The Cloud x น้ำดื่มคริสตัล

ห้วงยามที่โลกไม่ปกติ ปัญหาต่างๆ ที่ประเดประดังเข้ามาแบบไม่ยอมนัด พร้อมกับวาระที่ประเทศไทยได้รับการเยี่ยมเยือนจากไวรัสโคโรน่าไม่ต่างจากประเทศอื่นทั่วมุมโลก พอดิบพอดีกับการเวียนมาอีกครั้งของ ‘เทศกาลศิลปะร่วมสมัยนานาชาติ’ Bangkok Art Biennale 2020 (BAB 2020) ซึ่งน้ำดื่มคริสตัลร่วมสนับสนุนตามแคมเปญ Art for Life แม้งานอาร์ตใหญ่ระดับโลกที่จัดขึ้นเป็นครั้งที่ 2 นี้จำเป็นต้องเกิดขึ้นท่ามกลางสภาวะไม่ปกติอย่างเลี่ยงไม่ได้ แต่ผู้จัดและทางคริสตัลเชื่อว่านี่เป็นโอกาสอันดีที่งานศิลปะอาจยื่นมือเข้ามาประโลมใจ ให้เราใส่ใจดูแลกันอย่างมีคุณภาพ และช่วยให้เราผ่านพ้นปีอันเหน็ดเหนื่อยนี้ไปได้ไม่มากก็น้อย

Escape Route หรือ ‘ศิลป์สร้าง ทางสุข’ คือแนวคิดหลักของการจัดงานครั้งนี้ ที่พาศิลปินชื่อดัง 82 คนจาก 35 ชาติ ทั้งในและต่างประเทศ ร่วมกันพาเราหาทางออกจากสถานการณ์ไม่ปกติไปด้วยกัน ผ่านผลงานกว่า 200 ชิ้น พร้อมเปิดประสบการณ์การเสพงานอาร์ตแนวใหม่ แบบ New Normal ในสถานที่ต่างๆ ทั่วกรุงเทพมหานคร ทั้งใจกลางเมืองและตลอดริมฝั่งน้ำเจ้าพระยา ระหว่างวันที่ 29 ตุลาคม 2563 ถึง 31 มกราคม 2564

Take Me Out ครั้งนี้ ถือโอกาสหยิบ 12 ผลงาน มานำเสนอพอเรียกน้ำย่อย หวังใจว่าจะกระตุ้นต่อมรับรสงานศิลปะหลังจากอ่านบทความนี้จบ แล้วไปตามเก็บงานที่จัดแสดงอยู่ให้ครบจนอิ่มหนำ ถ้าพร้อมแล้ว อย่าลืมปฏิบัติตามมาตรการป้องกัน COVID-19 อย่างเคร่งครัด แล้วไปเดินชมงานศิลปะหลายแขนง จากศิลปินหลากสาขา ที่ดั้นด้นและพยายามสร้างสรรค์ผลงานออกมาจัดแสดงในปีนี้ 

01

Push/Pull

Anish Kapoor

ก้อนแว๊กซ์สีแดงกลางศาลาของวัดโพธิ์ ท่าเตียน

Bangkok Art Biennale 2020, Anish Kapoor
Bangkok Art Biennale 2020, Anish Kapoor

ทันทีที่เราเดินเข้าไปในศาลาการเปรียญวัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามหรือวัดโพธิ์ ก้อนแว๊กซ์สีแดงชาดขนาดใหญ่ตั้งตระหง่านชวนเราเงยหน้ามองอยู่กลางโถง งานสุดอลังการนี้เป็นของ อนิช คาพัวร์ (Anish Kapoor) ประติมากรชาวอินเดีย-อังกฤษ ผู้ชอบดีไซน์ก้อนแว๊กซ์สีเดียวกันอันเป็นเอกลักษณ์นี้ออกมาในรูปแบบต่างๆ 

ผลงานนี้ของคาพัวร์เปิดพื้นที่ให้กับผู้ชมได้ขบคิดและตีความเรื่องเกี่ยวกับแรงโน้มถ่วงและแรงตึง เสมือนการทำวิปัสสนาที่ควบคุมการเข้าออกของลมหายใจ เชื้อเชิญให้เราเดินดูได้รอบด้านเสมือนการเดินจงกรมทำสมาธิอย่างมีสติ แผ่นเหล็กที่แทรกตัวอยู่ด้านหนึ่งของก้อนแว๊กซ์นี้ ทำหน้าที่เป็นสิ่งดึงรั้งก้อนเลือดเนื้อที่เหมือนกำลังเคลื่อนไหว แต่ทั้งนี้ทั้งนั้นก็ขึ้นอยู่กับประสบการณ์ส่วนตัวและมุมมองของผู้ชมที่สุดแล้วแต่จะตีความ

ไม่บ่อยครั้งนักที่ผลงานชิ้นมาสเตอร์พีซของศิลปินระดับโลกอย่างอนิช คาพัวร์ จะได้มาจัดแสดงที่บ้านเรา ดังนั้นไม่ควรพลาดด้วยประการทั้งปวง

ที่ตั้ง : ศาลาการเปรียญ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม

2 ถนนสนามไชย แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร 10200

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.30 น.

02

Sky Mirror

Anish Kapoor 

ความว่างที่เปลี่ยนไปตามใจเมฆและท้องฟ้า

Bangkok Art Biennale 2020, Anish Kapoor
Bangkok Art Biennale 2020, Anish Kapoor

ข้ามฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา ยังมีผลงานของ อนิช คาพัวร์ อีกชิ้นหนึ่ง 

แผ่นสเตนเลสรูปวงกลมเลนส์เว้า ตั้งอยู่บนสนามหญ้าข้างๆ แลนด์มาร์กสำคัญของกรุงเทพฯ อย่างพระปรางค์วัดอรุณราชวราราม ถึงแม้ขนาดไม่ใหญ่เท่ากับงานในชื่อเดียวกันของคาพัวร์ ที่จัดแสดงอยู่หลากสถานที่ทั้งในยุโรปและอเมริกา แต่ยังคงแนวคิดที่นำเสนอการเปลี่ยนของสรรพสิ่ง และสร้างความเชื่อมโยงของสิ่งตรงข้ามกันอย่างท้องฟ้ากับผืนดินได้อย่างน่าสนใจ อันเป็นอีกอัตลักษณ์หนึ่งในงานของศิลปินชื่อก้องคนนี้ ภาพการไหลเรื่อยของเมฆบนท้องฟ้าต่างสี ในแต่ละช่วงเวลาที่สะท้อนลงมาบนแผ่นกลมที่สื่อถึงความว่างเปล่าที่เปลี่ยนรูปร่างไปเรื่อยๆ 

Sky Mirror เป็นผลงานที่น่าจะเปิดประสบการณ์ไม่ซ้ำกับงานอื่นในเทศกาลนี้ และแน่นอนว่าไม่ซ้ำในแต่ละวัน ทั้งวันที่ฟ้าสดใส วันที่ฟ้าสีทองผ่องอำไพ หรือวันที่ท้องฟ้าเจือสีชมพูเป็น Vanilla Sky ซึ่งรอให้ไปทำความเข้าใจการเปลี่ยนแปลงเมื่อกาลเวลาเปลี่ยนไป 

สำหรับคนที่หลงเสน่ห์ผลงานของอนิช คาพัวร์ BAB 2020 นี้ ยังมีผลงานของเขาอีกชิ้นหนึ่งจัดแสดงที่ The PARQ ไปตามเก็บให้ครบทั้ง 3 ชิ้นกันได้

ที่ตั้ง : สนามหญ้า วัดอรุณราชวราราม

158 ถนนวังเดิม แขวงวัดอรุณ เขตบางกอกใหญ่ กรุงเทพมหานคร 10600

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.30 น

03

Post Apis (Honey Vault)

Ana Prvački

งานศิลปะที่ฝากน้ำผึ้งในโหลไว้กับพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์

Bangkok Art Biennale 2020, Ana Prvački
Bangkok Art Biennale 2020, Ana Prvački

ตู้เซฟเก็บน้ำผึ้งที่ซ่อนตัวอยู่มุมเล็กๆ ในวิหารวัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร เป็นผลงานของ แอนา ปรวาชกิ (Ana Prvački) ศิลปินชาวโรมาเนียผู้มักผสานหลากหลายศาสตร์ของศิลปะเข้าด้วยกัน งานของเธอเป็นสื่อผสมที่สัมพันธ์กับธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ซึ่งใน BAB 2020 ครั้งนี้ เธอนำเสนอปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมผ่านน้ำผึ้งออร์แกนิกซึ่งเก็บไว้ในโหลอย่างมิดชิด

งานชิ้นนี้สะท้อนภาพความเปราะบางของระบบนิเวศผ่านน้ำผึ้งในโหลที่มีคุณประโยชน์ทางยามากมาย แต่ขณะเดียวกันในศตวรรษที่ 21 นี้ ผึ้งกลับเป็นสัตว์ที่มีความเสี่ยงสูญพันธุ์ ซึ่งจะส่งผลกระทบให้มนุษย์สูญเสียพืชที่ใช้ผึ้งผสมเกสร และจะทำให้ไม่มีน้ำผึ้งไว้ใช้บริโภคอีกต่อไป ชวนให้เราตระหนักถึงการเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมโลกในปัจจุบัน และผลกระทบที่จะมีต่อมนุษย์ในอนาคต

ที่ตั้ง: วิหาร วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร

24 ถนนประชาธิปก แขวงวัดกัลยา เขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร 10600

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.30 น

04

Dear Family

Bussaraporn Thongchai

คำบอกเล่าประสบการณ์ทำงานของหญิงบริการกับคนในครอบครัว

Bangkok Art Biennale 2020, Bussaraporn Thongchai
Bangkok Art Biennale 2020, Bussaraporn Thongchai

เสียงพูดคุยของผู้หญิงหลายคนผ่านลำโพงหลายตัวที่อื้ออึงไปทั่วศาลาการเปรียญ วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร นี่คือผลงานศิลปะผ่านเสียงโดย บุศราพร ทองชัย ศิลปินสาวที่มีความสามารถหลายแขนง เธอเลือกนำเสนอประสบการณ์ผ่านเสียงของบทสนทนา โดยมี ‘ความเงียบ’ ระหว่างคนในครอบครัวเป็นโจทย์ตั้งต้น 

ขณะทำงานเป็นล่ามและผู้ให้คำปรึกษาแรงงานอยู่ที่เบอร์ลิน เธอพบว่าปัญหาของกลุ่ม Sex Worker คือการปกปิดอาชีพกับคนใกล้ชิดในครอบครัวและสังคม ทำให้งานครั้งนี้เกิดจากการเลือกจับคู่ผู้ให้บริการทางเพศให้มานั่งพูดคุยบอกเล่าประสบการณ์กับคนในครอบครัวตัวเอง รวมถึงเธอและพี่สาว ก่อนที่เธอจะรวบรวมข้อมูลที่ได้ทำเป็นหนังสือภาพสำหรับเด็ก เพื่อส่งต่อประวัติศาสตร์ให้กับหลานสาวของเธอต่อไป

ถ้าตั้งใจฟังดีๆ เนื้อหาของบทสนทนาอาจทำให้เราเปลี่ยนมุมมองและทัศนคติที่มีต่อการขายบริการไปจากเดิม

ที่ตั้ง : ศาลาการเปรียญ วัดประยุรวงศาวาสวรวิหาร

24 ถนนประชาธิปก แขวงวัดกัลยา เขตธนบุรี กรุงเทพมหานคร 10600

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : เปิดทุกวัน เวลา 08.00 – 17.30 น

05

98-160-500-5,000-14,000-100,000-7,000,000,000 

Ruangsak Anuwatwimon

ไม้หลากสายพันธุ์ และการจำลองสภาวะคัดสรรหาต้นที่แข็งแกร่งที่สุด

Bangkok Art Biennale 2020, Ruangsak Anuwatwimon
Bangkok Art Biennale 2020, Ruangsak Anuwatwimon

เมื่อเข้าไปในห้องจัดแสดง พลันพบกับเหล่าต้นไม้จัดวางอยู่เรียงรายทั่วบริเวณห้อง นี่ไม่ใช่กระแสตกแต่งไม้ใบหรือต้นไม้ฟอกอากาศ แต่เป็นผลงานของศิลปินงานร่วมสมัย โจ้-เรืองศักดิ์ อนุวัตรวิมล ผู้สนใจงานด้านนิเวศวิทยา ธรรมชาติและวิวัฒนาการของมนุษย์ในอนาคต

เราอาจเคยพอได้ยินเรื่องทฤษฎีการคัดสรรเผ่าพันธุ์มนุษย์ที่แข็งแรงที่สุดในการอยู่รอดกันมาบ้าง เรืองศักดิ์เลือกนำเสนอแนวคิดนี้โดยใช้งานศิลปะ 3 ชิ้นที่ยึดโยงกัน ทั้งต้นไม้หลากชนิดที่มีความทนทานต่อสภาวะต่างกัน จัดแสดงร่วมกับภาพวาดกวางไซก้าที่ตายอยู่กลางทุ่งหญ้า อันเป็นผลกระทบจากการพัฒนาสายพันธุ์โดยมนุษย์ และประติมากรรมรูปวงกลมที่แทนนิวเคลียสขณะกำลังแบ่งเซลล์ ทั้งหมดทั้งมวลนี้คือความต้องการของศิลปิน ที่สื่อถึงเรื่องการบริโภคของมนุษย์ซึ่งกำลังเบียดเบียนสัตว์และสิ่งแวดล้อมรอบตัว

ที่ตั้ง : มิวเซียมสยาม 

4 ถนนสนามไชย แขวงพระบรมมหาราชวัง เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร 10200

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : 10.00 – 18.30 น. ปิดวันจันทร์

06

Chinese: Place of Diasporas 

Jureeporn Pedking

ความยากแค้นของ ‘จีนนอกนา : สถานที่ของคนพลัดถิ่น’ ริมแม่น้ำเจ้าพระยา

Bangkok Art Biennale 2020, Jureeporn Pedking
Bangkok Art Biennale 2020, Jureeporn Pedking

เสื่อผืนหมอนใบและความยากลำบาก เป็นเรื่องที่ถูกกล่าวเสมอเวลาอ้างถึงชาวจีนโพ้นทะเล แต่แน่นอนว่านั่นเป็นสิ่งที่คนรุ่นใหม่ไม่มีทางเคยเห็น

จุรีพร เพชรกิ่ง เลือกสถาปัตยกรรมจีนของล้ง 1919 ย่านคลองสาน อดีตท่าเรือและโกดังเก็บสินค้าที่ชาวจีนอพยพมาขึ้นฝั่ง เป็นพื้นที่ขับเน้นคอนเซปต์ในงานครั้งนี้ กระสอบพลาสติกที่กองไว้ในห้องจัดแสดงผ่านการเย็บด้วยความอดทน เพื่อจำลองความรู้สึกแร้นแค้น และพาเรานึกถึงความยากลำบากของชาวจีนอพยพที่ต้องประสบในช่วงแรกของการย้ายเข้ามาตั้งถิ่นฐานที่ประเทศไทย ก่อนกระสอบทุกใบจะถูกเป่าลมเข้าไป เสมือนการต่อลมหายใจให้ประวัติศาสตร์และเรื่องราวของบรรพบุรษ

จริงๆ แล้ว ผลงานชิ้นนี้ของเธอใน BAB 2020 เป็นการแสดงผลงานจัดวางควบคู่ไปกับการแสดงสด ใครสนใจชมการ Performance จากศิลปิน อย่าลืมตรวจสอบรอบการแสดงล่วงหน้า เนื่องจากไม่ได้มีทุกวัน

และสำหรับผู้ที่พลาดชมผลงานชิ้นนี้ที่จัดแสดงมาก่อนเมื่อต้นปีที่ผ่านมา นับเป็นโอกาสอันดีที่เธอกลับมาจัดอีกครั้ง 

ที่ตั้ง : LHONG 1919

248 ถนนเชียงใหม่ แขวงคลองสาน เขตคลองสาน กรุงเทพมหานคร 10600

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : 10.00 – 19.00 น. ปิดวันจันทร์

07

Dusit Thani Province 1, 2020 และ Dusit Thani Province Map

Prateep Suthatongthai

คลาสเรียนประวัติศาสตร์ผ่านงานอาร์ต ว่าด้วยเรื่องเมืองประชาธิปไตยและหมู่บ้านคอมมิวนิสต์

Bangkok Art Biennale 2020, Prateep Suthatongthai
Bangkok Art Biennale 2020, Prateep Suthatongthai

หม่อม-ประทีป สุธาทองไทย เป็นศิลปินภาพวาดเสมือนจริง เขาเป็นอาจารย์มหาวิทยาลัย งานของเขามักโยงใยไปกับประวัติศาสตร์และการเมือง ดังที่ปรากฏผ่านตามาแล้วอย่าง ‘ประเทศเล็กที่สมบูรณ์’ และ ‘ประชาธิปไตยถาวร’

นิทรรศการใน BAB 2020 เขาเลือกใช้ ‘ดุสิตธานี’ เมืองจำลองประชาธิปไตยในอุดมคติที่กลุ่มชนชั้นนำสยามเวลานั้นเล่นกันอย่างจริงจัง ภายใต้การปกครองแบบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ โดยนำเสนอภาพของผังเมืองและอาคารต่างๆ ในเมือง ร่างเป็นแผ่นพิมพ์เขียว ควบคู่ไปกับภาพถ่ายเก่าที่เขาลงมือวาดใหม่ด้วยเทคนิคการลงสีจิตรกรรมเสมือนจริง แต่ความตลกร้ายของงานนี้ คงเป็นการเชื่อมโยงไปยังหมู่บ้านน้อมเกล้า อำเภอเริงนกทา จังหวัดยโสธร ของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทยหลังออกจากป่าเพื่อยุติทำสงครามกับรัฐบาล เมืองในฝันของกษัตริย์และคอมมิวนิสต์อันเป็นคู่ตรงข้ามทาบทับลงบนความสมบูรณ์ต่างมุมมองของ 2 ฝ่ายที่ประทีปตั้งใจซ่อนเอาไว้ จนกลายเป็นงานศิลปะที่แฝงไปด้วยอุดมคติ และเป็นหน้าหนึ่งของประวัติศาสตร์ที่ไม่ควรละเลยจะหยิบมาพูดถึง

“เป็นหน้าที่ของคนดูที่เขาจะต้องเชื่อมโยงเมืองจำลองของรัชกาลที่ 6 เข้ากับหมู่บ้านของคอมมิวนิสต์เก่า” ประทีปโยนโจทย์ให้กับผู้ที่กำลังจะไปชมงานของเขา

ที่ตั้ง : The Prelude One Bangkok

1032 1-5 ถนนพระรามที่ 4 แขวงปทุมวัน เขตลุมพินี กรุงเทพมหานคร 10330

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : 10.00 – 20.00 น. ปิดวันอังคาร

08

DRAGONERPANZER 

Wasinburee Supanichvoraparch

รถถังลายครามกับเรื่องเล่าประวัติศาสตร์ที่ยังทันสมัยอยู่เสมอ

Bangkok Art Biennale 2020, Wasinburee Supanichvoraparch
Bangkok Art Biennale 2020, Wasinburee Supanichvoraparch

ติ้ว-วศินบุรี สุพานิชวรภาชน์ ทายาทรุ่นที่ 3 ของกิจการเครื่องปั้นดินเผา เถ้าฮงไถ่ จังหวัดราชบุรี และยังเป็นศิลปินด้านเซรามิกแนวหน้าของไทย บางคนอาจจะไม่รู้จักเขาดีนัก ดังนั้นขออนุญาตสาธยายเกียรติประวัติของเขาสักหน่อย เขาเคยเป็นตัวแทนประเทศไทยได้จัดแสดงผลงานที่ชื่อ ‘Poperomia’ ในเทศกาลศิลปะร่วมสมัยนานาชาติเวนิส เบียนนาเล่ ครั้งที่ 55 เคยได้รับรางวัลต่างๆ ในแวดวงศิลปะที่นักออกแบบและคนทำงานศิลปะทั้งหลายฝันอยากครอบครอง และถ้าใครเคยไปจังหวัดราชบุรี แล้วพบกับประติมากรรมเซรามิกขนาดใหญ่กระจายตัวอยู่หลายพื้นที่สำคัญในตัวจังหวัด ผลงานเหล่านี้เกิดขึ้นจากการผลักดันของเขาให้กับถิ่นเกิด

BAB ครั้งนี้ ผลงานของเขาก่อร่างจากความประทับใจที่มีต่อเรื่องราวประวัติศาสตร์ช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 18 เมื่อกษัตริย์เฟรดเดอริก ออกัสตัสที่ 1 แห่งแซกโซนี นำกองทหารม้า 600 นายแลกกับแจกันพอร์ซเลนเพียง 151 ชิ้น ของจักรพรรดิเฟรดเดอริกแห่งปรัสเซีย ความไม่สมเหตุสมผลของการแลกเปลี่ยนครั้งนี้ ทำให้วศินบุรีเลือกนำเสนอหมู่รถถัง 7 คัน ซึ่งแทนความหมายของกองทหารม้าในปัจจุบัน ด้วยเทคนิคเซรามิกลายครามสีสันสดใสน่ารัก เช่นเดียวกับชุดแจกันดรากูนที่ปัจจุบันเหลืออยู่จำนวนเท่ากันคือ 7 ใบ อันเป็นสัญลักษณ์ของการเพิ่มมูลค่าและการแลกเปลี่ยน เล่นล้อไปกับเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ในครั้งนั้น และสะท้อนความปรารถนาอำนาจและเกียรติยศที่ยังคงอยู่ในปัจจุบัน

ที่ตั้ง : ชั้น 7 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)

939 ถนนพระรามที่ 1 แขวงวังใหม่ เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร 10330

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : 10.00 – 19.00 น. ปิดวันจันทร์

09

Money

Tawan Watuya

ความพร่าจางของสีน้ำบนธนบัตร ในวันที่เงินตราอาจกลายเป็นเพียงกระดาษ

Bangkok Art Biennale 2020, Tawan Watuya
Bangkok Art Biennale 2020, Tawan Watuya

ตะวัน วัตุยา เป็นอีกศิลปินแถวหน้าของเมืองไทยที่ใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ต่างประเทศมากกว่าบ้านเกิด ตระเวนแสดงผลงานที่นู่นที่นี่อยู่บ่อยครั้ง และครั้งนี้แถวของธนบัตรสกุลเงินต่างๆ ที่จับจองกรรมสิทธิ์พื้นที่บนผนังชั้น 7 ของหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) ก็เป็นอีกหนึ่งในผลงานสเกลมหึมาของเขา

เขาเลือกใช้คุณสมบัติความพร่าเลือนของสีน้ำ เพื่อนำเสนอปัญหาที่เกี่ยวข้องกับเงินตรา ทั้งปัญหาเงินเฟ้อ การลดอัตราค่าเงิน หรือภาวะเศรษฐกิจถดถอยจากวิกฤตการณ์ต่างๆ ผ่านการขยายสัดส่วนของธนบัตรหลากหลายชาติ บนกระดาษแฮนด์เมด ด้วยความต้องการให้ผู้ที่ผ่านมาพบเห็นงานชิ้นนี้ฉุกคิดถึงเงินตราอันเป็นสิ่งสมมติที่มีค่าไม่คงที่ ไม่แน่นอน ธนบัตรที่ใช้อาจลดหรือสูญค่ากลายเป็นเพียงเศษกระดาษไม่วันใดก็วันหนึ่ง

ที่ตั้ง : ชั้น 7 หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)

939 ถนนพระรามที่ 1 แขวงวังใหม่ เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร 10330

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : 10.00 – 19.00 น. ปิดวันจันทร์

10

Untitled 2020 (infinite attempts never concluded)

Rirkrit Tiravanija

วงกตไม้ไผ่ลี้ภัยปัญหาและไอศกรีมน้ำปลา

Bangkok Art Biennale 2020, Rirkrit Tiravanija
Bangkok Art Biennale 2020, Rirkrit Tiravanija

พื้นที่ปลีกวิเวกในกล่องสีขาว ตั้งมั่นอยู่กลางวงกตไม้ไผ่ที่เกิดจากการมัดและวางขัดโดยแรงงานอพยพ ท่ามกลางแดดร้อนระอุ ที่ลานด้านหน้าหอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC) ออกแบบโดย ฤกษ์ฤทธิ์ ตีระวนิช ศิลปินชาวไทยที่สร้างชื่อระดับโลกจากงานศิลปะแนว Relational Aesthetics ซึ่งเปิดพื้นที่ให้ผู้ชมมีส่วนร่วมและมีปฏิสัมพันธ์กับงานศิลปะ อย่างการใช้อาหารเป็นองค์ประกอบที่เป็นเสมือนลายเซ็นในงานชิ้นก่อนๆ ของฤกษ์ฤทธิ์ (ที่เคยแจกผัดไทย แกงเขียวหวาน ก๋วยเตี๋ยวเรือ ลาบ ฯลฯ ในแกลเลอรี่ต่างประเทศมาแล้ว)

โดยงานนี้ก็ยังคงเป็นแนวที่เขาถนัด เพราะสถานที่เปรียบเหมือนโอเอซิสกลางทะเลทราย ในยามที่เราต้องการหาทางออกจากปัญหาต่างๆ นี้ เปิดพื้นที่ให้เราเขียนอะไรก็ได้ผ่านปากกาล่องหนภายในกล่อง ก่อนเชิญชวนผู้ชมที่กลายเป็นหนึ่งในองค์ประกอบในงานของเขาไปแล้วได้ลองชิม ‘ไอศกรีมน้ำปลา’ ซึ่งเป็นอีกส่วนหนึ่งของการแสดงผลงานในครั้งนี้

Bangkok Art Biennale 2020, Rirkrit Tiravanija

ตัวหนังสือคงอธิบายไม่ได้หมดว่างานของฤกษ์ฤทธิ์เล่าอะไรอยู่ จนกว่าจะได้ไปลองชิมงานศิลปะของเขาด้วยตัวเองเสียก่อน

ที่ตั้ง : ลานด้านหน้า หอศิลปวัฒนธรรมแห่งกรุงเทพมหานคร (BACC)

939 ถนนพระรามที่ 1 แขวงวังใหม่ เขตปทุมวัน กรุงเทพมหานคร 10330

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : 10.00 – 19.00 น. ปิดวันจันทร์ 

11

Rising

Marina Abramovic

VR ภาพสะท้อนผลกระทบจากโลกร้อน ที่ชวนผู้ชมตระหนักรู้ถึงปัญหาสิ่งแวดล้อม

Bangkok Art Biennale 2020, Marina Abramovic

มารินา อบราโมวิช (Marina Abramovic) เป็นศิลปิน Perfomance Art ชาวเซอร์เบียร์ชื่อดัง (มากๆ) ระดับโลกคนหนึ่ง จุดเด่นคือ เธอชอบใช้การปฏิสัมพันธ์ระหว่างคนดูกับผู้แสดง โดยนำข้อจำกัดทางร่างกายและจิตใจของมนุษย์มาเป็นส่วนหนึ่งในงาน ตลอดกว่า 4 ทศวรรษในวงการศิลปะแนวแสดงสด งานของเธอถูกพูดถึงอยู่เสมอ และถ้าหากแฟนงานศิลปะร่วมสมัยจำได้ เมื่อ 2 ปีก่อน เธอเคยมารักษาบาดแผลและเยียวยาจิตใจคนผ่านงานประติมากรรมเรืองแสงในเทศกาล BAB 2018 ที่กรุงเทพฯ มาแล้ว 

Bangkok Art Biennale 2020, Marina Abramovic

วันนี้เธอกลับมาให้เราได้มีส่วนร่วมในชิ้นงานศิลปะของเธออีกครั้ง ผ่านผลงานที่ชื่อ ‘Rising’ ซึ่งเป็นครั้งแรกที่มารินานำเทคโนโลยี Virtual Reality หรือ VR มาเป็นส่วนหนึ่งการแสดงงานศิลปะ คอนเซปต์ของงานนี้คือการชวนผู้ชมอยู่ในฐานะผู้สังเกตการณ์ เปิดประสบการณ์ตรงต่อปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมผ่านภาพเสมือนจริง โดยมีเธอเป็นตัวละครอยู่ในแท็งก์สี่เหลี่ยมที่ระดับน้ำสูงขึ้นเรื่อยๆ ที่เกิดจากการละลายของน้ำแข็งเนื่องจากปัญหาภาวะโลกร้อน

ที่ตั้ง : ชั้น 15 The PARQ

88 ถนนรัชดาภิเษก แขวงคลองเตย เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร 10110

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : เปิดทุกวัน เวลา 10.00 – 20.00 น.

12

Bleu Blanc Rouge

Yuree Kensaku

สัญญะชวนครุ่นคิดในงานศิลป์ล้อเลียนภาพของเดอลาครัวซ์

Bangkok Art Biennale 2020, Yuree Kensaku

ยุรี เกนสาคู ศิลปินลูกครึ่งไทย-ญี่ปุ่น ที่งานเพนติ้งของเธอเป็นเอกลักษณ์แบบใครเห็นก็จำได้ ด้วยคาแรกเตอร์น่ารักของตัวการ์ตูนที่ภายนอกสีสดใส ทะเล้น แต่อาบไปด้วยนัยของการการเสียดสีและวิจารณ์สังคมอย่างหนักหน่วงไม่แพ้ใคร 

ผลงานภาพชื่อว่า ‘Bleu Blanc Rouge’ หรือ น้ำเงิน ขาว แดง ซึ่งมีที่มาจากสีธงชาติของประเทศฝรั่งเศส เกิดจากการประสบพบปัญหาระหว่างเธออยู่ที่แดนน้ำหอม ทั้งเหตุการณ์ประท้วงและสถานการณ์ COVID-19 ความจำเป็นต้องอยู่ที่นั่นกลายมาเป็นการรังสรรค์ภาพล้อเลียนงานศิลปะเลื่องชื่อ Liberty Leading The People ของจิตรชาวฝรั่งเศส เออแฌน เดอลาครัวซ์ (Eugène Delacroix) ด้วยการเปลี่ยนองค์ประกอบภาพจนทำให้ภาพเหตุการณ์ปฏิวัติ ค.ศ. 1830 กลายเป็นภาพการ์ตูนน่ารักสดใสตามสไตล์ของเธอ งานชิ้นนี้เต็มไปด้วยสัญลักษณ์เกี่ยวกับประเทศฝรั่งเศสทั้งจากงานศิลปะชิ้นอื่น เรื่องเล่า และวรรณกรรม แทรกอยู่ทั่วบริเวณภาพรอให้ผู้ชมไปตามถอดรหัส คู่ไปกับภาพล้อเลียนพระเจ้าหลุยส์ที่ 16 ซึ่งจัดแสดงอยู่คู่กัน

Bangkok Art Biennale 2020, Yuree Kensaku

นอกจากงานเพนต์แล้ว ยังมีประติมากรรมรูปเทพีไนกี้ปีกหัก โดยยุรีเลือกเชื่อมโยงเข้ากับนกพิราบหลงที่ถูกดึงปีก สัตว์เลี้ยงของเธอ ซึ่งแทนความหมายของอิสรภาพที่โดนจำกัด ล้อไปกับภาพวาดเทพีถือธงของเดอลาครัวซ์ด้วยอีกชิ้นหนึ่ง

ที่ตั้ง : ชั้น 15 The PARQ

88 ถนนรัชดาภิเษก แขวงคลองเตย เขตคลองเตย กรุงเทพมหานคร 10110

วันที่จัดแสดง : 29 ตุลาคม 2563 – 31 มกราคม 2564

เวลาทำการ : เปิดทุกวัน เวลา 10.00 – 20.00 น.

ยุรี เกนสาคู ร่วมทำโปรเจกต์ Crystal x Yuree กับคริสตัลด้วยความเชื่อเช่นเดียวกันว่าเราทุกคนสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างมีคุณภาพ คาแรกเตอร์ทั้ง 7 จากการสร้างสรรค์ของยุรี สะท้อนความแตกต่างทางกายภาพ ความคิด เชื้อชาติ ตลอดจนสายพันธุ์ของเหล่าสรรพสัตว์โลกในอุดมคติที่ทุกๆ สิ่งสามารถอยู่ร่วมกันได้อย่างผาสุก โดยทุกผู้คนยังคงความมีอัตลักษณ์ของปัจเจกบุคคล

งานของยุรี เกนสาคู ปรากฏอยู่บนขวดน้ำดื่มคริสตัล โดยบรรจุภัณฑ์เวอร์ชั่นใหม่ Crystal x Yuree จะมีลวดลายคาแรกเตอร์น่ารัก 6 แบบ ซึ่งสามารถสแกน QR Code ไปเล่น Crystal IG Photo Filter เป็นคาแรกเตอร์การ์ตูนเพื่อนๆ ของ นาย ณภัทร นอกจากนี้ยังมีขวดลาย Limited edition อีกสองลายที่พิมพ์ฉลากเป็นการ์ตูนเต็มขวด นำทีมโดยวาฬยักษ์ใหญ่ และนางเงือกชุบแป้งทอด ซึ่งขวดรุ่นพิเศษนี้หาซื้อได้ที่ 7-11 เท่านั้น

ทั้งหมดนี้เป็นส่วนหนึ่งของแคมเปญ Art for Life ที่มีเป้าหมายให้ทุกคนร่วมรักสิ่งแวดล้อม ผนึกกำลังกันดูแลทุกชีวิตในโลกได้ง่าย ๆ เพียงแค่เก็บ แยก ทิ้ง ขยะ และสิ่งเหลือใช้อย่างถูกวิธี เพื่อความยั่งยืนของสิ่งแวดล้อมบนโลกร่วมกัน ให้ทุกชีวิตอยู่ร่วมกันได้อย่างมีคุณภาพ

Writer

พณิช ตั้งวิชิตฤกษ์

นักลองฝึกพิสูจน์อักษร ผู้แสร้งเป็นนักลองฝึกเขียน อดีตเป็นนักเรียนภาษา ผู้สนใจเป็นนักเรียนประวัติศาสตร์ศิลป์ รักในมวลรอบข้างที่ดี กาแฟ ชาเขียว และแมวเหมียว

Photographer

ปฏิพล รัชตอาภา

ช่างภาพอิสระที่สนใจอาหาร วัฒนธรรมและศิลปะร่วมสมัย มีความฝันว่าอยากทำงานศิลปะเล็กๆ ไปเรื่อยๆ

Take Me Out

ออกไปทำความรู้จักเมืองในมุมใหม่ด้วยคอนเซปต์หลากหลาย

The Cloud x TAT Contact Center เพื่อนร่วมทาง 

พูดถึงร้อยเอ็ด คุณผู้อ่านนึกถึงอะไร

บึงพลาญชัย หนองน้ำแห่งใหญ่ใจกลางเมือง หอโหวด แลนด์มาร์กใหม่ประจำร้อยเอ็ด หรือทุ่งกุลาร้องไห้ ที่ราบผืนใหญ่ที่กินพื้นที่หลายจังหวัดภาคอีสาน แหล่งกำเนิดข้าวหอมมะลิพันธุ์เด็ด ของดีเมืองสิบเอ็ดประตู

แต่ร้อยเอ็ดวันนี้ที่เราพบ ช่างเป็นเมืองที่แสนคึกคักน่ารัก ไม่เฉพาะเวลาลงเล่น เห็นจะเป็นเพราะมีสถานที่ดีศรีจังหวัดมากมายเต็มไปหมด ตั้งแต่กิจการห้างร้านที่คนรุ่นใหม่ไฟแรงกลับมาพลิกแดนเกิดเมืองนอนให้ฟุ้งไปด้วยไอเดียสร้างสรรค์ ต่อยอดข้าวหอมมะลิเป็นเบเกอรี ทายาทนายฮ้อยดีกรีปริญญาโทจากอเมริกาหันมาพัฒนาพันธุ์ควาย ของดีที่บรรพบุรุษทิ้งไว้ให้ มัณฑนากรสาวเปลี่ยนบ้านเก่าเป็นคาเฟ่ แหล่งรวมของใช้ย้อนวัยที่หวนบรรยากาศครั้งอดีตกลับมาอีกครั้ง ไปจนถึงร้านกาแฟในเรือนเก่าริมบึงพลาญชัยของศิลปินแห่งชาติ

คอลัมน์ Take Me Out ขอพาทุกท่านตะลุย 10 สถานที่ ทั้งวิถีวัฒนธรรมและเชิงนิเวศ จากคนมีฝันและคนมีไฟ กลับมาชุบชีวิตให้ร้อยเอ็ดเป็นเมืองแห่งแรงบันดาลใจของภาคอีสาน

01

พอดิน Clay Studio

ห้องเรียนศิลปะโอเพนแอร์ที่เชื่อว่าแค่มีดินก็เพียงพอ

พอดิน Clay Studio

‘พอดิน’ มาจากภาษาอีสานว่า ‘พ้อดิน’ แปลว่า เจอดินแล้ว

แต่อีกความหมายที่ ตี๋เล็ก-บุญกิจ พันธุ์ศรีศักดิ์ ตั้งใจซ่อนไว้ในชื่อ คือ มีแค่ดินก็เพียงพอแล้วที่จะสร้างงานศิลปะสักชิ้นหนึ่ง

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

ตี๋เล็กคืออดีตเด็กสถาปัตย์ผู้เคยติด F วิชางานปั้นสมัยเรียน ปัจจุบันกลับเป็นเจ้าของ ‘พอดิน Clay Studio’ โรงเรียนสอนศิลปะงานปั้นดินเผาไซส์จิ๋วแห่งเมืองร้อยเอ็ด เพราะฝึกทักษะพื้นฐานและปรับทัศนะให้หันมาเห็นคุณค่าของดินกับปราชญ์ชาวบ้านที่บ้านค้อ จังหวัดมหาสารคาม ก่อนมุ่งหน้าไปขอทำงานกับ อาจารย์สมลักษณ์ ปันติบุญ ศิลปินปั้นดินที่เชียงราย ทว่าไม่มีโอกาสได้ร่วมงาน 

เขาจึงหันมาเรียนรู้ฝึกฝนด้วยตัวเอง จนมีโอกาสไปอวดโฉมผลงานในงาน ‘ร้อยเอ็ดเจ็ดย่านอาร์ต’ งานเทศกาลศิลปะครั้งใหญ่ที่การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยจัดขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2562 นับจากนั้นจึงเริ่มจัดเวิร์กชอปสอนปั้นดินเผาให้แก่ผู้สนใจ แต่มากกว่าวิชาความรู้หรือทักษะหัตถกรรม สิ่งที่ตี๋เล็กตั้งเป้าอยากถ่ายทอด คือความสุขจากการได้ทำงานศิลปะ เพราะแต่ละชิ้นต้องใช้จินตนาการ ความอดทน ทะนุถนอมกว่าจะได้ผลงานอันแสนน่าภูมิใจออกมา

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

“ดินที่ดี คือดินที่มีอยู่ที่บ้าน” เขาว่า

ตอนนี้ตี๋เล็กหลงใหลวิชาปั้นอย่างถอนตัวไม่ขึ้น จนเริ่มผลิตดินสำหรับงานปั้นโดยเฉพาะเพื่อจำหน่าย ควบคู่ไปกับการทำงานวิจัยการเคลือบเครื่องปั้นด้วยกากกาแฟอีกด้วย

พอดิน Clay Studio แฝงตัวอยู่กับ Skipper Garden ใช้พื้นที่กลางสวนเป็นห้องเรียนเปิดโล่ง พร้อมแวะเวียนไปเยี่ยมเยียนตามงานเทศกาลต่าง ๆ เพื่อกระจายโอกาสให้ผู้คนหลากหลายได้เข้ามาสัมผัสงานฝีมือแขนงนี้ แทนที่จะอยู่นิ่งอยู่กับที่

ที่ตั้ง : ตำบลเหนือเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด 45000 (แผนที่)

โทรศัพท์ : 06 1542 2394

Facebook : พอดิน clay studio

02

Skipper Garden

ร้านกาแฟกลางป่ากึ่งพื้นที่สาธารณะ ซึ่งมีต้นไม้เยอะที่สุดในร้อยเอ็ด

Skipper Garden

ธรรมชาติบำบัดคนได้

กิ่ง-ปฏิญญากร บุราณรมย์ เจ้าของร้าน ‘Skipper Garden’ เชื่ออย่างนั้น เพราะเขามีคุณพ่อคอยปลูกฝังให้รักต้นไม้ตั้งแต่เด็ก

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

วันเวลาล่วงไป จากดินรกร้าง ลูกหลานทอดทิ้งไปอยู่เมืองหลวง พร้อมป้ายประกาศให้เช่า กิ่งเปลี่ยนบ้านเป็นสวนส่วนตัว แต่เพราะอยากให้คนอื่นเข้ามาสูดไอดิน ดมกลิ่นหญ้า จึงปรับเป็นร้านกาแฟกลางป่า แผ่ร่มเงาแห่งการรักษ์ป่าครอบคลุมทั่วร้อยเอ็ดอย่างที่เห็น

ต้นไม้บางต้นเติบโตขึ้นเองอย่างไม่ตั้งใจ ไม่ต้องรดน้ำใส่ปุ๋ยก็ใหญ่ได้โดยธรรมชาติ

ต้นไม้บางต้นก็มีที่มาที่ไป

เขาเล่าพลางชี้ไม้ชี้มือให้ดูต้นขนุนหน้าห้องน้ำ พร้อมเฉลยว่าตัวเองทิ้งเมล็ดลงไปในดินตรงนั้นตอนเริ่มก่อสร้างร้าน ผ่านไปไม่นานก็สูงใหญ่ใบดก เป็นแหล่งอ้างอิงอายุอานามของร้านที่แสนน่ารัก

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

กิ่งปลูกปั้น Skipper Garden ขึ้นเพราะต้องการให้แขกไปใครมาได้รับพลังบวกจากต้นไม้พวกนี้ วางตัวเป็นแหล่งชาร์จแบตธรรมชาติ เปิดพื้นที่ป่ากลางเมืองให้ทุกคนมาพักผ่อนหย่อนใจ จิบกาแฟ นอนเปล รับลมกลางวันอุ่น ๆ มีสุมทุมพุ่มไม้เป็นเครื่องกีดกั้นความเครียดทิ้งไปตั้งแต่หน้าร้าน ร่มไทรใบบังเป็นร่มกางกั้นแสงแดดให้ต้องผิวแต่พอดี

“อาจจะไม่นาน ครู่สั้น ๆ แต่หากเยียวยาจิตใจคนได้ก็คุ้มแล้ว”

อ้อ! อาณาโดยรอบอันกว้างขวาง คือพื้นที่กึ่งสาธารณะที่กิ่งเปิดโอกาสให้ผู้สนใจเข้ามาจัดกิจกรรมใช้พื้นที่ได้อย่างเต็มที่ ตั้งแต่มหาวิทยาลัยในพื้นที่ ไปจนถึงพอดิน Clay Studio โรงเรียนสอนทำเครื่องปั้นดินเผา

ที่ตั้ง : ตำบลเหนือเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด 45000 (แผนที่)

เวลาเปิด-ปิด : 8.00 – 18.00 น.

โทรศัพท์ : 08 5135 7752

Facebook : Skipper Garden 

03

Hommali Story

แป้งข้าวหอมมะลิของดีเมืองร้อยเอ็ด สู่เมนูเบเกอรีแสนอร่อย

Hommali Story

‘เขตกว้างไกลทุ่งกุลา โลกลือชาข้าวหอมมะลิ’

ใคร ๆ ก็รู้ว่าข้าวหอมมะลิคือของดีประจำเมืองหอโหวดแห่งภาคอีสาน แต่ครั้นจะปล่อยของดีอยู่บนหอคอยงาช้าง ไม่คิดคัดดัดแปลงให้งอกเงยงอกงามขึ้นก็น่าเสียดาย

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

ภูมิ กองทุ่งมน แห่ง ‘Hommali Cafe’ ลูกร้อยเอ็ดที่ทดลองทำธุรกิจมาหลากหลายแขนง จึงหยิบแป้งข้าวหอมมะลิ ผลิตภัณฑ์ขึ้นชื่อจากกลุ่มวิสาหกิจชุมชนมาต่อยอด ผสานกับทักษะการทำขนมอบแบบฝรั่งที่เจ้าตัวไปเรียนมา ลองผิดลองถูกจนได้สูตรเบเกอรีแป้งข้าวหอมมะลิ เคล็ดลับเฉพาะหอมมะลิคาเฟ่เท่านั้น

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

ร้านขนมแห่งนี้ไม่ได้มีดีแค่บรรยากาศอบอุ่น สีสว่างสะอาดตา และเรื่องราวแห่งการสานต่อภูมิปัญญา แต่ยังแฝงไปด้วยวิสัยทัศน์ของเจ้าของร้าน ภูมิแบไต๋ว่าอยากพัฒนาสูตรให้เด็ดดวงจนวางขายตามร้านสะดวกซื้อ เสิร์ฟบนเครื่องบิน และส่งออกไปอวดของดีให้ชาวโลกได้ชิม ความฝันนี้ดูไม่ไกลเกินเอื้อมนัก เพราะเขาได้ แป้ง-พักตร์จิรา กองทุ่งมน ศรีภรรยา มาช่วยดูแลแผนการตลาดและกลยุทธ์

Hommali Cafe คือคาเฟ่แห่งภูมิปัญญา เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ว่าร้อยเอ็ดคือเมืองแห่งความคิดสร้างสรรค์แห่งอีสาน

ที่ตั้ง : ตำบลรอบเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด 45000 (แผนที่)

เวลาเปิด-ปิด : 8.30 – 18.30 น.

โทรศัพท์ : 09 9610 5986

Facebook : Hommali Story

04

อาร์ต ละ วาด Arts Space & Cafe 101

อาร์ตคาเฟ่ที่พิสูจน์ว่าศิลปะไม่ใช่เรื่องไกลตัว

อาร์ต ละ วาด Arts Space & Cafe 101

‘อาร์ต ละ วาด Arts Space & Cafe 101’ คือคาเฟ่กึ่งอาร์ตสเปซกลางเมืองร้อยเอ็ดของ ต้น-ปรัชญา บุณยทัต ชาวนนทบุเรี่ยนที่ย้ายมาร้อยเอ็ดตามพ่อแม่

เกิดขึ้นด้วยความต้องการให้มีพื้นที่ที่ใคร ๆ ก็เข้ามาลองสัมผัส เพื่อพิสูจน์ว่าศิลปะไม่ใช่เรื่องไกลตัว ใช้เครื่องดื่มแก้วโปรดเป็นสื่อพาคนเข้าหาศิลปะอย่างแนบเนียน

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

ต้นไม่ใช่ศิลปินยิ่งใหญ่ที่เสกสรรงานศิลปะได้ตามใจหมาย เขาคือภูมิสถาปนิกคนธรรมดาผู้พึงพอใจกับการได้วาดรูปตามประสา เพียงแต่ไม่ต้องการให้กรอบความงามมาจำกัดจินตนาการไปอย่างน่าเสียดาย เขาหยิบชื่อ ‘อาร์ต ละ วาด’ ซึ่งเพี้ยนมาจากท่อนหนึ่งในเพลง เอาละเว้ย ของ โต้ง Twopee Southside เป็นชื่อร้าน ให้แขกไปใครมาได้อาละวาดสาดสีตามใจหมายได้อย่างไร้กังวล

มนุษย์ เครื่องดื่มแก้วโปรด งานศิลปะ ดูจะเป็น 3 สิ่งที่ไม่เกี่ยวข้องกัน แต่กลับเชื่อมโยงจนลงตัวอย่างน่าพิลึก ณ สถานที่แห่งนี้

ในอนาคต ต้นวางแผนให้อาร์ต ละ วาด แบ่งโซนร้านกาแฟกับสถานที่จัดเวิร์กชอปสอนระบายสีน้ำออกจากกันอย่างชัดเจน แถมอยากเติมพื้นที่แกลเลอรีแสดงผลงานไซส์ย่อมมาให้ครบวงจร เพื่อให้คนที่เข้ามาได้สัมผัสและตกหลุมรักศิลปะ

ที่ตั้ง : 33/63 ถนนกองพลสิบ ตำบลในเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด 45000 (แผนที่)

เวลาเปิด-ปิด : 10.00 – 20.00 น.

โทรศัพท์ : 08 2333 4095

Facebook : อาร์ต ละ วาด arts space & cafe 101

05

บ้านโบราณดี Gallery

ร้านอาหารจากบ้านเก่าของมัณฑนากรสาวกลับบ้าน

บ้านโบราณดี Gallery

ดวง-ดวงมณี สูงสันเขต คือสาวร้อยเอ็ดโดยกำเนิด 

เธอเป็นลูกสาวหล่าของครอบครัว มีกิจกรรมวาดภาพระบายสี ทำงานประดิดประดอย เป็นเครื่องแก้เหงาในวัยเยาว์

เธอติดตามรถพุ่มพวงของพ่อแม่ ตระเวนขายกับข้าวให้คนทั่วชุมชน พบปะทักทายผู้คนจนสนิทสนมประหนึ่งญาติตั้งแต่เด็กเช่นกัน

หลังเรียนจบเป็นมัณฑนากรเต็มตัว จึงตัดสินใจหอบฝันกลับถิ่นเกิด เพราะต้องการกลับมาดูแลพ่อแม่ ซึ่งนับวันก็ยิ่งอายุมากขึ้น เธอแปลงโฉมบ้านเก่าของครอบครัวเป็นร้านอาหาร เสิร์ฟกับข้าวสูตรคุณแม่ที่เคยทำเร่ขายกับรถพุ่มพวงและอร่อยเด็ดมัดใจคนทั้งย่านมาแล้ว แถมยังอุดหนุนวัตถุดิบจากเกษตรกรท้องถิ่นมาประกอบอาหารทุกจาน แจกจ่ายรายได้ให้ผู้เฒ่าผู้แก่อย่างทั่วถึง ส่วนพาร์ตเครื่องดื่ม เธออาศัยความชอบและทักษะการเรียนรู้ รังสรรค์ทุกเมนูขึ้นมาด้วยตัวเอง

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

สรรพสิ่งที่ตกแต่งในร้านล้วนเป็นของกระจุกกระจิกที่ชวนหวนให้คิดถึงความอบอุ่นแห่งวันวาน เก่าเก็บบ้าง เขาให้มาบ้าง บางชิ้นดวงประดิษฐ์ขึ้นมาเองบ้าง ใครได้มาที่นี่ก็ล้วนอยากกลับบ้านไปนอนตักแม่

ดวงมณีอยากพิสูจน์ว่าคนรุ่นใหม่ก็กลับบ้านมาอยู่กับพ่อแม่ ใช้ของดีที่มีอยู่แล้วเป็นอาชีพได้จริง ไม่ใช่แค่ฝันลม ๆ แล้ง ๆ

ที่ตั้ง : 28 ตำบลธวัชบุรี อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด 45170 (แผนที่)

เวลาเปิด-ปิด : 8.00 – 18.00 น.

โทรศัพท์ : 06 4297 4929

Facebook : บ้านโบราณดีgallery

06

ปู่ย่า ฟาร์มสเตย์

ฟาร์มสเตย์กลางทุ่ง แหล่งจุบรรยากาศท้องทุ่งอีสาน

ปู่ย่า ฟาร์มสเตย์

เพราะไม่อยากให้คนพื้นที่ลืมถิ่นเกิด ละทิ้งรากเหง้าของตัวเองไป ก้อง-วีรพล คำสุวรรณ หนุ่มนักดนตรีผู้ประสบภัยโรคระบาดตัวร้ายจึงหันหน้ากลับบ้าน เปลี่ยนบ้านพักกลางทุ่งที่ครอบครัวทำไว้สังสรรค์ส่วนตัวเฉพาะเพื่อนฝูงคนรู้ใจ เป็นฟาร์มสเตย์ที่พัก ให้แขกได้เข้ามาสัมผัสวิถีชาวนาขนานแท้

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

แถมต้องการกระจายรายได้ หากิจกรรมให้พ่อแม่ทำไม่เหงาห่อเหี่ยว จึงจัดแจงแบ่งหน้าที่ตามถนัด คุณพ่อดูแลนาและสวนโดยรอบให้เขียวชอุ่ม พร้อมชาร์จพลังสดชื่นจากธรรมชาติไว้ต้อนรับแขกผู้มาเยือน คุณแม่งัดเสน่ห์ปลายจวัก ค้นสูตรลับเฉพาะตัวมาขโมยใจใครก็ตามที่ได้ชิม

ก่อนหน้าสถานการณ์โรคระบาดตัวร้ายจะกลับมาอีกครั้ง ก้องเห็นว่าสถานการณ์ของพี่น้องวงการดนตรีซบเซาจนน่าใจหาย จึงจัดเทศกาลดนตรีเล็ก ๆ ขึ้นที่ฟาร์มสเตย์แห่งนี้ ชื่อ ‘ในนามีเพลง’ ชวนศิลปินในพื้นที่มาสังสรรค์คลายเครียด ให้รู้ว่ายังมีกันและกันอยู่

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

แถมยังกระจายรายได้ให้คนในพื้นที่ ทำโครงการ ‘ส่งปิ่นโต’ ให้แม่ป้ารังสรรค์เมนูลับเฉพาะครัว อาหารพื้นถิ่น ใส่ปิ่นโตมาบริการนักท่องเที่ยวให้ได้กินวิถีชีวิตดั้งเดิมไม่ปรุงแต่ง

“ชีวิตชาวนาสร้างนิสัยคราฟต์ต่อการใช้ชีวิต” ก้องว่า

เขาตกหลุมรักวิถีเกษตรเข้าอย่างจังเมื่อได้มาต่อยอดปู่ย่า ฟาร์มสเตย์ วิ่งเล่นตามคันนา จับปู ดักปลา ยิงกะปอม แล้วประกอบอาหารแบบพื้นบ้าน เสน่ห์ข้อนี้ผูกเงื่อนตายระหว่างเขาเข้ากับฟาร์มสเตย์แห่งนี้

“วิถีชาวนาอาจไม่สะดวกสบาย แต่มันให้ทุกอย่างที่ชีวิตต้องการ ทั้งข้าวปลาอาหารและเงินทอง หากรู้วิธีบริหารจัดการที่ดี” 

ที่ตั้ง : ตำบลโพธิ์ศรี อำเภอโพธิ์ชัย จังหวัดร้อยเอ็ด 45230 (แผนที่)

ร้านอาหารเปิดเฉพาะวันเสาร์-อาทิตย์ เวลา 8.00 – 18.00 น.

ที่พักฟาร์มสเตย์ติดต่อทางเฟซบุ๊ก

โทรศัพท์ : 08 0750 9312

Facebook : ปู่ย่า ฟาร์มสเตย์

07

Midori Cafe

คาเฟ่ใบไม้สีเขียวฉบับแดนอาทิตย์อุทัยที่อบอุ่นดุจบ้านเพื่อน

Midori Cafe

Midori เป็นภาษาญี่ปุ่น แปลว่าใบไม้สีเขียว

อาร์ต-พิศุทธิ์ แสงสุริศรี ลูกหลานร้อยเอ็ดหยิบเอาความหลงใหลในธรรมชาติ โดยเฉพาะธรรมชาติแบบญี่ปุ่นที่เจ้าตัวมีโอกาสไปสัมผัส จากคราวไปเยี่ยมแม่ที่ประเทศญี่ปุ่นบ่อย ๆ มาใช้เป็นธีมหลักในการตกแต่งร้าน สร้างมินิเจเปนทาวน์ใจกลางเมืองร้อยเอ็ด

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

นอกจากบรรยากาศแดนอาทิตย์อุทัย แตกต่างจากบริเวณโดยรอบ ความพิเศษที่อาร์ตบรรจงใส่ลงไปในร้าน คือบริการคั่วกาแฟแบบแก้วต่อแก้ว ด้วยความหลงใหลจนถึงขั้นมีโรงคั่วของตัวเอง ใครถนัดกาแฟคาแรกเตอร์แบบไหน กระซิบบอกอาร์ตให้จัดได้ตามต้องการ 

อาร์ตเผยความลับในใจว่าเขารักอาชีพนี้และร้านนี้อย่างมาก ลงทุนทุ่มเททุกเรี่ยวแรงตั้งแต่ Day 1 เขาจึงไม่เคยคิดย่อท้อ พร้อมตื่นเช้ามาเสิร์ฟเครื่องดื่มแก้วอร่อยตั้งแต่ 7 โมง ยาวไปจนถึง 2 ทุ่ม วันหยุดราชการ วันหยุดนักขัตฤกษ์ หรือวันพิเศษโอกาสใด ก็ปิดบริการ Midori Cafe ไม่ได้

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

คำโอภาปราศรัย เครื่องดื่มรสชาติดี บรรยากาศอบอุ่น ประสานพลังให้เราสัมผัสความเป็นกันเองได้ตั้งแต่ก้าวแรกที่ย่างเข้าบริเวณร้าน

เหมือนมาบ้านเพื่อนเลย-เราคิด 

ที่ตั้ง : ซอยราชการดำเนิน ตำบลในเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด 45000 (แผนที่)

เวลาเปิด-ปิด : 8.00 – 20.00 น.

โทรศัพท์ : 09 2832 9897

Facebook : Midori Cafe

08

ฟาร์มควายดี 

ฟาร์มควายไทยพันธุ์ดีของเหลนนายฮ้อยดีกรี ป.โท อเมริกา 

ฟาร์มควายดี

ควาย คือเพื่อนข้างกายเกษตรกรไทยมานานเกินกว่าจะนับได้ แม้เป็นสัตว์ที่ถูกมองข้ามอยู่ตลอดเวลา โดนตีตราว่าเป็นสัญลักษณ์แห่งความเขลา แต่เพื่อนสี่ขาเขาโง้งยาว เจ้าของนิยามถึกทนนี้ คือความสนใจของ เจ๋ง-จารุตตม์ เดชะพหุล หนุ่มนักเรียนนอก ดีกรีปริญญาโทจากอเมริกา

สายเลือดนายฮ้อยจากคุณตาทวดกระตุ้นให้เขาสังเกตว่าเกษตรกรไทยไม่ได้มีรายได้ดีเท่าเกษตรกรฝรั่ง จากประสบการณ์ตรงเมื่อคราวไปเรียนต่อด้านการตลาดที่รัฐเนแบรสกา (Nebraska) เจ้าตัวจึงกลับมาทุ่มเทศึกษาควายอย่างจริงจัง ควบคู่ไปกับเรียนรู้วิถีเกษตรกรไทย จนเห็นแจ้งว่าเกษตรกรไทยขาดองค์ความรู้ในการทำเกษตรให้เป็นที่ต้องการของตลาด 

เขาจึงผลักดันการกระจายองค์ความรู้ให้แก่เกษตรกรอย่างทั่วถึง เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตพร้อม ๆ กับพัฒนาสายพันธุ์เพื่อนรักชาวนาอย่างควาย ร่วมกับสำนักงานปศุสัตว์จังหวัดร้อยเอ็ด ให้ได้ควายสายพันธุ์ดีตรงตามความต้องการตลาดควาย

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

ตลาดควายยิ่งใหญ่และน่าสนใจอย่างมาก มีทั้งสายสวยงาม สายควายเนื้อ สายควายนม และบรรดาควาย ๆ ในฟาร์มควายดีก็น่ารักจับใจ 

ปัจจุบันเจ๋งเป็นที่ปรึกษาสมาคมอนุรักษ์และพัฒนาควายไทย มีโอกาสได้ออกไปแลกเปลี่ยนเรียนรู้กับผู้เลี้ยงควายอยู่บ่อย ๆ เพื่อพัฒนาและอนุรักษ์สายพันธุ์ควายไทยให้เจ๋งสมชื่อ

อนาคตเจ้าตัวยังมีแผนเปิดร้านอาหารกึ่งศูนย์เรียนรู้ เปลี่ยนความเข้าใจของคนส่วนใหญ่ให้หันมารักน้องควายผ่านกิจกรรมสนุก ๆ อีกด้วย

ที่ตั้ง : ตำบลรอบเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด 45000 (แผนที่)

เวลาเปิด-ปิด : โทรติดต่อคุณเจ๋งเพื่อนัดเวลา

โทรศัพท์ : 09 2425 9499

Facebook : KWAI DEE – ฟาร์มควายดี

09

เมืองไม้บาติก

แหล่งผ้าบาติกแดนใต้ใจกลางอีสาน

เมืองไม้บาติก
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

ผ้าบาติกคือของดีจากแดนด้ามขวาน ลวดลายที่เห็นกันจนชินตามีตั้งแต่น้ำทะเลไปจนถึงต้นมะพร้าว สีสันฉูดฉาดแจ่มตา

อาจารย์ต่อศักดิ์ สิทธิสา คือผู้ริเริ่มพาผ้าบาติกแดนใต้มาสู่กลางภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เปิด ‘เมืองไม้บาติก’ โรงเรียนสอนและโรงงานผลิตผ้าบาติกที่เขาพัฒนาจนเด่นดัง ใครได้ยินว่าร้อยเอ็ดมีผ้าบาติกเป็นของดี เป็นต้องขมวดคิ้วฉงน

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

เมืองไม้บาติกพัฒนาทั้งลวดลายและสีสันของผ้าให้มีเอกลักษณ์ ไม่เหมือนบาติกดั้งเดิม ใช้ผ้าไหมทอมือของร้อยเอ็ดแท้ ๆ เพนต์ลวดลายธรรมชาติ สาดเฉดสีเอิร์ธโทนนวลตา ตรงใจลูกค้าทั้งไทยเทศ อาจารย์ต่อศักดิ์เปิดรับนักเรียนเฉพาะกิจ สำหรับใครที่สนใจเรียนรู้วิธีทำผ้าฉบับกระชับ แวะเข้ามาเติมแต้มแต่งผ้าได้ตามจินตนาการความชอบ ใส่ไอเดียได้อย่างเต็มที่ หรือใครอยากเลือกช้อปไปเติมตู้ ก็เลือกสรรได้ตามอัธยาศัย 

อาจารย์ต่อศักดิ์เล่าอย่างภาคภูมิใจว่า เมื่อ พ.ศ. 2547 เมืองไม้บาติกได้รางวัลโอทอประดับ 5 ดาว จนเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลายทั่วจังหวัดเพื่อนบ้าน ทั้งยังได้รับคัดเลือกจากสายการบินไทย นำไปเป็นสินค้าโอทอปขายบนเครื่องบินอีกด้วย

จะซื้อใช้ซื้อฝาก ก็เป็นตาฮักไปเบิ้ด!

ที่ตั้ง : 281 หมู่ 2 ตำบลนิเวศน์ อำเภอธวัชบุรี จังหวัดร้อยเอ็ด 45170 (แผนที่)

เวลาเปิด-ปิด : 8.00 – 16.00 น.

โทรศัพท์ : 0 4356 9048

10

เอลเลฟินคาเฟ่ บ้านสวนพยอม

ร้านอาหารในเรือนเก่าริมบึงพลาญชัยของศิลปินแห่งชาติ

เอลเลฟินคาเฟ่ บ้านสวนพยอม

สีนะวัฒน์พาณิชย์ คือกิจการเก่าแก่คู่เมืองร้อยเอ็ดที่ แทน สีนะวัฒน์ ได้ใช้ชีวิตวัยเด็กวิ่งซนมาด้วยความผูกพัน

พอถึงคราวได้ทำ ‘Elefin’ ธุรกิจร้านอาหารของตัวเองซึ่งมีสาขาอยู่ทั้งกรุงเทพฯ และเชียงใหม่ จึงอยากกลับมาเปลี่ยนมรดกบ้านเก่าของครอบครัวริมบึงพลาญชัย เป็นร้านบริการอาหารและเครื่องดื่มภายใต้เครือเดียวกัน

10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร
10 จุดควรแวะเมืองร้อยเอ็ด ตั้งแต่คาเฟ่กลางสวนถึงฟาร์มควาย ที่เด็ดจนต้องเอ็ดตะโร

แทนหยิบเอาชื่อปู่ ‘สวน’ ย่า ‘พยอม’ มาเป็นชื่อสร้อยต่อท้ายประจำสาขา ด้วยอยากให้คนร้อยเอ็ดได้มีที่พักผ่อน แหล่งครัวอาหารอร่อยปลอดภัย เสิร์ฟเมนูคุณภาพและเครื่องดื่มสุขภาพ เป็นหมุดหมายสำคัญของเมือง เคียงคู่ไปกับการเป็นแหล่งรวมความทรงจำวัยเยาว์ของเขา

เอลเลฟินตกแต่งด้วยนานาอุปกรณ์ที่ใช้สำหรับกิจกรรมทอผ้าไหมของ ย่าพยอม สีหะวัฒน์ ศิลปินแห่งชาติ สาขาทัศนศิลป์ (ศิลปะงานผ้า) พ.ศ. 2530 เพื่อเป็นแหล่งเรียนรู้และสะท้อนภูมิปัญญาชาวอีสาน เพิ่งปรับตัวเป็น House Museum อย่างเป็นทางการเพื่อเชิดชูเกียรติคุณย่า นอกจากนี้ยังมีเครื่องมือจับปลาแบบดั้งเดิมของคุณปู่ ไปจนถึงโมเดลรถ ของสะสมส่วนตัวของแทน กระจายตัวอยู่ทั่วบริเวณอย่างน่ารัก

เรือนไม้ตึกแถวขนาด 4 คูหา 2 ชั้นยังคงอบร่ำไปด้วยเสน่ห์แห่งวันวานอยู่คู่เมืองร้อยเอ็ดได้อย่างสมบูรณ์แบบ

ที่ตั้ง : ตำบลในเมือง อำเภอเมืองร้อยเอ็ด จังหวัดร้อยเอ็ด (แผนที่)

เวลาเปิด-ปิด : 8.00 – 20.00 น.

โทรศัพท์ : 08 7599 9222

Facebook : Elefin Cafe Bahn Suan Payorm ร้านอาหารเเละกาแฟ ริมบึงพลาญชัย ร้อยเอ็ด

Writer

กรภัทร พรมรักษา

ออกเดินทาง ซดกาแฟ มองท้องฟ้า ฟังเรื่องเล่า ประสบการณ์ไม่เคยเก่าเลย

Photographer

ณาฌารัฐ ภักดีอาสา

นักเรียนวารสารศาสตร์จากมอน้ำชี ที่เชื่อว่าชีวิตต้องผ่านน้ำ เบื่อการเรียนออนไลน์ อยากเรียนจบแล้ว รักใครรักจริง

อ่านต่อ

Loading...

End of content

No more pages to load