*บทความนี้เปิดเผยเนื้อหาบางส่วนของภาพยนตร์ / ละคร*

สำหรับชาวเราแล้ว ทุกเดือนมิถุนายนของทุกปี เราจะภูมิใจกับมันมากพิเศษ

เพราะเดือนนี้คือ Pride Month หรือเดือนแห่งความภาคภูมิใจของผู้มีความหลากหลายทางเพศ ในหลายประเทศทั่วโลก ที่จะร่วมกันเดินขบวน LGBT Pride เพื่อแสดงการระลึกถึงเหตุการณ์จลาจลสโตนวอลล์ เมื่อปี 1970 และเพื่อเฉลิมฉลอง Pride Month อย่างสนุกสนาน ซึ่งในปีนี้ประเทศไทยจะจัดงานลักษณะเดียวกันในชื่อ Bangkok Pride อีกด้วย

ปี 2018 นี้ เราเห็นความเปลี่ยนแปลงของชาวเราในสังคมไทยอย่างหลากหลายมากขึ้น ทั้งไอคอน เซเลบริตี้คนดังผู้เป็นเพศทางเลือกต่างได้รับการยอมรับในวงกว้างกว่าเดิม ไม่ใช่แค่ในมุมมองของผู้สร้างเสียงหัวเราะเท่านั้น หากแต่เป็นด้านของผู้ที่มีอิทธิพลทางความคิด ความเปลี่ยนแปลงบางอย่างในสังคม สื่อต่างๆ ทั้งละคร ซีรีส์ ภาพยนตร์ หรือนิทรรศการต่างๆ สะท้อนภาพของเพศทางเลือกในประเทศไทยให้ประจักษ์ชัดและแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของคนกลุ่มนี้ในสังคมมากยิ่งขึ้น

สื่อบันเทิงเป็นภาพสะท้อนความเป็นไปของชาวเราได้ดีในแต่ละยุคแต่ละสมัย ดังนั้นวันนี้จึงอยากแนะนำ 4 ภาพยนตร์ ซีรีส์ และละครโทรทัศน์ ที่เหมาะแก่การหยิบมาถอดรหัสเรื่องราวความหลากหลายทางเพศ ทั้งในมุมของความสัมพันธ์ ครอบครัว สังคมทั้งไทยและเทศไปพร้อมๆ กัน

 

Ellen

(1994 – 1998)

Ellen (ปี 1994 - 1998)

ในยุค 90 ของวงการบันเทิงฝั่งอเมริกัน หากดารานักแสดงคนใดมีละครซิตคอมที่ออกอากาศทั่วประเทศหรือ Syndication Broadcasting ได้ ถือว่าเขาหรือเธอประสบความสำเร็จในวงการเป็นอย่างมาก ไม่เว้นแม้กระทั่งดาวดวงใหม่ในวงการ Stand Up Comedy ในขณะนั้นอย่าง Ellen Degeneres

ซิตคอมเรื่องนี้เล่าเรื่องของเอลเลน มอร์แกน ผู้หญิงคนหนึ่งที่ทำงานในร้านหนังสือใจกลางเมืองลอสแอนเจลิส เธออาศัยอยู่ในอพาร์ตเมนต์เดียวกับเพื่อนสนิท เรื่องราวใน 4 ซีซั่นแรกเหมือนจะไม่มีอะไรผิดแปลกไปจากขนบซิตคอมทั่วไปที่เล่าเรื่องของตัวเอกและวงสังคมของเพื่อนๆ แต่ตลอดเรื่องราวเหล่านั้น มีคำใบ้อยู่เนืองๆ ที่พอจะบอกถึงเป้าหมายความสัมพันธ์และรสนิยมทางเพศของเธอ

ว่าเธอไม่ได้ชอบผู้ชาย

Ellen (ปี 1994 - 1998)

จุดเปลี่ยนของเรื่องราวในซิตคอมเรื่องนี้อยู่ในตอนที่ชื่อว่า The Puppy Episode เอลเลนได้เจอกับริชาร์ด เพื่อนสมัยมัธยม ซึ่งมาพร้อมกับซูซาน โปรดิวเซอร์ของเขา เอลเลนหลงรักซูซานตั้งแต่แรกพบ เธอตัดสินใจสารภาพรักกับซูซานกลางสนามบิน หลังจากได้รับคำแนะนำจากจิตแพทย์ประจำตัว (รับบทโดย โอปราห์ วินฟรีย์) ด้วยประโยคสุดคลาสสิกตลอดกาล ‘Susan, I’m gay.’

Ellen (ปี 1994 - 1998)

ฉากนี้เป็นหนึ่งในฉากที่มีอิทธิพลและทรงพลังที่สุดในวงการละครโทรทัศน์ฮอลลีวูด เป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่ก่อให้เกิดความตระหนักถึงการมีตัวตนอยู่ของผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศ อีกทั้งเป็นสัญญาณที่ทำให้ใครหลายคนเปิดตัวต่อสังคม ซึ่งทั้งหมดขัดทั้งกรอบศีลธรรม บทบัญญัติทางศาสนา และทัศนคติของคนในช่วงเวลานั้น จนนำมาสู่การประท้วงต่อต้านกลายเป็นความขัดแย้งและการตั้งคำถามในสังคม

ในซีซั่นที่ 5 จะเน้นเรื่องราวของการต่อสู้เพื่อการยอมรับเพศทางเลือกในสังคม ยิ่งเป็นการโหมกระหน่ำความคิดเชิงลบต่อสังคมในขณะนั้นมากกว่าเดิม นอกจากสปอนเซอร์จะถอนตัวออกจนหมดแล้ว สถานีโทรทัศน์ ABC ก็ได้ตัดสินใจตัดจบซิตคอมเรื่องนี้ด้วยยอดเรตติ้งที่น้อยกว่าทุกซีซั่น

กลับมาที่ปัจจุบัน ไม่ต้องสรุปให้มากความถึงผลลัพธ์การเปิดตัวของเธอ เอลเลนกลายเป็นหนึ่งในผู้ทรงอิทธิพลของวงการบันเทิงโลก เธอมีรายการทอล์กโชว์เป็นของตัวเอง ซึ่งกำลังจะเข้าสู่ซีซั่นที่ 16 ในเดือนกันยายนนี้ และได้รับรางวัลการันตีมากมาย เธอเป็นที่รัก เป็นที่ยอมรับต่ออเมริกันชนและคนทั่วโลก

จึงถือได้ว่า Ellen เป็นละครซิตคอมเรื่องเดียวที่สามารถสร้างแรงสั่นสะเทือนและเปลี่ยนแปลงภาพของ LGBTQ จนภาพนั้นไม่เหมือนเดิมอีกต่อไป

ดูอะไรต่อดีที่ว่าด้วยเรื่องกลุ่มเพื่อนชาวเรา

Will and Grace (1998 – 2006, 2017 – ปัจจุบัน)

Wake Up ชะนี The Series (2018)

 

Like Grains of Sand

(1995)

ถึงแม้ว่าญี่ปุ่นจะมีงาน Tokyo Rainbow Pride Walk เป็นประจำทุกปี และมีกฎหมายรองรับการแต่งงานของเพศเดียวกันใน 7 เมือง แต่ญี่ปุ่นกลับเป็นประเทศหนึ่งที่แทบไม่เปิดพื้นที่สื่อให้ผู้มีความหลากหลายทางเพศเลย นอกจาก Transgender หรือผู้หญิงข้ามเพศเท่านั้น มีครั้งหนึ่งที่ภาพยนตร์เรื่องนี้ออกฉายในปี 1995 ซึ่งทำให้ผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศถูกพูดถึงมากขึ้นในพื้นที่สื่อของญี่ปุ่น

Like Grains of Sand คือภาพยนตร์ว่าด้วยเรื่องราวในโรงเรียนมัธยมแห่งหนึ่งในประเทศญี่ปุ่น อิโต้ นักเรียนหัวกะทิประจำห้อง ที่กำลังแอบชอบ โยชิดะ เพื่อนสนิทของตัวเอง ในขณะที่โยชิดะนั้นกำลังเริ่มสานสัมพันธ์กับไอฮาระ นักเรียนใหม่ที่มีประวัติอันเลวร้าย เธอทั้งเคยโดนข่มขืน ใช้สารเสพติด และถูกเพื่อนๆ ในห้องแกล้งอยู่เสมอ

ถึงแม้ว่าการที่อิโต้บอกชอบโยชิดะไปแล้ว โยชิดะจะไม่รู้สึกอะไร แถมยังบอกว่าเข้าใจ และอนุญาตให้อิโต้ลอง ‘กอด’ และ ‘จูบ’ เขาด้วย เมื่อไอฮาระรู้เรื่องนี้ เธอถามโยชิดะว่ารู้สึกยังไง เขากลับบอกว่าเขาเป็น ‘คนปกติ’ ไม่ได้เป็น ‘โรคจิต’ ที่จะชอบเพื่อนตัวเองที่เป็นผู้ชาย

สิ่งที่ไอฮาระทำคือการทำลายข้าวของและทำร้ายโยชิดะ

ในฉากสุดท้ายของภาพยนตร์ อิโต้ โยชิดะ และไอฮาระ ไปเที่ยวทะเลด้วยกัน อิโต้ขอให้ไอฮาระสลับตัวกับเขา เพื่อฟังคำสารภาพรักของโยชิดะที่มีต่อไอฮาระ

ถึงแม้ว่าโยชิดะจะรักไอฮาระอย่างหมดใจ แต่เมื่อไอฮาระที่สลับตัวกับอิโต้ถามเขาว่า

‘ถ้าฉันเป็นผู้ชาย เธอจะยังชอบฉันอยู่มั๊ย’

โยชิดะกลับตอบคำถามด้วยความลังเลว่า ‘ก็อาจจะชอบ แต่ความรู้สึกมันไม่เหมือนกัน’

โยชิดะสะท้อนความเป็นคนญี่ปุ่นที่ยังคงมีความคิดเชื่อใน ‘เพศสภาพ’ มากกว่า ‘ความรู้สึก’ เขามองว่าการที่ผู้ชายชอบผู้ชายด้วยกันนั้นเป็นเรื่องผิดแปลก ดังที่เขาบอกไอฮาระว่า อิโต้เป็นโรคจิต และพยายามยัดตัวเองลงไปในความรักที่ถูกต้องตามเพศสภาพดังที่เขาสารภาพรักกับไอฮาระ แต่สุดท้ายเมื่อถึงคราวที่เขาต้องเริ่มการกระทำที่ลึกซึ้งต่อเธอ เขากลับทำไม่ได้

ตราบจนถึงปัจจุบัน ทัศนคติของคนญี่ปุ่นที่มีต่อผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศยังคงเหมือนเดิม การเปิดเผยตัวตนยังไม่สามารถทำได้โดยปราศจากข้อกังขา หนำซ้ำจะกลายเป็นประเด็นให้เพื่อนฝูงหรือคนในสังคมนินทา หรือกลายเป็นเหยื่อในการถูกกลั่นแกล้งอย่างสนุกสนาน

ไม่เปลี่ยนไปจากภาพยนตร์เมื่อ 22 ปีที่แล้วสักเท่าไหร่

ดูอะไรต่อดีที่ว่าด้วยความสับสนในใจของชาวเรา

Night Fight (2014)

Hormones วัยว้าวุ่น (2013 – 2015)

 

GAYOK BANGKOK

(2016-ปัจจุบัน)

GAYOK BANGKOK (2016)

ในรอบ 20 ปีที่ผ่านมาของวงการบันเทิงไทย มีทั้งภาพยนตร์ ละครโทรทัศน์ และซีรีส์ มากมายที่เล่าเรื่องความรักของชาวเรา ถึงแม้จะมีตัวเดินเรื่องเป็นวัยรุ่นหน้าใส พร้อมการดำเนินเรื่องแบบสูตรสำเร็จก็ตาม และปฏิเสธไม่ได้ว่าวิธีการเหล่านั้นยังคงได้รับความนิยมอยู่จนถึงปัจจุบัน

GAYOK BANGKOK ฉีกสูตรสำเร็จเหล่านั้นทั้งหมดด้วยการเล่าเรื่องผ่านตัวละครในวัยทำงาน (อาจจะมีวัยเรียนมหาวิทยาลัยบ้าง) สะท้อนภาพสังคมของชาวเกย์ในประเทศไทยได้อย่างแตกต่าง ไม่แต่งเติมภาพความสวยงามดังเช่นซีรีส์เรื่องอื่นพยายามเล่าในปัจจุบัน

GAYOK BANGKOK (2016)

ประเด็นตลอด 2 ซีซั่นที่ซีรีส์ออนไลน์เรื่องนี้พยายามสื่อสารกับเราคือ การแก้ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับความสัมพันธ์ของเกย์ที่มักถูกภาพสังคม ‘เหมารวม’ ว่าเกย์มีลักษณะการใช้ชีวิตและการสร้างความสัมพันธ์แบบที่เราเคยเข้าใจ

ซึ่งอาจไม่ใช่ทั้งหมด

เช่นเรื่องของสตางค์ (รับบทโดย เจนนี่ ปาหนัน) ผู้ออกปากอย่างชัดเจนว่าเป็นกะเทยที่ไม่สวย มีแต่คนเข้าหา เพราะเธอเป็นคนตลก สามารถสร้างเสียงหัวเราะและทำให้คนที่อยู่รอบข้างมีความสุขได้ แต่ก็ไม่มีใครอยากสานความสัมพันธ์ต่อ เพราะเพียงแค่ความ ‘ตลก’ ที่เธอมีให้กับทุกคน 

สตางค์อาจคิดว่าตัวเองมีความรักไม่ได้ แต่เมื่อเธอได้เจอกับ ปูน เกย์หนุ่มต่างจังหวัดที่มัดใจเธอด้วยรอยยิ้มและทัศนคติเชิงบวก นี่เป็นสัญญาณที่ดีต่อการเริ่มต้นความสัมพันธ์ครั้งแรกในชีวิตของสตางค์

GAYOK BANGKOK (2016)

หรือเรื่องของปอม พนักงานออฟฟิศหน้าตาธรรมดาคนหนึ่งผู้ไม่เคยเชื่อว่าตัวเองจะได้มีความรักที่ดีอย่างเกย์คนอื่น ซึ่งอาจมีหน้าตาและพื้นฐานชีวิตที่ดีกว่าเป็นตัวช่วย แต่เมื่อปอมมีพี่หนึ่ง ผู้เป็นแฟนเก่าของอาร์ม เข้ามาสานสัมพันธ์จนเป็นแฟนกัน จากปัญหาธุรกิจของพี่หนึ่ง เขามีความเป็นผู้ใหญ่ และค่อนข้างห่วงภาพลักษณ์ทางสังคมของตัวเอง ในขณะที่หน้าที่การงานของปอมกำลังไปได้สวย เมื่อปอมยื่นมือเข้ามาช่วยเหลือพี่หนึ่ง จึงอาจกลายเป็นความอิจฉาความในความก้าวหน้าของคู่ครอง ซึ่งเป็นเรื่องปกติมากๆ ของสังคมเกย์

ปอมจึงต้องเรียนรู้ผ่านสนามจริง และประคองความสัมพันธ์ไปจนตลอดรอดฝั่งให้ได้

GAYOK BANGKOK (2016)

ข้อดีอีกหนึ่งข้อที่เห็นกันอย่างชัดเจนใน GAYOK BANGKOK คือประเด็นการรณรงค์การป้องกันการติดเชื้อ HIV ในหมู่ผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศ โดยเน้นย้ำเสมอทั้งจาก Interlude เปิดเรื่อง รวมทั้งการสร้างตัวละครที่ติดเชื้อ HIV คือนัท (รับบทโดย เต็งหนึ่ง คณิศ คอลัมนิสต์เจ้าของคอลัมน์ To Be Continued ใน The Cloud) นัทต่างมีความสัมพันธ์ทั้งกับอาร์มในซีซั่นที่ 1 ที่เลิกรากันไป และคามินในซีซั่นที่ 2 ซึ่งพัฒนาจากคนที่เคยทักกันทั่วไป กลายมาเป็นหุ้นส่วนร้านเบเกอรี่ และหุ้นส่วนชีวิต

หากมองข้ามเรื่องที่นัทติดเชื้อ HIV แล้ว นัทยังสามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติเฉกเช่นคนธรรมดาทั่วไป การติดเชื้อของนัทไม่ได้เป็นอุปสรรคหรือปัญหาใดๆ กับการมีความรักเลยแม้แต่น้อย

ใน GAYOK BANGKOK มีเรื่องราวในสังคมของเกย์ซ่อนอยู่แทบทุกเรื่องเท่าที่สิบนิ้วจะพอนับไหว ซีรีส์เรื่องนี้ นอกจากจะเป็นภาพสะท้อนสังคมที่ฉีกทุกภาพเหมารวมแล้ว มันยังเป็นการหยิบเรื่องจริงมาเล่า เพื่อบอกว่าความรักของเกย์และกะเทยนั้นไม่จำเป็นต้องจบด้วยการร้องไห้ฟูมฟายเป็นนางโชว์ประกอบเพลง เพลงสุดท้าย ของแม่แดง ฉันทนา

เพื่อพร่ำบอกกับใครก็ตามว่า นี่คือจุดล่มสลายของชีวิตรักในแบบของเรา

ดูอะไรต่อดีที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ของชาวเราแบบตรงไปตรงมา

รักแปดพันเก้า (2004 – 2005)

Orange is the New Black (2013 – ปัจจุบัน)

 

One Day at a time

(2017 – ปัจจุบัน)

One Day at a time (2017 - ปัจุจุบัน)

นี่คือหนึ่งในซิตคอมอเมริกันของ Netflix ที่หยิบผลงานในยุค 70 มาปัดฝุ่นใหม่ให้สดใสกว่าเดิม

เรื่องราวของครอบครัวชาวคิวบาที่ลี้ภัยเข้ามาอยู่ในอเมริกา ประกอบไปด้วยลิเดีย คุณยายผู้เคร่งศาสนาคริสต์อย่างสุดโต่ง เพเนโลปี้ คุณแม่เลี้ยงเดี่ยวผู้เคยเป็นทหารผ่านศึก เอเลน่า ลูกสาวคนโต อเล็กซ์ ลูกชายคนเล็ก และชไนเดอร์ ช่างซ่อมท่อประปาข้างห้องที่ชอบมีเอี่ยวเรื่องราวแสนชุลมุนของครอบครัวอัลวาเรซ

ใจความสำคัญของ วันละครั้งก็เกินพอ ซีซั่นแรกคือ เอเลน่า ลูกสาวคนเดียวในบ้านจะต้องเข้าพิธีคินเซส หรือพิธีฉลองครบรอบอายุ 15 ปีตามธรรมเนียมของคิวบา หลังจากที่คาร์เมน เพื่อนของเอเลน่า มาอาศัยอยู่ด้วย เธอจึงเริ่มมีความรู้สึกดีกับเพื่อนหญิงนับแต่นั้น

One Day at a time (2017 - ปัจุจุบัน)

เอเลน่าตัดสินใจสารภาพกับครอบครัวว่าเธอชอบผู้หญิง โชคดีที่เพเนโลปี้ยอมรับในสิ่งที่เอเลน่าเป็น และยินดีกับการตัดสินใจของเธอ ถึงแม้ว่าลิเดีย ยายของเธอ จะค้านกับการเปิดตัวของเอเลน่า ด้วยความที่เธอเป็นคนเคร่งศาสนา ต้องปฏิบัติตามหลักบัญญัติในศาสนาอย่างเคร่งครัด แต่ลิเดียเข้าใจในการตัดสินใจของเธอ

หนึ่งในขึ้นตอนสำคัญของพิธีคินเซส คือการเต้นรำระหว่างพ่อลูก วิคเตอร์ สามีเก่าของเพเนโลปี้ กลับมาหาครอบครัว เพื่อเตรียมงานเลี้ยงคินเซสของเอเลน่า ในระหว่างการซ้อมเต้นรำ เอเลน่าตัดสินใจเปิดตัวกับวิคเตอร์ว่าเธอเป็นเกย์ เรื่องนี้ทำให้วิคเตอร์สับสนมากจนรับในคำเปิดตัวของเอเลน่าไม่ได้ กลายเป็นชนวนสำคัญของวิคเตอร์และครอบครัว จนกระทั่งวันงาน วิคเตอร์ไม่ปรากฏตัว จึงต้องเป็นหน้าที่ของเพเนโลปี้ที่ต้องทำหน้าที่ ‘พ่อ’ ในการเต้นรำพ่อลูกของเอเลน่า

One Day at a time (2017 - ปัจุจุบัน)

เมื่อ ‘ลูก’ เปิดตัวว่าไม่ได้ชอบเพศตรงข้ามดังที่ใครบอกไว้ อาจจะเป็นเรื่องที่น่ากระอักกระอ่วนใจในหลายครอบครัวในหลายประเทศ โดยเฉพาะสังคมไทยที่พยายามสะท้อนภาพเหล่านี้ผ่านสื่อหลายยุคสมัย

ปัญหาส่วนหนึ่งคือ การต่อต้านอย่างชัดเจนของสมาชิกในครอบครัวบางคน อาจจะด้วยเหตุผลเรื่องเชื้อชาติบ้าง ศาสนาบ้าง หรือความคาดหวังต่อลูกบ้าง การต่อต้านด้วยความรุนแรงทั้งทางกายภาพและทางจิตใจ ไม่ได้ก่อให้เกิดผลดีต่อการดำรงชีวิตของสมาชิกในครอบครัว ซ้ำยังอาจส่งผลร้ายจนอาจเกิดความรุนแรงจากภายในสู่ภายนอกบ้าน แต่กับครอบครัวของเอเลน่าไม่เป็นเช่นนั้น ถึงแม้ว่าวิคเตอร์จะออกจากชีวิตไปอย่างถาวร หลังจากเซ็นใบหย่าให้เพเนโลปี้ สมาชิกที่เหลือยังคงรักและเข้าใจในสิ่งที่เอเลน่าเป็น

วันละครั้งก็เกินพอ พยายามบอกเราว่า อย่างน้อยไม่ใช่ทุกคนในครอบครัวที่ไม่ยอมรับว่าเราเป็นใคร แต่เพราะการเป็นครอบครัวเดียวกันนี่แหละ ทำให้เรามองข้ามทุกอย่างที่เป็น

และรักกันด้วยสายใยในครอบครัว

ดูอะไรต่อดีที่ว่าด้วยความสัมพันธ์ของชาวเรากับครอบครัว

Glee (2009 – 2015)

Champions (2018 – ปัจจุบัน)

Writer

สุรพันธ์ แสงสุวรรณ์

เขียนหนังสือบนก้อนเมฆในวันหนึ่งตรงหางแถว และทำเว็บไซต์เล็กๆ ชื่อ ARTSvisual.co

นานาเพลินจิต

รีวิวมหรสพชั้นดีที่แนะนำให้ตามไปเสพ

* บทความเปิดเผยเนื้อหาบางส่วนของภาพยนตร์ Petite Maman

Petite Maman มีความหมายตรงตัวว่า ‘Little Mama’ หรือคุณแม่ตัวน้อย ก่อนที่ผู้กำกับ เซลีน เซียมมา (Céline Sciamma) จะได้ฝากผลงานอันตราตรึงอย่าง Portrait of a Lady on Fire ไปเมื่อปี 2019 ไอเดียสร้างหนัง Petite Maman นั้นมีมาก่อนครับ มันว่าด้วยเรื่องราวของเด็กหญิง 2 คนที่ไม่รู้จักกันมาก่อน ช่วยกันสร้างกระท่อมเล็ก ๆ กลางป่า ก่อนที่ทั้งสองจะพบว่า คนหนึ่งเป็นแม่ และคนหนึ่งเป็นลูกของอีกคน

เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นเมื่อยายของเด็กหญิง Nelly วัย 8 ขวบเสียชีวิต เธอและ Marion ผู้เป็นแม่กับพ่อของเธอต้องไปเคลียร์ข้าวของในบ้านที่แม่โตมา แต่แล้วหลังจากที่จู่ ๆ แม่ของเธอหายไปโดยไม่บอกไม่กล่าว กลับเกิดการบิดเบือนของ Time & Space ด้วยสาเหตุใดก็ไม่อาจทราบได้ ทำให้ Nelly ได้ย้อนเวลาไปพบกับ Marion ตอนอายุเท่ากัน เกิดเป็นสายใยของเด็กหญิง 2 คนที่กาลเวลาไม่อาจสั่นคลอนได้

Petite Maman เด็กหญิง 2 คน กระท่อมกลางป่า และความลับที่ว่าพวกเธอคือแม่ลูกกัน

หนังเรื่องนี้กับผลงานของผู้กำกับคนเดียวกันอย่าง Portrait of a Lady on Fire คล้ายกันในเรื่องการพูดถึงสายสัมพันธ์ของเพศหญิง แม้เรื่องหนึ่งจะเล่าเรื่องความรักเชิงสวาทของหญิง 2 คน ส่วนอีกเรื่องเล่าเกี่ยวกับความรักเชิงครอบครัว แต่หนังทั้งสองเรื่องเหมือนกันตรงที่ ‘รักโดยไม่มีเงื่อนไขและอยู่นอกกฎเกณฑ์ที่ตีกรอบ’ และความรักของเด็กหญิง Nelly และ Marion ใน Petite Maman ก็ดูจะเป็นเช่นนั้นครับ แต่เป็นกรอบเวลาสถานที่ที่ไม่ถูกตีเส้นและเขียนเองได้ด้วยสีเทียน ในขณะที่ Portrait of a Lady on Fire พูดถึงกรอบค่านิยม แนวคิด และจารีต ที่ถูกตีเส้นโดยสังคม

พอพูดแบบนี้แล้วหลายคนอาจเข้าใจว่า Céline Sciamma เป็นคนหัวขบถที่อยากท้าทายการถูกตีกรอบในอะไรบางอย่างเสมอ เมื่อดูจากทั้งสองเรื่องและผลงานที่เธอเคยเขียนบทอย่าง Tomboy แล้วก็คงต้องบอกว่า ค่อนข้างธรรมชาติในการท้าทายธรรมเนียมพอสมควรครับ แต่เป็นความท้าทายที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ หากจะเรียกให้ถูก ต้องเรียกว่าเป็น ‘ความปรารถนาภายใน’ อันไม่พึ่งพิงและไม่อ้างอิงต่อกรอบใด ๆ มากกว่า 

นี่คือข้อสรุปจากการสังเกตว่าตัวละครในหนังของผู้กำกับคนนี้ ไม่ได้เป็นตัวละครที่ต้องการเอาชนะหรือโค่นล้มระบบ เป็นเพียงคนธรรมดาที่ต้องการใช้ชีวิตด้วยสัญชาตญาณและเชื่อในความรู้สึกตัวเอง เท่านั้นเองครับ

ทำให้เดาว่านี่แหละมั้งครับ ที่ทำให้ผมถึงแม้จะเป็นมนุษย์เพศชาย แต่ด้วยการนำเสนอความต้องการของตัวละครที่แค่อยากเป็น ‘คนธรรมดาที่มีความสุข’ ผ่านการเรียงร้อยด้วยการเล่าเรื่องอย่างค่อยเป็นค่อยไป การถ่ายทอดด้วยการเขียนและกำกับที่กำลังดี ไม่ขาด ไม่เกิน ผ่านไดอะล็อกและฉากที่เรียบง่าย และการให้ความสำคัญกับการแคสต์นักแสดง ทำให้รู้สึกเชื่อมโยงกับตัวละครที่เป็นแม่กับลูกสาวคู่นี้ได้มาก โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เมื่อหนังพูดถึงความสัมพันธ์ระหว่างมีชีวิตอยู่ และการที่มันถูกสะบั้นลงด้วยความตาย ซึ่งเราทุกคนต่างก็ต้องเผชิญด้วยแล้ว

Petite Maman เด็กหญิง 2 คน กระท่อมกลางป่า และความลับที่ว่าพวกเธอคือแม่ลูกกัน

หลังจากดูจบไปส่องหาข้อมูลมา พบว่ามีการระบุว่าหนังเรื่องนี้เป็นหนังดราม่า-แฟนตาซี แต่ผมกลับมองว่า มันเป็นหนังไซไฟที่ใช้เรื่องกาลเวลาและสถานที่มาบอกเล่าประเด็นความสัมพันธ์ของสองแม่ลูก ราวกับต้องการจะบ่งบอกว่าสิ่งนี้อยู่เหนือกาลเวลาและเงื่อนไข หรือเป็นประโยคที่เราเคยได้ยินกันมานักต่อนักแล้วอย่าง ‘รักเหนือกาลเวลา’ ด้วยฟิลเตอร์หน้าเลนส์ที่เป็นเด็กหญิงสุดน่ารัก 2 คน น่ารักเสียจนดูไปเผลอยิ้มไปโดยไม่รู้ตัว ซึ่งดูเผิน ๆ เหมือนหนังจะเกี่ยวกับอดีตของอีกคนและอนาคตของอีกคน แต่ที่จริงแล้ว ทั้งหมดคือปัจจุบันที่ส่งผลถึงกันและกัน เป็นเพียงช่วงเวลาหนึ่ง โมเมนต์หนึ่งที่ได้เผชิญ

ก่อนที่อีกไม่ช้ามันก็จะผ่านไป

Petite Maman จึงเป็นการบอกเล่ากรณีที่ไม่สามารถเกิดขึ้นได้จริง ทั้งสายสัมพันธ์ 2 ทาง หรือ ‘ความสัมพันธ์ประเภทแม่-ลูก’ โดยจับทั้งคู่มาอยู่ในสถานะที่เท่ากัน เหลือแต่ความรู้สึกที่มีให้กันแบบบริสุทธิ์แบบที่เด็ก ๆ มีให้กัน กับความสัมพันธ์ 3 ทาง คือ ‘แม่-ลูก-ยาย’ ที่ทั้งสองเป็นเพื่อนกัน และยายผู้ล่วงลับที่ยังมีชีวิตอยู่ (ในขณะนั้นมีสถานะเป็นแม่) โดยพูดถึงการกอบโกยช่วงเวลาที่มี เพื่อคิด เพื่อทำ เพื่อรู้สึก ก่อนจะไม่มีโอกาสได้สัมผัสสิ่งเหล่านี้อีก เพื่อให้ช่วงเวลาที่กำลังจะกลายเป็นอดีตนี้ เป็นช่วงเวลาที่มีค่า มีความหมาย และไม่ได้เป็นช่วงเวลาปัจจุบันของทั้งคู่ที่แค่ผ่านมาและผ่านไป

ซึ่งนั่นทำให้ความสงสัยในเงื่อนไขของการมาเจอกันอันผิดธรรมชาตินี้ เป็นสิ่งที่ถูกรองไว้ด้านล่างและจางหายไปโดยปริยาย เพราะหนังค่อนข้างชัดเจนมาก ๆ ครับว่า ต้องการให้ความสำคัญกับเรื่องใดมากที่สุด

Petite Maman เด็กหญิง 2 คน กระท่อมกลางป่า และความลับที่ว่าพวกเธอคือแม่ลูกกัน

แม้หนังจะยาวเพียง 1 ชั่วโมง 12 นาที แบบที่เรียกได้ว่าสั้นกว่าซีรีส์บางเรื่องในสมัยนี้เสียอีก แต่ก็ใช้เวลาได้คุ้มค่าและสื่อเนื้อหาสำคัญอย่างครบถ้วนแบบไม่อืดไม่ยืด หรือจริง ๆ คงต้องพูดว่า Run Time เท่านี้ของหนัง หมายความว่า ผู้กำกับรู้ว่าตัวเองต้องการจะเล่าอะไร เมื่อเนื้อหามีเท่านี้ ใช้เวลาเท่านี้ก็พูดได้ครบแล้ว Petite Maman จึงเป็นหนังที่กินแล้วอิ่มท้องแบบกำลังดี ไม่มากไม่น้อยจนเกินไป ไม่จุกหรือไม่รู้สึกหิวจนต้องหาขนมขบเคี้ยวมาเสริมพื้นที่ว่างของกระเพาะอีก

นอกจากนี้ สิ่งที่น่าประทับใจคือความน่ารักของสองฝาแฝด Identical Twins คือน้อง Joséphine Sanz ที่รับบทเป็น Nelly และ Gabrielle Sanz ที่รับบทเป็น Marion ทั้งสองคนเลือกมาจากการที่ Céline Sciamma ตั้งโจทย์ไว้อย่างหนักแน่นว่า ทั้งสองตัวละครต้องรับบทโดยนักแสดงที่เป็นพี่น้องกันเท่านั้น เพราะสายใยพี่น้องจากนอกจอหรือชีวิตจริง หรือเคมีของผู้ข้องเกี่ยวกันทางสายเลือดของเด็กหญิงทั้งสอง จะแปรเปลี่ยนมาเป็นเคมีแม่ลูกที่น่าเชื่อถือบนหน้าจอได้

ภาพยนต์ เจ้าหญิงน้อย หนังอบอุ่นหัวใจ ความสัมพันธ์ข้ามเวลาของเด็กหญิงวัย 8 ขวบ 2 คน ในกระท่อมกลางป่า

นอกจากนี้แล้ว ความน่าสนใจที่สุดของ Petite Maman คือการที่เรามองหนังได้ 2 แบบครับ

แบบแรกคือมองทุกอย่างอย่างที่มันเป็น คือเด็กหญิง Nelly หลุดเข้าไปในป่า เจอแม่ตัวเอง และเกิดเป็นสายสัมพันธ์แม่-ลูก ที่กลายเป็นเพื่อนกัน โดยมีรายละเอียดที่ผมอยากให้ผู้อ่านไปสัมผัสความอบอุ่นหัวใจกันเอง แต่อีกแบบคือแบบที่ผมมองว่าน่าสนใจไปอีกทาง นั่นคือมองแบบสัญลักษณ์ ว่าทั้งหมดเป็นการเดินทางภายในจิตใจ เป็นการ Revisit Good Old Memories และที่เราเห็นคือภาพจำลองสายสัมพันธ์ของการที่ ‘แม่ลูกเปิดอกคุยกันถึงอดีต สนิทกันมากขึ้น หลังความตายของยาย’ เท่านั้นเอง

หากมองแบบที่ 2 จะกลายเป็นว่า การที่สองแม่ลูกเดินทางไประลึกความหลังในบ้านที่ Marion (แม่) เติบโตมา คือการที่แม่เริ่มเผยรายละเอียดเกี่ยวกับวัยเด็กของเธอ จากการนึกถึงช่วงเวลาที่ได้ใช้กับแม่ตัวเอง (ยาย) และเล่าให้ลูกฟัง จนก่อร่างสร้างตัวในหัวของเด็กน้อยอย่างชัดเจนว่า ที่บ้านแม่ตรงนี้เป็นแบบนี้ ยายตอนยังมีชีวิตอยู่เป็นแบบนี้ สมุดการบ้านแม่เป็นแบบนี้ และกลายเป็นว่าคนแม่ไม่เคยจากไปไหนเลยตลอดทั้งเรื่อง เพียงแต่พอเล่าย้อนกลับไป เธอเหมือนได้กลับไปเป็นเด็กตอนวัยเท่า Nelly (คนลูก) อีกครั้ง

ทั้งหมดนี้จะทำให้สำหรับ Marion แล้ว ตัวละครพ่อที่ไปด้วยและพบเจอ Nelly คือการวาดภาพสามีและลูกในอนาคตของ Marion เอง ว่าอยากมีลูกตอนอายุเท่านี้ สามีหน้าตาประมาณนี้ และได้ลูกสาววัยเท่านี้ ในขณะเดียวกัน ฝั่งของ Nelly มีการเปิดอกนำไปสู่การสนิทกันมากขึ้นของสองแม่ลูก จนทั้งคู่สนิทกันเหมือน ‘เพื่อน’

ภาพยนต์ เจ้าหญิงน้อย หนังอบอุ่นหัวใจ ความสัมพันธ์ข้ามเวลาของเด็กหญิงวัย 8 ขวบ 2 คน ในกระท่อมกลางป่า

สิ่งที่ทำให้คิดเช่นนั้น เพราะในเรื่องจะมีฉากหนึ่งที่ Marion บอก Nelly ว่า “หากต้องการเห็นอะไรในความมืด ปิดไฟ จากนั้นรอสายตาปรับตัวก่อน เราจึงจะเห็นเสือดำที่ปลายเตียง” อาจฟังดูย้อนแย้งที่มืดแล้วเห็น แต่เพราะความมืดช่วงแรกมีแต่ความมืดที่มืดสนิท แต่พอสายตาปรับตัว แม้ยังมืดอยู่ เราก็จะสามารถ ‘จินตนาการ’ และคิดเป็นตุเป็นตะได้มากขึ้น การสูญเสียยายเองก็คงไม่ต่างอะไรกับการเผชิญกับความมืด และสายตาที่ค่อย ๆ ปรับตัวได้

ภาพยนต์ เจ้าหญิงน้อย หนังอบอุ่นหัวใจ ความสัมพันธ์ข้ามเวลาของเด็กหญิงวัย 8 ขวบ 2 คน ในกระท่อมกลางป่า

เมื่อมองแบบนี้แล้ว อาจตอบคำถามได้ว่า ทำไมแทนที่จะเป็น ‘ไซไฟ’ หนังกลับถูกระบุว่าเป็น ‘แฟนตาซี’ ที่บ่อยครั้งมักจะเป็นคำนิยามหนังที่เกี่ยวกับจินตนาการ สิ่งที่เกิดขึ้นในเรื่องตีความเป็นการเดินทางภายในหัวของเด็กคนหนึ่ง โดยสะท้อนถึงความคิด ความตั้งใจ ความกลัว และความปรารถนาเบื้องลึก อย่างหนังเรื่อง Bridge to Terabithia (2007) หรือ Where the Wild Things Are (2009)

การมองว่าเป็นหนังแฟนตาซี จินตนาการยังชวนคิดเชิงสัญลักษณ์ในรูปแบบนี้ได้เช่นกันครับว่า บ้านหลังนั้นคือบ้านจริง ๆ ที่ไปขนของ แต่เรื่องที่เกิดขึ้นในป่ากับบ้านในช่วงเวลาอดีต คือสัญลักษณ์ของความจริงและความทรงจำตามลำดับ โดยมีสถานที่ตรงกลางคือกระท่อมกลางป่าที่เด็กหญิงทั้งสองช่วยกันสร้างขึ้นให้เป็นเรื่องราว ที่เป็นช่วงเวลาที่ทั้งคู่ได้ทำความรู้จักจนสนิทสนมกันมากขึ้น หรือมองว่ากระท่อมคือบ้านขนาดเล็ก ที่แสดงถึงความบริสุทธิ์ของเด็กก็ได้เหมือนกัน

เมื่อมีผู้จากไป การเคลียร์ข้าวของคือสิ่งที่ต้องเกิดขึ้น สิ่งที่สำคัญที่สุดไม่ใช่เรื่องที่ว่า เราต้องใช้แรงและเวลาขนาดไหนในการทำสิ่งนี้ แต่มันคือเรื่องที่ว่าในระหว่างทาง ข้าวของพวกนั้นมีความหมายแค่ไหนและทำให้เราระลึกถึงอดีตได้มากน้อยเพียงใด การกลับไปหาสิ่งเหล่านี้อีกครั้งและการจัดบ้าน กระตุ้นให้เรานึกถึงและพูดถึงว่า กาลเวลากับตัวเราที่ไหลผ่านรอบ ๆ มันไม่ต่างอะไรกับการย้อนอดีตด้วยจิตใจ ที่ภาษาอังกฤษใช้คำว่า ‘Mental Time Travel’

สุดท้ายแล้วไม่ว่าจะมองหนังเป็นแบบไหน ผมมองว่าหนังเรื่องนี้ให้คุณค่าแบบ Double Cheese Burger ครับ คือกัดไป 1 คำ ได้กินเนื้อและชีสทั้งสองชั้นพร้อมกัน (น่าจะมีคนคิดว่าผมเป็นสายหิวแน่ ๆ เพราะเปรียบเทียบด้วยการกินตั้ง 2 ครั้ง แต่แบบนี้จะเห็นภาพที่สุด) โดยเบอร์เกอร์มีชื่อเมนูว่า ‘Petite Maman’ ที่รังสรรค์โดย Céline Sciamma เชฟเมืองน้ำหอม และมีความอร่อยที่ Juicy กำลังดีด้วยเนื้อ ผักและซอสที่มีชื่อว่า ‘บท ไดอะล็อก และการกำกับ’ และเมื่อนำชื่อเมนูมาแปลและแยกเป็น 2 คำ จะได้เป็น Little หรือ เจ้าหนู Nelly กับ Mama หรือเจ้าหนู Marionดูจบแล้ว เป็น 1 ชั่วโมงกว่าที่ทำให้อมยิ้มและอิ่มเอมมาก ๆ ครับ สำหรับผมแล้ว Petite Maman ไม่ใช่หนังดราม่าเลย แต่คือหนัง Coming of Age ของคำว่าแม่-ลูก ที่ต้องเติบโตขึ้นทั้งในอดีตและปัจจุบัน เพื่อจะมูฟออนและใช้ชีวิตต่อไปในอนาคต

Writer

โจนี่ วิวัฒนานนท์

แอดมินเพจ Watchman ลูกครึ่งกรุงเทพฯ-นนทบุเรี่ยน และมนุษย์ผู้มีคำว่าหนังและซีรีส์สลักอยู่บนดีเอ็นเอ

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load