The Cloud X สารคดีสัญชาติไทย

เมื่อพูดถึงเขาใหญ่ คนส่วนมากมักจะนึกถึงรีสอร์ทหรู ร้านอาหารดีๆ และแหล่งท่องเที่ยวหลากหลายรูปแบบที่ตั้งเรียงรายริมถนนธนะรัชต์ยาวไปจนถึงวังน้ำเขียว ที่จำลองบรรยากาศต่างๆ จากทั่วโลกไว้มากมาย แต่หากพูดถึงอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ อุทยานแห่งชาติแห่งแรกในเมืองไทยที่เป็นเสมือนกับโรงเรียนทางธรรมชาติที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งในเมืองไทยมาตั้งแต่ พ.ศ. 2505 หลายๆ คนอาจรู้สึกว่าบนเขาใหญ่มีแค่ทุ่งหญ้าและน้ำตกสวยๆ อีก 2 – 3 แห่งเพียงเท่านั้นที่น่าสนใจ ขึ้นไปเที่ยวแค่ 2 – 3 ครั้งก็เที่ยวครบหมดแล้ว

ผมเองก็เคยคิดเช่นนั้น…

จนกระทั่งผมได้มีโอกาสพาเพื่อนชาวต่างชาติมาเที่ยวเขาใหญ่เมื่อ 2 วันก่อน ผมจึงได้พบว่าอะไรที่ทำให้คนทั่วโลกตั้งใจเดินทางข้ามน้ำข้ามทะเลมาที่นี่ เพราะอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่นี้มีหลายสิ่งหลายอย่างที่ไม่เหมือนที่ใดในโลก

จากรูปแบบการจัดการอุทยานแห่งชาติที่ถอดแบบมาจากต้นแบบของอุทยานแห่งชาติในสหรัฐอเมริกา ในเบื้องต้น เขาใหญ่ถูกออกแบบให้มีโรงแรม ที่พัก มีร้านอาหาร มีโซนแคมปิ้ง รวมไปถึงสนามกอล์ฟที่จัดการโดยการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย และการจัดการอุทยานนั้นดำเนินงานโดยกรมป่าไม้ ก่อนที่จะมีการยกเลิกโรงแรม ที่พัก และสนามกอล์ฟไปเมื่อราวๆ 25 ปีก่อนนี้​ โดยโอนพื้นที่ทั้งหมดกลับมาให้กรมป่าไม้ ที่ในปัจจุบันกรมอุทยานแห่งชาติสัตว์ป่าและพันธุ์พืชเป็นผู้ดูแล

เขาใหญ่

ฝูงช้างป่าลงมากินโป่งในบริเวณข้างทางริมถนนในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ในช่วงเวลาพลบค่ำ

สิ่งที่ยากที่สุดสำหรับคนที่เริ่มต้นศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับธรรมชาติในเมืองไทยอย่างหนึ่งก็คือ การหาคนที่สามารถสื่อความหมายและความสำคัญของธรรมชาติให้กับเรา แม้ว่าเราจะมีศูนย์บริการนักท่องเที่ยวที่ดีเยี่ยม ซึ่งสามารถสร้างแรงบันดาลใจให้เราอยากเข้าไปสัมผัสธรรมชาติ หากแต่เมื่อเราอยากเห็นอะไรที่มากไปกว่าทุ่งหญ้า หรือน้ำตก ถ้าเราไม่เข้าไปร่วมเป็นสมาชิกของชมรมหรือกลุ่มต่างๆ ที่มักจัดกิจกรรมไม่ว่าจะไปดูนก ดูแมลง เดินป่า หรือแม้กระทั่งถ่ายภาพธรรมชาติ

การเริ่มต้นด้วยตนเองแบบคนที่ไม่รู้เรื่องราวอะไรมาก่อนเลยนั้นดูเหมือนจะไม่ง่ายนัก ว่าจะต้องไปตรงไหน เมื่อไร อย่างไร แม้กระทั่งคนที่อาจนับได้ว่าอยู่ในแวดวงการถ่ายภาพธรรมชาติแบบตัวผมเองที่ไม่ค่อยได้มีโอกาสมาเที่ยวเขาใหญ่บ่อยนัก ในบางครั้งก็เรียกได้ว่ามืดแปดด้าน ไม่รู้จะเริ่มต้นจากตรงไหน เมื่อมีเพื่อนชาวต่างชาติอยากจะมาถ่ายภาพนก สัตว์ป่า และธรรมชาติ ในอุทยานแห่งชาติในเมืองไทย ในเวลาที่มีจำกัดอยู่เพียงแค่ 2 – 3 วันเพียงเท่านั้น

ผมนึกถึงตอนที่ไปถ่ายภาพนกกระเรียนที่ญี่ปุ่นเมื่อตอนต้นปี เมื่อผมได้มีโอกาสใช้บริการของไกด์ถ่ายภาพมืออาชีพในพื้นที่ที่คอยมาช่วยจัดการบริหารเวลาที่มีจำกัดของเราให้คุ้มค่ากับการเดินทาง โดยที่ไม่ต้องไปเสียเวลางมหาและลองผิดลองถูกด้วยตนเองแล้วพบว่า เมื่อเทียบกับค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายเพิ่มไปกับเวลาที่เราต้องเสียไปแล้วถือว่าคุ้มค่ากว่ามาก

ชะนีมือขาวโหนตัวไปตามเรือนยอดของต้นไม้ เหนือทางเดินในเส้นทางเดินป่าศึกษาธรรมชาติ ในบริเวณกิโลเมตรที่ 33 เขาใหญ่
ฝูงกระทิงในยามเย็นเหนือทุ่งหญ้าบริเวณจุดสกัดเขาแผงม้า ในช่วงเย็นวันธรรมดาที่ไม่มีนักท่องเที่ยวพลุกพล่าน ฝูงกระทิงจะเคลื่อนตัวเข้ามาในบริเวณสันเขาไม่ห่างไปจากจุดกางเต็นท์เท่าไรนัก

บารมี เต็มบุญเกียรติ ช่างภาพสัตว์ป่าที่มีชื่อเสียงคนหนึ่งของเมืองไทย ให้เบอร์ติดต่อไกด์ธรรมชาติมืออาชีพที่นำชาวต่างชาติขึ้นไปถ่ายภาพสัตว์ในธรรมชาติบนเขาใหญ่แทบทุกวัน ติดต่อกันมานานกว่า 20 ปีให้กับผมมา 2 – 3 คน แต่ละคนนั้นล้วนเป็นเพื่อนของเขา เป็นครั้งแรกในชีวิตของผมที่ได้มีโอกาสไปถ่ายภาพบนเขาใหญ่กับไกด์มืออาชีพที่ปกติแล้วมักจะนำทางให้กับลูกค้าชาวต่างชาติเสียเป็นส่วนใหญ่

ผมพบว่าช่วงเวลาสั้นๆ เพียง 2 – 3 วันที่ผ่านมา ผมเห็นเขาใหญ่ในมุมมองที่เปลี่ยนไปมาก ไม่ว่าจะเป็นเสียงนกเล็กๆ ที่ร้องอยู่ริมข้างทาง แมลงตัวเล็กๆ ที่เกาะอยู่บนต้นไม้ ไปจนถึงฝูงชะนีที่ห้อยโหนตัวอยู่บนเรือนยอดไม้บนเส้นทางศึกษาธรรมชาติ ที่เราไม่เคยเข้าใจความหมายของมันนั้น มีความหมายมากขึ้นเมื่อเราได้มีโอกาสเดินทางไปกับคนที่สามารถเล่าเรื่องราวต่างๆ ในผืนป่าให้เราฟังอย่างเข้าใจ

ไม่ใช่เพียงแค่พาเราไปถ่ายภาพเพียงเพื่อจะได้ภาพสวยๆ มาอวดกันเท่านั้น แต่หัวใจสำคัญที่สุดก็คือ การพาคนกลับเข้าไปหาและชื่นชมกับธรรมชาติ เห็นความงามของฤดูกาลที่ผันเปลี่ยนไปตามวันและคืนในธรรมชาติ ที่ทำให้เราสามารถกลับมาเขาใหญ่ได้เสมอตลอดทั้งปี

เขาใหญ่

นกพญาปากกว้างหางยาว (Longtail Broadbill) เริ่มต้นจับคู่และสร้างรังบริเวณริมถนน  ในช่วงปลายฤดูร้อนไปจนถึงต้นฤดูฝน ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่นกป่าหลายชนิดเริ่มจับคู่และทำรัง เขาใหญ่
นกเงือกสีน้ำตาลคอขาว (Austen’s Brown Hornbill) เป็นนกเงือกขนาดกลาง มีขนสีน้ำตาล  และเป็นนกเงือกที่หายากที่สุดในอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ ช่วงเวลาที่ดีที่สุดที่เราจะพบเห็นนกเงือกชนิดนี้คือช่วงเวลาทำรัง แต่การเฝ้าชมนกเงือกชนิดนี้จะต้องขออนุญาตเข้าไปใช้พื้นที่ศึกษาวิจัย โดยการเข้าไปลงชื่อในบริเวณที่ทำการก่อนทุกครั้ง

เหรียญย่อมมี 2 ด้าน เมื่อคนสนใจในการถ่ายภาพธรรมชาติ หรือเข้ามาใช้พื้นที่มากขึ้น มีความคาดหวังมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นภาพถ่าย หรือเพียงแค่ว่าฉันต้องได้เห็นให้คุ้มค่ากับที่เดินทางมาไกล ในบางมุม การศึกษาธรรมชาติจึงควรอยู่บนพื้นฐานของความรักและความเข้าใจในธรรมชาติ ไม่ใช่เพียงการแข่งขันเพื่อครอบครองเป็นเจ้าของ การจัดการที่ดีของอุทยานแห่งชาติในการออกกฎระเบียบและการบังคับใช้อย่างเคร่งครัด จึงจะช่วยลดผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากความต้องการที่ไม่มีที่สิ้นสุดของมนุษย์ได้

ปัจจุบันอุทยานแห่งชาติเขาใหญ่ออกกฎมากมายเพิ่มเติมขึ้นมา ไม่ว่าจะเป็นการห้ามใช้เหยื่อและการใช้เสียงเพื่อล่อนกที่ไปรบกวนการใช้ชีวิตของนกและสัตว์อื่น รวมถึงการห้ามไม่ให้นักท่องเที่ยวให้อาหารสัตว์ในบริเวณริมถนนที่อาจทำให้สัตว์เกิดอุบัติเหตุจากรถที่วิ่งไปวิ่งมาเป็นจำนวนมาก การจัดชุดลาดตระเวนคอยดูแลช้างป่าเมื่อมีช้างออกมาบริเวณถนน เพื่อไม่ให้นักท่องเที่ยวเข้าไปรบกวนและอาจจะเป็นอันตรายได้

รวมไปถึงกฎเดิมที่เราทราบกันดีอยู่แล้ว เช่น การจำกัดความเร็วของรถยนต์ที่ใช้เส้นทางในอุทยานแห่งชาติ การจำกัดความดังของท่อไอเสียจากรถจักรยานยนต์ การห้ามนักท่องเที่ยวนำเครื่องดนตรีหรือเครื่องเสียงขนาดใหญ่เข้าไปในบริเวณลานกางเต็นท์หรืองดใช้เสียงในยามค่ำคืน และห้ามนำสัตว์เลี้ยงเข้าไปในเขตอุทยานแห่งชาตินั้น ล้วนแต่มีความหมายที่เราควรจะเข้าใจและปฏิบัติตามเมื่อเราเดินทางเข้าไปในธรรมชาติ

เขาใหญ่

เก้งเป็นสัตว์ป่าที่เรามักจะพบเห็นได้บ่อยมากที่สุดบนเขาใหญ่นอกเหนือไปจากกวาง ที่มักจะอาศัยอยู่ในบริเวณทุ่งหญ้าหรือในบริเวณใกล้กับที่ทำการอุทยานฯเขาใหญ่
จักจั่นงวงบริเวณทางเดินศึกษาธรรมชาติน้ำตกเหวสุวัต

ในขณะที่ผมนั่งรถสองแถวลงมาจากเขาใหญ่ สวนทางกับรถที่กำลังวิ่งสวนขึ้นไป ผมเห็นนักท่องเที่ยวชาวต่างชาติกลุ่มหนึ่งแต่งตัวในชุดที่พร้อมจะเดินป่า ใส่ถุงเท้ากันทาก พากันเดินเข้าไปในเส้นทางเดินป่าศึกษาธรรมชาติริมข้างทาง ในขณะที่คนไทยส่วนมากรวมทั้งผมเองมักจะขับรถส่วนตัว วนไปวนมาบนถนน 2 – 3 รอบ แล้วก็กลับลงไปพร้อมกับคำพูดที่ติดปากว่า “เขาใหญ่ไม่เห็นมีอะไรเลย”

Writer & Photographer

นัท สุมนเตมีย์

ช่างภาพใต้น้ำมืออาชีพที่เรียกได้ว่าคนแรกๆ ของประเทศไทย เริ่มต้นจากการเป็นช่างภาพและนักเขียนให้กับนิตยสาร อ.ส.ท. และ อีกหลากหลายนิตยสารทั้งในและต่างประเทศมาตั้งแต่ปี พ.ศ.2537 ปัจจุบันนอกเหนือจากการถ่ายภาพแล้ว นัท ยังถ่ายภาพยนต์สารคดีใต้ท้องทะเล และบันทึกภาพทางอากาศให้กับทีมงานสารคดีหลายทีม

Life on Earth

เรื่องราวสรรพชีวิตที่อยู่บนโลกใบเดียวกับเรา

24 พฤศจิกายน 2565

ต้นเดือนพฤศจิกายน 

ผมนั่งอยู่ที่เดิมตั้งแต่เช้าจนพลบค่ำเป็นเวลาหลายวัน ใช้ซุ้มบังไพรแคบ ๆ ที่ตั้งอยู่ริมฝั่งลำห้วย ซึ่งขยายกว้างเพราะสายน้ำหลากรุนแรงในช่วงฤดูฝนที่ผ่านมา ฝั่งตรงข้ามเยื้อง ๆ กับซุ้มบังไพร ตลิ่งสูงมีร่องรอยสัตว์ป่าเดินลงลำห้วยเป็นเส้นทางประจำ บริเวณนี้ระดับน้ำไม่ลึกนัก ช้าง วัวแดง รวมทั้งหมูป่า เลือกใช้จุดนี้เป็นที่ข้ามมาอีกฝั่ง 

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
หมูป่าตัวผู้เดินข้ามลำห้วย โดยที่หมูป่าฝูงใหญ่เดินข้ามไปก่อนหน้า

ผมใช้เวลาร่วมกับพวกมัน ไม่ได้รับความไว้วางใจนักหรอก ช้างเดินข้ามน้ำเรื่อย ๆ ใช้งวงดูดน้ำส่งเข้าปาก มันชะงักเมื่อเดินถึงกลางลำห้วยเพราะได้กลิ่นผม หยุดเขม้นมองก่อนค่อย ๆ เดินต่อ สายตามองมาทางผมตลอด เช่นเดียวกับฝูงวัวแดงและหมูป่า กลิ่นกายคนสำหรับพวกมันคือสัตว์ผู้ล่าชนิดหนึ่งที่พวกมันไม่เคยวางใจ 

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
ช้างเลือกใช้จุดข้ามลำห้วยจุดเดียวกับสัตว์ตัวอื่น ๆ

ดูเหมือนจะมีแต่นกยูงซึ่งคล้ายจะไม่สนใจอะไร นกยูงตัวผู้ในช่วงเวลานี้มีหางยาวสลวย หางยาวเป็นเครื่องมือสำหรับรำแพนอวดความแข็งแรงเพื่อให้ตัวเมียเลือก ขณะตัวเมียนับสิบตัวคล้ายจะไม่สนใจ และเมื่อมีตัวผู้เข้ามามากกว่าหนึ่งตัว การรำแพนประชันจึงเลี่ยงไม่พ้น

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน

นกกระเต็นใหญ่ส่งเสียงก้อง มันบินมาเกาะกิ่งไผ่ที่ยาวโค้งลง การหันหลังให้ดวงอาทิตย์ช่วยซ่อนตัวจากปลา หากมองขึ้นมาจะเห็นเพียงเงาดำ เป็น ‘ทริค’ อย่างหนึ่งที่เหล่านกกินปลาใช้ กระนั้นก็เถอะ เช่นเดียวกับสัตว์ผู้ล่าตัวอื่น ๆ ร่างกายที่ได้รับการออกแบบมาอย่างเหมาะสม รวมทั้งทักษะต่าง ๆ ซึ่งรับการถ่ายทอดมาจากบรรพบุรุษ ก็ใช่ว่าจะทำให้การโผลงจับปลาประสบผลทุกครั้ง

บินขึ้นกลับมา เกาะบนกิ่งไผ่ด้วยปากว่างเปล่า รอเพื่อเริ่มต้นอีกครั้ง

กับเหล่าสัตว์ผู้ล่า ความล้มเหลวของพวกมันเป็นเรื่องที่ไม่มีใครเห็น

การมาถึงที่นี่มีโอกาสได้ ‘เห็น’ ความเป็นไปรอบ ๆ ใช้เวลาไปไม่น้อย หนทางมาถึงไม่ราบเรียบ เพราะมันเป็นเส้นทางที่เราเรียกว่า ‘ทางป่า’

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
ต้นเดือนพฤศจิกายนเป็นเวลาที่สายลมหนาวเข้าครอบคลุมผืนป่าแล้ว เป็นช่วงเวลาแห่งความรักของนกยูง เหล่าตัวผู้มีหางยาวเป็นเครื่องมือรำแพนเรียกร้องความสนใจจากตัวเมีย

การเดินทางสัญจรบนทางในป่าถึงวันนี้มีเครื่องมือบอกพิกัดอันบอกได้ว่าตอนนี้เราอยู่ที่ใด รวมทั้งบอกระยะทางทิศทางของจุดหมายที่กำลังมุ่งหน้า แม้ยังไม่เคยไปมาก่อนได้อย่างชัดเจน

อย่างไรก็ตาม เรายังไม่ละเลยหรือทิ้งวิธีการเดิม ๆ ขณะเดินทางในป่า การสังเกตทิวเขา ต้นไม้ จำเป็น สิ่งหนึ่งที่คนในป่าใช้คือตั้งชื่อเรียกสถานที่นั้น ๆ ไว้เป็นที่รับรู้ ใครพูดถึงก็จะเข้าใจกัน ทั้งเส้นทางที่ใช้รถ และด่านที่เราใช้ร่วมกับสัตว์ป่า

เรามี ‘มอเปรต’ ฟังชื่อแล้วน่ากลัว แต่เห็นภาพว่าชันมาก มี ‘เนินกระทิง’ มีคนถูกกระทิงวิ่งเข้าชาร์จ จนซี่โครงหักที่เนินนี้ อีกทั้งมี ‘มอตาจ่อย’ ได้ชื่อว่าชันและลื่น กระทั่งรถกำลังดี ๆ ก็ไต่พ้นไปได้ยาก ต้องเข็นรถจนจ่อยไปตาม ๆ กัน

ชื่อส่วนใหญ่สำหรับผู้ไม่คุ้นก็เข้าใจได้ แต่บางชื่อต้องถามที่มาที่ไปจากคนเก่า ๆ

ทางป่านั้น ไม่ว่าจะอยู่ในช่วงฤดูกาลใดก็ผ่านไปไม่ง่ายนัก อุปสรรคเกิดขึ้นได้เสมอ โดยเฉพาะในช่วงฝนซึ่งกำหนดเวลาไม่ได้ เพราะเราไม่รู้หรอกว่าต้องเลื่อยไม้กี่ต้นที่ล้มขวาง ไม่รู้ว่าลำห้วยจะมีระดับน้ำสูงเกินรถจะข้ามได้หรือไม่ บางครั้งรถติดในหล่มจนต้องแขวนเปลนอนข้าง ๆ รถ รุ่งเช้าค่อยหาทางนำรถขึ้นจากหล่มต่อ

เช่นนี้เราอาจได้รับเกียรติให้เป็นชื่อหล่มนั้น

เรื่องจริงขณะอยู่บนทางในป่าอย่างหนึ่งคือ เมื่อรถติดหล่ม ดูเหมือนสายฝนพร้อมโปรยมาร่วมวง

เมื่อผ่านพ้นหล่มแรกไปแล้ว มีอีกหลายหล่มรออยู่เบื้องหน้า

สัญจรอยู่บนทางป่า หากยังตั้งใจไปให้ถึงจุดหมาย การผ่านพ้นหล่มไปให้ได้จำเป็น อีกเรื่องที่สำคัญคือขึ้นจากหล่มที่ติดอยู่ให้ได้ โดยไม่พะวงกับหล่มที่รออยู่ข้างหน้า

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน
กลางวันแสงแดดจัด สภาพอากาศอบอ้าว ควายป่ามุ่งหน้ามาที่ลำห้วยเพื่อแช่น้ำคลายความร้อน

ทางป่า นอกจากฝนและหล่มลึกลื่นไถล บรรดารากไม้ใหญ่น้อยที่โผล่พ้นดินจะต้านล้อ ถ้าจับพวงมาลัยรถไม่ดีมืออาจถูกพวงมาลัยหมุนอย่างรวดเร็วฟาดมือเคล็ด จึงมีการสอนต่อ ๆ กันมาถึงวิธีขับรถในช่วงฤดูฝน และทักษะการเดินทางในป่าอีกสารพัด

รากไม้โผล่เพราะหน้าดินถูกสายน้ำพัดไปหมด อีกจุดที่ต้องระวังมาก ๆ คือสะพานข้ามลำห้วย

สะพานบางแห่งมีระดับต่ำ ๆ บางแห่งสูงลิบจากเบื้องล่าง แต่ที่เหมือน ๆ กันทุกสะพานคือ มีเพียงขอนไม้ขนาดพอดีล้อรถ 2 ท่อนพาดอยู่เท่านั้น

ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรที่จะพลาดตกสะพาน ไม่ว่าจะเคยผ่านสะพานนี้มานับครั้งไม่ถ้วนแล้ว

 ฝนตก เดินในทางป่า เสื้อผ้ามี 2 ชุด ไว้เดินและอยู่ในแคมป์ ตกเย็นก่อกองไฟเสื้อผ้าเปียกย่างให้แห้ง รมควันจนเหลือง กลิ่นควันไฟติดทนนาน

กับคนทำงานในป่า หนทางกันดารและสิ่งที่พบเป็นเรื่องปกติในชีวิตประจำวัน ไม่ใช่ความยากลำบาก เป็นสิ่งอันมากับงานที่เราทำ

ทางประจำของสัตว์ป่า จุดที่ช้าง วัวแดง หมูป่า เดินข้ามน้ำด้วยกัน

ทุก ๆ วันผมอยู่บนเส้นทางขรุขระ รถกระเด้งกระดอน ตัดฟันไม้ไผ่ เลื่อยต้นไม้ที่ล้มขวาง ขุดทางเป็นบั้ง ๆ เพื่อไม่ให้รถลื่นไถล ลากสายวินซ์ หลายครั้งปูผ้านอนข้าง ๆ รถที่จมโคลน

หากเปรียบทางป่าเป็นคล้ายเส้นทางเดินของชีวิต ผมเลือกเดินบนทางป่านี้มานาน ว่าตามจริงมันไม่ใช่การเดินสู่จุดหมาย ตามหา หรือแสวงหาอะไร

เพราะผมถึงจุดหมายนั้นมานานแล้ว นับตั้งแต่วันที่ผมเลือกเดิน บน ‘ทางป่า’

แต่ก็นั่นแหละ ผมต้องใช้เวลาไปไม่น้อยกว่าจะรู้ความจริงนี้…

Writer & Photographer

ปริญญากร วรวรรณ

ถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่าและดงลึกทั่วประเทศไทยผ่านเลนส์และปลายปากกามากว่า 30 ปี มล. ปริญญากร ถือเป็นแบบอย่างสำคัญของการใช้ชีวิตอย่างเคารพธรรมชาติให้คนกิจกรรมกลางแจ้งและช่างภาพธรรมชาติรุ่นปัจจุบัน

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load