จะดีแค่ไหนถ้าอาหารหนึ่งมื้อทำให้เราอิ่มกายและอิ่มใจ แถมอิ่มหน่ำสำราญด้วยรสชาติอร่อย ๆ

Free Bird Cafe’ ซ่อนตัวอยู่ใกล้ ๆ ย่านนิมมานเหมินทร์ ใจกลางเมืองเชียงใหม่ ตอบโจทย์ถูกทุกข้อตามลิสต์ข้างต้น เพราะที่นี่นิยามตัวเองว่าเป็นธุรกิจเพื่อสังคม ผ่านคาเฟ่ที่เสิร์ฟอาหารวีแกนและแพลนต์เบส รวมทั้งมีร้านขายของมือสองและสินค้าเพื่อสุขภาพ โดยกำไรทั้งหมด 100 เปอร์เซ็นต์เข้าสู่มูลนิธิ Thai Freedom House ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยชาวพม่าและชาน รวมทั้งคนกลุ่มน้อยและผู้ด้อยโอกาสทางสังคมในหลายมิติ

ลิซ่า เนสเซอร์ (Lisa Nesser) สาวอเมริกันจากเมืองเซนต์หลุยส์ รัฐมิสซูรี คือเจ้าของคาเฟ่และผู้ก่อตั้งมูลนิธิแห่งนี้ด้วยสองมือของเธอ พร้อมความตั้งใจและใฝ่ฝันอยากช่วยให้ผู้ลี้ภัยหรือคนกลุ่มน้อยมีโอกาสและชีวิตที่ดีขึ้น ซึ่งเธอได้รับแรงบันดาลใจจากคุณลุง ผู้สร้างโรงอาหารให้ผู้ลี้ภัยในเมืองที่เธออาศัยอยู่เมื่อสมัยเด็ก ๆ

“ตอนมาประเทศไทยช่วงแรก ๆ เราเคยทำงานอาสาสมัครช่วยผู้ลี้ภัยพม่าและคนฉานตามชายแดน ทำให้รับรู้ถึงความยากลำบากของพวกเขา หลายคนอาจมองว่าทำไมไม่ช่วยคนไทย เรามองว่าคนไทยยังมีโอกาสเข้าถึงความ ต้องการขั้นพื้นฐานหลายอย่างได้มากกว่าผู้ลี้ภัย เช่น การศึกษา แต่คนกลุ่มน้อยเหล่านี้ไม่มีโอกาสอะไรเลย”

ลิซ่าใช้ชีวิต ทำงาน และทำความรู้จักคุ้นเคยกับคนพม่าและคนฉานมานานกว่า 20 ปี เธอเรียนรู้วัฒนธรรมและความเป็นอยู่ของพวกเขาเป็นอย่างดี โดยเฉพาะอาหารการกิน ลิซ่าบอกว่าอาหารพม่าและอาหารฉาน

Free Bird Cafe คาเฟ่ย่านนิมมานฯ ที่ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชานผ่านอาหารวีแกนแสนอร่อย

“It’s so good!!! 

“เราใช้ชีวิตกับคนพม่าและชานมานาน ทำให้รู้ว่าอาหารที่พวกเขากินที่บ้านเกิดส่วนใหญ่เป็นวีแกนและอร่อยมาก ๆ น่าเสียดายที่อาหารเหล่านี้ไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควร เราอยากมีสถานที่ที่โชว์อาหารพม่าและชาน

“เพื่อให้พวกเขาภูมิใจเมื่อเห็นคนไทยหรือคนต่างชาติลิ้มลองอาหารของพวกเขา เพราะหลายคนอาจยังสงสัย มีอคติ หรือไม่คุ้นเคยกับอาหารของชนกลุ่มน้อย 2 กลุ่มนี้ เรายังอยากสนับสนุนให้ผู้คนทำความรู้จักและเข้าใจความเป็นอยู่ วัฒนธรรมของคนพม่าและคนชานมากขึ้นด้วย ผ่านอาหารท้องถิ่นของพวกเขา” ลิซ่าเล่าความตั้งใจ

Free Bird Cafe คาเฟ่ย่านนิมมานฯ ที่ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชานผ่านอาหารวีแกนแสนอร่อย

Free Bird Cafe เป็นที่รู้จักของคนทานวีแกนจากหลายมุมโลก

หากย้อนไปหลายสิบปีก่อน อาหารวีแกนหากินไม่ได้ง่าย ๆ โดยเฉพาะจังหวัดเชียงใหม่ 

“Free Bird Cafe ถือเป็นร้านอาหารวีแกนแรก ๆ ในเชียงใหม่ เปิดมานานตั้งแต่ปี 2009 ช่วงนั้นร้านวีแกนหากินยาก ไม่เหมือนตอนนี้ที่เชียงใหม่กลายเป็นสวรรค์ของคนรักวีแกน เปรียบเสมือนเมืองหลวงแห่งวีแกนเลยก็ว่าได้”

ถึงแม้ว่าช่วงเวลา 10 กว่าปีที่ผ่านมา คนไม่นิยมกินอาหารวีแกน แต่ลิซ่าก็ยังยืนยันและยืนหยัดในการเสิร์ฟอาหารเพื่อสุขภาพ เพราะนอกจากจะเป็นไลฟ์สไตล์ของเธอ ซึ่งรักการกินคลีนฟู้ดและตัดสินใจเลิกกินเนื้อสัตว์ตั้งแต่อายุ 12 ปี เธอยังตั้งใจหาเงินทุนช่วยเหลือผู้อื่นด้วยการทำสิ่งดี ๆ ไม่ใช่การทำร้ายสัตว์หรือสิ่งแวดล้อม 

Free Bird Cafe คาเฟ่ย่านนิมมานฯ ที่ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชานผ่านอาหารวีแกนแสนอร่อย

“ตอนเด็ก ๆ เราไปงานอีเวนต์หนึ่งแล้วเห็นคลิปในโรงฆ่าสัตว์หรือการทดลองที่ใช้สัตว์ ตั้งแต่วันนั้นทำให้เราไม่อยากกินเนื้อสัตว์อีกเลย ตอนนั้นเราอายุแค่ 12 ก็ไปบอกพ่อแม่ว่า เราจะเป็นวีแกน พวกเขาก็โอเค 

“แต่ยูต้องทำอาหารกินเองนะ เพราะทุกคนที่บ้านไม่กินวีแกน” เธอหัวเราะ ก่อนจะเล่าต่อ “เราก็ต้องเรียนรู้การทำอาหารที่ไม่มีเนื้อสัตว์ด้วยตัวเองตั้งแต่เด็ก ๆ โดยอ่านจากพวกตำราอาหารในห้องสมุด”

ลิซ่าเรียนรู้และศึกษาเรื่องอาหารวีแกนมายาวนานจนถึงทุกวันนี้ เธอดูสดใส อารมณ์ดี หัวเราะเก่ง ที่สำคัญหน้าใสกว่าวัยมาก เธอไม่มีเคล็ดลับอะไรแบ่งปัน นอกจากแอบกระซิบว่า น่าจะเป็นผลจากการกินอาหารคลีนนี่แหละ 

“ตอนนี้คนกินวีแกนหลายคนในโลกก็อยากกินอาหารแบบคนทั่วไปนะ พวกของทอด มักกะโรนีชีส แฮมเบอร์เกอร์ ไก่ทอด แต่เป็นเวอร์ชันวีแกน Free Bird Cafe เลยมีเมนูทอดที่เฮลท์ตี้ด้วย เช่น ซาโมซ่า ของทอดของเราไม่ใช้วิธีการปรุงแบบที่ใช้น้ำมันท่วม ๆ (Deep Frying) แต่ทอดแบบใช้กระทะก้นตื้น ๆ ใช้น้ำมันน้อยและปรุงแบบเฮลท์ตี้ที่สุด เรายังเสิร์ฟเมนูอาหารไทยพื้นเมืองชื่อดังที่คนรักวีแกนอยากกิน แต่หากินที่อื่นได้ยาก เช่น ผัดไทย ข้าวซอย 

Free Bird Cafe คาเฟ่ย่านนิมมานฯ ที่ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชานผ่านอาหารวีแกนแสนอร่อย

“จริง ๆ คนฉานกินผักสดกันเยอะและใช้น้ำมันน้อย ส่วนคนพม่าชอบกินแกง เราปรับรสชาติจากสูตรดั้งเดิมและปรุงแบบเฮลท์ตี้มากที่สุด ไม่ใส่ผงชูรส ไม่ใส่เครื่องปรุงรสต่าง ๆ เช่น น้ำตาล น้ำมัน น้ำปลา เลือกใช้วัตถุดิบที่มีคุณภาพสูง และเก็บรสชาติแท้ ๆ ของแต่ละเมนูไว้ให้ได้มากที่สุดเท่าที่จะทำได้ แม้แต่จาน เราก็ใช้จานที่คนพม่าใช้จริงในบ้าน”

Free Bird Cafe ไม่เพียงให้ความสำคัญกับสังคมและสุขภาพ แต่ยังใส่ใจสิ่งแวดล้อมและเน้นความยั่งยืน 

“เราพยายามจัดการครัวให้มีขยะเหลือทิ้งน้อยที่สุด เรามีขยะจากครัวที่ต้องทิ้งน้อยกว่า 1 ถุงต่อวัน เครื่องปรุงหรือส่วนผสมต่าง ๆ ที่ใช้ ก็พยายามใส่บรรจุภัณฑ์ Zero Waste หรือส่งกล่องแพ็กเกจคืนร้านค้า เพื่อให้เขานำไปใช้ซ้ำ เช่นเดียวกับ โต๊ะ เก้าอี้ ของตกแต่งร้าน เป็นของมือสองและรีไซเคิล เราพยายามใช้สิ่งที่มีอยู่มากกว่าซื้อใหม่” 

หลังมื้ออาหารสุขภาพดี ใครอยากเติมความเฮลท์ตี้ให้หัวใจ ก็เดินเข้าไปอุดหนุนของมือสองในโซนร้านค้าที่มีทั้งโปรดักต์เพื่อสุขภาพแบรนด์เล็ก ๆ ที่สร้างสรรค์โดยคนท้องถิ่น รวมทั้งเสื้อผ้าหลากหลายสไตล์ หนังสือ ของแต่งบ้าน ของใช้ที่คัดแยกจากการของบริจาค แน่นอนว่ารายได้ทั้งหมดนำไปช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชานเช่นกัน 

Free Bird Cafe คาเฟ่ย่านนิมมานฯ ที่ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชานผ่านอาหารวีแกนแสนอร่อย

“มีคนมาบริจาคของที่ Free Bird Cafe ทุกวัน เราจะส่งต่อให้คนด้อยโอกาสแถบชายแดน ค่ายผู้ลี้ภัย แคมป์คนงาน ซึ่งเราทำการคัดเลือกเสื้อผ้าหรือแยกสิ่งของที่จำเป็นสำหรับพวกเขาก่อนทุกครั้ง และแพ็กส่งไปให้อย่างดี เพราะหลายครั้งของบริจาคไม่ใช่ของที่พวกเขาต้องการในชีวิตประจำวัน เช่น เสื้อผ้าเซ็กซี่หรือรองเท้าส้นสูง”

ลิซ่าเชื่อว่าการส่งต่อสิ่งของให้ผู้ลี้ภัยควรเป็นของที่พวกเขาต้องการในชีวิตและอยู่ในสภาพดี มีคุณภาพ ไม่ใช่ของที่คนอื่นอยากกำจัดทิ้งหลังจากทำความสะอาดบ้านครั้งใหญ่หรือของที่ไม่มีประโยชน์ หลายครั้งที่ของบริจาคที่ถูกส่งไปยังแคมป์ผู้ลี้ภัยไม่ใช่ของที่พวกเขาต้องการ สุดท้ายก็กลายเป็นขยะหรือภาระให้ผู้ลี้ภัยต้องจัดการ

Free Bird Cafe คาเฟ่ย่านนิมมานฯ ที่ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชานผ่านอาหารวีแกนแสนอร่อย

“พวกเขาจะรู้สึกดีกว่า เมื่อเปิดกล่องออกมาแล้วได้เลือกของที่อยากได้หรือต้องการ” เธอเปรย

“นั่นทำให้พวกเขารู้สึกมีเกียรติ มันให้ความรู้สึกแตกต่างจากการเปิดกล่องออกมาแล้วมีแต่ของที่พวกเขาไม่ต้องการ หรือยัดเยียดของที่พวกเขาไม่อยากได้ ส่วนข้าวของเครื่องใช้ที่ได้รับบริจาคมาและไม่จำเป็นสำหรับผู้ลี้ภัย เราจะนำมาขายที่ Free Bird Cafe แล้วนำกำไรทั้งหมดไปซื้อของจำเป็นส่งให้พวกเขาแทน เช่น ข้าวสาร อาหาร ยารักษาโรค ส่วนตอนนี้ของจำเป็นที่เราอยากได้แต่ไม่ค่อยมีคนบริจาค คือเสื้อผ้าและของใช้สำหรับเด็ก ๆ” 

Free Bird Cafe คาเฟ่ย่านนิมมานฯ ที่ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชานผ่านอาหารวีแกนแสนอร่อย
Free Bird Cafe คาเฟ่ย่านนิมมานฯ ที่ช่วยเหลือผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชานผ่านอาหารวีแกนแสนอร่อย

วันนี้ Free Bird Cafe เดินทางมายาวนานกว่า 10 ปี

และยังคงเดินหน้าด้วยความตั้งใจอยากช่วยเหลือผู้ลี้ภัยและผู้ด้อยโอกาสไม่เปลี่ยนแปลง รวมทั้งเป็นเสมือนวันสต็อปเซอร์วิสให้คนรักวีแกน รักโลก รักสุขภาพ รักสังคม ได้มาแฮงก์เอาต์กันในพื้นที่เดียว

“แค่เราได้เห็นผู้ลี้ภัยมีชีวิตที่ดีขึ้นและได้รับโอกาสมากขึ้นในสังคมไทยก็เป็นพลังให้เราแล้ว” 

 คาเฟ่เล็ก ๆ ย่านนิมมานฯ เชียงใหม่ แต่หัวใจไม่เล็กที่ชวนทุกคนเป็นส่วนหนึ่งในการช่วยผู้ลี้ภัยพม่าและชาวชาน ผ่านอาหารวีแกนหลากหลายสัญชาติ

Free Bird Cafe

ที่ตั้ง : ซอยศิริมังคลาจารย์ 9 ตำบลสุเทพ อำเภอเมืองเชียงใหม่ จังหวัดเชียงใหม่ (แผนที่)

วัน-เวลาทำการ : วันอังคารและวันอาทิตย์ เวลา 09.00 – 17.00 น. และ วันพุธ-เสาร์ เวลา 09.00 – 22.00 น. (ปิดวันจันทร์)

โทรศัพท์ : 09 9351 4404

Facebook : Free Bird Cafe

Writer

นันทรัตน์ สันติมณีรัตน์

นักเขียนฟรีแลนซ์ที่ชอบทดลองทำหลายอาชีพ

Photographer

กรินทร์ มงคลพันธ์

ช่างภาพอิสระชาวเชียงใหม่ ร่ำเรียนมาทางศิลปะจากคณะที่ได้ชื่อว่ามีวงดนตรีลูกทุ่งแสนบันเทิงของเมืองเหนือ มีความสุขกับการกดชัตเตอร์ในแสงเงาธรรมชาติ ชอบแมว หมา และบ้าจักรยานไม่แพ้กิจกรรมกลางแจ้งอื่น ๆ

Share Location

รวมสถานที่สวยและดีที่อยากชวนคุณแวะเวียนไปช่วงวันหยุด

09.00 – 10.00 น. บัวบานทั้งปางอุบล 

นัดครั้งนี้สำคัญมาก ไปสายไม่ได้เด็ดขาด 

หิว-คมกฤช ชูเกียรติมั่น และ พราว-น.ต.หญิง ปริมลาภ ชูเกียรติมั่น ย้ำว่าต้องไปพบกันที่ ‘ปางอุบล’ 9 โมง ไม่เกิน 10 โมงเช้า เพราะเป็นช่วงเวลาที่บัวบานกลางวันเริ่มบาน และบัวบานกลางคืนยังไม่หุบ จึงเห็นทั้ง 2 ชนิดบานพร้อมกันได้

พอเดินเข้ารั้ว ทักทายคู่สามีภรรยาเจ้าของบ้านและสวนบัวปางอุบลได้ไม่กี่คำ ทั้งสองก็รีบพาไปดูบัว เพราะห่วงว่าบัวบานกลางคืนบางดอกจะหุบเสียก่อน

ภาพบัวบานเต็มอ่างทำให้เข้าใจเสียทีว่า ทำไมความงามของหญิงสาวในวรรณคดีมักถูกเปรียบเปรยกับความสวยของพืชชนิดนี้ และทำไมบัวจึงไปโผล่ในจินตภาพของศิลปินไทยและศิลปินระดับโลกมากมาย ไม่อยากเชื่อว่าไม่ไกลจากรุงเทพฯ มีสถานที่อนุรักษ์บัวหลากหลายสายพันธุ์เสมือนเป็นพิพิธภัณฑ์อย่างที่นี่

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้

แต่ดูเหมือนคนที่มีความสุขที่สุดที่ทำให้เราไม่พลาดช่วงเวลาพิเศษนี้คือหิวและพราว เพราะนี่คือช่วงเวลาที่บัวทุกดอกซึ่งเขาและเธออุทิศความรักให้เบ่งบาน 

มาดามดูบัวและลุงบัว 

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
บัวผัน ชื่อ จุลโกเมน

ก่อนที่จะนั่งลงคุยกัน หิวขอไปเปลี่ยนเสื้อผ้าล้างตัวเสียก่อน เพราะเขาใช้เวลาที่ตื่นก่อนบัวกลางวันจะบานไปกับการดูแลบัว และเพิ่งก้าวออกจากบ่อก็ตอนที่เราไปถึง ทุกเช้าเขาและพราวจะเดินรอบปางอุบลเพื่อสำรวจสุขภาพของบัว คอยใส่ปุ๋ยและคอยเด็ดดอกเด็ดใบที่โรยตามบ่อต่าง ๆ 

“ทำไปทำมาก็หมดวันแล้ว” 

หิว-คมกฤช ชูเกียรติมั่น และ พราว-น.ต.หญิง ปริมลาภ ชูเกียรติมั่น เจ้าของ ‘ปางอุบล’

สิ่งที่หิวพูดไม่น่าแปลกใจเลย เพราะเมื่อเทียบอัตราส่วนของพื้นที่ขนาด 3,200 ตารางเมตร และบัวอีกกว่า 650 พันธุ์ ต่อกำลังพลของสองสามีภรรยา ทำอย่างไรก็คงดูแลไม่หมดในวันเดียว เป็นเรื่องไม่ง่ายเลยที่ภาคเอกชน ซึ่งไม่ได้มีกำลังพลหรือกำลังทรัพย์อย่างหน่วยงานรัฐจะอนุรักษ์และเพาะพันธุ์บัวด้วยกำลังของตัวเองได้ จนเป็นแหล่งเรียนรู้สำคัญให้แก่หน่วยงานต่าง ๆ ในประเทศและต่างประเทศ

แต่สิ่งที่ทำให้แปลกใจคือ เขาพูดประโยคดังกล่าวด้วยรอยยิ้ม 

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
บัวผัน-เผื่อน กลุ่มบัวแคระและบัวบอนไซที่กำลังพัฒนาอยู่

สำหรับหิวและพราว ความเหนื่อยกายคุ้มค่ากับการที่ได้ดูแลบัวทุกดอกในปางอุบลอย่างใกล้ชิด จุดประสงค์ของที่นี่คือการอนุรักษ์พันธุ์บัวดั้งเดิม ซึ่งความละเอียดในทุกขั้นตอนการดูแลเป็นหลักสำคัญในการป้องกันการกลายพันธุ์ของสายพันธุ์บัว 

“เราเลือกดูแลบัวในพื้นที่บ้านของเรา เพราะเราควบคุมสภาพแวดล้อมได้ระดับหนึ่ง และตื่นเช้ามาก็ลงมาดูแลเขาได้ทันที” 

หิวจึงมักบอกคนรู้จักว่า พวกเขาควรจะเปลี่ยนชื่อเป็น ‘มาดามดูบัว’ และ ‘ลุงบัว’ คู่รักอนุรักษ์พันธุ์บัวแห่งปางอุบล เนื่องจากสมัครใจใช้เวลาส่วนใหญ่ไปกับการดูแลราชินีแห่งไม้น้ำ

หิว-คมกฤช ชูเกียรติมั่น และ พราว-น.ต.หญิง ปริมลาภ ชูเกียรติมั่น เจ้าของ ‘ปางอุบล’

หิวสารภาพว่าตัวเองไม่เคยนึกไม่เคยฝันเลยว่า วันหนึ่งเขาจะกลายเป็นลุงบัวแห่งปางอุบลที่อยู่เพื่อบัวเหมือนทุกวันนี้ 

“สมัยก่อนเราไม่รู้หรอกว่าบัวมีสายพันธุ์อะไรบ้าง เพราะไม่เคยเป็นเรื่องที่เราสนใจ”

ก่อนหน้านี้เขาเป็นเด็กสถาปัตย์จุฬาฯ ผู้รู้จักแต่บัวไหว้พระ และไม่เคยรู้ว่าบัวมีสีอื่นนอกจากชมพู ขาว และแดง 

เขาเริ่มรู้จักเพิ่มขึ้นก็ตอนที่ได้พบกับพราว ซึ่งเป็นรุ่นน้องที่คณะ

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
บัวสายหรือบัวกินสาย ชื่อ ปภัสราทร

“พอดีตอนนั้นคิดอยากลองเลี้ยงไม้น้ำ ก็เลยนึกถึงบัวขึ้นมา พราวเลยพามาที่ปางอุบลเพื่อหาดอกบัวไปปลูก” 

เจ้าของปางอุบลในตอนนั้นคือพ่อของพราว หรือ ดร.เสริมลาภ วสุวัต นักเกษตรศาสตร์ผู้มีคุณูปการต่อวงการยางพาราของไทย กระทั่งได้รับเลือกเป็นปราชญ์เกษตรของแผ่นดิน ประจำ พ.ศ. 2555 และผู้เชี่ยวชาญด้านพรรณไม้ประเภทบัวคนแรกของประเทศ โดยก่อตั้งปางอุบลขึ้นใน พ.ศ. 2512 เพื่อให้เป็นสถานที่อนุรักษ์และศึกษาพันธุ์บัว 

“พอมาที่ปางอุบลก็ตกใจ ไม่เคยเห็นบัวหลากหลายขนาดนี้มาก่อน” เป็นครั้งแรกในชีวิตที่หิวได้เห็นบัวหลวงไหว้พระขนาดสูงเกือบพ้นหัวคน บัวที่มีกลีบดอกหนาแข็งเหมือนหล่อจากเทียนไข และได้รู้ว่ามีบัวสายพันธุ์บานกลางคืน และสายพันธุ์ต่างประเทศด้วย

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
ถ่ายรูปกับบัวหลวงพระราชินีที่แหล่งดั้งเดิม ซึ่งปางอุบลยังปลูกอนุรักษ์ไว้

ความประทับใจครั้งนั้นก่อให้เกิดความใคร่สงสัยในเรื่องบัว เมื่อเริ่มศึกษาก็เริ่มเข้าใจ เมื่อเข้าใจก็เริ่มสนิทสนม รู้ตัวอีกทีก็ตกหลุมรักพืชชนิดนี้เสียแล้ว 

เรามองเหล่าบัวนานาพันธุ์ที่รายล้อมอยู่รอบตัว สีสันและรูปร่างหลายดอกไม่เคยเห็นในภาพวาดหรือหนังสือเล่มไหนมาก่อน 

มีอะไรเกี่ยวกับบัวอีกมากที่ไม่รู้ และคำตอบอยู่ที่ปางอุบล

เดินชมบัว 

ในพื้นที่ของปางอุบลมีบ่อปลูกบัวหลายขนาด ตั้งแต่ที่เล็กและตื้นพอดีสำหรับการปลูกบัวจิ๋ว ไปจนกว้างและใหญ่พอดีสำหรับปลูกบัวขนาดใหญ่ เช่น บัวยักษ์ออสเตรเลียและบัวกระด้ง เหมือนเป็นการจำลองสภาพแวดล้อมลักษณะต่าง ๆ ไว้ในพื้นที่ 2 ไร่ 

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้

“เราตั้งใจให้ที่นี่เป็นสถานที่ทดลองปลูกเลี้ยง เราเลยขุดบ่อบัวให้มีระดับต่างกัน มีความลึกตั้งแต่ 60 เซนติเมตรจนถึงเกือบ 2 เมตร เพื่อจะได้รู้ว่าพันธุ์ไหนเติบโตดีในลักษณะสภาพแวดล้อมแบบไหน” 

เราเดินถึงบ่อบัวทุกบ่อได้โดยทางเท้า ซึ่งหิวและพราวงัดวิชาสถาปนิกมาออกแบบตามหลัก Universal Design 

“เราอยากให้ที่นี่เป็นพื้นที่เรียนรู้สำหรับทุกคน เลยออกแบบทางเดินให้ผู้สูงอายุที่ต้องนั่งวีลแชร์ใช้สะดวก เดินเท้าก็สบาย ถึงเข้าหน้าฝนก็ยังเดินชมบัวได้ปลอดภัย” 

หิว-คมกฤช ชูเกียรติมั่น และ พราว-น.ต.หญิง ปริมลาภ ชูเกียรติมั่น เจ้าของ ‘ปางอุบล’

รายละเอียดเล็ก ๆ น้อย ๆ ออกแบบโดยคำนึงถึงผู้ที่มาเยี่ยมปางอุบลเป็นหลัก แม้แต่อ่างล้างหน้าล้างมือ ก็กำหนดระดับให้ทั้งเด็กและคนนั่งรถเข็นที่มาปลูกบัวใช้ได้ทุกคน 

พราวบอกว่าการเปิดบ้านให้คนทั่วไปเข้ามาศึกษาเรื่องบัวเป็นความตั้งใจของคุณพ่อของเธอตั้งแต่ต้น เพราะ ดร.เสริมลาภ เป็นทั้งนักวิชาการและอาจารย์ผู้รักการสอน 

“คุณพ่อบอกว่าอยากให้คนเข้าใจเรื่องบัวจริง ๆ เพราะถ้าเข้าใจก็จะปลูกได้ดี พอปลูกได้ดีก็จะมีความสุข” ไม่ว่าจะมีต้นทุนความรู้เรื่องบัวมากน้อยแค่ไหน บ้านปางอุบลก็ยินดีต้อนรับ 

สำหรับผู้ที่ไม่มีพื้นฐานเรื่องบัวเลย ทั้งสองจะเริ่มจากการอธิบายให้เข้าใจถึงความแตกต่างระหว่างคำว่า Waterlily กับ Lotus หรือ อุบลชาติกับปทุมชาติก่อน 

บัวที่ก้านอ่อนและใบอยู่ปริ่มน้ำ คือ Waterlily หรือที่คนไทยเรียก อุบลชาติ 

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้

ส่วนบัวที่ก้านแข็งและใบชูเหนือน้ำ คือ Lotus หรือที่คนไทยเรียก ปทุมชาติ

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้

หลังจากที่เข้าใจหลักการดังกล่าวแล้ว เราก็ไม่สามารถมองบัวโดยไม่แยกแยะว่าเป็นอุบลชาติหรือ ปทุมชาติได้อีกเลย

ทั้งคู่ย้ำว่า หัวใจสำคัญของการให้ความรู้และคำปรึกษาของที่นี่คือการใช้ศัพท์ชาวบ้านที่ใครฟังก็เข้าใจ เพื่อตอบปัญหาคลาสสิกซึ่งผู้หัดเลี้ยงบัวมักจะเจอ 

บัวไม่ออกดอกเลย ทำไงดี!

บัวส่วนใหญ่ต้องการแดดค่อนข้างมาก มีบางพันธุ์เท่านั้นที่ปลูกในที่รำไรได้ เพราะฉะนั้น ท่องไว้ ไม่มีแดด ไม่มีดอก” หิวแนะนำ ถ้าเมื่อไหร่ปลูกบัวในที่ร่ม จะได้บัวต่างประเทศทันที คือ ‘บัว ดู ใบ’ เพราะจะมีแต่ใบให้ดู

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
บัวผัน ชื่อ สโมคกรีน

อีกคำถามที่เจอบ่อย คือ ‘ต้องให้ปุ๋ยบ่อยแค่ไหน’

เขาบอกว่าวิธีจำกันลืม คือ “วันไหนหวยออก วันนั้นให้ปุ๋ย” ให้จำอย่างนี้จะลืมลงได้อย่างไร

อย่างไรก็ตาม นี่เป็นเพียงการให้คำแนะนำพื้นฐานอย่างคร่าวเท่านั้น จริง ๆ แล้วสาเหตุที่ทำให้บัวไม่งามเป็นไปได้หลายปัจจัย เพราะฉะนั้น ‘การรับฟัง’ ปัญหาของผู้ปลูกบัวเป็นสิ่งที่สำคัญที่สุด 

“บางกรณี เราแนะนำให้เขาทำทุกวิถีทางแล้วบัวก็ยังไม่งาม เขาก็กลุ้มใจเพราะตัวเองก็ดูแลด้วยความใส่ใจทุกวัน สุดท้ายเขาพูดขึ้นมาแบบไม่ได้ตั้งใจว่า ยกบัวขึ้นมาเพื่อขัดตะไคร่ที่บ่อเป็นประจำเพราะกลัวตะไคร่จับ นั่นแหละที่ทำให้บัวตกใจ เราถึงได้รู้สาเหตุว่าทำไมบัวไม่งาม”

เพราะฉะนั้น ใครกำลังกังวลใจเกี่ยวกับบัวที่บ้าน สามารถต่อสายตรงมาที่ปางอุบล หรือจะมาปรึกษาด้วยตนเองก็ได้เหมือนกัน มาดามดูบัวและลุงบัวพร้อมตอบแต่ละคำถามจนกว่าผู้เลี้ยงจะสบายใจ

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้

การเรียนของที่นี่ไม่ใช่แค่ผู้มาศึกษาที่ได้รู้เพิ่ม แต่ผู้สอนก็มักจะได้วิธีการคิดแบบใหม่จากผู้มาเรียนเช่นกัน 

“มีอยู่วันหนึ่ง เด็ก ๆ มาเรียนรู้” หิวเล่าถึงเหตุการณ์น่าจดจำระหว่างเขาและนักศึกษารุ่นจิ๋ว “ก็เริ่มด้วยการอธิบายวิธีแยกบัวบานกลางวันกับบัวบานกลางคืนเพียงแค่ดูที่ใบให้ฟัง”

 “บัวบานกลางคืน ขอบใบเป็นจักรแหลม เว้าห่างค่อนข้างเท่ากันนะ” หิวชี้ให้เด็ก ๆ สังเกต 

“หนูรู้แล้ว!” เด็กคนหนึ่งยกมือ “ลุงเอากรรไกรตัดเล็บมาตัดขอบบัวใช่มั้ย ขอบถึงเว้าเป็นจักรแบบนี้”

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้

ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา บัวบานกลางคืนคือบัวที่ใบโดนกรรไกรตัดเล็บเล็ม กลายเป็นวิธีการจำแนกสายพันธุ์บัวแบบใหม่ของปางอุบล

“เวลาแขกไปใครมาเราก็สนุกไปด้วย” การได้เรียนรู้ไปพร้อม ๆ กันกับผู้มาศึกษาเป็นความสุขอย่างหนึ่งของพราว 

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
บัวบา ดอกขาว แม้เป็นคนละตระกูลกับบัว แต่เมื่อเรียกชื่อว่าบัว ปางอุบลก็นำมาปลูกเลี้ยงไว้

นั่งมองบัว 

Sanctuary (n.) = สถานที่คุ้มภัย, สถานที่ศักดิ์สิทธิ์

‘Sanctuary’ เป็นคำที่ผุดขึ้นมาในหัวหลังจากเดินชมปางอุบลในตอนเช้า เพราะที่นี่ดูแลรักษาเหล่าอุบลชาติและปทุมชาติด้วยความเชี่ยวชาญและเอาใจใส่ ที่สำคัญ ปางอุบลไม่ได้ใช้กลยุทธ์เดียวในการอนุรักษ์พันธุ์บัว พวกเขาทั้งวิจัย เพาะพันธุ์ ให้ความรู้ และเน้นสร้างความผูกพันระหว่างคนกับบัวผ่านกิจกรรมสบาย ๆ โดยเมื่อไม่นานมานี้ ทั้งสองเพิ่งจะจัดกิจกรรม ‘ชมบัว วาดบัว ชิมบัว’ เชิญชวนคนมาวาดสีน้ำที่ปางอุบล

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
บัวฝรั่งสัญชาติไทย ชื่อ สยามพีช

แสงธรรมชาติสาดส่องเข้ามาพอให้เหล่าผู้เข้าร่วมกิจกรรม เห็นสีบนกระดาษของตัวเองไม่ผิดเพี้ยน แต่ละคนกระจายตัวกันนั่งตามมุมต่าง ๆ ของปางอุบล แล้วลงมือร่างบัวที่อยู่ตรงหน้าตามที่ตาเห็น ชาบัวสดอุ่น ๆ ที่มาดามดูบัวและลุงบัวชงให้จิบระหว่างการวาดรูป ทำให้ได้สัมผัสความสวยงามของบัวจากไอหอมซึ่งระเหยจากถ้วยชา

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
บัวฝรั่งลูกผสม อยู่ระหว่างคัดเลือก

เมื่อวาดเสร็จ ต่างคนต่างนำภาพวาดของตัวเองมาแลกเปลี่ยนเพื่อเรียนรู้และเป็นแรงบันดาลใจของกันและกัน รูปที่สมบูรณ์คือผลลัพธุ์ของการใช้เวลา 3 ชั่วโมงครึ่ง ตั้งแต่ 9.00 – 12.30 น. ของวันหยุด อยู่กับกระดาษ บัว และตัวเอง 

นอกจากจะเป็นสถานที่คุ้มภัยของเหล่าบัวแล้ว ดูเหมือนว่าปางอุบลจะเป็นสถานที่พักเหนื่อยจากการใช้ชีวิตปกติให้คนด้วยเช่นกัน 

ปางอุบล พิพิธภัณฑ์บัวหายากกว่า 650 พันธุ์ ทั้งขายและพร้อมให้ความรู้
บัวผัน ชื่อ ศรีสมบูรณ์

หายใจเป็นบัว 

นอกเหนือจากการแบ่งปันความรู้เรื่องบัวภายในพื้นที่ปางอุบล ทั้งคู่ยังกลั่นกรองประสบการณ์การศึกษาบัวเป็นสิบ ๆ ปีออกมาเป็นหนังสือเล่มล่าสุด ชื่อ ‘บัวสัญชาติไทยในปางอุบล’ ซึ่งเป็นหนังสือ 2 ภาษา (ไทย-อังกฤษ) เกี่ยวกับบัวเล่มแรกที่เขียนโดยคนไทย มีภาพประกอบและความรู้เกี่ยวกับบัวละเอียดยิบถึงชื่อพ่อพันธุ์แม่พันธุ์ ด้วยความที่อยากให้บัวไทยเป็นที่รู้จักของชาวต่างชาติ 

ในระยะ 10 กว่าปีที่ผ่านมา มีการติดต่อจากเกาหลี ญี่ปุ่น จีน อเมริกา และประเทศอื่น ๆ ที่ต้องการนำบัวพันธุ์แท้จากปางอุบลไปศึกษาและเพาะพันธุ์อยู่เสมอ

ครั้งหนึ่ง ไม่กี่วันหลังจากมีการผ่อนคลายมาตรการเดินทางระหว่างประเทศ มีคนสิงคโปร์ติดต่อเข้ามาขอดูบัว หิวพบทีหลังว่า “เป็นคนดูแลสวนพฤษกศาสตร์ของสิงคโปร์ มาขอซื้อบัวไปปลูกที่นั่น” 

ปางอุบล สวนและพิพิธภัณฑ์บัวหายากย่านนนทบุรีของมาดามบัวและลุงดูบัว ที่มาชมได้ ซื้อได้ และเรียนรู้ได้
บัวยักษ์ออสเตรเลีย ข้ามสกุลย่อย (ISG) ชื่อ เอส.กาย

การที่ชาวต่างชาติเริ่มหันมาสนใจบัวไทย ถือเป็นเรื่องน่าภาคภูมิใจ แต่คงจะชื่นใจยิ่งกว่าถ้าหากคนไทยเห็นคุณค่าบัวของตัวเอง 

“คนชอบเอาบัวต่างถิ่นมาปลูกเพราะเห็นว่าบัวพื้นถิ่นไม่สวย” นี่เป็นประเด็นซึ่งนักอนุรักษ์ทั้งสองกังวลใจ ทั้งหิวและพราวจึงตื่นเต้นมากเมื่อเริ่มเห็นว่ามุมมองเช่นนี้กำลังจะเปลี่ยนไป 

“เราดีใจมากเลยตอนที่มีกลุ่มเยาวชนเชิญเราสองคนไปให้ความรู้เกี่ยวกับวิธีการดูแลบัวหลวงพระราชินี ซึ่งเป็นบัวพันธุ์พื้นถิ่นของบึงหนองจอก อำเภอท่ายาง จังหวัดเพชรบุรี เพราะทำให้เห็นว่าคนรุ่นใหม่เริ่มหันมาให้ความสนใจการอนุรักษ์พันธุ์บัวท้องถิ่นแล้ว”

ปางอุบล สวนและพิพิธภัณฑ์บัวหายากย่านนนทบุรีของมาดามบัวและลุงดูบัว ที่มาชมได้ ซื้อได้ และเรียนรู้ได้
บัวสายหรือบัวกินสาย ชื่อ ทับทิมธารา

บัวผูกพันกับคนไทยมายาวนาน ซึ่งความผูกพันดังกล่าวมีหลักฐานให้เห็นตั้งแต่สมัยสุโขทัย “ในไตรภูมิพระร่วง หรือวรรณคดีไทย มีการเปรียบเปรยถึงดอกบัวเสมอ” หิวหยิบยกตัวอย่างให้เราเห็นภาพ

แต่ถึงปลดความสลักสำคัญทางประวัติศาสตร์ของบัวออก แล้วมองว่าเป็นไม้น้ำธรรมดาชนิดหนึ่ง พราวและหิวก็ยังเห็นว่าจะต้องอนุรักษ์ เพราะตอนนี้บัวเป็นส่วนสำคัญของชีวิต ถึงขั้นที่ทั้งคู่ยอมรับเองว่า “หายใจเป็นบัว” 

ปางอุบล สวนและพิพิธภัณฑ์บัวหายากย่านนนทบุรีของมาดามบัวและลุงดูบัว ที่มาชมได้ ซื้อได้ และเรียนรู้ได้
บัวผัน-เผื่อน ชื่อ นางกวักขาว

เวลาตื่นก็ตื่นตามเวลาบัว ทำกับข้าวก็พยายามสรรหาวิธีนำบัวมาใช้เป็นวัตถุดิบ ไปเที่ยวก็คิดห่วงบัว เรียกได้ว่า บัวคือลูก ๆ ของบ้านปางอุบลนั่นเอง 

เพราะผูกพันขนาดนี้ พวกเขาจึงคิดภาพไม่ออกเลยว่าจะเป็นอย่างไร หากวันหนึ่งประเทศไทยไม่มีบัว 

“คงหงอย ๆ เหมือนกันนะ” หิว ผู้ครั้งหนึ่งไม่เคยมีบัวในชีวิตสารภาพ เขานิ่งคิดสักครู่ก่อนจะพูดว่า

“เอาเป็นว่า ถ้าบัวหายไปจากโลกก็มาที่ปางอุบล เราจะยังคงรักษาเอาไว้อยู่” 

18.00 น. บัวกระด้งบาน 

 “วันนี้ตอนประมาณ 18.00 น. จะมีดอกบัวกระด้งบาน 1 ดอก” หิวก้มมองนาฬิกา “ถ้าต้องการดมกลิ่นอยู่ต่อถึง 6 โมงเย็นได้นะ” เขาเชิญชวนเหมือนพูดเล่น แต่ดูจากสีหน้าท่าทางแล้ว พร้อมจะนั่งเป็นเพื่อนคุยจริง ๆ ถ้าเราตกลงอยู่ต่อถึงเย็น 

การที่รู้ว่าดอกไหนจากจำนวนนับไม่ถ้วนบานกี่โมง ทำให้เห็นว่าเวลาชีวิตของทั้งสองหมุนตามเวลาของดอกบัว

 เรานัดพบและบอกลาด้วยชั่วโมงบัวบาน 

ปางอุบล สวนและพิพิธภัณฑ์บัวหายากย่านนนทบุรีของมาดามบัวและลุงดูบัว ที่มาชมได้ ซื้อได้ และเรียนรู้ได้
ในบ่อปลูกที่มีทั้งบัวกระด้งและบัวสายอยู่ร่วมกัน

ไม่จำเป็นต้องมาในฐานะนักอนุรักษ์หรือนักศึกษา แค่มาเดินชมบัว นั่งมองบัว หรือมาเป็นเพื่อนสนทนาที่ปางอุบล ก็ถือเป็นความสุขเล็ก ๆ น้อย ๆ ในแต่ละวันของมาดามดูบัวและลุงบัวแล้ว 

หิว-คมกฤช ชูเกียรติมั่น และ พราว-น.ต.หญิง ปริมลาภ ชูเกียรติมั่น เจ้าของ ‘ปางอุบล’

ปางอุบล

ที่ตั้ง : ปางอุบล 25 ซอยติวานนท์ 46 อำเภอเมือง จังหวัดนนทบุรี 11000 (แผนที่)

โทรศัพท์ : 0 2952 4243, 09 1295 6545

วัน-เวลาทำการ : วันอังคาร-อาทิตย์ 09.00 – 15.00 น.

Facebook : https://www.facebook.com/Pangubon1969

Website : http://thaiwaterlily.com/

Writer

จันท์จุฑา ลดาวัลย์ ณ อยุธยา

ตอนเป็นเด็กหญิงคิดว่าถ้ามีพลังวิเศษไม่ได้ก็ขอเขียน ถ้าเขียนไม่ได้ก็ขอร้องเพลง ปัจจุบันเป็นนางสาวนักฝึกฝนตนเองให้ไวต่อความจริงใจ เพราะดันไปแอบชอบพลังวิเศษชนิดนี้ในตัวคน

Photographer

ณัฐสุชา เลิศวัฒนนนท์

เรียนวารสาร เที่ยวไปถ่ายรูปไปคืองานอดิเรก และหลงใหลช่วงเวลา Magic Hour ของทุกๆวัน

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load