การปรากฏตัวของฉลามในที่ซึ่งเป็นของพวกมันสร้างความแตกตื่น หวาดกลัว ให้กับคน จำนวนไม่น้อย ราวกับอสูรกายปรากฏตัว ไม่ใช่เรื่องน่าแปลกใจนักหรอก

‘ภาพ’ ของสัตว์ผู้ล่าเป็นเช่นนี้มาเนิ่นนาน

เป็นเช่นเดียวกัน ไม่ว่าผู้ล่าตัวนั้นจะอยู่บนบกหรือในทะเล

เสือโคร่ง, เสือ, สัตว์ป่า, ป่า, นักล่า, ปริญญากร วรวรรณ

เสือโคร่ง ลายบนตัวช่วยพรางไม่ให้เหยื่อเห็นง่ายๆ

ราวๆ 20 เมตร คือระยะห่างระหว่างผมกับเสือโคร่งตัวนั้น มันหยุดเดิน จ้องมาทางผมนิ่งสัก 3 นาที ก่อนหันหลังเดินจากไป

จากจุดที่เสือยืนมาทางซ้ายมือไม่ถึง 10 เมตร มีซากกระทิงที่หนังเริ่มแห้ง เหลือเนื้อช่วงหัวไหล่เพียงบางส่วน นอกนั้นโดนกัดกินไปหมดแล้ว

ผมจำความรู้สึกวันนั้นได้ดี

ผมเห็นเสือโคร่งตัวผู้โตเต็มวัยตัวหนึ่ง ผู้ซึ่งเป็นนักล่าหมายเลขหนึ่งอยู่ในที่ของมัน

ในฐานะที่เป็นแค่มนุษย์ ผมไม่รู้หรอกว่าเสือตัวนั้นจะ ‘เห็น’ ผมหรือไม่

ซากกระทิงตัวผู้ ตัวโต โคนเขากว้าง ส่วนปลายเขามีเถาวัลย์พันเกี่ยวไว้ยุ่งเหยิง  พุ่มไม้รอบๆ ราบเรียบเป็นบริเวณกว้าง ทำให้รู้ว่าการล่าคงไม่ได้จบลงอย่างง่ายดาย

กระทิงคงต่อสู้อย่างฮึกเหิมตามนิสัยที่ไม่หวั่นกับสัตว์ผู้ล่า เถาวัลย์เกะกะพันติดเขาทำให้ เชื่องช้าและพลาด

การพลาดของมันไม่ได้หมายถึงชีวิตจบสิ้น แต่หมายความว่า ‘งาน’ ของเสือสำเร็จอีกครั้ง

ร่วม 10 วัน แล้วที่เสือใช้เวลาอยู่กับซากกระทิง สมถะ ใช้เหยื่ออย่างคุ้มค่า คือส่วนหนึ่งของเสือ

วิธีล่าซึ่งดูคล้ายจะโหดเหี้ยม ไร้ความปรานี ก็เป็นส่วนหนึ่งของเสือเช่นกัน

เสือโคร่ง, เสือ, สัตว์ป่า, ป่า, นักล่า, ปริญญากร วรวรรณ

กระทิง มีประสาทรับกลิ่นดี เมื่อได้กลิ่นผู้ล่ามันจะเงยหน้าสูดกลิ่น

เวลานั้นเป็นช่วงกลางฤดูฝน สายฝนโปรยต่อเนื่องยาวนาน ทุกหนแห่งเต็มไปด้วยความชุ่มชื้น ผีเสื้อบินร่อน ทางด่านรกทึบ ระดับน้ำในลำห้วยขึ้นสูง ปลักเล็กปลักน้อยล้วนมีน้ำขัง บริเวณโป่งที่เคยเป็นแหล่งชุมนุมในช่วงแล้งอยู่ในสภาพสมบูรณ์ แต่ว่างเปล่าเงียบเหงา

สัตว์ป่ากระจายไปทั่ว ฝูงกระทิงยังไม่ลงจากภูเขา ดงไผ่มีหน่อไม้กำลังแทงหน่อโผล่พ้นดิน

นอกจากผีเสื้อจำนวนมาก สิ่งหนึ่งที่พบเสมอในช่วงเวลานี้คือรอยตีนของบรรดาสัตว์โทน   พื้นดินอ่อนนุ่มเฉอะแฉะ ร่องรอยปรากฏชัด แต่พิ้นเละๆ ก็ทำให้รอยกดทับดูใหญ่กว่าความเป็นจริง

รอยตีนกระทิงกว้างกว่าฝ่ามือ และรอยตีนเสือโคร่งที่ประทับอยู่ข้างๆ เสือตามกระทิงไปห่างๆ

กระทิงเดินอยู่ลำพัง ขณะฝูงกำลังเพลิดเพลินอยู่ในดงทึบ

เมื่อป่าอยู่ในความอุดมสมบูรณ์ โป่งซึ่งต้องอาศัยในยามขาดแคนก็ไม่จำเป็น

เสือโคร่ง, เสือ, สัตว์ป่า, ป่า, นักล่า, ปริญญากร วรวรรณ

กวางตัวผู้โตเต็มวัย คือเหยื่อหลักๆ ของเสือโคร่ง นอกจากกระทิงและวัวแดง

กระนั้นก็เถอะ ผมเฝ้ารออยู่ริมโป่งนี้มาแล้วหลายวัน ทั้งๆ ที่รู้ว่าโป่งน้ำไม่ใช่ความจำเป็นนักสำหรับสัตว์ป่าในตอนนี้

ในรอบหลายวัน ผมพบกระทิงตัวเดียว มันโผล่เข้ามาอยู่ในปลักข้างๆ ซุ้มบังไพรอย่างเงียบเชียบ ก้มกินน้ำอย่างกระหาย เสียงหายใจฟืดฟาด

กระทิงอยู่ใกล้แค่เอื้อมมือถึง ซุ้มบังไพรอยู่บนพื้น ผมมองกระทิงตัวนั้นแบบต้องเงยหน้าขึ้น

มันดูใหญ่โต ทมึน และเห็นชัดเจนถึงความชราจากริ้วรอยบนร่าง ท่าทางอ่อนล้า มันคงผ่านมาหลายฤดูกาล

สำหรับกระทิงฤดูกาลคือสิ่งสำคัญ การเดินทางของพวกมันเหมือนสัตว์ชนิดอื่น มีแหล่งอาหารเป็นตัวกำหนด

สัตว์ป่ามีเพียง 2 ฤดูกาลคือ ฤดูแล้ง และฤดูฝน

ในฤดูแล้งพวกมันหากินในป่าใกล้ๆ แหล่งน้ำ รวมถึงในป่าดิบเขาระดับต่ำ ซึ่งเป็นแหล่งต้นน้ำ เหตุเพราะสภาพอากาศที่ร้อนอบอ้าว น้ำมีอยู่เฉพาะตามลำห้วยสายหลัก

หากปีใดเกิดไฟไหม้ป่า เมื่อระบัดเริ่มเขียวขจี กระทิงไม่ลังเลจะมุ่งหน้ามากินระบัดเหล่านี้

ถึงเวลาฝนมา ความแห้งแล้งจากไป หญ้ามีทั่วๆ ไปทั้งในทุ่ง ป่าเบญจพรรณ รวมทั้งป่าเต็งรัง

กลางๆ ฤดูฝนดงไผ่ตามเนินเขาแตกหน่อ นั่นคืออาหารอันโอชะ

ช้างเดินนำหน้าขบวน จนกระทั่งด่านราบโล่ง ใบไม้และยอดไผ่สูงๆ ถูกช้างดึงลง ส่วนที่เหลือจากช้างกินเป็นของพวกที่เดินตามมาข้างหลัง

สัตว์กินพืชเดินทางไปตามแหล่งอาหารตามฤดูกาล สัตว์ผู้ล่าใช้กฎเดียวกันนี้ การล่าจึงเกิดขึ้นเสมอในแหล่งอาหารอันสมบูรณ์

เสือโคร่ง, เสือ, สัตว์ป่า, ป่า, นักล่า, ปริญญากร วรวรรณ

หมาใน เป็นนักล่าขนาดเล็กที่ทำงานอย่างได้ผล

โดยที่นั่งมองกระทิงตัวนั้นด้วยสายตาที่ไม่ผ่านเลนส์ ไม่มีเสียงชัตเตอร์ หรือขยับตัวให้เกิดเสียง แต่อาจเพราะอยู่ใกล้เกินไป สักพักกระทิงก็รู้ตัว มันเงยหน้าส่งเสียง “ฟืด” ร่างกายตึงเขม็งเตรียมพร้อม ท่าทางอ่อนล้าชราภาพเปลี่ยนไป ที่ผมเห็นคือกระทิงฉกรรจ์ตัวหนึ่งกำลังเตรียมพร้อมรับมือกับทุกสิ่ง

เงยหน้าสูดกลิ่นสักพัก มันค่อยๆ ถอยจากปลัก หลบนิ่งหลังพุ่มไม้ และเดินไปตามด่านช้าๆ ไร้อาการตื่นหนี

กระทิงเดินไปตามด่าน เส้นทางเดียวกับที่ผมใช้เดินมาซุ้มบังไพร

ในฤดูฝนด่านที่มุ่งหน้ามาโป่งเงียบเหงา ไม่มีสัตว์ป่าสัญจร แม้ว่ากลางฤดูฝนสภาพป่าจะรกทึบ แต่ด่านที่ใช้เดินก็ดูว่างโล่ง

ในความเป็นชีวิต เดินอยู่ในที่ว่างโล่งคล้ายจะโดดเดี่ยว

          

กระทิงลับหายจากสายตา

ผมไม่รู้หรอกว่าเดินในสภาพเช่นนั้นมันจะรู้สึกอย่างไร

เฝ้ารอริมโป่งในช่วงกลางฤดูฝนไม่ใช่เวลาที่ดีสำหรับงานถ่ายภาพสัตว์ป่า

แต่คือช่วงเวลาที่ดีในการเรียนรู้

เสือโคร่ง, เสือ, สัตว์ป่า, ป่า, นักล่า, ปริญญากร วรวรรณ

เสือโคร่ง ใช้การซุ่มรอเป็นวิธีหนึ่งในการล่า

เช่นเดียวกัน ผมไม่รู้หรอกว่าเสือตัวนั้นจะ ‘เห็น’ ผมหรือไม่

ซากกระทิงรวมทั้งร่องรอยทำให้รู้ถึงความเป็นไป ไม่ว่าจะมีชีวิตอยู่ในสภาพหรือรูปแบบใด ความเป็นไปดูจะไม่แตกต่าง

มีผู้ล่า มีผู้ถูกล่า การล่าเกิดขึ้นทุกหนแห่งสำหรับสัตว์ป่า

ในฐานะผู้ล่าซึ่งสง่างาม ในความสัมพันธ์กับคน ‘ชะตากรรม’ ของพวกมันไม่ต่างกัน ไม่ว่าจะอยู่บนบกหรือในทะเล

Writer & Photographer

Avatar

ปริญญากร วรวรรณ

ถ่ายทอดเรื่องราวของสัตว์ป่าและดงลึกทั่วประเทศไทยผ่านเลนส์และปลายปากกามากว่า 30 ปี มล. ปริญญากร ถือเป็นแบบอย่างสำคัญของการใช้ชีวิตอย่างเคารพธรรมชาติให้คนกิจกรรมกลางแจ้งและช่างภาพธรรมชาติรุ่นปัจจุบัน

Life on Earth

เรื่องราวสรรพชีวิตที่อยู่บนโลกใบเดียวกับเรา

รอยต่อของปีมักเป็นเวลาที่เราย้อนนึกถึงสิ่งที่ผ่านมา พอมานั่งคิดดูแล้ว อย่างน้อย 1 ใน 4 ของเวลาในชีวิตเราผ่านไปในทะเล บางครั้งเป็นการนั่งบนเรือนิ่ง ๆ มองออกไปในทะเลเรียบด้านนอก หวังว่าจะมีอะไรสักอย่างแหวกความเรียบของผิวน้ำขึ้นมา บางครั้งก็เป็นการนั่งคุยเล่นฆ่าเวลารอลงดำน้ำไดฟ์ถัดไป บางครั้งก็เป็นการเดินทางข้ามจากฝั่งแผ่นดินใหญ่ไปยังเกาะห่างไกล

จุดเริ่มต้นของการใช้ชีวิตกลางทะเลทั้งหมดมาจากการดำน้ำ

สมัยที่เริ่มต้นดำน้ำใหม่ ๆ มีเพื่อนคนหนึ่งท้วงถามว่า คนเราจะดำน้ำไปทำไมกัน โลกใต้น้ำไม่ใช่ที่ของมนุษย์ ไม่ใช่โลกที่คนหายใจได้ ไม่ใช่พื้นที่ที่เราควรลงไปรบกวนวุ่นวาย คำถามของเพื่อนคนนี้ติดอยู่ในใจเรามาหลายปี ในระหว่างที่พยายามหาเหตุผลว่า ทำไมเราถึงต้องดำน้ำก็หลงรักกิจกรรมนี้ไปแล้วอย่างถอนตัวไม่ขึ้น

อาจจะเรียกว่าเป็นการอ้างเพื่อหาความชอบธรรมในกิจกรรมดำน้ำก็ว่าได้ แต่เราคิดว่าการลงน้ำไปรบกวนโลกที่ไม่ได้ออกแบบมาให้เราอยู่เป็นเรื่องจำเป็น

God is in the Details รายละเอียดเล็ก ๆ ในโลกใต้น้ำที่สวยและแปลกแบบจินตนาการไม่ถึง
บรรยากาศโลกใต้น้ำที่เต็มไปด้วยความมหัศจรรย์

โลกประกอบด้วยพื้นที่น้ำถึง 2 ใน 3 ส่วน ประโยคหลักที่สารคดีใต้ทะเลเกือบทุกเรื่องต้องนำมาพูดถึง การที่เรามีชีวิตอยู่บนโลกใบนี้ ก็ควรจะทำความรู้จักพื้นที่ส่วนใหญ่ของโลกไว้บ้าง การเรียนรู้พื้นที่ได้ดีที่สุด คือนำตัวเองเข้าไปอยู่ในพื้นที่นั้น ๆ

อยากรู้จักป่าก็ต้องเดินเข้าป่า อยากรู้จักทะเลก็ต้องลงดำน้ำ

เวลาที่เข้าป่าเพราะอยากไปดูสัตว์ป่าแบบในสารคดี สิ่งที่เราพบมักไม่เหมือนกับที่คิดไว้ ถ้าไม่ได้มีกล้องส่องทางไกลหรือเลนส์เทเลติดกล้อง สัตว์ป่าทั้งหลายช่างดูห่างไกล เห็นเป็นจุดเล็ก ๆ ในพื้นที่กว้าง แต่สำหรับโลกใต้น้ำไม่ได้เป็นแบบนั้น ระยะห่างระหว่างสัตว์ป่าที่อยู่ใต้น้ำนั้นใกล้ในระยะจ้องตากันได้

God is in the Details รายละเอียดเล็ก ๆ ในโลกใต้น้ำที่สวยและแปลกแบบจินตนาการไม่ถึง
ลวดลายของปะการัง คล้ายกับลายผ้าทอ หรือจะมองเป็นเขาวงกตก็ได้

สัตว์ป่าพื้นฐานของโลกใต้น้ำคือปะการัง ปะการังที่เกาะนิ่งกับพื้นหิน แตกกิ่งก้านเหมือนต้นไม้ ทำให้เราเผลอลืมไปว่าพวกมันเป็นสัตว์

กิ่งปะการังมีโครงสร้างที่เป็นระเบียบเหมือนผ่านการคำนวณทางคณิตศาสตร์ ที่ปลายยอดกิ่งมีหนวดโพลิปปะการังยื่นออกมาดูคล้ายดอกไม้ เมื่อเอามือพัดน้ำแรง ๆ บางครั้งหนวดก็หดหลบลงไปในโครงสร้างแข็ง ช่อรองโพลิปปะการังวางตัวเรียงวนเป็นวงอย่างมีระเบียบ คล้ายตึกคอนโดสูงที่มีระเบียงโผล่ออกมาข้างตึกไล่วนขึ้นไปจนสุดปลาย พอถอยออกมามองในระยะห่าง เราเห็นโครงสร้างที่แผ่ออกเป็นแผ่น แต่ละแผ่นก็ซ้อนทับ ไล่ระดับกันลงไป

God is in the Details รายละเอียดเล็ก ๆ ในโลกใต้น้ำที่สวยและแปลกแบบจินตนาการไม่ถึง
โพลิปปะการังที่ดูเหมือนดอกไม้ แต่ที่จริงเป็นสัตว์

สถาปนิกชั้นครู ‘มีส ฟาน เดอ โรห์’ เคยพูดไว้ว่า “God is in the Details” ความมหัศจรรย์ของธรรมชาติปรากฏตัวให้เราเห็นในรายละเอียดเล็ก ๆ การดำน้ำฝึกสายตาเราให้มองเห็นโลกที่แตกต่างไป

God is in the Details รายละเอียดเล็ก ๆ ในโลกใต้น้ำที่สวยและแปลกแบบจินตนาการไม่ถึง
God is in the Details… เมื่อมองดูให้ละเอียด เราจะเห็นความมหัศจรรย์ที่ซ่อนอยู่ กุ้งตัวน้อยแทรกตัวอยู่ในหนวดดอกไม้ทะเล

ดอกไม้ทะเลเป็นสัตว์น้ำตัวต่อมาที่เราหมกมุ่น หลังจากดำน้ำมาได้พักหนึ่งก็พบว่าดอกไม้ทะเลมีหลายแบบ และบางแบบก็มีหลายสี แต่สิ่งที่เราชอบที่สุดคือ เมื่อเวลาใกล้ค่ำหรือยามที่แสงเริ่มน้อยลง พวกมันจะเริ่มห่อตัวเป็นก้อนกลม 

God is in the Details รายละเอียดเล็ก ๆ ในโลกใต้น้ำที่สวยและแปลกแบบจินตนาการไม่ถึง
ยามเย็น ดอกไม้ทะเลจะห่อตัวเป็นก้อนกลม กุ้งตัวเล็ก ๆ โผล่ออกมาในท่าทางที่เหมือนโผล่ออกมาจากหน้าต่างบ้านรก ๆ

ก้อนดอกไม้ทะเลอ้วนกลมน่ารักคู่ควรจะถูกเรียกด้วยเสียงเล็ก ๆ ว่า ‘น้อน’ มีหนวดสีม่วงสดที่เก็บเข้าไปในตัวไม่หมดยื่นออกมาจากตรงศูนย์กลาง พอมองเข้าไปให้ดีก็พบกุ้งตัวเล็ก ๆ โผล่ออกมาในท่าทางที่เหมือนโผล่ออกมาจากหน้าต่างบ้านรก ๆ

ถึงแม้จะไม่ใช่ของหายาก ไม่ใช่ของแปลกที่ต้องตามหา แต่มันทำให้เราอารมณ์ดีเมื่อได้เห็น การดำน้ำทำให้เราหลงรักในสิ่งธรรมดาๆ

God is in the Details รายละเอียดเล็ก ๆ ในโลกใต้น้ำที่สวยและแปลกแบบจินตนาการไม่ถึง
สีฟ้าเป็นสีโปรดของคนส่วนใหญ่ เป็นสีที่ทำให้ผ่อนคลาย

ทางทฤษฎีสีกล่าวว่า สีฟ้าเป็นสีที่สร้างความผ่อนคลาย มีการศึกษาจากตัวอย่างใน 10 ประเทศ พบว่าสีฟ้าเป็นสีโปรดของคนส่วนใหญ่ การดำน้ำคือการกระโดดเข้าสู่โลกสีฟ้า ให้สีที่เป็นมิตรและผ่อนคลายห่อหุ้มทั้งร่างกายและจิตใจ

แต่ไม่ใช่ว่าทุกสิ่งใต้ทะเลจะเป็นสีฟ้าโมโนโทน สิ่งมีชีวิตหลายอย่างมีสีสันและลวดลายที่ประกอบกันอย่างน่าทึ่ง

ปลาสินสมุทรแว่นเหลืองเป็นหนึ่งในปลาทะเลที่เราชอบมาก ทั้งตัวของมันเต็มไปด้วยสีสดของแม่สี อย่างกับเพิ่งบีบออกมาจากหลอดแล้วป้ายลงบนตัวปลาโดยไม่ผสมสีอื่น

God is in the Details รายละเอียดเล็ก ๆ ในโลกใต้น้ำที่สวยและแปลกแบบจินตนาการไม่ถึง
ปลาสินสมุทรแว่นเหลืองมีสีสดเหมือนกับระบายด้วยสีที่เพิ่งบีบออกมาจากหลอด

อีกชนิดหนึ่งที่ทำให้เราทึ่งกับธรรมชาติในการออกแบบคู่สี คือ Bicolor Dottyback ในหมู่นักเลี้ยงปลาตู้ให้ชื่อเล่นมันว่า ปลาหวานเย็น ปลาตัวนี้มีด้านหน้าเป็นสีม่วงสด และครึ่งตัวหลังเป็นสีเหลือง โดยที่จุดต่อของ 2 สีนี้มีอยู่ที่กลางตัวเป็นเส้นขีดตรง ๆ ไม่มีลวดลายอะไรซับซ้อนทั้งสิ้น เหมือนกับว่าคนออกแบบเริ่มระบายสีตัวปลาแล้วเลิกกลางทางซะแบบนั้น

เราชอบถามกันเล่น ๆ ว่าใครเป็นคนออกแบบเลือกสีให้ปลาแต่ละชนิด หลายตัวมีสีสันที่เกินกว่าจินตนาการของเราไปมาก สีจากใต้ทะเลเหล่านี้สร้างแรงบันดาลใจและจินตนาการให้นักออกแบบได้หลายสายงาน

หนังเรื่อง อวตาร ภาคแรก ถึงแม้จะเป็นฉากในป่าทั้งหมด แต่สิ่งมีชีวิตที่มีให้เห็นในฉากได้แรงบันดาลใจและสีสันที่มาจากใต้ทะเลอย่างชัดเจน

ปลาดาวหรือดาวทะเลส่วนใหญ่จะมี 5 ขา พอดู ๆ ไปก็คล้ายกับตัวคนนอนก่ายหินในท่าทางประหลาด ๆ ท่าทางของดาวทะเลบางตัวทำให้นึกถึงตัวเราเองบนโซฟาที่บ้าน หลังจากเริ่มมองเห็นพวกมันมีชีวิตอีกแบบ เราเริ่มมองหาปลาดาวในทุกที่ พร้อมกับจินตนาการถึงชีวิตเอื่อย ๆ ของพวกมัน

สิ่งมีชีวิตน่าหลงใหลในโลกใต้น้ำ ทั้งหนวดปะการัง ก้อนดอกไม้ทะเล ปลาดาวเอกเขนก และปลาคู่สีบาดตา
ปลาดาวทำท่าคล้ายกับตัวคนนอนก่ายหินในท่าที่เราคุ้นเคย

ไม่ว่าจะมองไปทางไหนที่ใต้น้ำ เราจะเจอกับสิ่งที่กระตุ้นจินตนาการอยู่เสมอ การดำน้ำทำให้เราได้มีเวลาอยู่กับตัวเองและรู้จักตัวเอง ได้เจอสิ่งมีชีวิตใหม่ ได้เดินทางไปยังพื้นที่ใหม่

มนุษย์เรามักออกเดินทางไปยังพื้นที่ที่เราไม่รู้จัก ยอดเขาสูง ดวงจันทร์ในอวกาศ เหวลึกใต้ทะเล จิตวิญญาณของนักผจญภัยฝังอยู่ในยีนส์ของพวกเรา เมื่อได้ทำกิจกรรมใหม่ ๆ หรือออกเดินทางสู่พื้นที่ใหม่ ร่างกายจะหลั่งสารโดปามีนที่สร้างความสุขให้เรา

สิ่งมีชีวิตน่าหลงใหลในโลกใต้น้ำ ทั้งหนวดปะการัง ก้อนดอกไม้ทะเล ปลาดาวเอกเขนก และปลาคู่สีบาดตา
ร่างกายจะหลั่งสารแห่งความสุขออกมาทุกครั้งที่เราได้ออกเดินทางไปพบกับสิ่งใหม่ ๆ ซึ่งมีอยู่เต็มไปหมดที่ใต้น้ำ

เราทุกคนต้องการสิ่งใหม่ ๆ เข้ามาในชีวิต เราไม่จำเป็นต้องทำสิ่งใหม่ด้วยการพยายามเป็นนักบินอวกาศ แต่พวกเราทุกคนเป็นนักดำน้ำได้

นักดำน้ำแต่ละคนติดใจในการดำน้ำด้วยเหตุผลที่แตกต่างกัน บางคนการดำน้ำคือการผจญภัย บางคนชอบในความผ่อนคลายที่ได้ล่องลอยไปในทะเล บางคนชอบที่ได้ค้นพบสิ่งใหม่ ๆ เหตุผลที่มีไม่รู้จบคือคำตอบที่แต่ละคนต้องลงดำน้ำไปเพื่อหาด้วยตัวเอง

Writer & Photographer

Avatar

ชุตินันท์ โมรา

ช่างภาพ/วิดีโอใต้น้ำมือรางวัลระดับเอเชีย ที่เห็นความเปลี่ยนแปลงของโลกใต้น้ำทั้งในและนอกประเทศมากว่า 17 ปี ทำหนังสือดำน้ำระดับนานาชาติหลายเล่ม เป็นทีมวิดีโอใต้น้ำและคนเบื้องหลังสารคดีและโฆษณาหลายตัว นอกจากนี้ยังเป็นแอดมินเพจ digitalay

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load