ยายนิล-นิลวรรณ ภิญโญ หญิงวัย 83 ที่มีบทบาทเป็นแม่ ยาย และนักธุรกิจ (ยังสาว) 

แชมป์ เอ็นซมิงเกอร์ (Champ Ensminger) เป็นหลานยายนิล ที่ลุกขึ้นมาเป็นผู้กำกับสารคดี YAI NIN บอกเล่าชีวิตของคุณยายที่บริหารกิจการ ‘แหนมภิญโญ’ ของครอบครัวเป็นเวลากว่า 50 ปี จนส่งลูกไปใช้ชีวิตที่สหรัฐฯ

ใช่-ยายนิลยังคงดำเนินธุรกิจแหนมหมูอยู่ไม่ห่างมือ

ใช่-ยายนิลยังเป็นแม่ที่ดูแลลูกหลานอยู่ไม่ห่างตัว

และ ใช่-ยายนิลยังคงเป็นคุณยายที่น่ารักเสมอและตลอดไป

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

เพียง 13 นาที หลานชายก็พาเราไปทำความรู้จักยายนิล ผ่านการแวะเข้าร้านเสริมสวย เดินตลาดที่คนเชียงใหม่รู้จักกันดี ชมโรงงานแหนมหมูที่ขายดิบขายดี แถมมุมน่ารักเรียกรอยยิ้มของการพูดอังกฤษคำ คำเมืองคำ

หัวใจหลักของสารคดีขนาดสั้นเรื่องนี้ คือการแทรกความสัมพันธ์ระหว่างครอบครัว ยายกับหลาน แม่กับลูก ที่มีอุปสรรคใหญ่เป็นระยะทางที่ห่างกันอีกฝั่งโลก ฉากชีวิตที่ปาดน้ำตาปีติเรายกให้ความแกร่งของผู้หญิงคนหนึ่งที่กลายมาเป็นหัวหน้าครอบครัว ในวันที่เธอต้องสูญเสียคนรัก สุขปนเศร้านะ แต่รับรองว่าสุขเยอะกว่าอย่างเห็นได้ชัด

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ, YAI NIN, ยายนิล, ผู้กำกับไทย

สารคดี YAI NIN มีจุดเริ่มต้นจากการ Crowdfunding และได้รับเสียงตอบรับดีเยี่ยมจากผู้ชมในต่างประเทศ โดยเฉพาะชาวเอเชียน-อเมริกัน จนถูกรับเลือกให้ฉายใน Spokane International Film Festival, Florida Film Festival และคว้ารางวัล Grand Jury สาขา Best Documentary Short จาก Seattle Asian American Film Festival 

ชมตัวอย่างสุดอบอุ่น แล้วอ่านเรื่องราวที่อบอวลด้วยความผูกพันระหว่างยายกับหลาน เรารับรองว่าสารคดีที่แสดงโดยคุณยาย กำกับโดยหลานชาย จะทำให้คุณคิดถึง ‘คุณยาย’ และหญิงแกร่งประจำบ้านอย่างแน่นอน

เล่าความทรงจำเกี่ยวกับเชียงใหม่ของคุณให้ฟังหน่อย

ช่วงวันหยุด พวกเราจะกลับเชียงใหม่ไปเยี่ยมคุณยายปีละสองสามครั้งครับ ส่วนใหญ่เป็นช่วงคริสต์มาส ส่วนคุณตาผมจำท่านได้แม่น แม้ท่านจะเสียตั้งแต่ผมเรียนมัธยมปลาย ที่เชียงใหม่เรามีญาติเยอะมากครับ ผมมีความทรงจำเกี่ยวกับโรงงานของคุณยายและบ้านที่อยู่บนโรงงาน ซึ่งเป็นสถานที่ที่ผมใช้เวลาร่วมกันกับญาติๆ

จะว่าไป ในประเทศไทยผมเคยไปมาแล้วหลายจังหวัด แต่เชียงใหม่เป็นจังหวัดเดียวที่ผมเรียกว่า ‘บ้าน

จากเด็กคนนั้นมาสนใจเกี่ยวกับภาพยนตร์ได้ยังไง

ตอนเป็นเด็กผมว่าการถ่ายทำวิดีโอมันง่ายมาก ผมเคยใช้กล้องถ่ายวิดีโอทำโปรเจกต์วิชาภาษาอังกฤษและประวัติศาสตร์ ช่วงนั้นผมสนใจการตัดต่อวิดีโอด้วย คนส่วนใหญ่ที่รุ่นราวคราวเดียวกัน ทำวิดีโอเพื่อความสนุกกันนะ มีบ้างทีทำเพื่อบอกเล่าเรื่องราวบางอย่าง แต่ก็ทำเอาสนุกตามประสาเด็ก ผมเลยสนใจสิ่งนี้มาตลอด และการที่ผมเป็นคนเอเชีย ซึ่งเป็นส่วนน้อยมากในโรงเรียน ทำให้ผมไม่ค่อยมีเพื่อนสักเท่าไหร่ เวลาส่วนใหญ่เลยหมดไปการอยู่บ้านนอนดูหนัง ผมดูหนังเยอะมาก คุณยายท่านก็ชอบหนังแอคชัน ยิ่งหนังแอคชันยุค 90 นี่ชอบมาก

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

มีผู้กำกับในดวงใจไหม

ผู้กำกับในดวงใจหรอ (นิ่งคิด) 

ฮิโระ มุราอิ (Hiro Murai) ครับ เขาเป็นผู้กำกับมิวสิควิดีโอเชื้อสายญี่ปุ่น-อเมริกัน เคยร่วมงานกับ ดอนัลด์ โกลเวอร์ (Donald Glover) ที่เป็นนักดนตรี ในซีรีส์โทรทัศน์เรื่อง Atlanta ผมชอบวิธีทำงานในฐานะผู้กำกับของเขา เคยอ่านบทสัมภาษณ์ครั้งหนึ่ง เขาบอกว่า เวลาถ่ายทำเขาจะเป็นกันเองและใจดีกับเพื่อนร่วมงาน รวมถึงนักแสดงที่เขาทำงานด้วย 

ไม่แน่ใจว่าคุณเคยได้ยินมาบ้างหรือเปล่าว่าผู้กำกับชาวอเมริกันค่อนข้างโหด ทำงานด้วยยาก แต่การทำงานของฮิโระมันเป็นการย้ำเตือนและเป็นแบบอย่างให้ผู้กำกับรุ่นใหม่ ส่วนตัวผมคิดว่าเราไม่จำเป็นต้องมีสไตล์การกำกับที่เข้มงวดขนาดนั้น การที่คุณเป็นคนน่ารักและมีน้ำใจก็ทำให้งานออกมาดีได้เหมือนกัน

หลังเรียนจบสาขาเกี่ยวกับภาพยนตร์ คุณวาดฝันชีวิตตัวเองไว้แบบไหน

ความฝันของผมคือการออกจากเมืองเล็กอย่างสโปเคน (Spokane) ผมชอบการอยู่ในเมืองใหญ่มากกว่า ซีแอตเทิลเป็นเมืองที่ดีนะ สภาพแวดล้อมดี มีความหลากลาย แต่อุตสาหกรรมหนังในซีแอตเทิลยังต้องต่อสู้ดิ้นรน มันไม่ค่อยได้รับความนิยมเหมือนอุตสาหกรรมหนังในแอลเอหรือนิวยอร์ก ยิ่งตอนเรียนปริญญาตรี ผมรู้สึกท้อแท้มาก เพราะไม่ค่อยมีงานเกี่ยวกับภาพยนตร์ให้ทำมากเท่าไหร่

ตอนเรียนผมเป็นประธานชมรมภาพยนตร์ด้วยนะ เป็นการรวมตัวกันของคนที่ชอบทำหนังสั้นส่งประกวด ทำให้มากที่สุดเท่าที่พวกเราจะทำได้ ทำเอาสนุกมากกว่า เพราะผมก็นึกไม่ออกเหมือนกันว่าหลังเรียนจบจะเป็นยังไง

ว่าแต่คุณเคยคุ้นหู เว็บไซต์ Vimeo บ้างหรือเปล่า

เคยสิ

ตอนนั้น Vimeo เปิดรับนักศึกษาฝึกงานพอดี ผมเลยส่งวิดีโอสมัครเข้าไป ปรากฏว่าเขารับผมกับคนอื่นอีกสองคนที่ย้ายมาจากเมืองอื่นเหมือนกัน พวกเราต้องย้ายมาอยู่นิวยอร์ก มันเปิดหูเปิดตาและเปิดโลกผมมาก เรียกได้ว่าเป็นโอกาสดีที่จะเข้าถึงเส้นทางสายภาพยนตร์ เพราะซีแอตเทิลเล็กเกินไปสำหรับอุตสาหกรรมนี้ แต่นิวยอร์กกว้างขวางกว่ามาก

ผมทำงานที่ Vimeo ปี 2011 ตอนยังเป็นเว็บน้องใหม่อยู่ มีคนทำงานประมาณสี่สิบคน รุ่นราวคราวเดียวกับผมและทุกคนรักหนังมาก มันเป็นช่วงเวลาที่ผมตื่นเต้นที่สุดที่จะเข้าไปเป็นส่วนหนึ่งของทีม จากคนที่เคยท้อแท้กับวงการหนังในซีแอตเทิล พอผมมานิวยอร์ก มันยิ่งตอกย้ำว่าสิ่งที่ผมอยากจะทำมันกลายเป็นจริงขึ้นมาได้ ผมว่าผมมาถูกทาง

แล้วสารคดี YAI NIN ที่เล่าเรื่องราวของคุณยายตัวเองมาตอนไหน

ครอบครัวที่สโปเคนมีคุณแม่ คุณลุงและคุณป้าของผม อาศัยอยู่เมืองเดียวกัน ทุกคนทำงานในร้านอาหารซึ่งก็เหมือนครอบครัวเอเชียน-อเมริกันส่วนใหญ่เขาทำกัน สร้างเนื้อสร้างตัวจากร้านอาหาร แล้วเพื่อนเมกันของผมเขาพูดบ่อยมากว่า น่าสนใจนะ การที่ญาติของผมทำร้านอาหารแล้วก็อาศัยอยู่บนนั้นเลย ดูเป็นวิถีชีวิตของคนเอเชียที่อาศัยอยู่ในอเมริกา ซึ่งมันค่อนข้างแปลกสำหรับเขา เพราะเขามีบ้าน ก็นอนที่บ้าน ผมก็ฟังนะ แต่ไม่ได้คิดอะไรมาก

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

จนกระทั่งช่วงหลังที่คุณยายติดต่อกับครอบครัวเยอะขึ้น เหมือนคุณยายเป็นคนเชื่อมพวกเราทุกคนเข้าด้วยกัน ความจริงแล้วกิจการครอบครัวเราก็รุ่งเรืองเหมือนกันนะ อย่างน้อยก็ในเชียงใหม่ เพราะไส้แหนมและไส้หมูยอเป็นสินค้าที่ขายดีมากในหลายพื้นที่ อย่างแม่สอดที่ติดชายแดนพม่า ส่วนคนเชียงใหม่จะรู้จัก ‘แหนมภิญโญ’ อย่างดีเลย ผมก็เพิ่งมารู้เรื่องราวพวกนี้ก็ตอนโตเป็นผู้ใหญ่แล้ว มันยิ่งทำให้ผมภูมิใจในตัวคุณยายเข้าไปอีก โดยเฉพาะตอนที่ผมกลับมาเชียงใหม่แล้วได้ใช้เวลาอยู่กับคุณยาย เอาเข้าจริงคุณยายเป็นคนตลกมาก มันเหมือนกับว่าคุณมีคุณยายที่รักมากคนหนึ่ง แล้วเขาส่งพลังงานที่ดีกลับมาหาเราเสมอ

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

แต่สิ่งที่สำคัญที่สุดในฐานะคนไทย-อเมริกันสำหรับผมคือ คุณยายเป็นคนเดียวในครอบครัวเราที่ยังมีความเป็นไทยแท้ ผมรู้สึกว่าเป็นสิ่งสำคัญที่จะรักษาความสัมพันธ์นั้นไว้ โดยเฉพาะตอนที่คุณตาเสีย ผมยังเด็กมาก มีแต่คุณยายเพียงคนเดียวที่ยังทำและสานต่อกิจการของครอบครัว คุณยายเลยไม่มีเวลามาเยี่ยมเราที่อเมริกาบ่อยนัก หนังเรื่องนี้เลยเป็นอีกหนึ่งวิธีที่ช่วยรักษาความสัมพันธ์ของครอบครัวเราเอาไว้

สารคดีเรื่องนี้เลยเริ่มจากการทำเพื่อรื้อฟื้นความทรงจำของครอบครัวไว้

ตอนเรียนมหาวิทยาลัย ผมเคยลงเรียนวิชาภาษาพื้นเมือง เป็นเรื่องเกี่ยวกับการเก็บรวบรวมความทรงจำ ภาษาและวิธีการถ่ายทอดเรื่องราวของชาวอเมริกันพื้นเมืองผ่านหนัง พอดแคสต์ และการบันทึกเสียง แล้วชนเผ่าพื้นเมืองอเมริกาในหลายพื้นที่ ภาษาที่เขาใช้กันกำลังจะหายไป เพราะคนเก่าคนแก่ก็เริ่มล้มหายตายจาก วิชานี้เลยกระตุ้นให้คนสูงวัยมาบันทึกประวัติศาสตร์ด้วยกัน คนอเมริกันพื้นเมืองสมัยก่อนก็ไม่ค่อยจดบันทึกนะ บอกกันปากต่อปาก ทำให้วัฒนธรรมพื้นถิ่นกำลังจะหายสาบสูญ แม้ว่าผมจะไม่ใช่ชาวอเมริกันพื้นเมือง แต่ผมถูกกระตุ้นมาตลอดในฐานะผู้อพยพ ผมพยายามจดจำความเป็นไทยให้ได้มากที่สุด ถึงผมจะพูดภาษาไทยไม่ได้ก็ตาม

การเรียนวิชานั้นเป็นหนึ่งในแรงบันดาลใจที่ทำให้ผมอยากทำหนังเกี่ยวกับคุณยาย เพราะคุณยายไม่ได้พูดแค่ภาษาไทยอย่างเดียว คุณยายพูดคำเมืองด้วย คำเมืองมันสำคัญมากเลยนะ แล้วผมก็ชอบมากเวลาครอบครัวเรามีบทสนทนากันเป็นคำเมือง น่ารักมาก

แล้วคุณพูดคำเมืองได้ไหม

อู้บ่ได้ (หัวเราะ)

ตอนเล่าไอเดียว่าจะชวนคุณยายมาเล่นหนัง ท่านว่ายังไงบ้าง

คุณยายบอกว่ามันตลก แต่ก็ดีนะ ทำเลย มันยิ่งดีเข้าไปใหญ่ที่แม่ของผมสนับสนุนโปรเจกต์นี้เต็มที่ เพราะว่าส่วนใหญ่เป็นบทสนทนาที่ผมฟังไม่ค่อยออก ผมอยากจะทำหนังก็จริง แต่ประสบการณ์และความทรงจำระหว่างทางก็เป็นสิ่งสำคัญ ไม่อย่างนั้น คุณแม่กับคุณยายคงไม่ได้คุยกันมากขนาดนี้

ช่วงเตรียมตัวก่อนถ่ายทำ เราสัมภาษณ์คุณยาย มันมีบางท็อปปิกที่ผมไม่แน่ใจว่าจะทำให้มันเซนซิทีฟได้มากน้อยขนาดไหน อย่างในหนังก็เล่าเรื่องตอนที่คุณตาเสียแบบสั้นมาก เพื่อบอกว่าคุณยายผ่านช่วงเวลานั้นมาได้ยังไง ผมไม่อยากทำให้หนังมันเศร้าเสียด้วยสิ เลยโฟกัสไปที่ความแกร่งของคุณยายในตอนที่อายุเท่านั้น ที่ต้องดูแลทั้งกิจการครอบครัว เลี้ยงลูก และหลายสิ่งหลายอย่าง แต่ก็ยังต้องดูแลตัวเองด้วย ตอนทำผมเลยหวังว่าคุณยายจะสนุกไปด้วยกันกับเรา 

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

วันเปิดกล้องเป็นยังไง

ครั้งแรกของการถ่ายทำ คุณยายตื่นเต้นมาก จะเป็นดาราหน้ากล้อง และคุณยายเป็น Location Scout ที่ดีมาก เพราะนอกจากโรงงานแหนม เราต้องหาสถานที่อื่นเพื่อถ่ายทำด้วย อย่างวัด ตลาด คุณยายก็ช่วยติดต่อให้เสร็จสรรพ ผมว่าคุณยายคงตื่นเต้นกับการทำโปรเจกต์นี้ ซึ่งเป็นปกติของครอบครัวเราอยู่แล้ว ไม่ว่าใครทำอะไรก็มักจะช่วยเหลือกัน

ตอนคุณยายเห็นหนังฉบับไฟนอล คุณยายบอกกับผมว่า “Hmm it’s good. It’s okay.” 

มีเรื่องอะไรที่คุณเพิ่งรู้เกี่ยวกับคุณยายบ้างไหม

ผมเพิ่งรู้ว่าคุณยายเล่นละครวิทยุด้วย ช่วงยุค 40 50 เคยไปพากย์เสียงที่สถานีวิทยุ ผมไม่เคยรู้มาก่อนเลยนะ เพราะก่อนถ่ายทำเรามีการสัมภาษณ์ล่วงหน้า เพื่อจะมั่นใจได้ว่าตอนถ่ายจริงเราจะไม่เสียเวลา บางทีเจ้าตัวเขาไม่รู้จะตอบยังไง ผมกับคุณแม่เลยทำงานด้วยกันเยอะมาก พอจะรู้ว่าคุณยายมีความพร้อมและตอบคำถามได้อย่างฉะฉาน

ผู้หญิงแกร่งอย่างยายนิลเป็นคุณยายแบบไหนในสายตาคุณ

ตอนเป็นเด็กคุณยายมาหาเราบ่อย เป็นเหมือนพี่เลี้ยงเลยครับ คอยดูแลพวกเรา พอโตมาหน่อยคุณยายก็จะเข้มงวดขึ้น ยิ่งตอนผมเป็นวัยรุ่นเข้มงวดหนักกว่าเดิมอีก หรือบางครั้งเรามาหาคุณยายได้สองสามสัปดาห์ก็ต้องกลับ ซึ่งมันเป็นอีกหนึ่งจุดที่น่าสนใจ เพราะผมอยากเล่ามันออกมาในหนังเรื่องนี้ด้วย ว่าการไม่มีลูกหลานอยู่ใกล้ๆ ทำให้คุณยายเลี้ยงดูคนงานเหมือนกับลูกกับหลานของตัวเอง มันเป็นวิธีในแบบของคุณยายน่ะ ถึงแม้จะดุบ้างก็ตาม 

(คุณแม่ของแชมป์เสริมในสายว่า “ยายนิลเป็นหญิงแกร่ง ไม่เป็นแม่บ้านเลย Business Woman อย่างเดียว ยายนิลรักโรงงานแหนมมาก สมัยตอนเป็นสาว แต่งตัวเก่ง ชอบใส่เสื้อลายดอก รองเท้าส้นตึกหนาเป็นคืบ ชีเปรี้ยวมาก”)

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ
Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

แล้วคุณเป็นหลานชายแบบไหน

ไฮเปอร์ครับ (หัวเราะ) มีครั้งหนึ่งผมไป Disneyland แล้วแม่หลงกับผม เพราะผมมัวแต่เล่นเครื่องเล่นแฟนตาซี การที่ผมเป็นไฮเปอร์ เป็นคนสนุกอยู่ตลอด มันทำให้ผมมีไอเดียที่ดีในการต่อยอดเป็นศิลปินและคนทำหนัง ผมว่ามันช่วยมากเลยนะ ความผูกพันในครอบครัวและการเลี้ยงดูทำให้ผมเป็นคนมีเหตุผลและถ่อมตนมากขึ้น

ข้อดีของการทำสารคดีจาก Crowdfunding คืออะไร

ผมเจอแพลตฟอร์มที่ชื่อ Seed and Spark ซึ่งเน้นระดมทุนเกี่ยวกับหนังสั้นและหนังอิสระเป็นหลัก ผมเคยทำงานกับหลายองค์กรในซีแอตเทิลที่สนับสนุนโปรเจกต์ใน Seed and Spark อยู่บ่อยๆ และแพลตฟอร์มนี้ยังช่วยสนับสนุนมากพอๆ กับการสร้างคอมมูนิตี้คนที่เกี่ยวกับโปรเจกต์ที่คุณกำลังทำอยู่

ผมว่ามันไม่ใช่แค่การระดมเงินทุนเพื่อทำอะไรบางอย่าง แต่มันเป็นการรักษาคนที่สนใจเรื่องเดียวกันเอาไว้ คุณสามารถประกาศให้พวกเขารู้ว่า หนังจะฉายในเทศกาลไหนบ้าง ฉายออนไลน์ตอนไหน มันเป็นประสบการณ์การใช้ Crowdfunding ที่ดีเลย เอาเข้าจริงการระดมทุนมันหนื่อยกว่าที่ผมคิดเอาไว้อีก มีสิ่งที่ผมต้องทำและดูแลอยู่เยอะมาก การระดมทุนทำหนังเรื่องนี้ผมถือว่าประสบความสำเร็จนะ ผมขอบคุณมากที่พวกเราได้รับการสนับสนุนอย่างดีจากเพื่อนและครอบครัว

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

ความยากของการถ่ายทอดชีวิตคนคนหนึ่งผ่านสารคดีความยาว 13 นาที คืออะไร

ไอเดียหลักไม่ใช่การเล่าทั้งชีวิตของคุณยาย แต่เป็นการเล่าหนึ่งวันของคุณยาย เพื่อชวนคนดูมารู้จักและลองสัมผัสประสบการณ์ เหมือนผมและครอบครัวที่ต้องเดินทางจากอเมริกาเพื่อไปเยี่ยมคุณยายและโรงงานทำแหนม

เราจะรู้จักยายนิลภายในเวลา 13 นาที ใช่ไหม 

ผมหวังว่าอย่างนั้น เขาจะได้เห็นคุณยายในหลายมุม โชคดีมากที่คุณยายกำลังสร้างบ้านพักตากอากาศนอกเมืองเชียงใหม่พอดี แต่ดันตลกตรงที่คุณยายพยายามเตรียมสถานที่ให้พร้อมเพื่อถ่ายหนัง ปลูกต้นไม้เพิ่ม แต่งสวนรอบบ้าน ทำเหมือนถ่ายหนังสเกลใหญ่เลย ความประทับใจที่ผมสัมผัสได้จากคุณยายคือความสงบ ผมว่าวิธีที่ดีที่สุดในการเล่าเรื่องของคนคนหนึ่งภายในระยะเวลาอันสั้น คือการสังเกตว่าคนคนนั้นมีปฏิกิริยาต่อสิ่งแวดล้อมรอบๆ ตัวเขายังไง 

ผมเลือกสถานที่ถ่ายทำหลายที่วัด ตลาด เพื่อดูว่าคุณยายตอบสนองต่อสถานที่เหล่านั้นยังไงบ้าง ผมแค่อยากจะปิดฉากด้วยภาพของคุณยายในมุมสงบ เพื่อสะท้อนตัวตนของคุณยายออกมาผ่านงานที่ทำมาทั้งชีวิต 

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ
Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

การอยู่ในครอบครัวที่คนหลายวัยสนิทชิดเชื้อกัน มันทำให้คุณโตมาเป็นคนแบบไหน

ผมเอียงมาทางความเป็นไทยแน่นอนครับ ไม่ค่อนไปทางฝรั่งเศสเท่าไหร่ด้วย เพราะผมมีความใกล้ชิดกับประวัติศาสตร์ไทย แต่ไม่ค่อยรู้เกี่ยวกับกรุงเทพฯ นะ (ยิ้ม) เชียงใหม่มีคุณค่ากับผมมาก พื้นเพผมมาจากตรงนั้น วัฒนธรรมก็ยังเป็นวัฒนธรรมพื้นถิ่น เป็นเมืองที่ไม่ได้วิ่งตามสมัยมากนัก ผมว่าสิ่งเหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งที่สร้างตัวตนผมขึ้นมา 

พอผมกลายมาเป็นคนทำหนัง ความเป็นไทยมันเข้าไปอยู่ในทุกอย่างเลยถ้าเทียบกับคนอื่นในอุตสาหกรรมนี้ ในหัวผมมันย้ำเตือนอยู่ตลอดเวลา เรามีอะไรมากกว่าที่เขาเห็นและเรามีแนวทางที่แตกต่างในแบบของเราเอง ไม่รู้จะใช้คำว่าอะไรเหมือนกัน

แบบ ‘ใส่ใจ’ มากกว่าเหรอ

ผมคิดว่าอย่างนั้นนะ การที่เราไม่ได้เป็น ‘ฝรั่ง’ หรือคนขาวในอเมริกา มันคือข้อได้เปรียบในแง่หนึ่ง มันทำให้เราเห็นอกเห็นใจคนที่เป็น ‘คนนอก’ ไม่ว่าในออฟฟิศหรือกองถ่าย คุณจะกลายเป็นคนที่เข้าใจคนอื่นและรู้ว่าควรจะใจดีกับใคร ตอนนี้มีการพูดถึงความเป็นเอเชียน-อเมริกัน และแอฟริกัน-อเมริกัน ในอุตสาหกรรมหนังมากขึ้น ผมว่ามันไม่ใช่แค่ใครทำเงินได้เยอะกว่าหรือใครใหญ่กว่าใคร แต่มันคือทัศนคติที่เรามีต่อชีวิตคนคนหนึ่ง เราแคร์ ‘เสียง’ ที่ไม่มีใครได้ยินนั้นมากน้อยแค่ไหน 

ผมว่านั่นคือสิ่งที่ผมเป็นและมันคือสิ่งที่อุตสาหกรรมหนังในอเมริกาต้องการ 

สิ่งที่คุณอยากส่งต่อให้คนดูผ่านสารคดีเรื่องนี้คืออะไร

ผมว่าหนังกำลังเล่าเรื่องความสัมพันธ์ทางไกล (Long-distance Relationships) ระหว่างคุณยายกับลูกหลาน ตอนนี้พวกเราก็เหมือนเป็นคนอเมริกันกันหมดแล้ว เรามีวัฒนธรรมที่แตกต่างกันยังไม่พอ ตัวเราก็ยังห่างไกลกันด้วย แต่คนที่อยู่ใกล้ชิดกับคุณยายจะเรียกคุณยายว่า ‘แม่’ หมดเลยนะ มันเป็นความสัมพันธ์ที่วัฒนธรรมแบบคนตะวันตกไม่มีทางเข้าใจ 

ผมเติบโตมาท่ามกลางผู้หญิงในครอบครัว ผมมีน้องสาวหนึ่งคน แล้วก็ญาติที่เป็นผู้หญิงอีกเยอะมาก บทสนทนาของคนอเมริกันส่วนใหญ่เขาจะพูดถึงความเท่าเทียมทางเพศ แต่ผมรู้สึกว่ามันไม่ใช่แบบนั้นเสมอไป เพราะผมโตมากับครอบครัวหญิงแกร่ง โดยเฉพาะคุณยาย มันเลยทำให้ผมคิดว่าการที่ผู้หญิงกลายมาเป็นผู้นำ มันเป็นสิ่งที่มีค่ามากสำหรับครอบครัวเรา ผมอยากใส่กรอบแนวคิดแบบนี้ลงไปในหนังด้วย ซึ่งมีเรื่องราวของหญิงแกร่งที่เป็นผู้นำครอบครัวเป็นตัวชูโรง

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ

สิ่งที่คุณได้เรียนรู้จากการทำหนังเรื่องนี้ล่ะ

ผมว่าคุณยายมีทัศนคติที่ดีในการจะพาโรงงานแหนมไปให้ไกลที่สุดเพื่อชีวิตของพวกเรา คุณยายทำมันอย่างไม่ต้องคิดเสียดายทีหลัง หนังเรื่องนี้มันก็จะสุขปนเศร้าหน่อย เพราะคุณยายวุ่นกับธุรกิจจนไม่มีเวลามาหาพวกเรา แต่ผมเข้าใจนะ เข้าใจว่าคุณยายอยากบริหารธุรกิจให้ออกมาดี เพราะสิ่งที่คุณยายทำ มันทำให้ผมได้อยู่ที่นี่ ได้อยู่ที่อเมริกา ได้เรียนหนังสือ ผมนับถือคุณยายจากใจจริง

และผมอยากเสริมว่า ในประเทศไทย Strong Women มันสำคัญพอๆ กับ Men in Power ผมไม่รู้ว่าจะพูดสิ่งนั้นออกมาได้มากน้อยแค่ไหน แต่ผมหวังว่าหนังเรื่องนี้ได้พูดแทนใจผมไปหมดแล้ว

จากไอเดียเล็กๆ ที่อยากจะเล่าเรื่องคุณยาย ตอนนี้สารคดีไปฉายในเทศกาลหนังหลายเทศกาลแล้ว

ผมคิดว่าถ้าคุณลงแรงกับอะไรมากพอ โลกก็จะตอบแทนคุณกลับมา ผมแค่อยากเล่าเรื่องครอบครัวและมันก็ฝากคำถามเอาไว้ให้ผู้ชม อย่างน้อยก็กับเพื่อนอเมริกันของผม ว่าเขามองคุณยายและคุณป้าของพวกเขายังไงผ่านการมอง YAI NIN

ผมว่าการที่ทุกคนเชื่อมโยงหนังเรื่องนี้เข้ากับตัวเองได้ มันดีมาก คนไทยบางส่วนที่ได้ดูก็บอกกับผมว่า “ขอบคุณที่ทำหนังเรื่องนี้ออกมา” มันทำให้เขาคิดถึงบ้านเกิดของตัวเองและความผูกพันที่เขามีต่อคนในครอบครัว เขารู้สึกว่าหนังกำลังพูดกับเขาอยู่ มันเป็นหนังเรียบๆ เรื่องหนึ่งนะ ไม่มีอะไรมาก แค่เตือนให้คนกลับไปคิดว่า ใครคือคนที่คอยดูแลพวกเขามาตลอดชีวิต เท่าที่รู้คนดูก็ค่อนข้างประทับใจ (ยิ้ม)

ถ้าเราอยากดูสารคดีเรื่องนี้ต้องทำยังไงบ่้าง

ตอนนี้หนังอยู่ในเทศกาลหนัง ความจริงเราได้ฉายในงานแค่สองงานเองครับ นอกนั้นฉายออนไลน์หมดเลย อีกหนึ่งเดือนหรือสองเดือนข้างหน้า หนังจะไปฉายที่บาหลี แล้วก็มีเทศกาลหนังอเมริกันอีกสองสามงาน ผมว่าจะส่งหนังไปฉายที่กรุงเทพฯ ด้วย ผมยังคิดอยู่ว่าหนังสั้นมันควรจะถูกเผยแพร่ในรูปแบบไหนบ้าง พอดีผมมีเพื่อนที่เจอกันจากเทศกาลหนัง เขาส่งหนังตัวเองไป Amazon บ้าง Netflix บ้าง แต่ก็ไม่ได้กำไรอะไรมากหรอกครับ หนังสั้นทำเงินค่อนข้างยาก (ยิ้ม)

Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ
Champ Ensminger ผกก. สารคดีชีวิตยายแท้ๆ ที่ขายแหนมในเชียงใหม่จนได้รางวัลในเทศกาลหนังสหรัฐฯ, YAI NIN, ยายนิล, ผู้กำกับไทย

คำถามสุดท้าย ทำไมเราต้องดูหนังเรื่องนี้

ผมว่าคำถามนี้น่าสนใจนะ จะว่าไปก็ตอบยากเหมือนกัน ผมมองไม่ค่อยออกว่าผู้ชมชาวไทยจะคิดยังไงกับหนังต่างประเทศ ไม่มั่นใจว่าเขาจะเปิดใจให้กับหนังที่เล่าเรื่องคนไทยที่ไปใช้ชีวิตในต่างประเทศมากน้อยแค่ไหน เพราะมันเป็นเรื่องของคุณยายและความผูกพันกับประเทศไทย ซึ่งต่างจากหนังที่คนไทยส่วนใหญ่เขาดูกัน 

จากการอยู่เชียงใหม่มาสองปี ทำให้ผมรู้ว่าคนไทยไม่ค่อยเสพหนังที่ลึกและอาร์ตเท่าไหร่ แต่จะชอบดูหนังแอคชันอย่าง Fast and Furious มากกว่า หรือไม่ก็โรแมนติก-คอมเมดี้ไปเลย ถึงอย่างนั้นผมก็ยังเชื่อว่าผู้ชมจะสนุกไปกับหนังของผมได้ เพราะคุณยายจะทำให้ผู้ชมหวนคิดถึงผู้หญิงในชีวิตของเขา คุณป้า คุณแม่ คุณยาย ว่าเรายังมีพวกเขาอยู่ตรงนั้น


ติดตามเรื่องราวของยายนิลได้ที่

Website: www.yainindoc.com

Facebook : YAI NIN

Instagram : YAI NIN

ขอขอบคุณ

Production photos : Jeetrapon Kaicome

Film stills : Liam Morgan

Portraits : Jayna Milan

Poster : Dohee Kwon

Writers

สุทธิดา อุ่นจิต

กรุงเทพฯ - เชียงใหม่ สู่ ลาดพร้าว - สุขุมวิท , พูดภาษาพม่าได้นิดหน่อย เป็นนักสะสมกระเป๋าผ้า ชอบหวานน้อยแต่มักได้หวานมาก

พิมพ์อร นทกุล

บัญชีบัณฑิตที่พบว่าตัวเองรักหมามากกว่าคน

Talk of The Cloud

บทสัมภาษณ์คนคุ้นหน้าในแง่มุมที่อาจไม่คุ้นนัก

“สวัสดีครับ ขอเป็นภาษาฝรั่งเศสได้ไหมครับพี่”

เสียงปลายสายของนักเตะเชื้อชาติไทย 100 เปอร์เซ็นต์ ในยามเที่ยงวันเวลาสหราชอาณาจักรเอ่ยก่อนเริ่มบทสนทนา คงพอทำให้เราเข้าใจแล้วว่า เหตุใดถึงแทบไม่เคยมีสื่อไทยได้คุยกับ กัน-ธนวัฒน์ ซึ้งจิตถาวร แบบเต็ม ๆ มาก่อน

แม้เขาจะเกิดที่จังหวัดสุพรรณบุรี ประเทศไทย รวมถึงเคยกลับมารับใช้ทีมชาติไทยชุดใหญ่ แต่ธนวัฒน์ก็ย้ายตามครอบครัวไปเติบโตบนแผ่นดินฝรั่งเศสตั้งแต่เริ่มจำความได้ และใช้ชีวิตอยู่ในยุโรปมาโดยตลอดจวบจนถึงปัจจุบัน 

ธนวัฒน์บอกว่าเขาตอบด้วยภาษาไทยไม่ค่อยถนัด แต่รับปากเป็นมั่นเป็นเหมาะว่าจะพูดฝรั่งเศสช้า ๆ ชัด ๆ ซึ่งหนุ่มสุพรรณก็ทำตามสัญญา จะรัวเร็วบ้างก็ต่อเมื่อเล่าถึงความรักต่อฟุตบอล เมื่อนั้นดวงตาของเขาจะเป็นประกายวิบวับอย่างห้ามไม่อยู่

เราอาจกล่าวได้ว่า ธนวัฒน์คือบุคคลที่บ้าบอลโดยสมบูรณ์แบบ กระตือรือร้นกับการเล่นฟุตบอลมาทั้งชีวิต และลงสนามเพื่อ ‘เล่น’ ฟุตบอลจริง ๆ

ตลอดการสนทนา เราสัมผัสได้ถึงทัศนคติดีเยี่ยม ความมั่นใจในตัวเอง ขณะเดียวกันก็มีความอ่อนน้อมสุภาพ

ท่ามกลางสิ่งที่ธนวัฒน์ต้องเจอในสนามจริง ทั้งการแข่งขันภายในทีมอันสูงลิ่ว รวมถึงการต้องแบกความคาดหวังของแฟนบอลไทยไว้เต็มบ่าที่ล้วนมีความฝันอยากเห็น ‘แข้งสายเลือดไทย’ ก้าวมาโลดแล่นบนเวทีลูกหนัง พรีเมียร์ลีก อังกฤษ

หลังจากเขาย้ายมาอยู่กับสโมสร เลสเตอร์ ซิตี้ เข้าฤดูกาลที่ 3 และเคยถูกส่งชื่อมาสัมผัสม้านั่งสำรองในทีมชุดใหญ่มาแล้ว… 

และในซีซั่นใหม่ที่กำลังจะเริ่มต้นขึ้น นี่จึงถือเป็นขวบปีที่ท้าทายของ ธนวัฒน์ ซึ้งจิตถาวร ผู้เล่นคนไทยเพียงหนึ่งเดียว ในลีกฟุตบอลที่ได้รับความนิยมมากสุดของโลกอย่างพรีเมียร์ลีก 

ตัวตน ความคิด ทัศนคติ และการต่อสู้ในชีวิตที่ผ่านของเขาเป็นอย่างไรบ้าง ตลอดการเดินทางบนถนนลูกหนัง ‘นักเตะหนุ่มสุพรรณ’ ผู้นี้ต้องฝ่าฟันหรือเผชิญอะไรมาบ้าง 

นี่คือคำแปลบทสนทนาดังกล่าว ที่เราพยายามถ่ายทอดอัธยาศัยใจคอของเขาให้ใกล้เคียงต้นฉบับมากที่สุด

ฝันของ กัน-ธนวัฒน์ ซึ้งจิตถาวร นักเตะไทยคนแรกที่มีชื่อในพรีเมียร์ลีกอังกฤษ

ความทรงจำแรกสุดเกี่ยวกับฟุตบอลของคุณคืออะไร

ผมเริ่มเล่นฟุตบอลตอนอายุ 2 ขวบ จำได้ว่าเล่นกับแม่บนดาดฟ้าอพาร์ตเมนต์ที่เมืองไทยนี่แหละครับ ฟุตบอลเป็นความสุข เป็นความสนุกของผม พอผม 6 ขวบก็ย้ายไปฝรั่งเศสกับแม่และพ่อเลี้ยง ซึ่งผมรักเหมือนพ่อแท้ ๆ

พ่อให้ผมไปเล่นฟุตบอลในชมรมฟุตบอลแถวบ้าน เพื่อให้ปรับตัวกับสังคมฝรั่งเศสได้ จะได้หัดพูดฝรั่งเศส เพราะตอนแรกพูดไม่ได้สักคำเลย แต่เพื่อน ๆ พูดฝรั่งเศสกันหมด มันทำให้เราต้องปรับตัวตามธรรมชาติ

มีความทรงจำอะไรเกี่ยวกับประเทศไทยก่อนย้ายประเทศบ้าง

ส่วนใหญ่จำได้แต่ครอบครัวครับ เพราะตอนนั้นผมยังเด็กมาก เรื่องอื่น ๆ เกี่ยวกับเมืองไทยจำไม่ค่อยได้

แต่คุณพูดไทยได้นี่ พูดค่อนข้างชัดเลยด้วย

ขอบคุณครับ พยายามพูดให้ชัด แต่จริง ๆ พูดได้แค่นิดหน่อยครับ คือผมฟังภาษาไทยรู้เรื่องนะเพราะแม่พูดไทยด้วยตลอด แต่ว่าพูดไม่ค่อยเก่ง ติดที่คิดคำไม่ค่อยออกน่ะ

รู้สึกเป็นคนไทยหรือคนฝรั่งเศสมากกว่ากัน

ผมเติบโตมากับวัฒนธรรมผสมผสานทั้งไทยและฝรั่งเศส ก็เลยรู้สึกว่าเป็นคนทั้ง 2 ชาติ แต่ลึก ๆ รู้สึกว่าเป็นคนไทยมากกว่า เป็นคนไทยที่โตเมืองนอก และพูดฝรั่งเศสมากกว่าภาษาไทย

ตอนเด็ก ๆ เคยคิดไหมว่าอยากโตไปทำอาชีพอะไร หรือคำตอบเดียวในใจคือนักฟุตบอลอาชีพ

ตอน 6 ขวบไม่ได้คิดอะไรหรอกครับ ไม่ได้คิดว่าฟุตบอลเป็นอาชีพได้ แค่อยากเตะบอลสนุก ๆ กับเพื่อน ๆ เท่านั้น แต่หลังจากนั้นพอมีสหพันธ์ฟุตบอลฝรั่งเศส (Fédération Française de Football) หรือ FFF แล้วติดต่อมาพูดคุยกับพ่อแม่และตัวผม มันก็ทำให้เราอยากเป็นนักฟุตบอลจริงจัง ผมรักฟุตบอล มีชีวิตอยู่เพื่อฟุตบอล เลยตัดสินใจไวมากเลยว่า ใช่ ผมอยากเป็นนักฟุตบอลอาชีพ

ฝันของ กัน-ธนวัฒน์ ซึ้งจิตถาวร นักเตะไทยคนแรกที่มีชื่อในพรีเมียร์ลีกอังกฤษ
ฝันของ กัน-ธนวัฒน์ ซึ้งจิตถาวร นักเตะไทยคนแรกที่มีชื่อในพรีเมียร์ลีกอังกฤษ

ไม่มีเปลี่ยนใจเลย

ไม่มี ตอนเด็ก ๆ สมัยเรียน ครูถามว่าโตขึ้นอยากทำอาชีพอะไร ผมก็ตอบว่านักฟุตบอล

ผมเริ่มเล่นเพราะความสนุก และจริง ๆ ทุกวันนี้ก็เล่นเพราะความสนุกเป็นหลักเลยครับ เพราะถ้าไม่สนุก ไม่ชอบแล้ว เราก็คงเล่นไม่ดี

แต่เส้นทางก็ยากน่าดูใช่ไหม เพราะคนเอเชียเราตัวเล็กกว่าฝรั่ง

พูดตรง ๆ ผมมีปมว่าเราไม่เก่งเท่าเพื่อน ไม่เคยคิดเลยว่าตัวเองเก่งกว่าคนอื่น ๆ ด้วยส่วนสูงของเรา ผมมักจะเป็นคนที่ตัวเล็กสุดในทีมเสมอ แต่ถึงเราตัวไม่สูง ผมคิดว่าคนเอเชียอย่างเราก็มีข้อดีอื่นมาชดเชยนะ การเป็นคนตัวเล็กทำให้เราอาจจะเร็วกว่านิดหน่อย ผมต้องพยายามพัฒนาด้านอื่นมากลบจุดด้อยของตัวเองอยู่เสมอ

ใครเป็นนักฟุตบอลคนโปรดในใจคุณ

อันเดรส อิเนียสตา (Andrés Iniesta) นักเตะสเปนตอนนี้เล่นอยู่ที่ญี่ปุ่น เขาเป็นนักเตะที่ตัวค่อนข้างเล็ก (สูง 171 เซนติเมตร) แต่เขาเก่งทุกด้านเลย และเล่นได้มหัศจรรย์มากครับ สำหรับคนที่ตัวสูงเท่า ๆ เขา เขาเป็นแรงบันดาลใจว่าส่วนสูงไม่ใช่ปัญหาเลย

สังคมฟุตบอลของฝรั่งเศสที่กันเติบโตมาเป็นอย่างไร

คนเล่นฟุตบอลมีมากกว่าครับ ทั้งเด็กและผู้ใหญ่ต่างก็เตะฟุตบอล ในแต่ละหมู่บ้านมีสนามบอลเล็ก ๆ เป็นแบบนี้แทบทั้งประเทศฝรั่งเศสเลย ใคร ๆ ก็มาเล่นได้ฟรี จะเด็กหรือแก่ก็เล่นด้วยกันได้หมด แล้วสนามมักเต็มไปด้วยเด็ก ๆ เสมอ ทั้งก่อนไปโรงเรียนและหลังเลิกเรียน ตอนผมไปเมืองไทย ก็เห็นว่ามีสนามเล็ก ๆ แบบนี้อยู่ แต่ไม่มากเท่าในฝรั่งเศส

ผมเองก็บ้าบอลมาก เวลาผมกลับมาจากโรงเรียน สิ่งแรกที่ทำคือวิ่งไปที่สนามและเล่นฟุตบอลกับเพื่อน ๆ (หัวเราะ) ต้องได้เตะบอลก่อนถึงจะกลับไปทำการบ้าน ซึ่งในที่สุดพ่อแม่ก็เข้าใจว่าเปลี่ยนใจผมไม่ได้แล้ว ผมไม่สนใจอย่างอื่นเลย

ฝันของ กัน-ธนวัฒน์ ซึ้งจิตถาวร นักเตะไทยคนแรกที่มีชื่อในพรีเมียร์ลีกอังกฤษ

พวกเขาสนับสนุนเส้นทางนักเตะของคุณตลอดใช่ไหม

ใช่ครับ การสนับสนุนของพ่อแม่สำคัญมากสำหรับผม ตอนที่ผมย้ายไปน็องซี่ พ่อแม่มาเยี่ยมแทบทุกสัปดาห์เพื่อมาดูผมเล่น การเล่นฟุตบอลให้ดีคือการแสดงความขอบคุณพวกเขา ถ้าแมตช์ไหนผมเล่นแย่ ผมไม่ได้แค่รู้สึกแย่กับตัวเอง แต่รู้สึกไม่ดีด้วยที่พ่อแม่ต้องเดินทางมา

ตอนย้ายไปฝึกกับ AS Nancy Lorraine คุณอายุเท่าไหร่

12 ขวบกว่า เกือบ 13 ขวบ ผมย้ายไปอยู่โรงเรียนประจำที่ต้องฝึกซ้อมฟุตบอลทุกวัน ควบคู่กับการเรียนหนังสือ คือเช้าเรียน 2 ชั่วโมง ซ้อมบอล บ่ายเรียนอีกรอบ แล้วก็ซ้อมบอลใหม่ กินนอนในโรงเรียนประจำ ได้เจอพ่อแม่แค่เสาร์-อาทิตย์ เป็นการเตรียมตัวสู่การเป็นนักฟุตบอลอาชีพ ในอะคาเดมีเยาวชนที่เรียกว่า Pôle Espoirs โดยฝรั่งเศสเขาจะคัดเด็กที่เก่งที่สุด 16 – 18 คนจากแต่ละแคว้นมาฝึกซ้อมด้วยกัน แล้วก็มาแข่งกัน

ตอนนั้นกลัวไหมว่า ถ้าเล่นไม่ดีจะไม่ได้เป็นนักฟุตบอลอาชีพ

ไม่นะ ฟุตบอลเป็นสิ่งที่ผมชอบ แพสชันมาก่อนการทำงาน ทุกวันคือการฝึกเพื่อเข้าใกล้การเป็นนักบอลอาชีพให้ได้มากที่สุด ผมเข้าใจดีว่าถ้าเราไม่พัฒนา ก็เป็นนักบอลอาชีพไม่ได้ ไม่ได้กลัวหรือกดดัน แต่อยู่กับปัจจุบันให้เต็มที่

มันยากมากอยู่แล้วสำหรับเด็กอายุ 13 ที่ต้องห่างจากบ้าน ห่างจากครอบครัวเป็นครั้งแรก แต่พอได้เล่นฟุตบอลก็รู้สึกดีขึ้น ได้สนุก ได้หัวเราะ เล่นแล้วมีช่วงเวลาดี ๆ ก็ลืมคิดถึงบ้าน เพื่อน ๆ ที่ฝึกก็น่าจะรู้สึกคล้าย ๆ กัน

ฝรั่งเศสสอนให้เด็กเล่นฟุตบอลยังไง และปลูกฝังความคิดอะไรให้กับนักเตะระดับเยาวชน จนทำให้เป็นประเทศที่ผลิตนักฟุตบอลเก่ง ๆ ออกมาสู่โลกฟุตบอลได้ไม่ขาดสาย

อะคาเดมีฝรั่งเศสถือว่าเก่งมาก ทั้งในระดับยุโรปและระดับโลก เห็นได้ว่ามีนักเตะฝรั่งเศสเก่ง ๆ อย่าง Kylian Mbappé, Paul Pogba และคนอื่น ๆ อีกมากมาย ผมว่าเคล็ดลับคือ เขาปลูกฝังตั้งแต่เด็กว่าฟุตบอลเป็นส่วนหนึ่งของชีวิต ให้เด็ก ๆ เล่นฟุตบอลตลอด อย่างที่ผมเล่าว่ามีสนามบอลทั่วประเทศ ฟุตบอลถือเป็นกีฬาประจำชาติฝรั่งเศสครับ

เข้าใจว่าพ่อแม่คนไทย ถ้าลูกชอบเตะบอล ก็คงบอกว่าการเรียนสำคัญกว่าฟุตบอลใช่ไหมครับ ไม่รู้จะพูดยังไงดี คือพ่อแม่ฝรั่งเศสก็คล้าย ๆ กันนั่นแหละ แต่เขาจะพยายามไม่ทำลายความฝันของลูก จะไปห้ามไม่ให้เล่นฟุตบอล ต้องเรียนหนังสืออย่างเดียว แบบนี้ไม่ได้ ต้องปล่อยให้เด็กได้คิด ได้ฝัน พูดได้แค่ว่าถ้าจะเล่นฟุตบอลให้เต็มที่ ก็อย่าทิ้งการเรียนนะ การเรียนก็สำคัญ ต้องตั้งใจทั้งคู่

ผมคิดว่าเมืองไทยให้ความสำคัญกับการเรียนหนังสือมากกว่าฟุตบอลมาก ๆ ซึ่งผมเข้าใจนะ มันเป็นเรื่องปกติ แม่ผมก็พูดแบบนี้ แต่พ่อเขาเข้าใจว่าฟุตบอลสำคัญ ให้เราทำ 2 อย่างไปพร้อมกันได้

ฝันของเจ้ากันนักเตะสัญชาติไทย ในทีมเลสเตอร์ ซิตี้ และเป็นคนแรกที่มีชื่อในพรีเมียร์ลีกอังกฤษ

สมัยเยาวชน คุณเคยเล่นฟุตบอลกับนักเตะชื่อดังระดับโลกคนไหน

Michaël Cuisance ที่เคยเล่นให้กับบาเยิร์นมิวนิก แต่ตอนนี้ค้าแข้งอยู่กับสโมสรเวเนเซีย ในกัลโช เซเรีย อา อิตาลี คนนี้ไม่ธรรมดาเลยล่ะ

อะไรทำให้คุณตัดสินใจไม่ต่อสัญญากับทีมน็องซี่ และเลือกย้ายออกมาอยู่กับเลสเตอร์ ซิตี้ ที่ประเทศอังกฤษ มีข้อเสนอเข้ามาเยอะไหมก่อนเลือกเลสเตอร์

พอมาถึงปีสุดท้ายของสัญญากับน็องซี่ ช่วงเปิดฤดูกาลก็มีสโมสรจากจีนติดต่อมาซื้อตัวผม และน็องซี่ตกลงที่จะขาย แต่ตัวผมน่ะไม่อยากไป ตอนนั้นคิดได้ว่าน็องซี่ไม่อยากได้ตัวผมแล้ว ประจวบเหมาะกับเลสเตอร์เข้ามา เขาอยากให้ผมไปอยู่ด้วยในปีถัดไป

พอจบฤดูกาล น็องซี่บอกว่าขอต่อสัญญา 1 ปี ไม่ใช่สัญญาระยะยาว ขณะที่เลสเตอร์ให้สัญญาอาชีพเลย ใจผมเลยมาอยู่เลสเตอร์

ทำไมถึงเลือกมาลีกที่ดูแข็งแรงและยากกว่าอย่างพรีเมียร์ลีก ถ้าไปจีนก็อาจจะง่ายกว่า และอาจได้รายได้สูงด้วย

ผมไม่ได้คิดจะย้ายไปอยู่จีน และเลสเตอร์เป็นสโมสรชั้นยอดของอังกฤษ ประธานสโมสรก็เป็นคนไทย มีหลายอย่างที่เกื้อหนุนให้ประสบความสำเร็จ มันเป็นประสบการณ์ที่ดี ไม่เคยคิดเสียใจเลยที่เลือกมานี่ครับ

การมีเจ้าของสโมสรเป็นคนไทย กังวลไหมว่าจะถูกมองว่าคุณได้ย้ายมาเพราะเจ้าของทีม

จะคิดอย่างนั้นก็ได้ครับ เป็นความจริงที่ประธานสโมสรเป็นส่วนสำคัญที่ทำให้ผมได้มาอยู่ที่นี่ ไม่รู้จะพูดยังไง แต่การมาอยู่กับเลสเตอร์มีความหมายกับผมมาก ดีใจที่ได้ต่อสู้เพื่อสีของเลสเตอร์ แล้วก็ภูมิใจที่เจ้าของทีมเป็นคนไทย

ตอนผมอายุ 16 คุณวิชัย ศรีวัฒนประภา ก็เคยชักชวน อยากให้ผมมาอยู่เลสเตอร์แล้วนะ ซึ่งตอนนั้นผมยังมีสัญญากับน็องซี่อีก 3 ปี และพ่อแม่ก็อยากให้เรียน ม.ปลาย ที่ฝรั่งเศสให้จบก่อน ผมก็สนใจเลสเตอร์มาตั้งแต่ตอนนั้นแล้ว

ฝันของเจ้ากันนักเตะสัญชาติไทย ในทีมเลสเตอร์ ซิตี้ และเป็นคนแรกที่มีชื่อในพรีเมียร์ลีกอังกฤษ

ฟุตบอลที่อังกฤษแตกต่างกับฝรั่งเศสอย่างไร

อธิบายยากครับ โดยรวมคือฟุตบอลอังกฤษใช้แรงเยอะกว่า ดุดันกว่า และกองเชียร์อังกฤษก็คลั่งไคล้ฟุตบอลมากกว่าฝรั่งเศสเสียอีก ทั้งการสนับสนุนหรือสนามก็ดีมาก ๆ ส่วนฝรั่งเศสก็ใช้แรงนะครับ แต่ว่าเน้นแท็กติกและเทคนิค เล่นตัวต่อตัวน้อยกว่า (Less Duel) ให้ความสำคัญกับการจ่ายบอลไว

ดุดันกว่า แปลว่ายากกว่าไหม

เรียกว่าต่างกันมากกว่า ต้องปรับตัว คนตัวเล็กอย่างผมต้องไวกว่าเดิม ไม่งั้นจะโดนประกบตลอด

คุณเล่นให้เลสเตอร์ รุ่น U-23 ในการแข่งขันพรีเมียร์ลีก ทู ซึ่งเป็นลีกรวมดาวรุ่งฝีเท้าดีจากอะคาเดมีทีมต่าง ๆ ในอังกฤษ การแข่งขันกับนักเตะอายุน้อยมากพรสวรรค์จากหลาย ๆ สโมสรในพรีเมียร์ลีกมาแข่งขันกันเป็นอย่างไร

มันช่วยให้ผมปรับตัวและพัฒนาขึ้นเยอะ ตั้งแต่ลงสนามครั้งแรกที่นี่ การแข่งกับการซ้อมเหมือนกันเลยครับ เวลาซ้อมทุกคนวิ่งเยอะ ปะทะเต็มที่ ทำทุกอย่างเหมือนแข่งจริง ไม่มีพัก อังกฤษซ้อมโหดกว่าฝรั่งเศส ต้องซ้อม 1 ชั่วโมง 15 นาที ถึง 1 ชั่วโมง 30 นาทีทุกวัน แล้วก็ต้องเข้ายิมออกกำลังกายเพิ่มกล้ามเนื้อมากกว่าด้วย ที่ฝรั่งเศสเข้ายิมสัปดาห์ละครั้งเท่านั้น

เลสเตอร์มีสิ่งอำนวยความสะดวกในการฝึกซ้อมมากกว่าด้วยใช่ไหม

ใช่ครับ ยิม สระว่ายน้ำ อ่างน้ำแข็ง ทุกอย่างระดับมืออาชีพมาก เจ้าหน้าที่ดูแลทุกอย่างก็เพียบพร้อม

คุณมีโอกาสได้ขึ้นไปซ้อมกับทีมชุดใหญ่ของเลสเตอร์หลายครั้ง การซ้อมบนสนามเดียวกับนักเตะเวิลด์คลาสหลายคนในทีมช่วยให้คุณได้เรียนรู้อะไรบ้าง

พวกเขาเป็นมืออาชีพมาก ๆ ตรงต่อเวลาทุกครั้ง ดูแลการกินอาหารอย่างดี แล้วก็ฟังกัน การได้เล่นกับนักเตะที่แข็งแกร่ง ผมเล่นเพื่อซึมซับ เล่นเพื่อเรียนรู้ทุกอย่างว่าจะเก่งกว่าพวกเขาอย่างไร

ช่วงซ้อมใหม่ ๆ ผมก็เครียดนะ แต่หลัง ๆ ผมบอกตัวเองว่า ทีมชุดใหญ่ก็มี 2 ขา 2 แขนเหมือนเราเนี่ยแหละ ทำไมถึงเป็นพวกเขา แต่ไม่ใช่ผมล่ะ

ฝันของเจ้ากันนักเตะสัญชาติไทย ในทีมเลสเตอร์ ซิตี้ และเป็นคนแรกที่มีชื่อในพรีเมียร์ลีกอังกฤษ
ฝันของเจ้ากันนักเตะสัญชาติไทย ในทีมเลสเตอร์ ซิตี้ และเป็นคนแรกที่มีชื่อในพรีเมียร์ลีกอังกฤษ

พอจะเล่าถึงวันที่ได้มีชื่ออยู่ในทีมชุดใหญ่ในพรีเมียร์ลีก นัดที่เจอกับแมนเชสเตอร์ ซิตี้ เมื่อปีก่อนหน้าได้ไหม คุณรู้สึกยังไงบ้างที่ได้นั่งบนม้านั่งสำรองวันนั้น เป็นจุดที่ยังไม่เคยมีคนไทยคนไหนไปถึงมาก่อน

ภูมิใจมาก ๆ ครับ ทั้งกับตัวเองและครอบครัว เป็นความรู้สึกแบบ ว้าว อะเมซิ่ง! แต่มันก็เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของบางสิ่งเท่านั้น การได้นั่งตรงนั้น แน่นอนว่าดีมาก แต่ผมต้องการมากกว่านั้น อยากจะได้ลงแข่งจริงสักครั้ง

หลังจบสัญญานี้ คุณอยากอยู่กับเลสเตอร์ต่อไปหรือเปล่า

ผมอยากอยู่ต่อนะ แต่ผมอายุ 22 ปีแล้ว สิ่งสำคัญคือการได้เล่นในทีมพรีเมียร์ลีกจริง ๆ ช่องว่างระหว่างรุ่น U-23 กับระดับโปรก็เห็นได้ชัด U-23 มีแท็กติกน้อยกว่า ดุดันน้อยกว่า ซึ่งเป็นเรื่องปกติ เป้าหมายของผมคือได้เล่นกับทีมระดับพรีเมียร์ลีกในอังกฤษ หรือระดับเดียวกันในฝรั่งเศส หรือที่อื่นที่ให้ประสบการณ์ระดับเดียวกัน

เหลืออีกแค่ปีเดียว กดดันมากไหมในการคว้าโอกาสอยู่กับทีมพรีเมียร์ลีกต่อไป

ไม่กดดัน แต่เป็นแรงผลักดันมากกว่าครับ อยากจะทำให้ดีขึ้นให้ได้ครับ

รู้ตัวใช่ไหมว่าแฟนบอลไทยจำนวนมากสนใจคุณ รู้สึกยังไงบ้างที่คนไทยจับตามองและชื่นชอบคุณ

เห็นจากโซเชียลมีเดียบ้างครับ มีคนไทยส่งข้อความมาหาเยอะ ซึ่งผมยินดีมากเลย ถ้าส่งเป็นภาษาอังกฤษก็อ่านออก แต่ถ้าส่งเป็นภาษาไทยต้องเอาไปแปลก่อน ซึ่งผมก็พยายามไล่ตอบนะ แต่ข้อความมันเยอะจริง ๆ

ได้เล่นฟุตบอลในระดับยุโรปแล้ว อะไรทำให้เลือกกลับมาเล่นให้ทีมชาติไทย

อย่างที่บอกไปว่าผมรู้สึกว่าผมเป็นคนไทยมากกว่าฝรั่งเศส ผมรักทั้งไทยและฝรั่งเศสนะ แต่เลือดผมก็ไทย ใจผมก็ไทย ตั้งแต่ย้ายไปอยู่ฝรั่งเศส ผมก็กลับมาเยี่ยมครอบครัวที่เมืองไทยราว ๆ 3 ปีครั้งเสมอ ก็เลยรู้สึกคุ้นเคยกับเมืองไทย ถ้าได้โอกาสช่วยเหลือประเทศของผม ผมก็ยินดี แล้วคนไทยก็ชอบฟุตบอลมาก มีแพสชันสุด ๆ เวลาลงสนาม แฟน ๆ ชาวไทยก็ช่วยเชียร์ให้เราฮึดสู้

ชีวิต ธนวัฒน์ ซึ้งจิตถาวร ดาวนักเตะไทยในอังกฤษ จากเด็กสุพรรณบุรี สู่นักเตะทีมเลสเตอร์ ซิตี้ ที่อยู่ในรายชื่อพรีเมียร์ลีกอังกฤษ

รู้สึกยังไงที่ถูกตั้งความหวังจากคนไทยว่า อยากให้คุณช่วยยกระดับทีมชาติ

เป็นแรงผลักดันที่ดีครับ ผมอยากช่วยพัฒนาทีมชาติจริง ๆ นะ คิดว่าประสบการณ์ระดับ U-23 จากยุโรปของเรามีประโยชน์ และผมอายุยังน้อย ถ้าได้เล่นในพรีเมียร์ลีกแล้วก็จะช่วยทีมชาติได้อีก

พอได้มาสัมผัสเพื่อน ๆ ในทีมชาติไทย นักเตะไทยเป็นอย่างไรบ้าง

ทุกคนใจดีกับผม แล้วก็เข้ากันได้ดีครับ ผมพยายามพูดไทย แต่ถ้าพูดไม่ได้พวกเขาก็จะช่วยพูดอังกฤษกับผม ไม่มีปัญหาเรื่องการสื่อสาร จะพรีเมียร์ลีกหรือทีมชาติไทย การเป็นคนที่เด็กที่สุดในทีมทำให้ผมฟังและเรียนรู้จากทุกคนเสมอ

เพื่อนร่วมทีมชาติไทยคนไหนที่คุณทึ่งกับฝีเท้าของเขา

(ตอบเป็นภาษาไทยชัดแจ๋ว) กันชอบ พี่เจ-ชนาธิป สรงกระสินธ์ กับ พี่สารัช อยู่เย็น ครับ หลายคนก็เก่งมาก

(สลับมาพูดฝรั่งเศสเหมือนเดิม) พี่สารัชแท็กติกดีใกล้เคียงยุโรป พี่อุ้ม-ธีราทร บุญมาทัน กับพี่เจด้วย 3 คนนี้สไตล์ยุโรป

ถ้านักเตะไทยแท้ในทีมชาติได้มีโอกาสไปเติบโตในต่างแดน หรือเติบโตในโครงสร้างฟุตบอลยุโรป คุณคิดว่าทีมชาติไทยจะได้ทรัพยากรที่ดีกว่านี้แค่ไหน

คิดว่าน่าจะดีขึ้นมาก เทคนิคนักเตะไทยดีนะครับ แต่แท็กติกต้องยอมรับว่ายังอ่อนกว่าอังกฤษและฝรั่งเศส ทั้งสไตล์การเล่น การยืนตำแหน่งในสนาม การซ้อม แต่ก็มีศักยภาพที่จะโตได้อีกมาก แค่พัฒนาแท็กติกก็ไปได้ไกลขึ้นแล้ว

ผมได้โอกาสตั้งแต่เด็ก ซึ่งมันง่ายกว่าที่จะเรียนรู้ แต่ไม่ใช่ว่าผู้ใหญ่โตแล้วจะทำไม่ได้นะ แค่มันน่าจะยากกว่า แต่ทุกอย่างเป็นไปได้ครับ

ชีวิต ธนวัฒน์ ซึ้งจิตถาวร ดาวนักเตะไทยในอังกฤษ จากเด็กสุพรรณบุรี สู่นักเตะทีมเลสเตอร์ ซิตี้ ที่อยู่ในรายชื่อพรีเมียร์ลีกอังกฤษ

ทุกครั้งที่สวมเสื้อทีมชาติไทยลงแข่งขัน ดูคุณภาคภูมิใจมาก ครอบครัวคุณรู้สึกอย่างไรที่เห็นคุณกลับมาเล่นให้ประเทศบ้านเกิด

ดูทุกแมตช์ สนับสนุนตลอดครับ พวกเขามีความสุขและภูมิใจมาก ๆ ในตัวผม เป็นความรู้สึกที่มีค่ามาก เป็นกำลังใจข้างหลังที่ช่วยผมได้เยอะ

ผมผูกพันกับครอบครัวมาก ๆ เป็นคนที่ครอบครัวมาก่อนทุกอย่าง ครอบครัวสำคัญกว่าฟุตบอลอีก ผูกพันกับครอบครัวที่สุพรรณบุรีด้วย ถึงจะจำเมืองสุพรรณไม่ค่อยได้ แต่มันก็เป็นที่ที่พิเศษสำหรับผม

วางเป้าหมายและอนาคตในการค้าแข้งไว้ในระดับไหน

ได้เล่นฟุตบอลไปเรื่อย ๆ อย่างมีความสุข และได้เล่นในพรีเมียร์ลีกเพื่อพัฒนาตัวเองและหาประสบการณ์ครับ อาชีพนักฟุตบอลสั้นมาก คือราว ๆ 10 – 15 ปี และต้องฝึกซ้อมหนักตลอด

หลังจากนั้นก็ยังไม่รู้ เดี๋ยวค่อยว่ากันครับ แต่ผมก็ยังอยากทำสิ่งที่เกี่ยวข้องกับฟุตบอลต่อไป

เป็นไปได้ไหมที่จะเห็นคุณกลับมาเมืองไทยเพื่อพัฒนาฟุตบอลไทย

อนาคตก็เป็นไปได้ครับ ผมอยากช่วยพัฒนาทีมชาติไทย ยินดีเป็นอย่างยิ่ง แต่ ณ ตอนนี้ผมตั้งเป้ากับอาชีพนักฟุตบอลพรีเมียร์ลีกก่อน

มีอะไรอยากบอกแฟน ๆ ชาวไทยบ้าง

ขอบคุณมาก ๆ สำหรับการสนับสนุนอย่างสม่ำเสมอ ส่งข้อความให้กำลังใจทุกวัน เป็นสิ่งที่ผลักดันให้ผมอยากทำให้ดีขึ้นเรื่อย ๆ ครับ

 

Writers

ภัทรียา พัวพงศกร

บรรณาธิการและนักจัดทริปแห่ง The Cloud ที่สนใจตึกเก่า งานคราฟต์ กลิ่น และละครเวทีพอๆ กับการเดินทาง

อลงกต เดือนคล้อย

เจ้าของเพจ alongwrite และบรรณาธิการบทสัมภาษณ์แห่ง Main Stand

Photographer

ศุภกิตติ์ วิเศษอนุพงศ์

ช่างภาพประจำทีมชาติไทยชุดใหญ่ ที่ได้รับโอกาสติดตามทีมมาตั้งแต่ปี 2016

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load