“ช่วงเป็นนักเรียนไม่ได้ซื้อเยอะ เพราะยังไม่มีเงินเก็บ พอเข้าวัยทำงานเท่านั้นแหละ ของสะสม โคนัน ก็เริ่มเข้ามา หนังสือ ตุ๊กตา เราค่อยๆ สะสมทีละนิด รู้ตัวอีกทีก็เต็มบ้านไปหมดแล้ว”

สาวแว่นร่างเล็ก ในเสื้อยืดสีดำที่มีตัวหนังสือตัวใหญ่เขียนว่า ‘Detective Conan’ ค่อยๆ บรรจงนำของสะสมออกจากถุงทีละชิ้น พร้อมกับเล่าที่มาที่ไปของสิ่งที่อยู่ตรงหน้าให้เราฟัง แม้มองเห็นหน้าเธอไม่เต็มใบ แต่หน้ากากอนามัยไม่อาจลดทอนแพสชันในน้ำเสียงของเธอได้เลย

เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้ที่มีหนังสือโคนัน 15 ภาษา กาชา 50 ตัว จนถึงภาพร่างของจริง

คนที่เคยรับชมรายการ แฟนพันธุ์แท้ ใน ค.ศ. 2012 น่าจะคุ้นหน้า เทป-พิมพ์ชนก พัฒนสุข ในฐานะสุดยอดแฟนพันธุ์แท้ ยอดนักสืบจิ๋วโคนัน การ์ตูนญี่ปุ่นชื่อดังที่มีอายุกว่า 27 ปี ตีพิมพ์แล้วถึงเล่มที่ 99 และผลิตเป็นแอนิเมชันกว่า 1,000 ตอน

จุดเริ่มต้นที่ทำให้เธอตกหลุมรักการ์ตูนเรื่องนี้น่าจะเหมือนกับใครหลายคน เทปเล่าว่าสมัยประถมเธอจะตื่นมาดู โคนัน ทาง ช่อง 9 การ์ตูน เป็นประจำทุกเสาร์อาทิตย์ ก่อนจะนำคดีที่เพิ่งดูไปเล่าสู่กันฟังกับเพื่อนที่โรงเรียนในวันจันทร์

แค่ได้เห็นแววตา เพื่อนก็คงรู้ทันทีว่าเทปรัก โคนัน มากแค่ไหน จึงได้นำหนังสือมาให้เธอลองอ่าน

“หนังสือการ์ตูนน่ะอ่านได้ต่อเนื่อง อ่านเมื่อไหร่ก็ได้ แถมภาพก็สวย ตอนเริ่มอ่าน โคนัน เพิ่งมียี่สิบกว่าเล่ม สมัยนั้นเล่มละสามสิบห้าบาทเอง ตอนนี้ไปถึงเก้าสิบบาทแล้ว เล่มแรกที่ซื้อคือเล่ม 25 หน้าปกเป็นรูปโคนันติดถ้ำ คดีนั้นโคนันถูกยิง”

เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้ที่มีหนังสือโคนัน 15 ภาษา กาชา 50 ตัว จนถึงภาพร่างของจริง

ถึงตัวจะเป็นเด็ก แต่สมองเป็นผู้ใหญ่

หลายคนคงต่อประโยคนี้ในใจได้ว่า ‘ชื่อของเขาคือ ยอดนักสืบโคนัน’

ตลอดระยะเวลาเกือบ 3 ทศวรรษ การ์ตูนแนวสืบสวนสอบสวนเรื่องนี้ได้รับความนิยมอย่างต่อเนื่อง เสน่ห์ของนักสืบมัธยมปลายที่กินยาจนกลายเป็นเด็ก คือการไขปริศนาคดีฆาตกรรมที่ซับซ้อน แต่ไม่ซ้ำซาก นำความรู้หลากสาขาวิชา ทั้งวิทยาศาสตร์ ประวัติศาสตร์ นิติศาสตร์ ศิลปะ จนถึงความรู้ทั่วไป มาบอกเล่าผ่านเรื่องราวที่ครบรส บางคดีก็ทำให้กลัวจนตัวสั่น บางตอนก็เล่าความสัมพันธ์ที่ซึ้งจนน้ำตาไหล

เหล่านี้เองที่ทำให้ โคนัน ครองใจเทปและนักอ่านทั่วโลกอย่างเหนียวแน่น

“ทริคที่ใช้ไม่เคยเหมือนเดิม ทุกคดีจะมีการสอดแทรกความรู้อยู่ตลอด ทีแรกเหมือนจะเป็นคดีฆาตกรรมธรรมดา แต่สักพักจะเพิ่มปริศนา เพิ่มตัวละครที่น่าติดตามเต็มไปหมด ชายชุดดำเป็นใคร เมื่อไหร่จะจับได้สักที จอมโจรคิดจะเผยตัวตอนไหน จบปมนี้ก็มีปมใหม่ บางทีปมแรกยังไม่จบ ก็เพิ่มปมใหม่อีกห้าปม”

คดีฆาตกรรมที่จำไม่ลืม

เทปนำของชิ้นสุดท้ายออกจากถุง ตอนนี้โต๊ะตรงหน้าเรียงรายไปด้วยของสะสม ตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตา จนถึงบัตรเข้างานต่างๆ ที่เขียนด้วยภาษาญี่ปุ่น 

เรากับเทปเหลือบไปเห็นหนังสือ โคนัน เล่ม 28 เวอร์ชันภาษามาเลเซีย

“โอ๊ย ชอบเล่มนี้มาก เกาะนางเงือก เราชอบคดีที่มี ฮัตโตริ เฮย์จิ เป็นพิเศษ แถมคดีนี้มีครบเลย คนตายเยอะ มีความ Emotional สนุก น่าติดตาม ความสยองก็มี เราชอบเล่มนี้มากถึงขั้นอ่านจนกระดาษหนังสือหลุดออกมา”

“ส่วนตอนที่กลัวที่สุดยกให้คดีฆาตกรรมในห้องสมุด เล่ม 10 ปกติเราอ่านซ้ำหลายรอบ แต่คดีนี้เราข้ามตลอดเพราะน่ากลัวมาก เวลาขึ้นลิฟต์แล้วมีเสียงสัญญาณน้ำหนักเกิน เราจะระแวงตลอดว่ามีศพอยู่ด้านบนรึเปล่า” เทปหัวเราะ

เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้ที่มีหนังสือโคนัน 15 ภาษา กาชา 50 ตัว จนถึงภาพร่างของจริง

สุดยอดแฟนพันธุ์แท้

“จริงๆ แค่อยากรู้ว่าตัวเองมีความรู้ โคนัน มากแค่ไหน ไม่ได้คิดว่าต้องเข้ารอบห้าคนสุดท้ายหรือต้องได้แชมป์ เราแค่สนุกกับการได้ตอบในสิ่งที่เรารู้ ได้พูดในสิ่งที่เราชอบ”

เทปย้อนประสบการณ์ช่วงที่แข่งแฟนพันธุ์แท้ให้เราฟัง เธอเล่าว่ารายการนี้ให้อะไรหลายอย่าง จากที่คนรอบข้างเคยมองว่าเธอเป็นแค่สาวบ้าการ์ตูน แฟนพันธุ์แท้ ทำให้การชอบ โคนัน ของเธอเป็นสิ่งที่ทุกคนยอมรับ โดยไม่ติดสินว่าเป็นสิ่งไร้สาระ และการแข่งแฟนพันธุ์แท้นี่เองที่ทำให้ชิ้นส่วน โคนัน ในคลังสะสมของเทปค่อยๆ เพิ่มพูนขึ้นอย่างไม่ทันตั้งตัว

และนี่คือของสะสม 7 ชุดที่เทปตั้งใจคัดมาอวดเรา

1. หนังสือการ์ตูนโคนัน 15 ภาษา

เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้ที่มีหนังสือโคนัน 15 ภาษา กาชา 50 ตัว จนถึงภาพร่างของจริง

“สิ่งแรกที่สะสมคือหนังสือการ์ตูน ตอนเด็กเราบังเอิญเจอ โคนัน เวอร์ชันภาษาญี่ปุ่นที่คิโนะคุนิยะ เฮ้ย ทำไมปกไม่เหมือนของเรา ก็เลยซื้อเก็บไว้ พอกลับมาหาข้อมูล ถึงรู้ว่าจริงๆ ตีพิมพ์ไปแล้วเป็นสิบประเทศ

“มีเล่มภาษาเยอรมันที่เพื่อนของน้องซื้อมาให้ เล่มเกาหลีญาติก็ซื้อมาฝาก ช่วงแรกๆ ยังมีไม่เยอะ จนกระทั่งวันที่แข่งแฟนพันธุ์แท้ เราพูดในรายการว่าตัวเองสะสมหนังสือ โคนัน จากทั่วโลก หลังจากวันนั้น เวลาใครไปประเทศไหน เขาก็จะถามว่า เทปมีหรือยัง ถ้ายัง เดี๋ยวซื้อมาให้

“เล่มที่ไกลที่สุดที่ได้มาคือฟินแลนด์ เรื่องราวของเล่มนี้น่าประทับใจมาก คือมีน้องนักเรียนแลกเปลี่ยนคนหนึ่งได้ดูรายการ แฟนพันธุ์แท้ เขาเจอหนังสือ โคนัน ที่ฟินแลนด์แล้วซื้อเก็บไว้ เพราะอยากส่งให้เราแต่เขาไม่รู้จะติดต่อยังไง ก็เลยติดต่อไปที่รายการ บอกรายการว่าเขาอยู่ฟินแลนด์ อยากส่งหนังสือให้พี่เทป แฟนพันธุ์แท้โคนัน

“ทีมงานรีบโทรมาเล่าให้ฟัง เราตกใจมาก สุดท้ายก็ได้แลกช่องทางติดต่อกับน้อง แล้วพอกลับไทย เขาก็ส่งหนังสือมาให้เราจริงๆ น่าประทับใจเนอะ

“การได้เห็นโคนันพูดหลายๆ ภาษาเป็นเรื่องมหัศจรรย์นะ ถึงแม้เราจะอ่านไม่ออก แต่เรารู้ว่าเขาคุยอะไรกัน เราจำได้ว่าช่องนี้พูดอะไร เกิดคดีอะไรขึ้น มีไว้แล้วรู้สึกอุ่นใจ มันเตือนเราว่า ไม่ใช่แค่ประเทศเราหรือประเทศใกล้เคียงที่มี แต่การ์ตูนเรื่องนี้ดังไปทั่วโลกจริงๆ”

2. ของสะสมโคนันจากเมืองทตโตริ 

“พิพิธภัณฑ์โคนัน (Gosho Aoyama Manga Factory) อยู่ที่เมืองทตโตริ บ้านเกิดของคนเขียน เราไปมาแล้วสามรอบ ไปถึงจะเจอสถานีรถไฟยูระ เป็นสถานีที่ตกแต่งด้วยโคนันทั้งหมด ที่นั่น เราซื้อสมุดวอล์กแรลลี่ เพราะระหว่างทางจากสถานีถึงพิพิธภัณฑ์จะมีรูปปั้นและกิมมิกต่างๆ เกี่ยวกับโคนันให้ถ่ายรูป พูดง่ายๆ เมืองนี้เหมือนเป็นเมืองแห่งโคนันเลย ที่สำคัญเราต้องแสตมป์สมุดตามสถานต่างๆ ในเมืองด้วย เช่น ที่หอสมุดหรือไปรษณีย์

“รอบแรกที่ไปเราแสตมป์ได้ไม่ครบเพราะฝนตก ผ่านมาสองปีไปอีกรอบ ในที่สุดก็แสตมป์จนเต็ม ที่พิพิธภัณฑ์ก็ได้ซื้อโปสการ์ดโคนันเขียนถึงตัวเองด้วย ไปสามรอบก็เขียนสามรอบ”

3. ภาพร่างฉบับจริงจากงาน Let’s Talk with Gosho Aoyama Day

เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช

“ภาพร่างนี้ได้จากการไปพิพิธภัณฑ์โคนันครั้งที่สาม ซึ่งเป็นงานมีตติ้งของ อาจารย์โกโช อาโอยามะ (Gosho Aoyama) (ชื่อจริง : โยชิมาซะ อาโอยามะ (Yoshimasa Aoyama)) ผู้เป็นทั้งคนเขียนและคนวาด โคนัน งานจัดปีละครั้งช่วงปีใหม่ เราสงสัยมาตลอดว่าเขาไปกันยังไง เลยส่งอีเมลไปถามพิพิธภัณฑ์ แล้วเขาก็ตอบกลับมา

“ขั้นตอนคือให้ส่งโปสการ์ดที่มีชื่อและที่อยู่เราส่งไปญี่ปุ่น เขาจะเอาโปสการ์ดทั้งหมดจากแฟนทั่วโลกมาจับสลาก ปีนั้นสุ่มสี่ร้อยคน ถ้าได้เป็นหนึ่งในสี่ร้อย เขาจะแปะหมายเลขเข้างาน แล้วส่งโปสการ์ดกลับมาที่บ้าน แต่ด้วยความที่เราเป็นคนต่างชาติมั้ง เขาคงกลัวว่าโปสการ์ดจะส่งกลับมาไม่ทัน ก็เลยส่งอีเมลมาบอกว่าเราได้เป็นคนที่สองร้อยเก้าสิบหก จากสี่ร้อยคน แถมเขาย้ำด้วยนะว่า ทุกคนผ่านการจับสลากอย่างยุติธรรมจริงๆ ไม่ต้องกังวลนะว่าเราให้แค่เพราะคุณเป็นชาวต่างชาติ

“ตอนจบงานมีตติ้ง เขาจะให้ภาพร่างจริงเป็นของที่ระลึก ซึ่งภาพที่แต่ละคนได้ก็ไม่เหมือนกัน ต้องลุ้นเองว่าใครจะได้ภาพไหน ภาพที่เราได้มาจากหนังสือเล่ม 93 ตอนที่ 6 เป็นภาพร่างแรกที่อาจารย์โกโชวาดจริงๆ ตอนแรกคิดว่าเขาคงถ่ายสำเนามา แต่พอเราลองลบด้วยยางลบ ปรากฏว่าเส้นหายแฮะ (หัวเราะ)

“ภาพนี้เป็นสิ่งล้ำค่ามากสำหรับเรา แม้จะเป็นแค่ภาพวาดคร่าวๆ แต่มันคือของจริงที่อาจารย์วาดเอง สิ่งนี้ไม่มีขาย เราต้องไปร่วมงานจริงๆ ถึงจะได้มา”

4. ตุ๊กตากาชาปอง (7 ชุดปกติ 3 ชุดพิเศษ รวม 47 ตัว)

เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช
เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช

“เราซื้อทีละเซ็ต อันไหนที่ได้หมุนไข่กาชาปองเอง เราก็จะหมุนทีละตัว แต่มีบางตัวที่ซื้อเป็นบ็อกซ์เซ็ตสะสมไว้ รวมๆ แล้วราคาอาจจะถึงหมื่น ถ้าพ่อรู้น่าจะโดนด่า

“มีเซ็ตหนึ่งเราไปหมุนที่ญี่ปุ่น ทั้งเซ็ตมีหกตัว หมุนยังไงก็ได้ไม่ครบ ขาดอยู่สอง หมุนอีกก็คงซ้ำอีก เราเลยใช้วิธีดักรอคนที่มาหมุน ในเซ็ตนี้คนอยากได้ตัว อากาอิ ชูอิจิ เยอะที่สุด แล้วเราดันมีตัวนี้ซ้ำกันสามตัว ดังนั้นก็น่าจะพอขอแลกได้

“เรายืนรอข้างตู้อยู่พักใหญ่ อุณหภูมิตอนนั้นประมาณสิบองศาเซลเซียส หนาวมาก ในที่สุดก็มีเด็กผู้หญิงญี่ปุ่นสองคนมาหมุนแล้วได้สองตัวที่เราต้องการ ทั้งสองคนดูเซ็งมาก เราเลยถามว่าอยากได้ตัวไหน สองคนชี้มาที่ อากาอิ เรารีบหยิบตัวที่ซ้ำขึ้นมาแล้วถามว่าแลกกันมั้ย เขาดีใจมาก เราก็ดีใจเพราะในที่สุดก็ครบเซ็ต”

5. หนังสือพิมพ์โคนันฉบับครบรอบ 20 ปี

เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช
เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช

“เป็นฉบับครบรอบยี่สิบปี โคนัน ใน ค.ศ. 2014 ตั้งแต่เดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือนเมษายน เราฝากคนที่ญี่ปุ่นช่วยซื้อ อ่านออกมั้ยไม่รู้ แต่ของมันต้องมี ข้างในก็จะอธิบายความเป็น โคนัน ในหลายๆ แง่ เจ๋งมาก โดยเฉพาะกิมมิกที่หน้ากลางของเล่ม ฉบับนี้เป็นรวมหน้าปก ยอดนักสืบจิ๋วโคนัน เดอะมูฟวี่ ฉบับนี้เป็นโปสเตอร์รันกับชินอิจิ หรือเล่มนี้เป็นโยงความสัมพันธ์ตัวละครในเรื่อง”

6. นิตยสารโชเน็น ซันเดย์ ที่โคนันได้ขึ้นปก

เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช
เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช

โชเน็น ซันเดย์ (Shonen Sunday) คือนิตยสารรายสัปดาห์ที่รวมการ์ตูนหลายเรื่อง ซึ่งมี โคนัน อยู่ในนั้นด้วย เราจะคอยเช็กในเว็บไซต์หรือทวิตเตอร์ เมื่อไหร่ที่ โคนัน ได้ขึ้นปกก็จะรีบโทรไปสั่งที่คิโนะคุนิยะ ช่วงแรกก็มีอยู่ไม่กี่เล่ม แต่ช่วงหลังก็พยายามซื้อให้ครบ ตอนนี้น่าจะมีประมาณสามสิบกว่าเล่มแล้ว ที่เอามาโชว์คือเล่มที่หน้าปกต่อกัน มีต่อกันทั้งแนวนอนแนวตั้ง ครีเอทีฟมาก” 

7. ลูกอมกับขนมที่ไม่ยอมกิน

เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช
เปิดห้องสอบสวน เทป พิมพ์ชนก แฟนพันธุ์แท้โคนันที่สะสมตั้งแต่หนังสือ ตุ๊กตากาชาปอง จนถึงภาพร่างต้นฉบับฝีมือ อ.โกโช

“ลูกอมนี้ เพื่อนที่ทำงานที่จีนซื้อมาฝากตั้งแต่ ค.ศ. 2016 ตอนแรกก็ตั้งใจจะเอาไปแจกคนอื่น แต่พอมาสังเกตซองดีๆ ทุกซองแตกต่างกันหมดเลย แสดงว่าลูกอมพวกนี้ไม่ได้ซื้อไว้กินแฮะ ถ้าเริ่มกินชิ้นหนึ่ง ก็คงอยากกินให้หมด ถ้าตัดสินใจเก็บแล้ว เราก็ขอเก็บให้หมดดีกว่า

“ส่วนขนม ซื้อที่ญี่ปุ่น ค.ศ. 2017 เรากลัวมันแตกถึงขั้นห่อเสื้อกันหนาวป้องกันอย่างดีตอนขนกลับไทย จนถึงวันนี้เรายังไม่เคยแกะเลย น้องเราบอกว่ากินไปเหอะ ด้านหลังกล่องก็มีรูปขนมไม่ใช่เหรอ แต่สำหรับเรามันไม่เหมือนกัน เขาอุตส่าห์สกรีนรูปลงบนขนมเลยนะ มันควรได้อยู่สภาพนี้ตลอดไป ถ้ากินก็คงเสียดายแย่”

ในวันที่โคนันจบลง

เทปกับ โคนัน รู้จักกันตอนเทปอยู่ ป.5 และโคนันอยู่ ป.1 

วันนี้ยอดนักสืบจิ๋วยังคงอยู่ ป.1 แต่เทปโตขึ้นจนอายุนำหน้าด้วยเลข 3 คำถามคือความชอบต่อ โคนัน ของเธอเปลี่ยนไปบ้างหรือไม่

“ไม่นะ เรียกว่าอะไรดี รักแท้ล่ะมั้ง ระหว่างที่ชอบก็มีช่วงที่เราแวะไปดูหนังหรือการ์ตูนเรื่องอื่น แต่เราจะวาง โคนัน ไว้ตรงนี้เสมอ สมมติเราเอาเรื่องอื่นมาใกล้ๆ สักพักเรื่องนั้นก็จะหล่นลงไป โคนัน จะยังอยู่ที่เดิม

“ในชีวิตเรามี โคนัน อยู่ด้วยตลอด ไม่ว่าตอนนั้นเราสนใจเรื่องอะไรอยู่ ถ้าของเล่น โคนัน ออกปุ๊บ ก็จะรีบสั่งทันที เรามีของ โคนัน ตั้งแต่อายุขึ้นต้นด้วยเลขหนึ่ง ตอนนี้อายุขึ้นต้นด้วยเลขสามก็ยังเก็บเพิ่มอยู่ตลอด ที่ผ่านมาเราวาง โคนัน เป็นเป้าหมายชีวิต ไปพิพิธภัณฑ์ ไปมีตติ้งกับนักเขียน หรือได้ร่วมอีเวนต์ จากที่ใช้ชีวิตไปวันๆ ทำงานให้ผ่านไป ก็รู้สึกว่าชีวิตยังมีความหมายบางอย่าง 

“ถ้าวันหนึ่ง โคนัน จบก็คงเหงา แต่เราเชื่อว่ามันคงไม่จบแล้วจบเลย ก็คงจะมีเม็มโมเรียล นิทรรศการ หรือของสะสมตามอีเวนต์ต่างๆ ต่อให้ โคนัน จบ เราก็จะอยู่กับมันอยู่ดี” เทปปิดท้ายด้วยรอยยิ้มจากหลังหน้ากาก

ดูของสะสมทั้งหมดของเทปได้ที่ #tapesconangoods

Writer

สิรวิชญ์ บุญประสิทธิการ

มนุษย์ภูเก็ต เด็กนิเทศที่ทำงานพิเศษเป็นนักเล่าเรื่อง โกโก้ หนัง และฟุตบอล ช่วยให้เข้านอนอย่างมีคุณภาพ

Photographer

สิทธิพงษ์ ติยะวรากุล

ชอบถ่ายรูป แต่ชอบฟังนักเขียนขณะสัมภาษณ์มากกว่า

The Collector

คอลเลกชันความหลงใหลของนักสะสมนานาประเภท

ไม่ใช่แค่ผ้าผืนเก่าผืนหนึ่ง แต่มีเรื่องราว มีวัฒนธรรม หลายครั้งก็เป็นบันทึกทางประวัติศาสตร์อย่างหนึ่ง บทสนทนาระหว่างเรากับ ชุติมา โมกขะสมิต นักสะสมผ้าห่มของขวัญอายุกว่าร้อยปีจากสมัยเอโดะ (ค.ศ. 1600 – 1868) และสมัยเมจิ  (ค.ศ. 1868 – 1912) และผ้านานาชาติ ในวันนี้คล้ายกับการค่อยๆ เปิดหนังสือประวัติศาสตร์ วรรณคดีโบราณ ไม่เพียงเรื่องราวความหมายแต่ได้สัมผัสความอ่อนช้อยในทุกรายละเอียดของผืนผ้า

ชุติมาบอกว่าเหตุผลที่เธอซื้อและสะสมผ้าเก่าพวกนี้มาได้อาจจะเป็นเพราะมีคนไม่เห็นค่า

แต่เธอเห็น เธอเห็นความสวยงาม เห็นความหมาย เห็นเทคนิคหลายอย่างที่น่าชื่นชม

ยุคสมัยที่กระบวนการผลิตผ้าเหลือเพียงขั้นตอนพิมพ์ลายลงบนผืน ทำให้คนไม่ค่อยเห็นคุณค่าของการมีผ้า การมีแพตเทิร์น ต่างจากในอดีต การมีผ้าสักผืนถือเป็นความหรูหราของชีวิตมากๆ

“ทุกครั้งที่ได้ผ้าเก่ามา เราหาข้อมูลเกี่ยวกับผ้าผืนนั้น อย่างน้อยก็ต้องหาซื้อหนังสือเรื่องผ้าชนิดนั้นมาอ่าน ยิ่งอ่านก็ยิ่งชอบ มีความสุขทุกครั้งที่อ่านเจอรายละเอียดความรู้ใหม่ๆ เรื่อยมาจนวันหนึ่งที่เราตัดสินใจเลือกทำในสิ่งที่รัก ผ้าโบราณเป็นสิ่งแรกที่เรานึกถึง ในเมื่อเรามีผ้าที่เก็บไว้มากมายและอยากให้คนที่ชอบเหมือนกันรับรู้เรื่องราวเหล่านี้ ไม่อยากให้ผ้าเก่ากลายเป็นเพียงผ้าที่ถูกทิ้งหรือเก็บอยู่ในเฉพาะกับกลุ่มคนที่สะสมผ้า”

ผ้าโบราณ

เธอเชื่อในความรักความชอบสิ่งของสวยงามเพราะมันสากลมากๆ

“ถ้าเราได้เล่าให้เขาฟังสักนิด เขาอาจจะรู้สึกประทับใจเหมือนกันกับเรา”

เมื่อช่วง 2 ปีที่แล้ว ชุติมาเริ่มต้นทำแบรนด์ชุดผ้าของแต่งบ้านจากกิโมโนเก่า เช่น ปลอกหมอน ผ้าปูเตียง โต๊ะ และผ้าแขวนตกแต่ง จำหน่ายในห้างสรรพสินค้า ด้วยความตั้งใจให้คนรุ่นใหม่เข้าถึงชิ้นงานเหล่านี้ และใช้งานได้ในชีวิตประจำวัน ทั้งยังทำหนังสือประกอบแบรนด์ รวบรวมและบอกเล่าที่มาที่ไปของผ้า รวมทั้งเทคนิคที่ใช้ด้วย

อนาคตชุติมามีแผนเปิดเว็บไซต์เล็กๆ เพราะเธอเชื่อว่ามีคนที่ชอบผ้าเก่าและหลงใหลเรื่องราวเหมือนกันกับเธอ ระหว่างนี้หากใครสนใจลองเข้าไปติดตามดูชิ้นงานของเธอในนาม Coral Tree Design ได้ที่เว็บไซต์ etsy.com ตลาดออนไลน์ที่รวมงานฝีมือจากทั่วโลก

ผ้าโบราณ

ผ้าห่อความปรารถนาดี

สมัยก่อนที่ญี่ปุ่นเวลาจะให้ของขวัญเขาจะนำใส่ถาดไม้แล้วคลุมด้วยผ้าพาดของขวัญ หรือ Fukusa คล้ายการห่อกระดาษของขวัญในปัจจุบัน โดยผ้าจะระบุตราประจำตระกูล และหลังจากเปิดรับของขวัญแล้วผู้รับจะคืนผ้ากลับมา นอกจากจะแสดงความรู้สึกของผู้ให้ที่มีต่อผู้รับแล้ว ผ้าผืนนี้ยังแสดงยศถาบรรดาศักดิ์

“บ่งบอกชนชั้นเหลือเกิน” ช่างภาพสาวของเราร้องบอก

“เรื่องลายประจำตระกูลเราอาจจะไม่รู้มาก เราชอบความหมายของคำอวยพรบนผ้า” ชุติมารีบเล่า

นอกจากผ้าผืนลายต้นไผ่ของเจ้าหญิงสมัยเอโดะแล้ว ชุติมายังเก็บสะสมผ้าพาดของขวัญที่มีความหมายดีๆ มากมาย ฟังแล้วก็ไม่แปลกใจว่าทำไมญี่ปุ่นจึงเป็นชาติช่างคิดและช่างส่งต่อปรารถนาที่ดีแบบนี้

“ตอนซื้อมาเก็บเราก็จะถามคนขาย บางครั้งแขาก็ไม่ได้อธิบายละเอียด เราก็ไปหาข้อมูลความหมายหรือตำนานเบื้องหลังความหมายเหล่านั้น หลายลายมาจากละครโน หรือศิลปะการแสดงดั้งเดิมของญี่ปุ่นที่มีเรื่องราวอิงตามหลักคำสอนของพุทธศาสนา”

ผ้าโบราณ

ผ้าโบราณ

ลายเหยี่ยวกับต้นสน ราวกับเป็นงานศิลปะเก่าๆ มีรายละเอียดการปักผ้าเล็กๆ ที่คล้ายทำ Spot UV บนผืนผ้า ต้นสน คือสัญลักษณ์ของ Evergreen เป็นพืชที่อดทนอยู่ได้ตลอด เพราะยังเขียวอยู่แม้อยู่ในฤดูหนาว หมายความถึง ความอดทน ความซื่อสัตย์ ขณะที่นกเหยี่ยวเมื่ออยู่รวมกับมะเชือม่วงจะหมายถึงความสำเร็จ มาจากความเชื่อของคนญี่ปุ่นเรื่องฝันแรกในคืนวันปีใหม่ (1 มกราคม) หรือ Hatsuyume หากฝันถึงหนึ่งภูเขาฟูจิ สองเหยี่ยว สามมะเขือม่วง แปลว่าปีนั้นจะโชคดีตลอดปี เพราะคำว่า ‘นะสึบิ’ ของมะเขือม่วงพ้องกับคำว่า ‘นาสึ’ ซึ่งมีความหมายว่าสำเร็จ เหมือนนกกระจิบที่ญี่ปุ่นได้ยินเสียงร้องว่า ‘ชิโยะ’ พ้องเสียงกับคำว่าหมื่นปี

ลายผู้ชาย 3 คนเป็นตัวแทนของความอายุยืน หนึ่งในนั้นคือ อุระชิมะ ทะโร เป็นตัวละครในตำนานญี่ปุ่นที่ช่วยเต่าจากการถูกกลั่นแกล้ง เต่าตอบแทนบุญคุณด้วยการพาลงไปเมืองบาดาล 3 วัน ก่อนกลับขึ้นมาบนโลกเจ้าหญิงของเมืองมอบหีบและสั่งว่าห้ามเปิด ต่อมาพบว่าเวลาบนโลกมนุษย์ผ่านไป 300 ปีแล้ว เขาจึงเปิดหีบและกลายเป็นชายชราอายุ 300 ปีแล้วตาย

ลายดอกบ๊วย ซึ่งเป็นดอกไม้ดอกแรกที่บานในช่วงหิมะตก หมายถึงความเบิกบาน หากผ้าพาดของขวัญมีลายของต้นสน ดอกบ๊วย ต้นไผ่ จะมีความหมายถึง Three friends of winter นั่นคือ ฤดูหนาวทำอะไรฉันไม่ได้และฉันกลับเบิกบานขึ้นมา มีความหมายว่าการมีชีวิตรอดท่ามกลางความยากลำบาก

ลายนกกระเรียนมีความหมายเรื่องความซื่อสัตย์ รักเดียวใจเดียว

ลายก้อนเมฆ คนญี่ปุ่นเชื่อว่าเป็นเรื่องของปัญญา น้ำฝนที่หล่นมาจากฟ้าเขาเชื่อว่าเป็นปัญญาจากการกลั่นตัวลงมา

ผ้าโบราณ

ผ้าโบราณ

ลายผ้าวาดไม่ใช่แค่การวาดผ้า

การวาดภาพลงผืนผ้าของญี่ปุ่นเป็นที่เรียกว่า การย้อมเทคนิคยูเซน (Yuzen) นั่นคือ การย้อมจากผ้าสีขาว เขียนลายบนกระดาษแล้วจึงลอกลายลงผ้า ลายที่ออกมาจะไม่เท่ากัน จากนั้นลงแป้งแล้วนำผ้าไปย้อมสี นึ่ง อบ ซักล้าง ตากแห้ง แล้วเริ่มวาดและลงสีใหม่อีกครั้ง ทำแบบนี้วนอยู่หลายรอบ

“งานฝีมือของญี่ปุ่นเขาจะแยกความเชี่ยวชาญของแต่ละบ้านแต่ละตระกูลแบ่งกันทำงาน บ้านนี้เก่งสีย้อม บ้านนี้ปักผ้าเก่งก็จะมาปักตอนจบ จะไม่ได้จบกระบวนในคราวเดียวแบบผ้าไทยเรา ทำให้ศิลปะงานฝีมือของญี่ปุ่นพัฒนาในส่วนที่ถนัดอย่างเต็มที่ ทำให้งานแต่ละชิ้นพัฒนายิ่งขึ้น”

ชุติมาเล่าว่า ญี่ปุ่นในสมัยเอโดะและเมจิ เขาจะส่งคนไปเรียนเรื่องทอผ้าที่ยุโรป จึงได้เทคนิคการทอผ้ามาและพัฒนาต่อ

ผ้ามัดย้อมญี่ปุ่น เรียกว่า Shibori เป็นเทคนิคมัดย้อมที่ค่อยๆ ใช้เข็มมัดย้อมทีละจุดเล็กๆ เกิดเป็นลาดลายและทำให้เนื้อผ้าดูเป็นสามมิติ นอกจากนี้ยังมีผ้าที่มีลายคล้ายผ้าบาติกด้วย เพราะญี่ปุ่นเองก็ทำการค้ากับทางอินโดนีเซียเหมือนกันจึงรับวัฒนธรรมนี้เข้าไปด้วย

ผ้ามัดหมี่ญี่ปุ่น เรียกว่า Kasuri ซึ่งแตกต่างจากการมัดหมี่ของไทย ที่เส้นยืนสีพื้นแต่เส้นพุ่งมัดเป็นลายแล้วค่อยๆ ทอทีละเส้น แต่เทคนิคมัดหมี่ญี่ปุ่น เขาจะมัดทั้งเส้นพุ่งและเส้นยืนลายก่อนทอจึงได้ลวดลายที่ละเอียดกว่ามาก นอกจากยังมีวิธีที่วาดภาพลงบนเส้นยืนที่ขึงอยู่ก่อนทอ

ผ้าโบราณ

แต่เราก็หากันจนเจอ

“ไม่ใช่แค่เราตามหาในร้านของเก่าแล้วจะเจอผ้าแบบที่เราอยากได้นะ ไม่รู้จะอธิบายอย่างไรว่าผ้าที่ปิ๊ง ใช่เลย นั้นเป็นแบบไหน และเราเชื่อว่าผ้าเองก็ตามหาเราเหมือนกัน”

คำตัดสินของชุติมาจึงได้แก่ ชอบ และราคาที่รับไหว

นอกจากผ้าพาดของขวัญและผ้ากิโมโนญี่ปุ่นโบราณ ชุติมายังหลงใหลการสะสมผ้าโบราณหลากหลายชาติ หลากหลายเทคนิค

ผ้ากลุ่มแรกๆ ที่ทำให้ชุติมาเก็บสะสมผ้าโบราณคือพวกผ้าซิ่น ทั้งๆ ที่เธอเป็นคนไม่ใส่ซิ่นนะ แต่ชอบเก็บมากๆ ก่อนจะชี้ชวนให้เราจับสัมผัสและสังเกตดูลวดลายและสีของผ้าซิ่นจากแม่แจ่ม “ชาวบ้านเขาใส่ให้ลายด้านในโชว์ออกมาด้านนอก เพราะเขาเสียดาย” ไม่น่าแปลกใจ เพราะหากเป็นเราก็คงทำอย่างนั้น

“มีคนถามว่าเก็บผ้าเก่าแล้วไม่กลัวเจ้าของที่ตามมากับผ้าหรอ ไม่กลัวเลย ถ้าเขามาเราจะได้ถามที่มาที่ไปผ้าผืนนั้น ชอบมั้ย สีสันตอนนั้นเป็นอย่างไร จะว่าไปห้องเก็บผ้าเก่าอยู่หน้าห้องพระด้วย บางวันเราก็เปิดเทปเสียงสวดมนต์บ้าง พระเทศน์บ้าง แบ่งกันฟัง”

ผ้าโบราณ

ผ้าโบราณ

ผ้าไม่ว่าจะชาติพันธุ์หรือวัฒนธรรมแบบไหน สิ่งหนึ่งที่เหมือนกัน คือผ้าทำหน้าที่แสดงตัวตน ความคิด ความเชื่อและวิถีชีวิต ของผู้ใส่ ว่าฉันเป็นคนกล้าหาญหรือฉันเป็นคนอย่างไรจากลวดลาย

จะเห็นว่าการทำลวดลายของบ้านเราและประเทศเพื่อนบ้านจะมีลายนกคู่ ลายแมงมุม ลายขอดาว ลายเถาวัลย์เลื้อย เป็นหน้ากระดาษบันทึกวิถีชีวิต ความเชื่อของพื้นที่นั้นๆ รวมถึงบันทึกเหตุการณ์อย่างช่วงสงครามโลกจะมีการทอผ้าลายเครื่องบิน เฮลิคอปเตอร์ ในผ้าล้านนาหรือชนเผ่า หรือลวดลายบนกิโมโนของญี่ปุ่น

ถึงอย่างนั้นก็มีลายสากลมากอย่างลายข้าวหลามตัด ที่ไม่ได้มีแต่ในผ้าไทย ญี่ปุ่นก็มี หรือประเทศทางยุโรป เดนมาร์ก ฟินแลนด์ ก็มีลายข้าวหลามตัดนี้เหมือนกัน

“ทุกครั้งที่หยิบผ้าไทยเก่ามาดูเราจะเห็นร่องรอยความเป็นเจ้าของเดิมอยู่ ผ่านลวดลายและการใช้สี ผ่านความสมบูรณ์ของตัวผ้าที่บอกถึงการใช้งาน ยิ่งทำให้เราอยากเก็บรักษาเขาให้ดี เราคิดแค่นี้จริงๆ”

ผ้าโบราณ ผ้าโบราณ ผ้าโบราณผ้าโบราณ

หมั่นคอยดูแลและรักษาดวงใจ

ข้อระวังในการดูแลเก็บรักษาผ้าไทย เรื่องความบอบบางของผ้าอายุเกิน 60 ปีที่พร้อมยุ่ยสลายหากจับบ่อยๆ ด้วยเพราะอุณหภูมิและความชื้นในอากาศ

กฎทั่วไปของการเก็บผ้าเก่า ได้แก่ หนึ่ง อย่าให้โดนแดด สอง ให้ระวังความชื้น สาม การเก็บผ้าบางครั้งจะเก็บเป็นชิ้น ไม่ก็ม้วนเป็นข้อป้องกันการแตกลาย สี่ ห่อด้วยผ้าฝ้าย ห้า ให้ระวังกระดาษห่อผ้า โดยเฉพาะกระดาษสีขาวเพราะมีสารกัดสี

“เราสงสัยเหมือนกันนะว่าคนสมัยก่อนเขาไม่มีซักอบแห้งหรือ Dry Cleaning แล้วเขาซักผ้าเหล่านี้กันอย่างไร ซึ่งปัจจุบันก็ไม่ได้หาเจ้าที่ถูกใจได้ง่ายกว่าก่อนเลย เพราะการทำ Dry Cleaning จะใช้สารเคมี เราก็ต้องคอยย้ำว่าผ้าเราห้ามใช้เคมีนะ สุดท้ายแล้วซักมือเองดีที่สุด ส่วนขั้นตอนรีดก็ง่ายเหมือนรีดผ้าทั่วไป”

ผ้าโบราณ

ผ้า 5 ผืนที่มีความหมายมากที่สุด

1. ผ้าพาดของขวัญของเจ้าหญิง: เป็นผ้าผืนที่ชอบมากที่สุด เราได้มาจากตลาดในเกียวโต เป็นผ้าในยุคเอโดะ (ค.ศ. 1600 – 1868) หรือก่อนสมัยเมจิแต่เก็บรักษาอย่างดี จะเห็นว่าฝีมือเขาละเอียดมากเป็นลายต้นไผ่ปักลายด้วยดิ้นทอง ลายผ้าด้านล่างเป็นผ้าทอ

2. ผ้าซิ่น Sunset จากลาว: ผ้าผืนนี้อาจจะไม่ใช่ผ้าเก่าหากนับตามเวลา แต่เรารู้สึกมีความหมาย ทุกครั้งที่ใส่จะอธิบายให้คนที่พบเห็นฟังถึงที่มาของชื่อผ้าซิ่นว่า Sunset ผืนนี้ (หัวเราะ) เพราะคนทอเป็นยายแก่ๆ คนหนึ่งนั่งดูพระอาทิตย์ตกดินที่ริมคันนาทุกวัน จะเห็นว่าสีค่อยๆ ไล่เปลี่ยนระดับตามแสงของพระอาทิตย์ที่ค่อยๆ ลับขอบฟ้าจริงๆ

3. เสื้อแจ็กเก็ตชนเผ่า: ผ้าเก่าชิ้นแรกที่ทำให้เริ่มเก็บสะสมผ้า

4. ผ้าพาดของขวัญลายไก่และกลอง: ไก่ กลอง ผืนนี้เป็นผ้าสมัยเมจิอายุร้อยกว่าปีแล้ว จะเห็นว่าสภาพยังดีอยู่ จีนเชื่อว่าไก่เป็นสัญลักษณ์ของความกล้าหาญเพราะไก่ดูแลลูกเมีย ขณะที่ญี่ปุ่นเชื่อว่าเขาเป็นลูกพระอาทิตย์ และคนที่ปลุกพระอาทิตย์ออกมาได้คือไก่ ไก่จึงมีความหมายที่ดี

5. Dragon Kabuto หมวกซามูไร: เป็นกิโมโนเด็กแรกเกิด Miyamairi มีลวดลายอลังการ ใช้สำหรับเด็กแรกเกิดใส่ให้พระชินโตสวดมนต์ให้พร ผืนนี้ที่ได้มาจากช่างตัดเสื้อเก่า เป็นผ้าผืนที่ตัดไว้เตรียมเย็บแต่คงมีเหตุการณ์ที่ทำให้เย็บไม่สำเร็จ แต่ด้วยลายหมวกซามูไรที่สวยมากเราจึงเย็บเข้าด้วยกันต่อกรอบด้วยผ้าไหมไทยสีดำหายาก

ผ้าเก่าชิ้นที่กำลังตามหา

Fireman เป็นเสื้อแจ็กเก็ตเก่าของนักดับเพลิงญี่ปุ่น เป็นชิ้นที่สวยมากๆ บางทีจะมีลายเทพเจ้าแห่งไฟตามความเชื่อของคนญี่ปุ่น ตามหายากเพราะว่าเป็นที่ต้องการกลุ่มนักสะสมเหมือนกัน เราก็จะปลอบใจว่าไม่เป็นไร เราอาจจะได้ชิ้นที่ดีกว่า แต่จริงๆ ไม่เคยมีอะไรที่ดีกว่าอะไร มันแค่ว่า ‘ใช่’ ไหม

Writer

นภษร ศรีวิลาศ

อดีตนักเรียนเศรษฐศาสตร์ผู้วิ่งเล่นในแวดวงตลาดทุน หน่วยงานสนับสนุนกิจการเพื่อสังคม และงานสายแบรนดิ้งเพื่อความยั่งยืน หลงรักการลองเสื้อคอลเลกชันใหม่ของ COS MUJI Marimekko BEAMS และมีเพจชื่อ น้องนอนในห้องลองเสื้อ

Photographer

มณีนุช บุญเรือง

ช่างภาพสาวประจำ The Cloud เป็นคนเชียงใหม่ ชอบแดดยามเช้า การเดินทาง และอเมริกาโน่ร้อนไม่น้ำตาล

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load