15 พฤศจิกายน 2564
469

สิ้นหวัง หดหู่ เศร้าโศก เหนื่อยล้า ผิดหวัง เสียใจ เกรี้ยวโกรธ

คงเป็นมวลอารมณ์ของประชาชนที่ปกคลุมทั่วประเทศในช่วงปีที่ผ่านมา จากวิกฤตการแพร่ระบาดของโควิด-19 และเหตุการณ์บ้านเมืองที่มีข่าวร้ายต่อเนื่องในหลากหลายประเด็น บ้างเกิดเพราะตัวบุคคล บ้างเกิดเพราะปัญหานโยบายหรือการออกแบบเชิงโครงสร้าง วันใดที่คิดว่าคงไม่แย่ไปกว่านี้ วันต่อมามักมีเรื่องให้ปวดขมับ กลุ้มใจไปกว่าเดิม จะไปหาความหวังได้จากแห่งหนใด 

งาน Good Society Summit 2021 ขอเป็นคำตอบนั้น 

หลังจากนัดหมายรวมพลคนทำงานเพื่อสังคมผ่านอีเวนต์ประจำปีมาตั้งแต่ พ.ศ. 2556 ปีนี้ Good Society หรือเครือข่ายสังคมดีกลับมาอีกครั้ง แม้ต้องปรับเปลี่ยนรูปแบบงานยกใหญ่เป็นทางออนไลน์ แต่จุดมุ่งหมายของการรวมพลังคนที่แตกต่างหลากหลายมาร่วมสร้างสังคมที่ดีขึ้นยังคงเดิม

มองผิวเผิน อาจดูเป็นอีกหนึ่งอีเวนต์ที่ชวนคนมาแลกเปลี่ยนแล้วจบไปเฉยๆ แต่จริงๆ Good Society คือระบบนิเวศที่เกิดขึ้นจากความร่วมมือของ 100 กว่าองค์กรและ 120 โครงการ ไม่ว่าจะสนใจปัญหาสังคมเรื่องอะไร เครือข่ายนี้จะช่วยให้คุณพบเจอผู้คนและเครื่องมือที่ทำให้ขับเคลื่อนง่ายขึ้น Learn, Take Action และ Scale Impact ได้อย่างไม่โดดเดี่ยวอ้างว้าง

ธีมของงานปีนี้คือ ‘Hope in Crisis ในวิกฤตยังมีหวัง’ ที่ตั้งใจจุดประกายความหวังที่จับต้องได้ ไม่ล่องลอยไร้วี่แววจะเป็นจริง สื่อสารผ่านเวทีระดมความร่วมมือ 3 เวทีใหญ่ ที่ชวนคุณมาร่วมเรียนรู้ไปพร้อมวิทยากรกว่า 50 คน และอย่างน้อย 36 กิจกรรมที่เข้าร่วมและลงมือทำได้ตลอดทั้ง 3 วัน จัดขึ้นในวันที่ 19 – 21 พฤศจิกายนนี้ที่เว็บไซต์ Good Society ส่วนตัวแพลตฟอร์มจะเปิดให้ใช้งานเพื่อสร้างความร่วมมือต่อไป

The Cloud มีโอกาสพูดคุยกับ 4 ตัวแทนสมาชิกที่ทำงานขับเคลื่อน Good Society เครือข่ายสังคมดี มาตั้งแต่ปีก่อนๆ เพื่อถอดรหัสการสร้างสรรค์งานรูปแบบใหม่ในปีนี้ ในวันที่คอนเทนต์ออนไลน์ล้นโลก และอนาคตของประเทศดูจะยังไม่ชัดเจนเสียเท่าไร 

ความหวังและการลงมือทำคือพลังที่ทำให้คนเรามีชีวิตอยู่ต่อ พร้อมรับมือกับวิกฤตที่รายล้อม

ขอชวนคุณร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการสร้างความหวังพร้อมกับพันธมิตรอีกนับร้อยของ Good Society ไปด้วยกัน

สักวัน เราจะมีสังคมที่ดีขึ้นอย่างเท่าทวี

รวมพลคนทำเพื่อสังคมที่เชื่อว่าในวิกฤตมีความหวัง และทางแก้

Good Society คือผู้คน

ย้อนกลับไป 8 ปีก่อน Good Society หรือเดิมชื่องาน ‘คนไทยขอมือหน่อย’ เกิดขึ้นจากกลุ่มคนหลายภาคส่วนที่มีความฝันร่วมกัน

“สังคมที่อยู่ดีมีสุขเป็นสิ่งที่ผู้คนต่างพึงประสงค์ แต่เรายังมีวิกฤตและเรื่องท้าทายอยู่อีกเยอะ จะให้รอใครแก้เรื่อยๆ ก็คงไม่ได้ ต้องมีพื้นที่ที่ชวนคนที่มีประสบการณ์ในประเด็นสังคมต่างๆ มาตั้งเป้าหมาย แสวงหาต้นแบบ ลงมือทำและขยายผลเพื่อพัฒนาสังคม” วิเชียร พงศธร หนึ่งในคณะทำงานของ Good Society กล่าวถึงเจตนารมณ์ของทีมที่เน้นเรื่องความร่วมมือตั้งแต่แรก

“การเปลี่ยนแปลงไม่ได้เกิดขึ้นเพราะมีอัศวินขี่ม้าขาว สังคมเป็นเหมือนป่าที่จะสมบูรณ์ต่อเมื่อต้นไม้ที่หลากหลายเติบโตและเกื้อกูลกัน ไม่มีใครเป็นหัวหน้าหรือเจ้าของเพียงผู้เดียว Good Society จึงต้องการสร้างระบบนิเวศของการทำเพื่อสังคม” ธวัชชัย แสงธรรมชัย ผู้สร้างสรรค์สื่อเพื่อสังคมที่เข้ามาร่วมคิดงานนี้ตั้งแต่ครั้งแรกๆ เสริม

ที่ผ่านมา คนอาจติดภาพการมีใครสักคนเป็นเจ้าภาพงาน และแบ่งแยกการแก้ปัญหาแต่ละเรื่องออกจากกันอย่างชัดเจน แต่ Good Society ต้องการสื่อสารว่าทุกปัญหานั้นเชื่อมโยง ส่งผลกระทบถึงกันหมด บางอย่างเกิดจากต้นเหตุเดียวกัน ทำไมถึงต้องไปจัดวงเสวนาแยก มาคุยด้วยกันเลยดีกว่า

หนึ่งในตัวอย่างงานที่แจ้งเกิดเป็นที่รู้จักในวงกว้าง และสะท้อนความเชื่อของเครือข่ายได้เป็นอย่างดีคือ Limited Education ที่เอเจนซี่นักเล่าเรื่องซึ่งนำโดย พิริยะ กุลกาญจนาชีวิน เป็นส่วนหนึ่งในการสร้างสรรค์ต่อเนื่องติดต่อกัน 5 ปี ชวนแบรนด์มาสร้างสินค้าเวอร์ชันลิมิเต็ด นำรายได้ไปช่วยลดความเหลื่อมล้ำทั้งการศึกษา ซึ่งมีหลากหลายผู้เล่นจนคนไม่รู้ว่าใครเป็นคนต้นคิด

แต่นั่นคือเป้าหมาย ไม่ใช่ว่าใครทำ แต่ร่วมมือกันแล้วเกิดผลกระทบอะไรบ้าง

รวมพลคนทำเพื่อสังคมที่เชื่อว่าในวิกฤตมีความหวัง และทางแก้

“เรายินดีกับสิ่งนี้มาก แนวคิดนี้ช่วยเปิดความเป็นไปได้ใหม่ๆ และทำให้เห็นว่าจริงๆ คนอยากทำงานที่มีความหมายเยอะมาก มีคนที่ขายของแล้วช่วยลดความเหลื่อมล้ำทางการศึกษาในแบบที่เขาทำได้ ถ้าไม่มีพื้นที่และความเชื่อที่ว่ามา เราก็อาจไม่เห็นความร่วมมือแบบนี้” พิริยะเล่า 

และในงานปีนี้ คุณจะได้พบคนที่คิดแบบนี้เต็มไปหมด 

Hope in Crisis

เมื่อการแพร่ระบาดของโควิด-19 สร้างความเสียหายและเปิดเผยฝุ่นใต้พรมที่ทับถมมานานนมของสังคม คณะทำงานรวมตัวกันอีกทบทวนโจทย์เพื่อจัดงานครั้งใหม่ ทั้งในแง่เนื้อหาและรูปแบบ

“ช่วงปีที่ผ่านมา คนสิ้นหวังกันเยอะมาก มีคนล้มตายข้างถนน เด็กไม่ได้ไปโรงเรียน ธุรกิจทรุด เกิดความขัดแย้งทางการเมืองและช่องว่างระหว่างวัย ปัญหาต่างๆ รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ สิ่งที่ทำให้เรายังมีแรงทำงานอยู่ทุกวันนี้ คือพลังที่เกิดจากความเชื่อว่าสังคมนี้ยังมีหวัง เป็นที่มาของธีม Hope in Crisis ในวิกฤตยังมีหวัง

“แต่จะหวังลมๆ แล้งๆ ก็ไม่ได้เหมือนกัน ต้องทำให้ความหวังจับต้องได้จริง จากความเชื่อตรงนี้ เราทำงานกับหลายภาคี ชวนคนมาแบ่งปันประสบการณ์ สร้างกลไกการมีส่วนร่วมให้คนได้ลงมือทำ ไม่ว่าใครสนใจประเด็นอะไร บางคนอาจกระซิบ บางคนตะโกนดุ แต่ละคนมีวิธีการและน้ำเสียงของตัวเอง แต่เราอยากจะสื่อสารวลีนี้ให้แก่สังคม” พิริยะอธิบายคีย์เวิร์ดสำคัญ การลงมือทำมีหลายระดับ พื้นที่นี้จะเปิดต้อนรับให้คนเข้ามาร่วมสร้างความหวังให้ผู้อื่นในแบบของตัวเอง

ส่วนรูปแบบงานต้องปรับเป็นทางออนไลน์อย่างเลี่ยงไม่ได้ นับเป็นเรื่องท้าทาย แต่ในขณะเดียวกันก็เปิดประตูให้เข้าถึงกลุ่มคนวงกว้าง สื่อสารได้ด้วยท่าทีที่แปลกใหม่ ไม่ถูกจำกัดด้วยพื้นที่กายภาพและพิธีรีตองแบบเดิม

รวมพลคนทำเพื่อสังคมที่เชื่อว่าในวิกฤตมีความหวัง และทางแก้

“จริงๆ ประเทศนี้มีคนทำงานเพื่อสังคมเยอะ แต่ขาดทรัพยากรที่จะขยายผลในสิ่งที่ทำ ในขณะเดียวกัน เรามีคนหรือเครือข่ายที่มีทรัพยากร ทั้งเงินทุน แรงงาน ทักษะ และพร้อมช่วยเหลือสังคม แต่คนสองกลุ่มนี้อาจหากันไม่เจอ 

“ดิจิทัลแพลตฟอร์มที่เราสร้างจะรวมข้อมูล ช่วยให้คนเห็นว่าใครกำลังทำงานอะไรอยู่ เขามีทรัพยากรอะไร ต้องการการสนับสนุนแบบไหน เชื่อมต่อกันได้ไหม เป็นเหมือนหน้าฟีดของโซเชียลมีเดียให้เราเลือกดู พอเป็นแบบนี้ แต่ละฝ่ายน่าจะเจอคนที่ใช่และร่วม Take Action ได้ง่ายขึ้น” พัดชา มหาทุมะรัตน์ จากมูลนิธิเพื่อคนไทย หนึ่งในสมาชิกเครือข่าย เล่าถึงข้อดีอีกประการของแพลตฟอร์มออนไลน์​ และแนวคิดของการจัดงานที่จะไม่เป็นเพียงการจัดแล้วจบเลย 

เมื่อเข้าไปที่เว็บไซต์ นอกจากการยกระดับการสร้างสังคมดี (Scale Impact) ผ่านการเชื่อมต่อเป็นคอมมูนิตี้ ยังมีกิจกรรมอีก 2 รูปแบบที่รอต้อนรับทุกภาคส่วนคือ เรียนรู้ (Learn) และลงมือทำ (Action) 

รวมพลคนทำเพื่อสังคมที่เชื่อว่าในวิกฤตมีความหวัง และทางแก้

ร่วมเรียนรู้

ในส่วน Learn จะชวนคนมาเรียนรู้ผ่าน 3 เวทีระดมความร่วมมือ (Forum) ใน 3 วัน ประกอบด้วย

หนึ่ง เวที Social Enterprise Thailand Forum 2021 (19 พ.ย.) รวมพลผู้ประกอบการเพื่อสังคมและหน่วยงานสนับสนุนจากทั้งภาครัฐและเอกชนทั่วประเทศไทยไว้ในที่เดียว แลกเปลี่ยนกันเพื่อผลักดันธุรกิจที่คิดคำนึงถึงสังคม ให้เติบโตและสร้างการเปลี่ยนแปลงอย่างยั่งยืน พร้อมด้วยเวิร์กชอปที่คุณจะได้เรียนรู้การทำงานของ Social Enterprise อย่างครอบคลุม โดยภาคีของสมาคมธุรกิจเพื่อสังคม (SE Thailand)

สอง แผนปฏิบัติการธรรมาภิบาลเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน (Governance for Sustainable Development Forum หรือ GSDF จัดวันที่ 20 พ.ย.) ชวนระดมสมอง หารือเรื่องการสร้างเสริมธรรมาภิบาลใน 7 ภาคส่วน คือ ภาคการเงินการธนาคาร ภาคตลาดทุน (เน้นสิ่งแวดล้อมและสิทธิมนุษยชน) การจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐและ Open Data ระบบรัฐสภา ภาคป่าไม้ ภาคสื่อมวลชน และสื่อบุคคล

คุณจะได้เรียนรู้ร่วมกับสมาชิกของธนาคารแห่งประเทศไทย สำนักงานคณะกรรมมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ สมาคมบริษัทจัดการลงทุน องค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) สถาบันพระปกเกล้า และมูลนิธิชุมชนท้องถิ่นพัฒนา 

และสาม แผนปฏิบัติการเพื่อการพัฒนาทางสังคมของประเทศไทย (Thailand Social Development Forum หรือ TSDF จัดวันที่ 21 พ.ย.) ร่วมหารือใน 5 ประเด็นใหญ่ ได้แก่ สาธารณสุข การศึกษา ชุมชนท้องถิ่นจัดการตนเองเพื่อลดความเหลื่อมล้ำ การพัฒนาตัวชี้วัดความเป็นอยู่ที่ดีของคนในสังคมไทย และการลงทุนทางสังคม ร่วมกับสถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (TDRI) สถาบันเชนจ์ฟิวชั่น คณะกรรมการปฏิรูปประเทศด้านการศึกษา มูลนิธิสาธารณสุขแห่งชาติ และสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน (องค์การมหาชน) ล้วนเป็นประเด็นสำคัญที่ภาคีหลากหลายฝ่ายร่วมกันจัดเพื่อหาทางออกให้สังคม

“ในแต่ละเวที เราพยายามจะไม่เอาผู้รู้คนใดคนหนึ่งมาบอกว่าสังคมต้องทำอย่างนี้ แต่ชวนคนที่มีส่วนได้ส่วนเสียมาร่วมกันเป็นเจ้าของงาน” วิเชียรย้ำแนวคิดสำคัญที่จะช่วยให้เราพบทางออกใหม่ที่สร้างสรรค์และตอบโจทย์ประชาชน

รวมพลคนทำเพื่อสังคมที่เชื่อว่าในวิกฤตมีความหวัง และทางแก้

ร่วมลงมือทำ

ในส่วน Action จะมีกิจกรรมที่ให้ลงมือทำจริง จัดร่วมกับภาคีภาคสังคมกลุ่มต่างๆ และอินฟลูเอนเซอร์ผู้ช่วยกระจายความคิด แบ่งเป็น 4 ประเด็นทางสังคม (Pavillion)

“ทีมงานเริ่มจากปัญหาที่วิกฤตอย่างชัดเจน แล้วดูว่ามีความเป็นไปได้ใหม่จากทรัพยากรที่มี เข้าไปถามคนที่ทำประเด็นนั้นว่าช่วงนี้เขาเจออะไรบ้าง แล้วพยายามใช้ความสร้างสรรค์และเทคโนโลยีเข้ามาช่วยติดอาวุธและสื่อสารให้ทวีคูณขึ้น” พิริยะเล่ากระบวนการทำงานที่ภาคีหลายฝ่ายมาระดมกันช่วยออกแบบ พร้อมยกตัวอย่างกิจกรรมเด่นของแต่ละประเด็นให้เราเห็นภาพ (ยังมีกิจกรรมและเวิร์กชอปแยกย่อยอีกเพียบ)

ประเด็นแรกคือการศึกษาและเยาวชน

ทีมงานคุยกับเทใจดอทคอม และเห็นปัญหาเรื่องขาดแคลนอุปกรณ์การเรียนออนไลน์ เด็กนักเรียนขาดโอกาสเข้าถึงการศึกษามากกว่า 270,000 คน หนึ่งในกิจกรรมที่จัดขึ้นจึงเป็นแคมเปญ Class Buddy  โดยเทใจดอทคอมร่วมกับเครือข่ายร้อยพลังการศึกษา ชวนผู้เชี่ยวชาญ 8 ศาสตร์ที่ให้ความสำคัญกับการเข้าถึงความรู้ของผู้คนในสังคม มาเป็นวิทยากรแบ่งปันวิชา ร่วมเข้าเรียนได้โดยการบริจาคเงินเริ่มต้นที่ 500 บาท เพื่อจัดหาอุปกรณ์การเรียนออนไลน์ให้เยาวชน

สอง คือสิ่งแวดล้อมและการพัฒนาเพื่อความยั่งยืน สื่อสารร่วมกับประเด็นการท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์ (Eco Tourism) จากที่การท่องเที่ยวซบเซาถึงขีดสุด ชุมชนและธุรกิจล้มกันเป็นแถบ 

“คนไม่ได้เที่ยวกันมานานมาก พอเปิดประเทศเมื่อไรอาจทนกันไม่ไหว เราจะสื่อสารว่าถ้ากลับมาเที่ยวกันแล้ว เที่ยวอย่างไรให้ยั่งยืน หนึ่งในคนที่เราไปชวนคือ คุณโจโฉ-ทรงธรรม สิปปวัฒน์ ยูทูเบอร์สายสิ่งแวดล้อมและการท่องเที่ยว ลงพื้นที่ในภาคี พูดคุยเจาะลึกประเด็น และสื่อสารให้คนอยากรักษาธรรมชาติให้คงไว้อย่างงดงาม” 

กิจกรรมในส่วนนี้ยังชวนคนทำงานตัวจริงอย่างจากสายการท่องเที่ยวและสิ่งแวดล้อมอย่าง มูลนิธิเอ็นไลฟ ร่วมกับ มูลนิธิสถาบันราชพฤกษ์ สำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ (องค์การมหาชน) อุทยานแห่งชาติแม่วงก์, Local Alike และภาคี มาร่วมจุดประกายให้คนคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมด้วยความเข้าใจ

สาม คือสุขภาพกายและใจ 

2 ปีที่ผ่านมามีคนสูญเสียคนใกล้ตัวแบบกะทันหันจำนวนมาก แต่ไม่สามารถร่วมงานศพตามปกติ เกิดเป็นความอัดอั้นเศร้าโศก Peaceful Death และ ชีวามิตร จึงจับมือกันมาชวนคุยเรื่องการเผชิญหน้ากับความสูญเสีย รับมือกับความตายที่อาจเกิดขึ้น ในงาน ‘เบาใจ Festival’ นำเสนอแนวคิดเรื่องมรณานุสติ เครื่องมือที่ชวนคุยบทสนทนาสุดท้าย และไลฟ์คุยร่วมกับช่องยูทูบเสือร้องไห้ 

รวมพลคนทำเพื่อสังคมที่เชื่อว่าในวิกฤตมีความหวัง และทางแก้

สุดท้ายคือประเด็นร้อนแรงอย่างสิทธิมนุษยชนและการต่อต้านคอร์รัปชัน 

“ปัญหาสังคมจะแก้ด้วยคนดีมีคุณธรรมอย่างเดียวนั้นไม่พอ ต้องแก้ที่โครงสร้างและระบบด้วย เรามีองค์กรอย่างองค์กรต่อต้านคอร์รัปชัน (ประเทศไทย) หรือ ACT วิสาหกิจเพื่อสังคมโดยคนรุ่นใหม่อย่าง Hand Social Enterprise และสายเทคโนโลยีอย่าง Punch Up ที่เห็นพ้องกันว่า วิกฤตที่ผ่านมาคือรัฐบริหารจัดการงบประมาณได้ไม่ดี คำถามคือภาคประชาชนอย่างเราจะทำอะไรได้บ้าง ก็เจอว่ามีเครื่องมือที่เรียกว่า Participatory Budgeting

“ปกติเราต้องเลือก ส.ส. เป็นตัวแทนให้ไปตัดสินใจเรื่องงบในสภา ซึ่งเขาไปคุยอะไรกันข้างหลังบ้างเราไม่รู้ แต่ตอนนี้ต่างประเทศมีเครื่องมือนี้ให้คนโหวตได้ว่า ควรเอางบประมาณไปแก้เรื่องอะไร มีหลักฐานเป็นข้อมูลชัดเจน เราเลยคิดว่าสร้างแพลตฟอร์มนี้กันดีกว่า”

ทีมงานอาศัยจังหวะที่กำลังจะมีการเลือกตั้งผู้ว่าฯ กทม. คนใหม่ในปีหน้า เป็นวาระดีที่จะใช้แพลตฟอร์มนี้อย่างเป็นรูปธรรม เปิดโหวตและชวนแคนดิเดตให้มาดูผล ถกกันว่าจะนำเสียงเหล่านี้ไปแปลงเป็นนโยบาย และจัดสรรงบประมาณของกรุงเทพมหานครใน พ.ศ. 2565 อย่างไรให้เห็นชัดๆ ไปเลย ก่อนจะนำโมเดลนี้ขยายไปใช้งานในต่างจังหวัดต่อ

4 ประเด็นนี้เป็นส่วนหนึ่งของปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมและหยิบยกนำมาพูดถึงเท่านั้น ใจความสำคัญของ Good Society Summit คือการสื่อสารให้คนเห็นพลังว่า ไม่ว่าจะปัญหาเรื่องใด เราพอมีเครื่องมือและเครือข่ายที่พร้อมช่วยแก้ไขปัญหานั้นอยู่ ก็ยังไม่น่าสิ้นหวังเสียทีเดียว

คุยกับเครือข่าย Good Society 2021 กับภารกิจสร้างความหวัง เชื่อมต่อคนทำงานเพื่อสังคม แก้ปัญหากลางวิกฤตร่วมกัน
คุยกับเครือข่าย Good Society 2021 กับภารกิจสร้างความหวัง เชื่อมต่อคนทำงานเพื่อสังคม แก้ปัญหากลางวิกฤตร่วมกัน

เพราะเราต่างอยากเห็นสังคมที่ดีขึ้นเหมือนกัน

“เนื่องจากประเด็น เนื้อหา และบุคคล มีหลากหลาย เราไม่ได้คาดหวังว่าทุกคนจะต้องอยากรู้ทุกเรื่อง” วิเชียรกล่าวถึงความคาดหวังของงานที่จะเปิดตัวช่วงวันหยุดปลายปี 

“อยากให้คนเริ่มจากเรื่องที่ตัวเองสนใจ เห็นปัญหานี้แล้วทนไม่ไหว หรือมีทรัพยากรในด้านนั้นอยู่บ้างแล้ว เราจะไม่บีบบังคับหรือยัดเยียดทุกเรื่องให้เขา ทุกคนมีสิทธิ์เลือกสร้างการเปลี่ยนแปลงในแบบที่ทำได้ เมื่อเขาทำสักเรื่องหนึ่งสำเร็จ การขยายผลและเห็นความเชื่อมโยงต่อไปจะเกิดขึ้นเอง” 

เบื้องหลังการชักชวนภาคีต่างๆ นับร้อยที่ทำงานคนละเรื่อง มีทีมงานตั้งแต่วัยเรียนจนถึงวัยเกษียณ ให้มาร่วมมือ แสดงความคิดเห็น และจัดงานร่วมกัน ก็เกิดขึ้นจากแนวคิดนี้

“เราชักชวนคนโดยหาจุดเชื่อมต่อร่วมกัน หนึ่งในจุดสำคัญคือเป้าหมายที่อยากเห็นสังคมดีขึ้น ซึ่งกว้างพอจะเปิดให้ทุกคนทำสิ่งที่ตัวเองทำอยู่ต่อ ไม่ต้องเปลี่ยนแปลงอะไร แค่มาเสริมหรือเชื่อมต่อกัน

“พอเชื่อมต่อกัน เขาก็รู้สึกว่ามีเพื่อน ไม่ได้คิดอยู่คนเดียว และพึ่งพากันจากความถนัดของตัวเอง ทำมาหลายปีก็เกิดการบอกต่อ ขายความฝันที่อยากเห็นเป็นความจริง จนวงเพื่อนกว้างขึ้นเรื่อยๆ” พัดชาเผยวิธีสร้างเครือข่ายที่เข้มแข็งมาอย่างยาวนาน และกำลังรอต้อนรับสมาชิกใหม่ในปีนี้อีกเพียบ

คุยกับเครือข่าย Good Society 2021 กับภารกิจสร้างความหวัง เชื่อมต่อคนทำงานเพื่อสังคม แก้ปัญหากลางวิกฤตร่วมกัน

ร่วมเป็น Active Citizen ที่ไม่สิ้นหวัง

ความสำเร็จของ Good Society คือการเห็นสังคมที่ดีขึ้นตามชื่อ 

แม้อาจวัดผลยากทางตัวเลข แต่ละประเด็นอาศัยเวลาสร้างการเปลี่ยนแปลงที่เห็นชัดแตกต่างกัน แต่เข็มทิศนำทางสำคัญของพวกเขา คือการสร้าง Active Citizen หรือพลเมืองผู้มีส่วนร่วมและตื่นรู้

“ปกติเวลาทำงานการสื่อสาร เราอาจวัดผลกันที่ยอด Reach และ Engagement แต่จากที่ทำงานกับพี่ๆ หลายปีที่ผ่านมา ไม่มีใครมาตามจี้เราว่าแคมเปญนี้กี่ไลก์แล้ว แต่วัดในสิ่งที่สำคัญสำหรับเราหรือ Measure What Matters” พิริยะเล่าแนวคิดการวัดความสำเร็จที่คุยกันในทีม

“สิ่งที่เราย้ำกันตลอดคือ ปัญหาสังคมมีอยู่เรื่อยและต้องแก้กันต่อไป เรื่องสำคัญที่อยากวัดคือเราชวนคนมาร่วมลงมือทำอะไรบางอย่างได้มากน้อยแค่ไหน ใครที่แอคทีฟอยู่แล้ว เลือกจะสร้างการเปลี่ยนแปลงในระดับที่เข้มข้นขึ้นไปอีก ใครเพิ่งเริ่มต้นใหม่ เขาเข้ามาลองทีละก้าว จบงานแล้ว Connect กันได้ยิ่งดี”

“จริงๆ เรามีวัฒนธรรมของ Active citizen อยู่แล้วแหละ แค่เครื่องมืออาจไม่เอื้ออำนวย เครือข่ายนี้อยากจะยกระดับให้คนเข้าถึงข้อมูลได้มากขึ้น ง่ายขึ้น ขยายผลการทำดีให้ทำซ้ำได้เรื่อยๆ และเป็นรูปธรรม” ธวัชชัยกล่าว 

บางปัญหาอาจต้องรื้อถอนทั้งโครงสร้างเดิมที่ผุพังใหม่ ใช้เวลา 5 ปี 10 ปี หรือข้ามรุ่น ปวดหัวกับปัญหาและแรงต่อต้าน แต่หากเราร่วมกันขยายผลทั้งในเชิงคุณภาพและปริมาณ ร่วมกับภาคส่วนต่างๆ ที่ขับเคลื่อนประเด็นนั้นอย่างตั้งใจอยู่แล้ว ต่อเติมคอมมูนิตี้ที่หลากหลายให้เข้มแข็ง ไม่แบ่งแยกปัญหาฉันหรือเธอแยกขาดจากกัน การเปลี่ยนแปลงที่เราต่างเฝ้ารอมาโดยตลอด หมายมั่นให้เกิดขึ้นตั้งนานแล้ว คงไม่เป็นเพียงความหวังลมๆ แล้งๆ อีกต่อไป

ในวิกฤตยังมีหวัง

หวังว่าเราจะมีโอกาสพบกันที่ Good Society Summit 2021 นี้

คุยกับเครือข่าย Good Society 2021 กับภารกิจสร้างความหวัง เชื่อมต่อคนทำงานเพื่อสังคม แก้ปัญหากลางวิกฤตร่วมกัน

ร่วมเป็นส่วนหนึ่งของ Good Society Summit 2021 ‘Hope in Crisis ในวิกฤตยังมีหวัง’ ที่เว็บไซต์ Good Society เปิดให้ลงทะเบียนเข้าร่วมงานตั้งแต่วันที่ 26 ตุลาคม 2564 

เวทีเสวนาและกิจกรรมจัดขึ้นในวันที่ 19 – 21 พฤศจิกายน 2564 

ติดตามรายละเอียดเพิ่มเติมที่เฟซบุ๊กของ Good Society

Writer

ปัน หลั่งน้ำสังข์

บัณฑิตวิศวฯ ที่ผันตัวมาทำงานด้านสื่อ เพราะเชื่อว่าเนื้อหาดี ๆ จะช่วยให้คนอยากมีชีวิตอยู่ต่อไป

Photographer

เธียรสิน สุวรรณรังสิกุล

ปัจจุบันกำลังหัดนอนก่อนเที่ยงคืน

Scoop

ความเคลื่อนไหวสร้างสรรค์และน่าจับตาจากหลากวงการที่เราอยากให้คุณรู้

“หมาน้อยมี 2 ความหมายครับ ความหมายแรกคือใบหมาน้อย เป็นใบไม้ที่ภาคกลางเรียกว่า ใบเขมา ภูมิปัญญาอีสานใช้คั้นกับน้ำทำเป็นวุ้น กินเป็นยาเย็น ส่วนอีกความหมายหนึ่ง หมาน้อยเป็นสมญานามเรียกลูกชายผม” น้ำเสียงของ เชฟหนุ่ม-วีระวัฒน์ ตริยเสนวรรธน์ เจือรอยยิ้ม ขณะอธิบายความลึกซึ้งเบื้องหลังผลงานล่าสุดในนาม ‘หมาน้อยฟู้ดแล็บ’ ที่ร่วมมือกับเชฟชาวแคนาดา Kurtis Hetland เชฟหนุ่มยืนยันว่าโปรเจกต์นี้ไม่ได้เดินรอยตามซาหมวยแอนด์ซันส์ เป็นธุรกิจอาหารที่ไม่ใช่ร้านอาหาร แต่ทำอย่างอื่นที่แตกต่าง

“มันคือ Food Lab ที่ทำ Research and Development โดยเฉพาะเลย หมาน้อยเกิดจากเราอยากนำเสนอรสชาติที่แตกต่างของวัตถุดิบท้องถิ่นอีสาน อย่างอาหารหมักดองในวันนี้ ซึ่งถ้าทำให้คนเข้าใจในวงกว้างได้ ถ้ามีผลตอบรับด้านธุรกิจ สิ่งเหล่านี้จะทำให้เราทำโปรดักต์ต่าง ๆ ได้หลากหลาย พวกองค์ความรู้ก็ส่งต่อให้ร้านอาหารไฟน์ไดนิ่งเอย โรงเรียนสอนทำอาหารเอย หรืออยู่ในชุมชนก็ได้เช่นกัน วันหนึ่งถ้าเราคิดค้นอะไรที่ปุถุชนเข้าใจง่าย เอาไปหยอดใส่อะไรก็อร่อย แบบนี้ก็เป็นโปรดักต์เช่นกัน” 

เชฟอธิบายโมเดลธุรกิจจากวัตถุดิบอีสานให้เข้าใจง่าย ตามเป้าหมายเพื่อให้วัตถุดิบอีสานละแวกบ้านมีมูลค่ามากขึ้น และเก็บรักษาภูมิปัญญาที่ส่งต่อกันปากต่อปาก ซึ่งนับวันจะจางหายไกลตัวไปเรื่อย ๆ 

“ถ้าคนเรายังกังวลปัญหาปากท้องอยู่ การตระหนักเรื่องพวกนี้ค่อนข้างยากครับ ถ้ามันย้อนกลับไปสร้างรายได้ให้คนได้เลย การอนุรักษ์ทางอ้อมจะเกิดขึ้นเอง” ผู้ประกอบการชาวอีสานเล่าวิธีแก้ปัญหาด้วยระบบธุรกิจ ซึ่งเขาออกแบบให้ไม่สร้างสูตรอาหาร เพราะเชื่อว่าน่าจะทวีความซับซ้อนต่อการเข้าใจวัตถุดิบ แต่เน้นสร้างรสชาติใหม่ด้วยเครื่องปรุงท้องถิ่นสารพัด

รสชาติใหม่ของอีสาน

เมื่อตกลงปลงใจสร้างฟู้ดแล็บด้วยกัน เชฟหนุ่มและเชฟหนุ่มกว่าอย่างเชฟเคอร์ติส มีข้อตกลงร่วมกันว่า 

หนึ่ง หมาน้อยจะทำงานกับวัตถุดิบอีสานและสร้างรสชาติใหม่

สอง เทคนิคที่ใช้เป็นหมักดอง แบบใหม่ก็ดี แบบเก่าก็ดี แต่ไม่เก่าซะทีเดียว 

ตรงนี้เชฟหนุ่มอธิบายเพิ่มเติมว่าของเก่าที่ดีมีอยู่แล้ว ไม่จำเป็นต้องทำซ้ำเดิม แต่จะพลิกแพลงหาความเป็นไปได้ใหม่ สมมติทำปลาร้า ของดั้งเดิมอร่อยอยู่แล้วก็ไม่ไปทำแข่ง แต่อาจจะเอาปลาไป Cold Smoke ก่อนหมัก เป็นต้น 

สาม หมาน้อยจะทดลองค้นคว้าอาหารสุดโต่งอย่างไรก็ได้ แต่ต้องมีรากเหง้า เพื่อให้คนกินเชื่อมโยงเข้าใจที่มาอาหารได้ง่าย 

“สมมติเราสร้างรสชาติใหม่ได้แล้ว คำถามถัดไปคือ แล้วเราจะเอาไปทำอะไรวะ อร่อยเราจะเท่ากับอร่อยเขาไหม อยากจะหาความเป็นไปได้จากรสชาติที่เราสร้างขึ้น ดังนั้น เราจึงค้นคว้าทดลองเยอะมากเพื่อให้คนทั่วไปเข้าใจงานที่ออกมา” 

ไอเดียหลัก ๆ สร้างสรรค์เก๋ไก๋ทั้งหลายมาจากเชฟเคอร์ติส ส่วนตัวเชฟหนุ่มเองเป็นคนคอยตบภาพรวมให้เข้าที่ และแนะนำรสชาติที่ถูกปากคนไทยให้แก่เชฟชาวแคนาดา

“ความแตกต่างของเราคือความหนุ่มและความแก่ครับ” เชฟหนุ่มผู้สูงวัยกว่าเอ่ยพลางหัวเราะลั่น “เขาเป็นเชฟรุ่นใหม่ไฟแรง ความคิดอ่านสดใหม่ และจัดได้ว่าเป็นเนิร์ดที่ลุ่มหลงเสพติดอาหารคนหนึ่งเลย”

เชฟเคอร์ติสเคยทำงานที่ Inua ร้านอาหารของอดีตเชฟร้าน Noma ร้านอาหารไฟน์ไดนิ่งอันดับหนึ่งของโลก เคอร์ติสเป็นเชฟสายหมักดอง อาหารของเขารสชาติเรียบง่าย ต่างจากรสอาหารไทยที่ต้องกลมกล่อมครบรส การร่วมมือกันระหว่างเชฟต่างเชื้อชาติ วัฒนธรรม วัย และประสบการณ์ จึงทำให้เกิดการต่อยอดใหม่ให้วงการอาหารอีสานไทย

'หมาน้อยฟู้ดแล็บ' การตามหารสใหม่ของอีสาน โดยเชฟลูกอีสานกับเชฟฝรั่งนักหมักระดับโลก

Exploring Isaan Flavor

เชฟหนุ่มและเชฟเคอร์ติส ลองใช้ผลลัพธ์ที่ได้จากฟู้ดแล็บแปรเปลี่ยนเป็นเครื่องปรุงกับส่วนผสมในกระบวนการปรุง จัดเป็นมื้ออาหารที่ได้แรงบันดาลใจจากอาหารอีสานและอาหารหลากหลายสัญชาติ 

อาหารมื้อนี้ราวกับจัดขึ้นเพื่อพิสูจน์ให้เห็นว่า รสวัตถุดิบของอีสานอยู่กับอาหารได้หลากหลายชนิด และกลายเป็นรสอร่อยแบบสากลได้ และต้องการทำให้รสใหม่ ๆ ที่ค้นพบกลายเป็นรสใหม่ที่คนกินชื่นชอบ และเข้าใจ

เต้าหู้ถั่วดินกับซุปใส

ซุปมิโสะที่หมาน้อยฟู้ดแล็บใช้เวลาทำ 2 เดือน นำมาทำเป็นซุปใส กินคู่กับถั่วดินต้ม ให้ความสดชื่นจากก้านผักชี กินกับเต้าหู้นิ่ม

'หมาน้อยฟู้ดแล็บ' การตามหารสใหม่ของอีสาน โดยเชฟลูกอีสานกับเชฟฝรั่งนักหมักระดับโลก

ทาโก้บักมี่

อีสานผสมเม็กซิกัน ใช้เทคนิคเดียวกันกับที่เม็กซิกันทำแป้งตอติญ่าที่ใช้ด่างในการทำ เชฟนำเม็ดขนุนมาต้มกับน้ำขี้เถ้าจนนุ่ม ล้าง แล้วปอกเปลือก ปั่น ผสมแป้งให้มันเกาะตัวกัน จะได้เป็นแผ่นแป้งตอติญ่าเม็ดขนุน 

โมเล่หรือแกง ใช้ขนุนสุก ขนุนอ่อนย่างไฟเบา ๆ ไปเรื่อย ๆ ผสมกับซีอิ๊วที่ทำจากเห็ด ทำให้ซีอิ๊วได้ความเค็มความนัวและความเปรี้ยว ทานคู่กับหอมเจียวและพริกดอง

'หมาน้อยฟู้ดแล็บ' การตามหารสใหม่ของอีสาน โดยเชฟลูกอีสานกับเชฟฝรั่งนักหมักระดับโลก

ก้อยไข่มดแดง แกล้มคาเวียร์

โคจิเค้กที่ทำจากข้าวบาเล่ย์ มีซอสทาบาง ๆ ย่างไฟเบา ๆ ให้ตัวโคจิสุก กลิ่นผลไม้ฟรุตตี้จะชัดขึ้น ทำให้เค้กนัวขึ้น จับคู่กับไข่มดแดง ลองเปรียบเทียบกับคาเวียร์โดยการเสิร์ฟมาคู่กัน 

'หมาน้อยฟู้ดแล็บ' การตามหารสใหม่ของอีสาน โดยเชฟลูกอีสานกับเชฟฝรั่งนักหมักระดับโลก

กุ้งแม่น้ำแกงข่า

ต้มข่าที่ปรุงเปรี้ยวแบบไม่ใช้มะนาว หมาน้อยฟู้ดแล็บทำโคจิเยอะมาก และเชฟเคอร์ติสก็เอาโคจิบางส่วนไปทำแบบแลคโตเฟอร์เมนต์ ผลลัพธ์ที่ได้คือความเปรี้ยวนัว เชฟเลยทดลองเอาน้ำแลคโตโคจิที่ได้มาปรุงน้ำต้มข่าแทนน้ำมะนาว 

ในซอสมีน้ำแลคโตโคจิผสมกับกะทิ กับน้ำข่าที่เชฟใช้วิธีคั้นน้ำออกมาแทนการต้มข่าแบบเดิม ผลที่ได้คือความเข้มข้นที่มีมากกว่า และได้สารอาหารครบถ้วน 

ส่วนเนื้อกุ้งจะแช่น้ำชิโอะโคจิก่อนให้นุ่ม ผลลัพธ์ที่ได้คือโคจิจะช่วยให้โปรตีนนุ่ม

และเกลือในชิโอะโคจิจะทำให้เนื้อกุ้งเด้งขึ้นด้วยในคราวเดียวกัน ก่อนเสิร์ฟจะนำไปตุ๋นไฟเบา ๆ ในน้ำแลคโตอีกที ให้ความเค็มและความเปรี้ยว ดึงความหวานของกุ้งออกมา กินกับผักดองต่าง ๆ

'หมาน้อยฟู้ดแล็บ' การตามหารสใหม่ของอีสาน โดยเชฟลูกอีสานกับเชฟฝรั่งนักหมักระดับโลก

แกงเนื้อพริกรมควันกับโดนัททอด

ข้างในใส่เนื้อของ ว. ทวีฟาร์ม ทำเป็นแกงเผ็ด ท็อปด้วยผักหวาน คลุกกับน้ำของพริกที่รมควัน 2 อาทิตย์ กินกับชีสฟักทอง 

'หมาน้อยฟู้ดแล็บ' การตามหารสใหม่ของอีสาน โดยเชฟลูกอีสานกับเชฟฝรั่งนักหมักระดับโลก

หมกปลากับแจ่วผักชีลาว

หมกปลากราย ด้านบนเป็นปลาบู่ปรุงรสด้วยผักชีลาว ขูดด้วยมะกรูดดำทำกระบวนการเดียวกับกระเทียมดอง น้ำแกงเป็นซุปไก่เหมือนซุปไพตันของราเมง แต่ต้มกับขมิ้น ปรุงรสด้วยน้ำชิโอะโคจิเพิ่มความนัว ใส่หอมแดงสับ หยดด้วยน้ำมันผักชีลาว

โปรเจกต์ตามหารสใหม่ของวัตถุดิบอีสานด้วยศาสตร์หมักดอง และแปรผลเป็นเครื่องปรุงรสกับมื้ออาหาร

อกเป็ด น้ำลาบ แนมหม่ำเป็ดกับข้าวเหนียวมันเป็ด

อกเป็ดหมักโมโรมิหรือกากถั่วเหลืองจากการหมักซีอิ๊ว เอามาย่างไฟเบา ๆ เสิร์ฟแบบมีเดียมแรร์ ส่วนซอสข้นจะมีความเผ็ดจากพริกป่นและหอมข้าวคั่ว ให้อารมณ์พริกลาบ 

ส่วนข้าวเหนียว เป็นข้าวเหนียวมันเป็ดที่มีสัมผัสหนึบหนับ มีความมันจากธรรมชาติแบบไม่ได้ใส่น้ำมันลงไปเลย ห่อด้วยผักชุนฉ่ายผัดกับน้ำปลาร้ากับน้ำขึ้นฉ่าย โรยด้วยหม่ำเป็ด ตัดเลี่ยนด้วยลูกไหนดอง

โปรเจกต์ตามหารสใหม่ของวัตถุดิบอีสานด้วยศาสตร์หมักดอง และแปรผลเป็นเครื่องปรุงรสกับมื้ออาหาร

สังขยาอบฟาง 

ส่วนผสมคล้ายสังขยา แต่เชฟใช้ฟางข้าวแห้งใส่เข้าไปด้วย รสคล้ายสังขยาใส่ชาเอิร์ลเกรย์ กินคู่กับใบไชยากรอบ ได้รสขม ๆ มีกลิ่นหอม กินกับลูกหม่อนแช่อิ่ม

โปรเจกต์ตามหารสใหม่ของวัตถุดิบอีสานด้วยศาสตร์หมักดอง และแปรผลเป็นเครื่องปรุงรสกับมื้ออาหาร

Future Food

“สิ่งที่ผมต้องศึกษาทั้งที่ไม่เคยรู้มาก่อนคือเรื่องสตาร์ทอัพ ว่าโปรดักต์พวกนี้ต้องไปอยู่ช่องทางไหนถึงดี ซึ่งปรากฏว่าไปตกช่อง Future Food แล้วผลตอบรับดี 

“ตอนมีงานดีไซน์วีกที่ขอนแก่น เป็นครั้งแรกที่ได้รู้จักคำว่า Future Food จริง ๆ ซึ่งเขาใช้วัตถุดิบแบบหมาน้อยเลยนะ แต่ใช้ในเชิงอุตสาหกรรม เช่น เอาจิ้งหรีด เอาสาหร่ายน้ำจืดไปทำแป้ง ถามว่าอร่อยไหม ก็แล้วแต่คนแน่นอน คือรสชาติเขาไม่ได้มาก่อน เขาเอาเรื่องคุณค่าสารอาหาร เรื่องโจทย์สิ่งแวดล้อมเป็นตัวตั้ง มันเป็นอีกโลกของอาหารที่เราไม่เคยสนใจมาก่อน พอเราทำแล้วคนกินรู้สึกว่า เฮ้ย ทำงี้แล้วอร่อยได้ด้วยเว้ย มันก็เป็นความหวังเล็ก ๆ ว่าหมาน้อยมีช่องทางไปต่อ” เชฟหนุ่มเล่าโครงการอนาคต

โปรเจกต์ตามหารสใหม่ของวัตถุดิบอีสานด้วยศาสตร์หมักดอง และแปรผลเป็นเครื่องปรุงรสกับมื้ออาหาร
โปรเจกต์ตามหารสใหม่ของวัตถุดิบอีสานด้วยศาสตร์หมักดอง และแปรผลเป็นเครื่องปรุงรสกับมื้ออาหาร

เป้าหมายในอนาคตของหมาน้อย คือร่วมมือกับหน่วยงานมหาวิทยาลัยต่าง ๆ หรือภาครัฐ เพื่อค้นคว้าต่อยอดงานวิจัย และสร้างโปรดักต์ออกมาให้ได้ 

เขามองว่าปลายทางที่ยั่งยืนมาจากธุรกิจที่เลี้ยงตัวเองได้ และทำให้ฟู้ดแล็บนี้ได้ตั้งมั่นกับปณิธาน R&D ไปตลอดรอดฝั่ง 

“Future Food เป็นอีกหนึ่งความหวังของเกษตรกรครับ ตลาดในประเทศไทยยังน้อยมาก แต่หลายประเทศสนใจนำเข้า อย่างญี่ปุ่น เม็กซิโก ซึ่งเม็กซิโกเขาก็กินแมลง เห็นแมลงไทยก็กินได้ไม่เคอะเขิน แถมแมลงและสาหร่ายน้ำจืดยังตกอยู่ในกลุ่ม Super Food ซึ่งได้รับความนิยมในโลกตะวันตก หลายคนที่กินเขามองหาสารอาหาร ไฟเบอร์ทางเลือกให้ร่างกาย เขาก็สนใจ เราเลยอยากทำตลาดในเมืองนอกก่อน

“ประเทศไทยคงต้องใช้เวลาอีกพักใหญ่ เพราะของกินบ้านเราหลากหลายครับ พืชผักและของธรรมชาติมีเยอะ ไม่จำเป็นต้องกินแมลง ซึ่งก็เป็นเรื่องจริงนะ แต่เรามองว่าถ้ามันอร่อย ให้สารอาหาร ก็เป็นอีกทางเลือกที่น่าสนใจให้คนไทย” เชฟหนุ่มตบท้าย จากการชิมอาหารของหมาน้อย ขอยืนยันว่าผลงานรังสรรค์ของทีมงานทั้งสนุกและอร่อย จนน่าจับตามองทั้งอาหารและอนาคตของฟู้ดแล็บมาแรงแห่งภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

Writers

ภัทรียา พัวพงศกร

บรรณาธิการและนักจัดทริปแห่ง The Cloud ที่สนใจตึกเก่า งานคราฟต์ กลิ่น และละครเวทีพอๆ กับการเดินทาง

จิรณรงค์ วงษ์สุนทร

Art Director และนักวาดภาพประกอบ สนใจเรียนรู้เรื่องราวเบื้องหน้าเบื้องหลังของอาหารกับกาแฟ รวบรวมทั้งร้านที่คิดว่าอร่อย และความรู้เรื่องอาหารไว้ที่เพจถนัดหมี และรวมร้านกาแฟที่ชอบไปไว้ใน IG : jiranarong2

Photographer

จิรณรงค์ วงษ์สุนทร

Art Director และนักวาดภาพประกอบ สนใจเรียนรู้เรื่องราวเบื้องหน้าเบื้องหลังของอาหารกับกาแฟ รวบรวมทั้งร้านที่คิดว่าอร่อย และความรู้เรื่องอาหารไว้ที่เพจถนัดหมี และรวมร้านกาแฟที่ชอบไปไว้ใน IG : jiranarong2

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load