง่าย เชียงใหม่อ่านจึงจัดกิจกรรม ‘บาทเดียวก็อ่านได้’ ขึ้นมา โดยแต่ละครั้งจะมีธีมในการจัด นอกจากนำหนังสือมาขาย พวกเขาจะนำกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับแนวหนังสือในงานแต่ละครั้งมาจัดร่วมกัน ผลตอบรับของบาทเดียวก็อ่านได้ ได้รับผลตอบรับที่ดีและจัดอีกหลายครั้ง ซึ่งต่อมาทางมูลนิธิกระจกเงาติดต่อขอนำรูปแบบกิจกรรมนี้ไปจัดต่อ

“พอจัดกิจกรรมในตัวเมืองได้สักพัก เรารู้สึกว่าจะทำกิจกรรมบาทเดียวก็อ่านได้เฉพาะตัวเมืองไม่ได้ อำเภออื่น ๆ ที่เขาอยู่ไกลก็ควรได้รับโอกาสเท่ากัน เลยตัดสินใจนำกิจกรรมนี้ไปจัดที่อำเภอต่าง ๆ ในเชียงใหม่ เป็นเชียงใหม่อ่านสัญจร” 

กิจกรรมที่ออกแบบโดยยึดจากนวัตกรรม 4 ข้อเกิดขึ้นอีกจำนวนมาก มีการล้อมวงเล่าเรื่องหนังสือ จัดทำชั้นหนังสือสาธารณะ เวียนเปลี่ยนหนังสือทุกเดือน วางไว้ตามจุดที่มีผู้คนรวมกันอยู่เยอะ กิจกรรมปั่นปันปัญญา ระดมทุนและหนังสือเพื่อจัดทำธนาคารหนังสือ มีการอบรมครูจากศูนย์พัฒนาเด็กเล็กเกี่ยวกับความสำคัญของการอ่าน การใช้นิทานในเด็กปฐมวัย ฯลฯ

กิจกรรมที่เกิดขึ้นทำให้เชียงใหม่อ่านเป็นที่สนใจ และถูกผลักดันให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของนโยบายระดับจังหวัดในแผนงานปฏิรูปการศึกษาขององค์การบริหารจังหวัดเชียงใหม่ในที่สุด ต่อจากนี้งานส่งเสริมการอ่านที่เกิดขึ้นจะมาจากองค์กรระดับจังหวัด และขยายไปทั่วทั้งจังหวัดและประเทศในที่สุด เหมือนเป็นตอนจบที่ดี แต่ความเป็นจริงไม่ใช่อย่างนั้น

“มันเงียบกริบเลย ไม่มีอะไรเกิดขึ้น เราได้แต่ถามคนที่ประสานงานตรงกลางว่า เราต้องทำอะไรไหม เพราะงานมันไปสู่นโยบายระดับจังหวัดแล้ว เราก็ไม่ได้คำตอบอะไร แต่ในเมื่อยังได้รับงบมาปีละ 10,000 อยู่ เราก็นำงบนั้นมาจัดกิจกรรมต่อ กระทั่งตอนหลังเครือข่ายก็ค่อย ๆ ลดบทบาทลงจนเงียบหายไปทีละคน” อ๋องพูดตามตรง

เชียงใหม่อ่าน โครงการที่ใช้การอ่านเปลี่ยนชีวิตคนและเมือง ด้วยพลังหนังสือนิทาน
เชียงใหม่อ่าน โครงการที่ใช้การอ่านเปลี่ยนชีวิตคนและเมือง ด้วยพลังหนังสือนิทาน

บทบาทที่แท้จริงของเชียงใหม่อ่าน

ในช่วงที่เชียงใหม่อ่านกำลังไร้ทิศทางไปต่อ พ.ศ. 2560 ก็เกิดเหตุการณ์หมู่บ้านป่าแหว่ง การบุกรุกพื้นที่ดอยสุเทพโดยโครงการบ้านตุลาการเชิงดอยสุเทพจังหวัดเชียงใหม่ ได้รับกระแสต่อต้านจากประชาชนจำนวนมาก ในปีนั้นโครงการ Spark U Lanna และแผนงานสร้างเสริมวัฒนธรรมการอ่าน มีไอเดียร่วมกันจะจัดกิจกรรม ‘อ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกัน’ เป็นไอเดียจากต่างประเทศที่ชวนผู้คนในเมืองมาอ่านหนังสือที่อยู่ในประเด็นเดียวกัน ซึ่งเชียงใหม่เลือกที่จัดอ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกันในหัวข้อ ‘อ่านดอยสุเทพ’ เพื่อปลุกจิตสำนึกของคนต่อดอยสุเทพ โดยทำหนังสือสำหรับเด็ก 3 เล่มแบ่งตามช่วงวัยคือ กราบดอยสุเทพ, หนูน้อยไปดอยสุเทพ และ ป่า ดอย บ้านของเรา ส่วนของผู้ใหญ่ คือ จิตวิญญาณเชียงใหม่

เชียงใหม่อ่านก็ได้มีส่วนร่วมในกิจกรรมครั้งนี้ โดยอ๋องและเสยนำแนวคิด อ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกัน มาแปลงให้เป็นกิจกรรมประกวดทำหนังสือเล่มเล็ก หัวข้อ ดอยสุเทพไม่ใช่แค่ภูเขา โดยลงพื้นที่ไปเล่าเรื่องราวของดอยสุเทพ สร้างแรงบันดาลใจให้กับครูและนักเรียนในโรงเรียนต่าง ๆ กิจกรรมครั้งนั้นมีเด็กเข้าร่วมส่งประกวดมาจำนวนมาก

หนังสือเกี่ยวกับดอยสุเทพทั้งหมดจากโครงการอ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกัน ของ Spark U Lanna ได้รับการตีพิมพ์และนำไปแจกภายในงานมหกรรมการอ่านแห่งชาติที่ปีนั้นจัดที่จังหวัดเชียงใหม่

“พิมพ์หนังสือมาจำนวนพันเล่ม แจกภายในงานจนเหลือประมาณร้อยเล่ม แจกใครบ้างก็ไม่รู้ ถ้าดูเพียงจำนวนที่หนังสือถูกมอบไปโครงการอ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกันก็น่าจะประสบความสำเร็จแล้ว…” อ๋องหยุดชั่วครู่ก่อนพูดต่อ “แต่สำหรับเราสองคนมันไม่ใช่ เรารู้สึกว่าอ่านดอยสุเทพไม่น่าจะจบแค่นี้ ด้วยความที่เราสองคนไปปูพื้นฐานเรื่องอ่านดอยสุเทพกับโรงเรียนต่าง ๆ เราก็เริ่มอิน เรารู้สึกว่าแนวคิดอ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกันเป็นแนวคิดที่ดี มันใช้ให้เกิดพลังได้มากกว่านี้ มากกว่าแค่การแจกหนังสือแล้วก็จบกัน

“หนังสือล้านเล่มที่ไม่มีใครพลิกอ่านเลย มีค่าน้อยกว่าใบปลิวโฆษณาที่คนอ่านซ้ำ ๆ เสียอีก เพราะแบบนี้นิทานดอยสุเทพจึงจบแค่แจกหนังสือไม่ได้ ยังมีอย่างอื่นที่ต้องทำต่อ” อ๋องอธิบายความตั้งใจของเธอและเสย

“พอดีกับที่ปีนั้นคนที่เคยเป็นผู้ประสานงานของเชียงใหม่อ่านกำลังจะออก เขาถามเราว่าสนใจจะเข้ามาทำต่อไหม เพราะเห็นเราทำในนามเครือข่ายมาตั้งแต่ต้น ถ้าเราไม่ทำ เชียงใหม่อ่านก็จบ ไม่มีแล้ว” อ๋องเล่าด้วยน้ำเสียงจริงจัง

“เรารู้สึกว่าเชียงใหม่อ่านขับเคลื่อนอะไรได้อีกมาก โครงการอ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกันยังสร้างประโยชน์ได้อีก ตอนที่เราทำงานอบรมครูเกี่ยวกับความสำคัญของการอ่านนิทานให้เด็กปฐมวัยฟัง เราค้นพบว่านิทานมีพลังอย่างมาก และช่วงของเด็กปฐมวัยก็เป็นช่วงวัยสำคัญที่เราไม่ควรมองข้าม

“เราสองคนทบทวนกันแล้ว ตัดสินใจเข้ามารับทำเชียงใหม่อ่านต่อ” เสยเล่าเหตุผลที่เขาและอ๋องเข้ามาทำเชียงใหม่อ่านเต็มตัว

โครงการแรกที่ทั้งสองเข้ามาทำในฐานะเชียงใหม่อ่าน คือการหางบจัดพิมพ์หนังสือนิทาน 3 เล่ม ของ อ่านดอยสุเทพ อีกครั้ง มีการจัดตั้งกองทุน ฮอมหื้อดอย ขึ้นมาระดมทุนเพื่อจัดพิมพ์หนังสือไปแจกเด็กปฐมวัย

“พอพิมพ์หนังสือเสร็จ เรามานั่งคิดกลไกการแจกหนังสือยังไงให้ถึงเด็กมากที่สุด เราติดต่อไปถามกับจังหวัดว่า ทั้งเชียงใหม่มีศูนย์พัฒนาเด็กเล็กกี่แห่ง เราพบว่ามีทั้งหมด 600 กว่าแห่ง เราจัดการประสานงานกับท้องถิ่นจังหวัดให้ช่วยแจกจ่ายหนังสือนิทาน ส่งไปให้กับศูนย์พัฒนาเด็กเล็กในท้องถิ่นต่าง ๆ เราเชื่อว่านี่คือวิธีการกระจายหนังสือไปสู่มือครู และครูอ่านนิทานให้กับเด็ก ๆ ฟังได้มากที่สุด ทุกอย่างดูจะลงเอยจบด้วยดี แต่ความจริงไม่ใช่อย่างนั้น

“เราอยากรู้ว่าหนังสือไปถึงมือครู ถึงนักเรียนจริง ๆ ไหม เราอยากรู้ว่าสิ่งที่เราลงแรงไปมันเกิดผลอย่างไรบ้าง ปรากฏว่าหนังสือหลายเล่มไปไม่ถึงมือครู กลายเป็นว่าพอ อบต. รับมอบหนังสือมา ตามระเบียบราชการมันเลยกลายเป็นทรัพย์สินทางราชการ ถ้าหายขึ้นมาก็วุ่นวายเลยไม่มีใครกล้าใช้ หนังสือถูกวางทิ้งไว้ในตู้ ส่วนหนังสือที่ไปถึงมือครูเราก็ลองติดต่อไปหาสมาคมครูในท้องถิ่นต่าง ๆ เขาก็บอกกับเราตามตรงว่าไม่ได้หยิบมาใช้เลย เพราะมันเป็นเรื่องดอยสุเทพ เล่าให้เด็กฟังยาก ไม่เหมือนเรื่องแปรงฟัน เป็นอะไรที่ใกล้ตัวเด็กกว่า

“เหตุการณ์นี้ทำให้เรารู้แล้วว่า ต่อไปเชียงใหม่อ่านจะต้องทำอย่างไร” อ๋องอธิบายโดยเสยพยักหน้าเห็นด้วย

เชียงใหม่อ่าน โครงการที่ใช้การอ่านเปลี่ยนชีวิตคนและเมือง ด้วยพลังหนังสือนิทาน

บทบาทของครู

         “เราค้นพบว่าไม่ค่อยมีใครสอนครูเล่านิทาน ยิ่งพอเป็นนิทานดอยสุเทพที่เล่ายาก ตัวครูเองก็ไม่อิน เขายิ่งไม่หยิบขึ้นมาแน่นอน ต่อให้เราพิมพ์หนังสือนิทานอะไรออกมาอีกเท่าไหร่ ถ้าเราไม่แก้ปัญหาตรงนี้ หนังสือที่ออกมาก็จะถูกวางไว้บนชั้น ไม่ถูกนำมาใช้ แล้วหนังสือนั้นจะมีประโยชน์อะไร พ.ศ. 2562 เราตัดสินใจเขียนโครงการขอทุน อ่านดอยสุเทพ อีกรอบ เราขอสู้อีกสักครั้ง คราวนี้เอาใหม่ จะทำยังไงให้ครูเห็นความสำคัญของนิทานกับเด็กช่วงปฐมวัย

         “เนื้อหาสำคัญที่สุดที่เราต้องจัดการ คือเปลี่ยนแปลงทัศนคติของครูปฐมวัยใหม่ว่า เขาไม่ได้เป็นแค่พี่เลี้ยงเด็ก แต่เขาคือคนสร้างอนาคตของเมือง ถ้าครูสอนเด็กแบบไหน เราก็จะมีอนาคตของเมืองแบบนั้น เราทำให้ครูปฐมวัยเห็นคุณค่าในตัวเอง และยังเป็นบทบาทที่สำคัญมาก เพราะจากงานวิจัยเกี่ยวกับเด็กปฐมวัยอายุตั้งแต่แรกเกิดถึง 6 ขวบ เขาสรุปออกมาว่า ถ้าเราสอนอะไรให้เด็กในช่วงนี้ มันจะอยู่กับเขาไปตลอดชีวิต

         “เราถามครูว่าอยากให้เด็กรักท้องถิ่นของเขาไหม ถ้าใช่ เราก็ต้องสอนเขาตั้งแต่ตอนนี้ และนิทานดอยสุเทพคือจุดเริ่มต้น” อ๋องพูดด้วยแววตาจริงจัง

         ปีนั้นเชียงใหม่อ่านระดมทุนมาจัดพิมพ์หนังสือ หนูน้อยไปดอยสุเทพ อีกครั้ง คราวนี้พวกเขาได้พัฒนาตัวเล่มให้กลายเป็นป๊อปอัปขึ้นมา เพื่อสร้างจุดสนใจให้กับครูและเด็ก

         “เราทำงานกับครูปฐมวัยมาก่อน ทำให้เรารู้ว่าโดยธรรมชาติของครูเด็กเล็ก เขาไม่ชอบฟังเนื้อหาวิชาการมาก เขาชอบทำอะไรจุกจิก ๆ มีความเคลื่อนไหว หลังจากนั้นเราก็ชวนครูมาวิเคราะห์หนังสือเล่มนี้ด้วยกันว่ามีข้อดีและไม่ดีอย่างไร มีจุดไหนนำมาสอนเด็กได้บ้าง ใช้คลิปวิดีโอสอนวิธีการเล่านิทาน เราไปขอครูที่เซียนเรื่องการเล่านิทานมาถ่ายบันทึกเปิดให้ครูได้เห็นเป็นตัวอย่าง เขามีเทคนิค มีลีลาการเล่าที่ดึงความสนใจของเด็ก ๆ ได้” อ๋องอธิบายหลักสูตรที่พวกเขาออกแบบ

         เมื่อพวกเขาคิดหลักสูตรที่จะทำให้ครูใช้งานนิทานกับเด็กปฐมวัยได้ดีเสร็จ อ๋องและเสยจึงชวนประธานของเครือข่ายครูแต่ละอำเภอเป็นตัวแทนมาฟังหลักสูตร เมื่อเห็นหลักสูตรตัวแทนครูเสนอกับเชียงใหม่อ่านว่า อยากให้พวกเขาไปอบรมให้กับครูทุก ๆ อำเภอ ในความเป็นจริงอ๋องและเสยสามารถจัดอบรมแค่ครั้งเดียว โดยเชิญครูแต่ละอำเภอมาเรียนพร้อมกันในห้องประชุมใหญ่ แต่พวกเขามองเห็นว่าการไปคุยกับครูในแต่ละพื้นที่ด้วยตัวเองเป็นสิ่งที่ดีกว่า

         “เหตุผลหลัก ๆ ที่เราตั้งใจลงพื้นที่ นอกจากเรื่องหลักสูตร เราต้องการสร้างทัศนคติของครูต่อการใช้นิทานใหม่ เนื้อหาสำคัญของการที่เราลงไปพบครูในพื้นที่ ก็เพื่อจะบอกกับเขาว่าครูสำคัญแค่ไหน และมีส่วนช่วยสร้างอนาคตของเมือง พอวางแผนเรียบร้อย เราสองคนก็บ้ากันมาก ตัดสินใจขายรถคันเดิม เปลี่ยนมาใช้คันที่เหมาะสำหรับเดินทางไกลได้เพื่องานนี้” อ๋องพูดเสร็จก็หัวเราะยิ้มแย้มกับเสย

         พวกเขาใช้งบเหลืออยู่ไม่มากหลังจัดพิมพ์หนังสือ ออกแบบการทำงานลงพื้นที่กับครู โดยแบ่งรอบอบรมเป็นช่วงเช้ากับบ่าย เพื่อประหยัดค่าอาหารกลางวัน มีทีมงานคืออ๋องและเสยเป็นวิทยากรด้วยตนเอง พวกเขาเดินทางไปอบรมได้ทั้งหมด 19 รอบ ใน 24 อำเภอ กับครูจำนวนถึง 800 คน

คู่รักนักเขียนใช้พลังของนิทานและการอ่าน ทำให้เด็กเข้าใจเมือง สังคม และวัฒนธรรม จนมีครูเครือข่าย 800 คนทั่วเชียงใหม่
คู่รักนักเขียนใช้พลังของนิทานและการอ่าน ทำให้เด็กเข้าใจเมือง สังคม และวัฒนธรรม จนมีครูเครือข่าย 800 คนทั่วเชียงใหม่

บทพิสูจน์

         ตลอดระยะทางหลายกิโลที่อ๋องและเสยขับรถเข้าไปหาครูในพื้นที่อำเภอต่าง ๆ ของเชียงใหม่ ทำให้ครูมองเห็นคุณค่าในบทบาทของพวกเขา และในที่สุดก็มีบทพิสูจน์ออกมาให้เห็นแล้วว่า สิ่งที่อ๋องกับเสยพยายามทำนั้นถูกต้อง

         “หลังจากลงพื้นที่ เราจะมีกลุ่มไลน์ไว้สื่อสารกับครู บางวันครูก็ส่งรูปมาให้ดูว่า ทุกวันนี้เขายังคงใช้หนังสือ หนูน้อยไปดอยสุเทพ ที่เป็นป๊อปอัปอยู่เลย บางคนก็บอกว่าขาดแล้ว ขอใหม่ได้ไหม เราก็ส่งไปให้ ทุกรูปที่ครูส่งมาเราดูละเอียดมากเลยนะ เราสนทนากับครูทั้งหมด 800 คน 24 อำเภอ ช่วยกันพัฒนาด้วยกันให้หลักสูตรออกมาดีที่สุด” อ๋องพูดด้วยใบหน้ายิ้มแย้ม

         ในที่สุดผลจากความพยายามก็แสดงผลออกมา เมื่อวันหนึ่งครูเล่าให้อ๋องและเสยฟังว่า หนังสือป๊อปอัป หนูน้อยไปดอยสุเทพ ทำให้เด็กออทิสติกอ่านหนังสือได้ ครูเอาหนังสือไปอ่านให้เขาฟังทุกวัน เขามานั่งรอฟังทุกวัน จนกระทั่งวันหนึ่งเขากลับไปบ้าน ก็ท่องหนังสือเล่มนี้ให้พ่อกับแม่ของเขาฟังได้ พ่อแม่ต้องเดินทางมาหาครูที่โรงเรียนว่าเกิดอะไรขึ้น ทำไมจู่ ๆ ลูกของเขาที่ไม่เคยยอมอ่านหนังสือถึงอ่านได้

         “มันพิสูจน์ให้เราเห็นนะ นิทานมีพลังอย่างเหลือเชื่อ” เสยสรุปผลจากความพยายามของพวกเขา

คู่รักนักเขียนใช้พลังของนิทานและการอ่าน ทำให้เด็กเข้าใจเมือง สังคม และวัฒนธรรม จนมีครูเครือข่าย 800 คนทั่วเชียงใหม่

บทเรียนจากครู

         “เราสองคนก็เหมือนกับคนอื่น ๆ ที่เคยอ่านหรือได้ยินมาว่า นิทานมีพลัง ซึ่งอธิบายได้โดยทฤษฎี เดิมเราก็มองหนังสือนิทานเหมือนคนทั่วไปที่มีตัวหนังสือไม่กี่ตัว มีไม่กี่หน้า อ่านไม่กี่นาทีก็จบ แต่พอไปทำงานกับครู ครูนั่นแหละที่สอนเรา อย่างนิทาน หนูน้อยไปดอยสุเทพ ครูเปิดหน้าที่มีรถแดง (รถโดยสารของเชียงใหม่) จากเรื่องรถแดงครูขยายไปสอนเรื่องการเดินทางในเชียงใหม่ หนังสือนิทานเล่มเดียวครูสอนได้ทั้งเทอม ครูเป็นคนที่ทำให้เรารู้ว่า นิทานมันมีอะไรมากกว่านั้น ครูเป็นคนที่ทำให้เราเชื่อมั่นในพลังของนิทานจริง ๆ แค่คำว่า กระดึ๊บ ๆ อย่างเดียว เด็กก็สนุกกันได้แล้ว

         “การทำงานของเรา เราจะลงไปฟังคนทำงานด้วยว่าจริง ๆ เขาต้องการอะไร แบบไหนที่จะทำให้เขาทำงานได้ดียิ่งขึ้น” อ๋องอธิบายสิ่งที่เชียงใหม่อ่านได้เรียนรู้จากการทำงานร่วมกันกับครูที่พวกเขานำมาใช้พัฒนาต่อ

“เราได้เรียนรู้อะไรต่าง ๆ จากครูเยอะมาก ตอนทำเชียงใหม่อ่านช่วงแรก ๆ หนังสือเรามีขนาดเล็ก แล้วใหญ่ขึ้นมา  ก็มาจากครูที่นำนิทานของเราไปใช้ เขาแนะนำให้เรารู้ว่ารูปเล่มขนาดนี้มันใช้ไม่ได้สำหรับห้องเรียน มันเล็กไป ห้องเรียนมีสิบคน เด็กก็มองไม่เห็นแล้ว เรื่องสีสันในหนังสือก็สำคัญ แม้แต่การเย็บเล่ม ตอนหลังเชียงใหม่อ่านเลือกใช้การเย็บด้วยเชือกแบบมุงหลังคาแทนแม็ก เพื่อความปลอดภัยของเด็ก ทำให้หนังสือมีอายุการใช้งานทนทาน และกางหน้าหนังสือได้เต็มที่”

คู่รักนักเขียนใช้พลังของนิทานและการอ่าน ทำให้เด็กเข้าใจเมือง สังคม และวัฒนธรรม จนมีครูเครือข่าย 800 คนทั่วเชียงใหม่
คู่รักนักเขียนใช้พลังของนิทานและการอ่าน ทำให้เด็กเข้าใจเมือง สังคม และวัฒนธรรม จนมีครูเครือข่าย 800 คนทั่วเชียงใหม่

บทบาทของนิทานและคนอ่าน

         “พ.ศ. 2562 เราลงพื้นที่ไปอบรมครูตามอำเภอต่าง ๆ จนมีเครือข่ายครูที่ทำงานด้วยทั่วจังหวัด แต่เราทำกับรอบนอกหมดเลย แล้วเด็กในเมืองล่ะ เราเลยคิดจะจัดงานในเมืองขึ้นชื่อ ‘มหกรรมนิทานสร้างเมือง’ เราจะใช้พลังของหนังสือสร้างเมืองที่น่าอยู่

         “ไอเดียจัดงานนี้มาจากการที่เราสองคนไปร่วมงานวิสัยทัศน์ของเมืองมาหลายงาน เรามักเห็นคนพูดว่าเชียงใหม่จะมีวิสัยทัศน์อย่างนี้นะ อยากเห็นเมืองเป็นแบบ แต่สุดท้ายก็อยู่แต่ในกระดาษ ภาคปฏิบัติไม่เคยมีการสนับสนุน สมมติเราอยากได้เมืองเกษตรอินทรีย์ ถามว่าเด็กได้เรียนเรื่องเกษตรอินทรีย์ไหม เราไม่ได้เตรียมประชาชนสำหรับไปสู่วิสัยทัศน์นั้นเลย ถ้าเราสอนเรื่องนี้ให้เด็ก ๆ ให้เขารู้ว่าการรักเมืองคืออะไร ต้องรักแบบไหน ต้องทำอะไรให้เมืองบ้าง สอนตั้งแต่เขาอายุไม่เกิน 6 ขวบ อีก 20 ปีข้างหน้าเราก็จะได้คนที่รักเมืองอย่างที่เราอยากเห็น

         “ในงานมหกรรมนิทานสร้างเมือง เราเอาหนังสืออีกเล่มจากอ่านดอยสุเทพ ‘ป่าดอยบ้านของเรา’ ที่มีเนื้อหายากในการสอนเด็กเล็กมาเป็นพระเอกของงาน เราเอาหนังสือเล่มนี้มาขยายให้กลายเป็นฐานกิจกรรมต่าง ๆ จำนวน 10 ฐาน จากเนื้อหาภายในหนังสือเล่มเดียว” อ๋องอธิบายการออกแบบงานของพวกเขา

คล้ายกับการเปลี่ยนหนังสือ หนูน้อยไปดอยสุเทพ ที่เปลี่ยนให้เป็นหนังสือป๊อปอัป พิ่มความน่าสนใจกับเด็กและครู คราวนี้พวกเขาก็ใช้วิธีป๊อปอัปเช่นกัน แต่เป็นการนำเนื้อหาจากภายในหนังสือ ป่าดอยบ้านของเรา ให้ออกมาเป็นฐานจริง ๆ ภายในงานมหกรรมนิทานสร้างเมือง ทำให้เด็กเข้าถึงเนื้อหาภายในเล่มได้ง่ายและเป็นรูปธรรม

         “เราตีความคำว่าเมืองว่าหมายถึงอะไร คือสิ่งแวดล้อมกับวัฒนธรรม ในหนังสือเล่มนี้มีอะไรที่เกี่ยวกับสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมบ้าง เราดึงออกมาตั้งเป็นฐานให้หมด หลังจากนั้นก็ชวนภาคประชาสังคมที่ทำงานเกี่ยวข้องกับประเด็นในแต่ละฐานมาออกแบบเนื้อหาในฐานของพวกเขา เช่น ของศูนย์ธรรมชาติวิทยาดอยสุเทพฯ เขาทำเรื่องสัตว์บนดอย เราก็ชวนเขามาทำเรื่องสัตว์บนดอย เพราะในหนังสือเล่มนั้นมีเนื้อหานี้อยู่ แล้วให้เขามาตั้งฐาน มีเรื่องราวของสัตว์เฉพาะถิ่นบนดอยสุเทพ ส่วนเรื่องของพันธุ์นก เราก็ไปชวนชมรมอนุรักษ์นกและธรรมชาติล้านนามาร่วม มีเรื่องคลองแม่ข่าในเมือง ที่ในฐานมีโมเดลคลองแม่ข่ามาให้เด็กได้เห็นว่าน้ำมาจากไหน มีเรื่องใบไม้บนดอยก็เอาโรงเรียนที่สอนเด็กตำใบไม้มาทำเป็นสีระบาย

         “เราดึงเนื้อหาในหนังสือออกมาเป็นฐานให้เด็กได้มีส่วนร่วมกับเนื้อหาในเล่มจริง ๆ เพราะเชียงใหม่อ่านไม่ได้ต้องการสร้างหนอนหนังสือ อยู่แต่กับหนังสือ เราต้องการให้เห็นว่าการอ่านนำไปสู่การเป็นคนคิดเป็น อยู่กับตัวเองได้ หาความรู้เองได้ มีกระบวนการลำดับถามคิดตอบในสมอง ไม่จำเป็นเลยที่จะต้องไปอ่านหนังสือดังตามกระแสหรือวรรณกรรมระดับโลก ขอแค่คุณใช้หนังสือตอบขั้นตอนการเข้าใจชีวิตของคุณได้ จะอ่านจากในอินเทอร์เน็ตก็ได้ นอกจากตัวเองการอ่านจะทำให้เราเห็นชีวิต หลายชีวิตที่อยู่โดยรอบ ช่วยให้เราคิดถึงผู้อื่น เห็นสังคม เห็นบ้านเมืองที่เขาอยู่ และนำความรู้ที่เขาได้จากการอ่านไปใช้พัฒนาชีวิตและสังคมของเขา” อ๋องอธิบายนิยามของนักอ่านที่เชียงใหม่อ่านฝันถึง

         งานมหกรรมนิทานสร้างเมือง เป็นอีกงานที่ได้รับการตอบรับที่ดี มีเด็ก ๆ พ่อแม่และผู้คนจำนวนมากมาเข้าร่วมงาน และบอกต่อกันในโซเชียลเน็ตเวิร์กออกไปจำนวนมาก ใน พ.ศ. 2563 เชียงใหม่อ่านยังได้จัดทำหนังสือนิทาน มาช่วยเพื่อนเรากันนะ ขึ้นอีกเล่ม เพื่อปลูกฝังจิตสำนึกของเด็กต่อปัญหาขยะ ที่ส่งผลกระทบต่อเพื่อนสิ่งมีชีวิตร่วมโลกของพวกเขา

คู่รักนักเขียนใช้พลังของนิทานและการอ่าน ทำให้เด็กเข้าใจเมือง สังคม และวัฒนธรรม จนมีครูเครือข่าย 800 คนทั่วเชียงใหม่

         “เราค้นพบว่านิทานเกี่ยวกับขยะที่ผ่านมามักจะสอนเด็กว่าต้องทิ้งขยะให้ลงถัง ทิ้งลงให้ถูกถัง ก็จบแล้วสำหรับเรื่องขยะกับเด็ก แต่เราไม่เชื่อเช่นนั้น เราเลยตัดสินใจทำนิทานที่จะช่วยปลูกจิตสำนึกเรื่องการจัดการขยะสำหรับเด็กขึ้นมา ถ้าเปิดหนังสือ มาช่วยเพื่อนเรากันนะ จะพบว่าเราไม่ได้นำเสนอวิธีจัดการขยะใด ๆ ลงในเนื้อหาของเล่มเลย แต่เราใช้วิธีไปสร้าง Mindset เขย่าเด็กให้รู้สึกอ่อนไหว ผ่านเรื่องราวของสัตว์ต่าง ๆ ที่ได้รับผลกระทบจากการไม่จัดการขยะ เราทำให้เด็กสงสัยว่าสัตว์ต่าง ๆ ในเรื่องรู้สึกเศร้าเพราะอะไร มีอะไรเป็นสาเหตุ เราเชื่อว่าถ้าเขารู้สึกว่าตัวเขาเองมีผลกับเรื่องที่เกิดขึ้นในเล่ม เขาจะค่อย ๆ เริ่มตั้งคำถามขึ้นมา และเริ่มหาวิธีจัดการปัญหานี้ของเขาเอง โดยมีครูหรือผู้ปกครองคอยชี้แนะ

         “เราได้ลองแจกหนังสือเล่มนี้ให้กับโรงเรียนในเมือง ด้วยความเป็นพื้นที่ที่มีปัญหาการจัดการขยะที่สุดทดลองนำนิทานไปใช้กับเด็กดู ผลที่ได้จากการอ่านนิทานของครูที่เล่าเก่ง ๆ เขาเล่าให้เด็กน้ำตาคลอได้ และหลังจากนั้นโรงเรียนที่ว่าก็รู้โดยทันทีเลยว่า เขาจะสอนเรื่องการจัดการขยะกับเด็กได้ เพราะเด็กรู้สึกอินกับประเด็นนี้แล้ว” อ๋องเล่าที่มาและผลของนิทานอีกเล่มจากเชียงใหม่อ่าน

         ปีถัดมาเชียงใหม่อ่านก็ทำโครงการเชื่อมโยงกับเมืองอีกครั้ง คราวนี้พวกเขาตั้งชื่อว่า นิทานสร้างเมืองอยู่ดีกินดี

         “คำว่าเมืองอยู่ดีกินดี จริง ๆ ก็คือวิสัยทัศน์เมือง เมืองที่คนอยากจะอยู่ก็คือเมืองที่อยู่ดีกินดี เราใช้คำนี้มาเป็นจุดร่วมในการดึงภาคประชาสังคมที่ทำงานพัฒนาเมืองด้านต่าง ๆ มาร่วมมือและหารือกัน ช่วงเช้าในหัวข้อเมืองอยู่ดี ช่วงบ่ายในหัวข้อเมืองกินดี ซึ่งในปีที่เราจัดโครงการสถานการณ์โรคระบาดโควิดทำให้สังคมเกิดความห่วงใยต่อประเด็นความมั่นคงทางอาหาร เราจึงทำนิทานในหัวข้อกินดีเป็นอันดับแรกชื่อ น้องหล้าหาผักแกงแค

         น้องหล้าหาผักแกงแค นำเสนอเรื่องราวของภูมิปัญญาก้นครัวและพืชผักสวนครัวท้องถิ่นของเชียงใหม่ ให้เด็กเรียนรู้การใช้ประโยชน์พื้นที่โดยรอบบ้านให้เป็นแหล่งผลิตอาหาร รู้จักชื่อของพืชพื้นถิ่นต่าง ๆ จนถึงการแยกแยะพืชที่อาจส่งผลเสียต่อร่างกาย เช่น การแยกเพศของใบตำลึงที่ตัวผู้จะมีลักษณะหยัก ๆ กินแล้วท้องเสีย หรือแม้แต่เห็ดที่ขึ้นตามธรรมชาติ บางชนิดมีพิษต้องระวัง นอกจากเรื่องอาหาร ทางเชียงใหม่อ่านยังนำตัวละครเด็กชายเข้ามาช่วยแม่ในครัว เพื่อลดทอนค่านิยมเก่าทางสังคมเกี่ยวกับบทบาททางเพศว่า เด็กผู้หญิงต้องอยู่ช่วยแม่ในครัว ทั้งที่จะเป็นเพศไหนก็ได้

คู่รักนักเขียนใช้พลังของนิทานและการอ่าน ทำให้เด็กเข้าใจเมือง สังคม และวัฒนธรรม จนมีครูเครือข่าย 800 คนทั่วเชียงใหม่

บทขยาย

         จะเห็นได้ว่าตลอด 8 ปี เชียงใหม่อ่านค่อย ๆ เติบโตโดยเรียนรู้จากข้อผิดพลาดที่ผ่านมา และเรียนรู้ความเป็นไปได้ใหม่ ๆ ร่วมกับเครือข่ายที่ทำงานร่วมกัน ทำให้เครือข่ายที่ทำงานกับเชียงใหม่อ่านเองก็ได้เติบโตไปด้วยกัน

         “ปีแรก ๆ ที่เราทำงานกับครูในแต่ละอำเภอ เราได้แกนนำจากครูพื้นที่ต่าง ๆ และสมาคมครูคอยช่วยเป็นคนประสานงานให้ พอทำเสร็จเราจะคุยกับครูเสมอว่าเขาอยากทำอะไรต่อ พอทุกคนได้เห็นผลที่เกิดขึ้นจากการใช้นิทาน ครูทุกคนจึงมักบอกกับเราว่า เขาอยากเติบโตขึ้น อยากเป็นวิทยากรสอนครูคนอื่น ๆ เราก็เลยอบรมเอานิทานเรื่อง ป่าดอยบ้านของเรา เอามาให้กลุ่มครูที่สนใจ คิดว่าถ้าเขาจะต้องไปอบรมครูในพื้นที่ของเขาเอง เขาจะสร้างสื่อแบบไหน ออกแบบหลักสูตรของเขาเองขึ้นมา ดันเขาขึ้นมาแทนเรา เราชวนแกนนำและคนที่มาคู่กับเขา เท่ากับเรามี 50 แกนนำใน 25 อำเภอ ที่จะกลับไปอบรมต่อกับครูในพื้นที่ของพวกเขา โดยที่เราไม่ต้องลงพื้นที่เองแล้ว

         “เราเชื่อว่าทุกการทำงานต้องมีการเติบโตทั้งลงลึกและกว้าง ถ้าเราใช้เขาเป็นแค่คนประสานงาน เขาจะเป็นแค่คนประสานงานตลอดชีวิต จะไม่เติบโตเลย แต่สิ่งที่เราหวังคือ ทุกหน่วยต้องแข็งแรงพอที่จะไปใช้งบของท้องถิ่นได้ นั่นแปลว่าผู้บริหารท้องถิ่นมองเห็นว่าการอ่านสร้างอะไรกับท้องถิ่นได้จริง ๆ ถึงจะสนับสนุน และเกิดขึ้นโดยคนในท้องถิ่นเองเป็นคนเรียกร้อง นี่คือสิ่งที่เรามองระยะยาว” อ๋องเล่าความฝันที่มีต่อไปกับเครือข่ายครูที่ทำงานร่วมกับเชียงใหม่อ่าน

บทต่อไปของเชียงใหม่อ่าน

จากความสำเร็จของโครงการอ่านทั้งเมืองเรื่องเดียวกัน ทำให้เชียงใหม่อ่านถูกองค์กรระดับประเทศเข้ามาชวนให้พวกเขานำความรู้และกิจกรรมที่ทำในจังหวัดเชียงใหม่ลองนำไปใช้กับจังหวัดอื่น ๆ จนเกิดเป็นโครงการส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่านขึ้นในหลายจังหวัด เช่น เชียงราย ขอนแก่น อุบลราชธานี และต่อไปอีกมาก

เชียงใหม่อ่านได้รับเลือกให้เป็นโครงการตัวอย่างที่ส่งเสริมวัฒนธรรมการอ่านในงานประชุม The Asian Festival  of Children’s Content (AFCC) 2021 ของสมาคมผู้จัดพิมพ์และจำหน่ายหนังสือระดับภูมิภาคอาเซียน ทำให้เชียงใหม่อ่านได้มีโอกาสทำหนังสือร่วมกับนักเขียนชาวสิงคโปร์ เกี่ยวกับปฏิบัติการช่วยทีมหมูป่าที่ถ้ำหลวงขุนน้ำนางนอน บอกเล่าเรื่องราวความร่วมมือกันระดับนานาชาติเพื่อช่วยเหลือชีวิตเด็ก ๆ ตีพิมพ์เร็ว ๆ นี้

อีกโครงการที่เชียงใหม่อ่านกำลังทำอยู่ตอนนี้ คือการทำหนังสือนิทานเพื่อช่วยแก้ปัญหาการอ่านหนังสือไม่ได้ของเด็กที่มีความบกพร่องทางการเรียนรู้ (Learning Disorder)

“วันหนึ่งมีคนจากมูลนิธิช่วยเหลือเด็กพิเศษติดต่อเชียงใหม่อ่านมา เขาอยากหาหนังสือนิทานไปใช้กับเด็กที่มีความบกพร่องทางการอ่านหรือเด็กแอลดี เขาควรใช้เล่มไหนดี มันเป็นโจทย์ที่ยาก เราไม่อยากให้มีเด็กคนไหนถูกทิ้งไว้ข้างหลังเพราะช้ากว่าคนอื่น เด็กควรได้โอกาสเท่ากันทุกคน เด็กเหล่านี้ต่างก็มีความฝัน และเราไม่ชอบทิ้งความฝันของใคร เราจึงเริ่มพยายามค้นคว้าหาหนังสือสำหรับเด็กแอลดี ปรากฏว่าไม่มีหนังสือนิทานสำหรับเด็กที่บกพร่องทางการเรียนรู้ของไทยเลย” อ๋องพูดด้วยน้ำเสียงเหนื่อยใจ

“แต่ยังโชคดีที่มีชุดหนังสือ อ่าน อาน อ๊าน เป็นนวัตกรรมที่ช่วยแก้ปัญหาให้เด็กที่อ่านหนังสือได้ช้ากว่าเพื่อน เป็นหนังสือเล่มบาง ๆ สำหรับเด็กทั่วไป เราติดต่อขอนำชุดหนังสือนี้มาใช้กับเด็กในเชียงใหม่ เราเลือกโรงเรียนที่มีค่ามาตรฐานการอ่านของเด็กต่ำที่สุดในประเทศ ปรากฏว่าได้ผล เด็กอ่านได้ เราจึงชวนครูที่รับผิดชอบการสอนหนังสือชุด อ่าน อาน อ๊าน มาประชุมร่วมกับนักวิชาการ เพื่อถอดองค์ความรู้ว่ามีอะไรบ้างที่จะส่งผลให้เด็กที่มีความบกพร่องทางการอ่านให้อ่านหนังสือได้ เราจะลองนำไปใช้กับเด็กแอลดี”

พวกเขาองค์ความรู้จากการประชุมครั้งนั้นถอดออกมาใช้ตั้งเป็นกติกาในโครงการ ‘นิทานดีดีเพื่อน้องแอลดี’ โครงการประกวดหนังสือนิทานสำหรับแก้ปัญหาการอ่านไม่ออกของเด็กแอลดี

“เราเลือกจัดเป็นงานประกวด เพราะเราอยากให้คนทั่วไปได้รับรู้ถึงการมีอยู่ของโรคนี้ เด็กอ่านไม่ออกไม่ใช่เพราะเขาไม่ฉลาด แต่เป็นเพราะความบกพร่องในสมองของเขา มีคนส่งหนังสือเข้ามาประกวด 50 เล่มจากทั่วประเทศ ดีมาก ๆ ทุกเล่มเลย แต่มีอยู่หนึ่งเล่มที่เรามองว่าตรงกับเงื่อนไขสำหรับการเรียนรู้ของเด็กแอลดีที่สุด นั่นคือนิทาน ยากจังตอบไม่ได้

“หากเป็นคนทั่วไปมาเปิดหนังสือเล่มนี้อ่าน ผิวเผินก็ดูเหมือนหนังสือสำหรับเด็กทั่วไป แต่จริง ๆ ทุกรายละเอียดของหนังสือเล่มนี้มีการออกแบบมาอย่างดีให้เหมาะสำหรับเด็กแอลดี เราต้องเข้าใจก่อนว่าที่เด็กแอลดีอ่านหนังสือไม่ได้เพราะสมองเขาแยกบางคำไม่ออก เช่น ด ต ค ก ถ ม น ดังนั้นในหนังสือเล่มนี้จึงให้ตัวอักษรที่แยกยากมีสีของตัวเอง ขนาดของตัวอักษรใหญ่ มีการเว้นช่องระหว่างตัวอักษร ใช้คำซ้ำเยอะ ๆ อีกลักษณะหนึ่งของเด็กแอลดีก็คือ เขามีสมาธิสั้น ถูกรบกวนง่าย แต่ละหน้าจึงต้องไม่มีอะไรรก หนังสือไม่ควรมีเกิน 3 บรรทัด สีต้องไม่ฉูดฉาดไปกระตุ้นเด็ก หรือมีภาพอะไรไปรบกวนสายตา

“นอกจากเรื่องตัวอักษร ตัวละครที่เลือกมาใช้ในหนังสือก็มีเหตุผล ลักษณะของตัวตุ่นขี้กลัวในหนังสือคือตัวแทนของเด็กแอลดี และเต่าคือตัวแทนของครูใจเย็นที่เข้าใจ และค่อย ๆ สอนตุ่นจดจำทีละตัวอักษร ทำให้เขารู้สึกปลอดภัย ไม่กดดัน” อ๋องอธิบายเหตุผลเบื้องหลังการออกแบบต่าง ๆ ภายในเล่ม ยากจังตอบไม่ได้

ปัจจุบันหนังสือเล่มนี้กระจายไปยังโรงเรียนต่าง ๆ แล้ว โดยมีเชียงใหม่อ่านคอยช่วยเหลือครูในการใช้หนังสือนิทานเล่มนี้กับเด็กแอลดีให้เกิดผลที่สุด ท้ายที่สุดผลลัพธ์ของหนังสือเล่มนี้จะเปลี่ยนชีวิตของเด็กได้หรือไม่ นั่นคือบทถัดไปของเชียงใหม่อ่านที่พวกเขาตั้งใจทำให้ดีที่สุด

เชียงใหม่อ่าน โครงการที่ใช้การอ่านเปลี่ยนชีวิตคนและเมือง ด้วยพลังหนังสือนิทาน

Writer

อนิรุทร์ เอื้อวิทยา

นักเขียน และ ช่างภาพอิสระ ปัจจุบันชนแก้วอยู่ท่ามกลางเพื่อนฝูงที่เชียงใหม่

Photographer

กรินทร์ มงคลพันธ์

ช่างภาพอิสระชาวเชียงใหม่ ร่ำเรียนมาทางศิลปะจากคณะที่ได้ชื่อว่ามีวงดนตรีลูกทุ่งแสนบันเทิงของเมืองเหนือ มีความสุขกับการกดชัตเตอร์ในแสงเงาธรรมชาติ ชอบแมว หมา และบ้าจักรยานไม่แพ้กิจกรรมกลางแจ้งอื่น ๆ

Little Big People

เรื่องราวของเหล่าคนตัวเล็กผู้มุ่งมั่นเปลี่ยนแปลงโลกใบนี้ให้ดีขึ้น

NANA Coffee Roasters คาเฟ่ย่านบางนา คือสถานที่พูดคุยของเราในวันนี้ บรรยากาศโล่งโปร่ง รายล้อมด้วยสีขาวสะอาด ตัดกับความเขียวขจีของแมกไม้ มีกลิ่นหอมฟุ้งของกาแฟอบอวลชวนฝัน

และมีต่างหูยาวระย้า ที่คาดผมดอกไม้อลังการ กระโปรงบานสีฟ้าพลิ้วไหว กระเป๋าถือในคราบโทรศัพท์โบราณ พร้อมรอยยิ้มกว้างเป็นมิตร

ไม่ต้องมองหาให้เมื่อยคอ เธอคือ จอย-ณัฐกาญจน์ เด่นวณิชชากร เจ้าของธุรกิจ Joy Ride บริการดูแลพร้อมรับส่งผู้สูงอายุไปหาหมอ ไม่ผิดแน่ 

จอยเริ่มด้วยการบอกตามตรงว่าเธอชื่นชอบ The Cloud มาก และมักจะเข้ามาพูดคุยบนเพจของเราเสมอ วันนี้ ถึงตา The Cloud เป็นฝ่ายเข้าหาเธอ เรานั่งลง สนทนา ถามไถ่เรื่องราวในชีวิตจอยด้วยความยินดีอย่างยิ่ง

อาจเป็นเพราะกฎแห่งแรงดึงดูด, เธอว่า

หรืออาจเป็นเพราะสิ่งที่เธอทำมันมีทั้งคุณค่าและความหมาย, เราเห็นเช่นนั้น

หากไม่เชื่อ ขอโฆษณาให้ฟังสักเล็กน้อย 

Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่ไม่ใช่แค่พาไปหาหมอ แต่ดูแลดุจหลาน บริการดุจลูก
Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่ไม่ใช่แค่พาไปหาหมอ แต่ดูแลดุจหลาน บริการดุจลูก

ถ้าคุณเป็นคนที่เคยเลื่อนนัดหมอเพราะลูกหลานไม่ว่างพาไป จำต้องพลาดกิจกรรมบางอย่างเพราะไม่มีคนไปด้วย หรือไม่มีใครอยู่รอในวันที่ต้องผ่าตัดครั้งใหญ่ เรามีข้อเสนอดี ๆ มาให้

ก่อนอื่น นี่ไม่ใช่โฆษณาชวนเชื่อ แต่เป็นโฆษณาบริการรถรับจ้าง

และนี่ก็ไม่ใช่แค่รถรับจ้างธรรมดา แต่เป็นรถที่จอดรอคุณทั้งวัน มีโชเฟอร์ที่เป็นทั้งคนขับ คนช่วยพยุง คนคุยเล่นเป็นเพื่อน คนสื่อสารกับหมอ โดยมีการเตือนคุณให้กินยา และแวะเวียนมาหาพร้อมของฝากเป็นบริการหลังการขาย 

สตาร์ทอัพของอดีตพนักงานเงินเดือนหมดไฟ ที่หันมาเอาดีด้านการดูแลผู้สูงอายุราวกับคนในครอบครัว 

นี่เป็นแค่เสี้ยวหนึ่งของ Joy Ride เท่านั้น

Joy to the World

จากจังหวัดยะลา ใต้สุดของประเทศ จอยขึ้นมาจบการศึกษาจากคณะวารสารศาสตร์และสื่อสารมวลชน มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เพราะฝันอยากเป็นนักเขียนบท 

หากว่างจากการเรียน เธอมักจะเป็นอาสาสมัครเลี้ยงเด็กตามบ้านเด็กอ่อน และคอยช่วยเหลือค่ายศิลปะ Art for All เกือบทุกปี เป็นศิลปะสำหรับเด็ก 5 ประเภท คือ หูหนวก ตาบอด พิการทางรางกาย พิการทางสมอง และเด็กปกติ 

จอยบอกว่าตัวเองไม่เคยออกนอกลู่นอกทาง มีชีวิตขาวสะอาดมาก ถึงขั้น “โคตรอินโนเซนส์”

เธอจึงตัดสินใจกลับไปอยู่ใต้อีกครั้งที่ภูเก็ต บ้านเกิดของแม่และยาย คิดว่าคงได้ประสบการณ์มาเขียนบทเป็นกอบเป็นกำ แต่กลับจับพลัดจับผลูมาทำงานการตลาด ในตำแหน่ง Marketing Officer ถือเป็นจุดเปลี่ยนที่หนึ่งของชีวิต

จุดเปลี่ยนที่สอง เกิดขึ้นในวัย 25 ปี เมื่อเธอกลับมาทำงานที่กรุงเทพฯ ด้วยการเป็น Brand Manager ของบริษัทเกี่ยวกับภาพยนตร์ นำพาให้เธอได้เติบโตบนเส้นทางนักการตลาดในหลายแวดวงเรื่อยมา จนถึงวันที่มีเงินเดือนแตะแสนบาท 

แต่เธอไม่จอยสมชื่อ จอยเต็มไปด้วยความทุกข์ หลังวิกฤตโควิดเข้ามาได้ 1 ปี

“มีความกดดันในที่ทำงาน จากเป็นคนที่เจ้านายรักมาก กลายเป็นหมาหัวเน่า เริ่มนั่งอยู่ดี ๆ ก็อยากร้องไห้ ขับรถก็ร้องไห้

“เริ่มโทรไปคุยกับแม่ว่า หม่าม้า ลูกจะเป็นคนที่ล้มเหลวไหมถ้าลูกจะขายบ้าน ขายรถที่กรุงเทพฯ ขายทุกอย่างเลย แล้วกลับไปอยู่ยะลา ลูกไม่มีความสุขในชีวิต รู้สึกแย่มาก”

เธอตัดสินใจไปพบแพทย์ วันนั้นเองที่จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญได้ถือกำเนิดขึ้น

เรื่องแรก เป็นไปตามคาด หมอวินิจฉัยว่าจอยเป็นโรคซึมเศร้า เธอนั่งปล่อยโฮกลางโรงพยาบาล

เรื่องต่อมา ขณะที่น้ำตายังคงไหล เธอมองเห็นคนแก่ กำลังพาคนที่แก่กว่า และป่วยกว่าไปพบแพทย์

“ทำไมลูกหลานไม่พามา” เสียงในหัวเธอดัง คิดถึงเรื่องเล่าจากเพื่อนที่มีแม่เป็นมะเร็ง ต้อง Follow-up ทุก ๆ 3 เดือน แต่เจ้านายกลับไม่ให้ลาหยุด 

จอยกินยาคลายเครียดเม็ดแรกในชีวิต 

วันอาทิตย์เธอปรึกษาในกลุ่มมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และการฝากร้าน ว่า จะทำธุรกิจรับจ้างพาผู้สูงอายุไปหาหมอ ปรากฏว่ามีคนสนับสนุน ให้ความสนใจเยอะมาก 

จอยยื่นจดหมายลาออกในเช้าวันจันทร์ 

เธอทำโลโก Joy Ride ให้คนในกลุ่มเลือกอีกครั้ง เธอจด Trademark จดทะเบียนเว็บไซต์ เปิดเฟซบุ๊ก จด Domain Name ทั้งหมดเกิดขึ้นภายในเวลา 1 เดือน 

Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่ไม่ใช่แค่พาไปหาหมอ แต่ดูแลดุจหลาน บริการดุจลูก

Test Drive

ไอเดียแรกของธุรกิจนี้คือบริการดูแลพร้้อมรับส่งผู้สูงอายุ แต่ลูกค้าคนแรกที่โทรเข้ามา คือขอให้เธอช่วยรับกลับจากโรงพยาบาลสนาม เพราะเพิ่งหายจากโควิด แม้จอยจะขอใช้เวลาคิด แต่เธอก็โทรกลับไปตอบว่า “ได้ค่ะ”

จอยสวมเสื้อกันฝนแทนชุด PPE เปิดหน้าต่าง ปิดแอร์ สวมหน้ากากอนามัย 2 ชั้น พร้อมถุงมือและหมวก แม้จะเป็นงานแรกที่เธอยังจับต้นชนปลายอะไรไม่ได้มาก แต่ลูกค้าคนแรกของเธอก็กลับถึงบ้าน พร้อมเขียนรีวิวชื่นชมเธอยกใหญ่ จุดประกายให้ (อดีต) มาร์เก็ตติงสาว คิดแคมเปญขึ้นมาเล็ก ๆ ว่า Welcome home พาคุณกลับบ้าน ไปหาบ้านที่คุณรัก และคนที่คุณคิดถึง คอยรับจ้้างส่ง (อดีต) ผู้ป่วยโควิดตลอดทั้งเดือน 

กระนั้น จากที่เคยได้เงินเดือนแตะแสนบาท กลับกลายเป็นได้กำไร 200 บาทในเดือนแรก เพราะต้องซื้อชุด เครื่องพ่นแอลกอฮอล์ เครื่องฟอกอากาศ จ่ายค่าน้ำมัน ค่าทางด่วน ฯลฯ ทำให้เธอทบทวนความตั้งใจของตัวเองใหม่ จนเกือบจะล้มเลิก

“ประมาณเดือนตุลาคม ช่วงลูกค้าน้อย ๆ เราได้เจอลูกค้าเป็นคุณแม่ท้อง ทั้งเดือนแทบจะอยู่ได้เพราะคนนี้เลย เขาถามว่า พี่จอย คิดจะทำ Joy Ride ไปถึงเมื่อไหร่ หนูอยากให้พี่จอยดูแลหนูกับลูกไปจนลูกบวชนะ” 

แม้จอยจะฟังแล้วแอบร้องไห้เงียบ ๆ แต่คำตอบที่ดังที่สุดคือเธอจะทำทุกวิถีทางให้ธุรกิจนี้ไปต่อให้ได้

และ Joy Ride ที่มีสมาชิกเพียง 6 คนในตอนนั้น ก็ได้รู้จักกับคำว่า สตาร์ทอัพ

จอยร้อยเวที

จอยกลับสู่วงการการตลาดจนได้ แต่เป็นการทำ Pitch Desk โมเดลธุรกิจไปขอทุนตามองค์กรต่าง ๆ ซึ่งไม่เคยผ่านเลย เพราะไม่มีประสบการณ์การทำธุรกิจมาก่อน แต่ทุกครั้งที่ถูกปฏิเสธก็คล้ายจะเป็นการบังคับให้เธอกลับมาหาความรู้เพิ่ม

“เราทำบริการนี้ เพราะเราอยากทำบริการนี้ เราไม่ได้สนใจว่ามันจะเป็นธุรกิจที่เติบโต ผู้สูงอายุเป็นเทรนด์ได้ ไม่รู้ ตลาดผู้สูงอายุเป็นยังไง ไม่รู้ ไม่ทำการบ้าน และถึงแม้เราจะไม่ได้ทุน แต่กรรมการจะบอกว่า เราขาดอะไร 

“ทำให้เราเกิดการพัฒนา เราเป็นตัวช่วยแก้ปัญหาให้กับสังคม เป็นแพลตฟอร์มที่สร้างรายได้ให้กับคน อยู่ ๆ เราก็มีความคิดเหมือนกับเจ้าของกิจการ เราต้องดูแลทีมงานของเราให้ดี เขาจะได้ไปดูแลคนอื่นได้ดี ฉะนั้น ต้องมีกำไรในการบริหาร 

“จากได้เงินเดือนละ 20,000 กำไร 200 วันนี้เราโตขึ้น 10 เปอร์เซ็นต์ มีพนักงานเกือบ 20 คน และกำลังจะได้เงินหลายแสนบาท”

Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่ไม่ใช่แค่พาไปหาหมอ แต่ดูแลดุจหลาน บริการดุจลูก

ไม่เพียงผู้สูงอายุเท่านั้นที่ใช้บริการได้ จอยเล่าว่า ลูกค้ากลุ่มรองลงมาเป็นคุณแม่ตั้งครรภ์ จนถึงรอรับกลับหลังคลอดลูกวันแรก นอกจากนี้ ยังมีกลุ่มผู้พิการที่ไม่ใช่แค่พาไปโรงพยาบาล แต่ยังพาไปทำกิจกรรมอื่น ๆ ที่ต้องการคนดูแล เช่น ไปเที่ยว ไปดูหนัง ไปงานรับปริญญาตัวเอง อีกหนึ่งกลุ่มที่เราว่าน่าสนใจดี คือกลุ่มสาวโสดอายุ 30 – 40 ปี อาจเป็นเพราะเห็นตัวเองในอนาคต 

กลุ่มนี้ส่วนมากจะต้องการใครสักคนเป็นเพื่อน หรืออยู่เฝ้ารอหน้าห้องผ่าตัด เป็นวัยที่คงไม่ไขว่คว้าหาความช่วยเหลือเท่าไหร่ และกำลังใจอาจเป็นของหายากมากที่สุด อย่างน้อยในวันที่ไม่รู้ว่าชีวิตจะดีหรือร้าย การมีคนรอคอยการกลับมาก็มีค่าเหลือเกิน

“ตอนที่ติดต่อเรามาครั้งแรกเหมือนเป็นคนแปลกหน้า แต่หลังจากที่เราให้บริการ เขาก็มองเราไม่เหมือนเดิม เราเป็นลูกรับจ้าง หลานจำเป็น ในยามที่คุณจำเป็นต้องมีใครสักคนหนึ่งเป็นเพื่อนคอยดูแล” จอยย้ำความตั้งใจ

Easy ไม่ Scary

เชื่อว่าหลายคนคงอยากรู้แล้วว่า บริการรถรับจ้างที่เราโฆษณาไว้ตั้งแต่ต้นจะพิเศษขนาดไหน 

งานของ Joy Ride แตกต่างจากรถสาธารณะทั่วไปตรงที่เธอไม่ได้ส่งแค่ถึงปลายทาง แต่ครอบคลุมตั้งแต่ก่อนเจอลูกค้า วันที่ไปพบแพทย์ จนถึงหลังกลับจากพบแพทย์ ขอเล่าง่าย ๆ ตามเวลา ดังนี้

ก่อนเจอลูกค้า

“ถ้าพรุ่งนี้ต้องไปรับลูกค้า วันนี้จะโทรไปสวัสดีค่าคุณแม่ น้องแอนเขาให้หนูไปรับพรุ่งนี้ 6 โมงเช้า คอนเฟิร์มนะคะ เราจะถามลูกตั้งแต่ก่อนไปแล้วว่าคุณแม่คุณพ่อชอบฟังเพลงอะไร บางคนบอกชอบ The Ghost Radio บางคนบอกชอบธรรมะ ลูกบางคนส่งเพลย์ลิสต์มาให้เปิดเลย 

“ขึ้นรถมา คุณแม่เพลงเสียงดังไปรึเปล่า เย็นไหม ร้อนไหม ในรถมีขนม เครื่องดื่ม ทิชชู เตรียมอุปกรณ์สำหรับคนแก่ บางทีหาหมอเสร็จแล้วหิว จะได้มีอะไรกินเล็ก ๆ น้อย ๆ มันจะไม่เหมือนนั่งรถโดยสาร แต่ขึ้นมาแล้วเหมือนได้นั่งรถหลานสาว”

Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่ไม่ใช่แค่พาไปหาหมอ แต่ดูแลดุจหลาน บริการดุจลูก

วันที่ไปพบแพทย์

“เราพาพ่อแม่ไปโรงพยาบาลยังไง ก็ทำแบบนั้นแหละ พาไปห้องหมอ คิดแทนว่าถ้าเกิดว่าหมอบอกแบบนี้ เราจะต้องถามอะไรหมอ รับยา เจาะเลือด ระหว่างนี้ก็ต้องคอยรายงานลูกเป็นระยะ ๆ 

“เอกลักษณ์ของ Joy Ride คือการที่ลูกหลานจะรู้สถานะตลอด ออกจากบ้านแล้วค่ะ รับบัตรคิวแล้วค่ะ กำลังพากลับบ้านค่ะ และจะได้อ่าน Report ประจำวันด้วย เช่น วันนี้คุณหมอบอกว่ายาที่ให้ไปครั้งที่แล้วกินแล้วมวนท้อง ต้องกินก่อนอาหารครึ่งชั่วโมง และเน้นให้คุณแม่ทำกายภาพ ค่าตับ ค่าคอเลสเตอรอล ยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ ซึ่งทีมงานผู้ชายที่รับมาล่าสุด เขียนมาประมาณ 4 หน้าพร้อมรูปประกอบ เป็นไฟล์ PDF เราตกใจมาก เขาทำงานละเอียด ดีกว่าเราด้วยซ้ำ” 

หลังกลับจากพบแพทย์ 

“ถ้าเป็นลูกค้าฉีดวัคซีนก็จะทักไปถามว่า แม่คะ เมื่อคืนที่ฉีดวัคซีนเป็นยังไงบ้าง ปวดเนื้อปวดตัวไหม แล้วสมมติว่า มีนัดครั้งต่อไปเมื่อไหร่ก็จะโทรไปหาลูกว่า อาทิตย์หน้าคุณพ่อมีนัดนะคะ จะพาไปเองหรืออยากให้ทีม Joy Ride ไปรับเหมือนเดิม”

แต่แน่นอน ลำพังขับรถให้ผู้สูงอายุก็ต้องระมัดระวังมากอยู่แล้ว ยิ่งเป็นผู้โดยสารที่กำลังเจ็บไข้ได้ป่วย ยิ่งต้องคำนึงถึงความปลอดภัยมากเป็นพิเศษ สิ่งสำคัญในการขับรถของ Joy Ride จึงประกอบไปด้วย 

หนึ่ง ขับให้ช้าเข้าไว้ เคารพกฎหมายจราจรอย่างเคร่งครัด 

สอง ให้ระวังเรื่องคำพูดมาก ๆ เพราะผู้โดยสารทุกคนเปราะบางทางอารมณ์ และเธอจะไม่ถามคนที่นั่งเบาะหลังว่าทำไมลูกสาวถึงไม่ว่าง จนกว่าเจ้าตัวจะเล่าออกมาเอง 

สาม ต้องมีความรู้ทั่วไปเกี่ยวกับโรคต่าง ๆ พอสมควร เป็นประโยชน์ต่อการควบคุมอาหารในแต่ละมื้อ 

และข้อสุดท้าย สำคัญที่สุด

“ต้องระวังตัวเราเอง เราเพิ่งเป็นนิ่วเพราะมัวแต่ดูแลคนอื่น ไม่กล้าทิ้งลูกค้า ต้องเข้าโรงพยาบาล แอดมิตครั้งแรกในรอบ 20 ปี”

นอกเหนือจากงานบริการที่ละเอียดลออเป็นพิเศษแล้ว สิ่งที่โดดเด่นดึงจุดสนใจ และคงไม่ถามไม่ได้ คือการแต่งตัวของเธอที่จัดหนักจัดเต็มทุกครั้ง 

จอยบอกว่าเป็นความชอบส่วนตัว บวกกับการสวมหน้ากากทำงานร่วมกับผู้สูงอายุที่ไม่ค่อยมีมือถือ มักเกิดปัญหาคุณตาคุณยายจำเธอไม่ได้ หากสวมกระโปรงบานสีฟ้า มีเครื่องหัวอลังการแบบนี้ คงไม่มีทางจำผิดคนเป็นแน่

“บางคนเขาจำเราไม่ได้ มีคุณยายคนหนึ่งเรียกเรา ยัยปุ๊กลุ๊ก เวลาไปติดต่อ คุณหมอ พยาบาล การเงิน จากที่หน้าหงิกหน้างอก็ยิ้มเลย การที่ต้องทำงานกับผู้ป่วยมันคือการทำงานกับความทุกข์ของคน แล้วเราได้เอาความสดใสเล็ก ๆ ไปทำให้เขามีความสุข คนแรกที่มีความสุขก็คือตัวเราเอง” เราพยักหน้าคล้อยตาม และมีความสุขเป็นคนถัดมา

Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่ไม่ใช่แค่พาไปหาหมอ แต่ดูแลดุจหลาน บริการดุจลูก
Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่ไม่ใช่แค่พาไปหาหมอ แต่ดูแลดุจหลาน บริการดุจลูก

Please mind the gap between you and your mom

งานบริการส่วนใหญ่คงอยากให้ลูกค้าแวะเวียนกลับมาใช้ซ้ำ แต่งานบริการดูแลพร้อมรับส่งผู้ป่วยของจอย จำเป็นต้องมีลูกค้าประจำรึเปล่า – เราถามด้วยความสงสัย

“เวลาส่งลูกค้าถึงบ้าน เราไม่เคยบอกว่า เดี๋ยวเจอกันใหม่นะคะ เราจะบอกว่า ขอให้สุขภาพแข็งแรง แล้วก็ไม่ต้องไปโรงพยาบาลบ่อย ๆ แต่ถ้ามีความจำเป็น ก็ขอให้นึกถึงจอย”

ที่เป็นเช่นนั้น เพราะจอยเปรียบธุรกิจของเธอเป็นสะพานเชื่อมระหว่างครอบครัวกับโรงพยาบาล เพราะลูกไม่ได้มาด้วย และหมอก็ไม่ได้รู้ว่าที่บ้านคนแก่อยู่ยังไง 

นั่นคือความตั้งใจแรก

พอทำไปทำมา ดูเหมือนสะพานที่ว่า จะเป็นการเชื่อมครอบครัวเข้าหากันเสียมากกว่า เมื่อลูกต้องเติบโตเป็นผู้ใหญ่ แต่พ่อแม่กลับกลายเป็นเด็กอีกครั้ง

“บางครั้งเราไปรับลูกค้า แล้วแม่บ่นปวดขามากเลย รองเท้าแตะเนี่ยสึกหมดแล้ว แต่ไม่กล้าบอกลูก เกรงใจลูกต้องไปซื้อ เราก็ทำทีบอกลูกสาวว่า แอบได้ยินมาว่าคุณแม่อยากได้รองเท้า เผื่อว่าจะซื้อเป็นของขวัญให้ เรามักจะได้ข้อมูลที่คุณพ่อคุณแม่อัดอั้นตันใจ 

“ต่อให้รวยแค่ไหน ฐานะพร้อมยังไง ทุกครอบครัวจะมีช่องว่างเล็ก ๆ เสมอ ผู้สูงอายุต้องการคนรับฟัง อยากรู้สึกว่าเขามีคุณค่า ไม่ใช่ไม้ใกล้ฝั่งที่มองเห็นเพื่อน ๆ ค่อย ๆ จากไปแล้วคิดว่าเมื่อไหร่จะถึงคิวเขา มันไม่ใช่แค่เรื่องร่างกาย แต่มันคือจิตใจด้วย”

“เคยมีผู้ป่วยระยะสุดท้ายที่ต้องการทำธุรกรรม เราเจอเขาแค่ครั้งเดียวเองนะ เมื่อถึงวาระสุดท้าย เราก็ไปส่งเขา คราวนี้เป็นการเดินทางแบบ One-way ที่ไม่ต้องเข้าโรงพยาบาลอีก ก็ดีใจที่เรามีส่วนทำให้เขาหมดห่วงในช่วงสุดท้ายของชีวิต”

และใช่ว่าตัวเธอห่วงใยเฉพาะผู้สูงอายุ จอยมองว่าธุรกิจของเธอเข้ามาตอบโจทย์ลูกหลานที่อยากดูพ่อแม่ แต่เวลาคือก้างชิ้นใหญ่ที่กลืนไม่ลงท้อง หลายคนกลัวเสียโอกาส ขาดรายได้ ในยุคที่เศรษฐกิจยากจะเอาแน่เอานอน ลูกหลานจึงเป็นอีกคนที่ต้องการกำลังใจไม่น้อยไปกว่ากัน

“รู้ไหม 95 เปอร์เซ็นต์ของคนที่โทรมาจองเราเป็นผู้หญิง ทำให้เห็นว่าผู้หญิงเป็นเดอะแบกของครอบครัว ถึงแม้ลูกสาวจะแต่งงานออกเรือนไปแล้ว มีลูกเล็กที่ต้องเลี้ยงดู มีสามีที่ต้องดูแล มีงานที่ต้องทำ แต่ลูกสาวยังต้องดูแลพ่อแม่

“เช่น คนที่คุณแม่ทำคีโมแต่ว่ายังไม่ตอบสนอง เราต้องให้กำลังใจคนเป็นลูก ไม่ใช่แค่คนป่วย”

Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่ไม่ใช่แค่พาไปหาหมอ แต่ดูแลดุจหลาน บริการดุจลูก

A bundle of Joy

ในช่วงต้น จำได้ไหมว่าจอยใช้ชีวิตอยู่ที่ภูเก็ต 2 ปีหลังเรียนจบ นอกจากจะอยู่เพื่อทำงาน ดำน้ำ ตามหาประสบการณ์ชีวิต จอยยังค้นพบบางสิ่งที่เคยมองข้าม และทำให้จุดเริ่มต้นที่แท้จริงของ Joy Ride อาจไม่ใช่แค่ปีก่อน แต่เป็นเมื่อ 10 ปีก่อนหน้านั้น 

เรารู้เพราะถามเธอว่าเริ่มมีความรู้สึกอยากดูแลผู้สูงอายุตั้งแต่เมื่อไร เธอตอบออกมาพร้อมน้ำเสียงสั่นเครือใน 10 นาทีแรกที่เราสนทนากัน

จอยบอกว่าเธอกลับไปอยู่ภูเก็ตเพราะยาย

“เราอยากกลับไปภูเก็ตเพื่อดูแลยาย ตอนนั้นแค่คิดว่าอยากรู้จักยายมากกว่าเจอตอนปิดเทอมแค่ 5 วัน เพราะรู้สึกว่าเราเป็นหลานที่ยายไม่รู้จัก เราได้รู้ว่ายายชอบอะไร หาเวลาหยุดเพื่ออยู่กับเขา แต่ยายเราโคตรแข็งแรงเลย พึ่งเสียเมื่อ 2 ปีที่แล้ว

“จนมาทำ Joy Ride มันทำให้เราถามตัวเองว่า แล้วเราเคยดูแลคนในครอบครัว ดีเท่าเราดูแลพ่อแม่คนอื่นบ้างไหม เอาตรง ๆ เราเคยพาพ่อแม่ไปหาหมอแค่ครั้งเดียว เพราะว่าอยู่คนละที่ และในฐานะที่เราเป็นลูกหลาน มันไม่เคยมีคำว่าพอสำหรับการทำให้คืนกลับไป” 

จากนั้นคาเฟ่กลางกรุงก็กลายเป็นบ่อน้ำตาของเธอ หลังจอยอธิบายว่าทำไมแนวคิดลูกรับจ้าง หลานจำเป็น ถึงได้สมจริงถึงเพียงนี้

“เคยมีคนบอกเราว่า มีที่ไหนทำงานแล้วทีมงานได้เงินมากกว่าตัวเอง หรือธุรกิจแบบนี้อีก 10 ปีก็ไม่รวย เป็นอาชีพใช้แรงงานที่ได้เงินวันละ 500 บาท หากินกับคนแก่ คนป่วย คนพิการ บริการดุจญาติมิตรแต่คิดตังค์ 

“เราก็เสียใจนะ แต่คนที่เข้าใจเรามีมากกว่าคนไม่กี่คนที่ไม่เข้าใจ ก็เลยมองข้ามมาได้ เลิกคิดจะเลิกแล้วเอาเวลามาคิดว่าทำยังไงให้มันอยู่รอดได้ดีกว่า”

Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่พาผู้สูงอายุ คนท้อง ผู้พิการ สาวโสด ไปหาหมอ ทำธุระส่วนตัว แบบเพื่อนสนิท คู่คิด และลูกหลาน

แม้วันนี้เธอจะยังร้องไห้ง่าย ๆ อยู่ แต่เธอก็ปาดน้ำตาเร็วขึ้น หลังเห็นจอยเปลี่ยนแปลงเป็นคนที่เข้มแข็ง เราถามเธอต่อว่า มีเรื่องราวของพนักงานคนไหนไหมที่เปลี่ยนจากหลังมือเป็นหน้ามือเหมือนเธอ 

จอยเล่าเรื่องน้องสาวแท้ ๆ ให้เราฟังเล็กน้อยเป็นคำตอบ 

จากวันแรกที่มองว่าเป็นงานที่ตรงกันข้ามกับตัวเองโดยสิ้นเชิง ปัจจุบันจอยเหมือนได้น้องสาวคนใหม่ ที่มีความคิดความอ่าน อ่อนโยน เป็นมิตร เมตตาคนอื่น และรักตัวเองมาก 

จะดีแค่ไหนถ้าพนักงานทุกคนรู้สึกคล้ายกัน Joy Ride เป็นธุรกิจที่อยู่กันแบบครอบครัว และตอนนี้บรรดาญาติสนิทมิตรสหายของเธอกำลังขยายใหญ่ขึ้น มีผู้สมัครเข้าร่วมทีมมากกว่า 1,000 คน รอคิวส่งต่อความปรารถนาดี พร้อมแรงสนับสนุนจากสังคมอีกมากมาย เชื่อว่านอกจากศักยภาพของธุรกิจ ความคิด และตัวตนของจอยก็น่ายกย่อง

“สิ่งที่ดีที่สุดคือการที่เรามีความรู้สึกหมดไฟ เพราะถ้าเราไม่รู้สึก เราก็คงเป็นพนักงานออฟฟิศ นั่งทำงานเดิม ๆ ยังคงซึมเศร้าและร้องไห้ แต่ถ้าวันนั้นเราตัดสินใจกระโดดลงมาจากชั้น 4 ของห้องประชุม เราก็คือคนที่ไม่เห็นคุณค่าของชีวิตตัวเอง สิ่งที่เราทำคือตรงกันข้าม

“ปีที่แล้วเรายังเป็น Marketing Manager เงินเดือนแสนบาท วันนี้อาจจะขาดทุนในบางเดือน แต่ทุกวันมันคือกำไรชีวิต 

“ผ่านไป 1 ปี Joy Ride ก็เหมือนต้นไม้ที่ต้องรดน้ำ พรวนดิน ใส่ใจเยอะ ๆ มันอาจจะไม่มีลูกผลให้เรากินในวันนี้ แต่อย่างน้อยมันก็ยังมีดอกให้เราเห็น” 

หลังคุยกันมาเนิ่นนาน ไม่รู้เหมือนกันว่าต้องรออีกแค่ไหนกว่าลูกผลของ Joy Ride จะงอกงาม แต่เราหวังอย่างยิ่งว่าจอยจะยังยืนหยัดทำสิ่งนี้ จนถึงวันที่เด็กน้อยคนนั้นออกบวช วันที่เราชวนเธอไปเที่ยวตอนอายุ 40 ปีได้ วันที่ผู้พิการสามารถทำกิจกรรมอื่น ๆ ได้อีกมากมาย และไม่ว่าเส้นทางจะยากสักแค่ไหน เราเชื่อว่าจอยคงมีคนรอบข้างคอยให้กำลังใจ ประหนึ่งสมาชิกในครอบครัวโดยไม่ต้องเสียเงินจ้างสักบาทแน่นอน

Joy Ride รถรับส่งผู้สูงอายุของสาวหมดไฟที่พาผู้สูงอายุ คนท้อง ผู้พิการ สาวโสด ไปหาหมอ ทำธุระส่วนตัว แบบเพื่อนสนิท คู่คิด และลูกหลาน

Joy Ride Thailand

Website : joyridethailand.com/

Facebook : Joy Ride Thailand รถรับส่งพาผู้สูงอายุไปหาหมอ

Writer

ชลลดา โภคะอุดมทรัพย์

นักอยากเขียน บ้านอยู่ชานเมือง ไม่ชอบชื่อเล่นที่แม่ตั้งให้ มีคติประจำใจว่าอย่าเชื่ออะไรจนกว่าหมอบีจะทัก รักการดูหนังและเล่นกับแมว

Photographer

ณัฎฐาจิตรา ชินารมย์รัตน์

ช่างภาพที่ชอบการแต่งตัว อยู่กับเสียงเพลงและหลงรักในความทรงจำ

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load